Język duński (duń. dansk, det danske sprog) - język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Posługuje się nim około 5,2 mln mówiących, z reguły w Danii oraz Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech (ok. 50 tys. osób). Duński w charakterze języka urzędowego używany jest w Danii a także na Wyspach Owczych. W Islandii, która aż do 1944 r. była posiadłością Danii, duński jest nauczany jako jeden z głównych języków obcych, obok angielskiego, norweskiego oraz szwedzkiego.
Historia
Najstarsze zapisy runiczne pochodzą z V w., natomiast zabytki języka duńskiego w alfabecie łacińskim pochodzą z końca XIII w. (ustawy Skanske Lov oraz Jyske Lov). Można wyróżnić 3 główne dialekty: jutlandzki, zelandzki oraz fioński, przy czym standardowy język duński tzw. rigsmål powstał w XVII w. na bazie dialektu zelandzkiego.
-
Osobny artykuł: Gramatyka duńska.
Gramatyka duńska jest bardzo podobna do pozostałych kontynentalnych języków skandynawskich, tj. szwedzkiego oraz norweskiego, z którymi wspólnie ewoluowała. Mniejsze, choć wciąż wyraźnie zauważalne, jest podobieństwo do języków skandynawskich wyspiarskich (tj. islandzkiego oraz farerskiego), które zachowały więcej z języka staronordyckiego. Równie widoczne jest wyraźne pokrewieństwo z pozostałymi językami germańskimi, w tym angielskim oraz niemieckim.
Gramatyka duńska charakteryzuje się bardzo dużą prostotą, szczególnie widoczną przy porównaniu z formami staronordyckimi. Niemal całkowicie zanikła deklinacja oraz przeważajaca ilość form koniugacyjnych. W porównaniu z gramatyką angielską, która wykazuje podobny stopień redukcji złożoności względem pierwotnych form germańskich, duński ma mniej konstrukcji gramatycznych, oraz co wyraźnie widoczne przy bardziej "nieporządnym" angielskim, charakteryzuje się całkowitą regularnością oraz niedopuszczaniem żadnych wyjątków na poziomie konstrukcji zdania.
litery alfabetu duńskiego na klawiaturze komputera
Charakterystyczne dla języka duńskiego litery to Æ/æ, Ø/ø oraz Å/å (ta ostatnia zapisywana przed reformą ortografii z roku 1948 jako Aa/aa; taka pisownia pozostała w przypadku poniektórych nazwisk oraz nazw miast, np. Aalborg). Wyrazy zaczynające się na te litery leżą na końcu słowników oraz książek telefonicznych.
Przed wspomnianą reformą ortografii rzeczowniki zapisywano wielką literą, analogicznie jak dziś w języku niemieckim.
Dialekty
Zachodzenie jednego, dwóch oraz trzech rodzajów gramatycznych w duńskich dialektach. W Zelandii przejście od systemu trzyrodzajowego do dwurodzajowego zaszło nader niedawno. W dialektach znajdujących się na zachód od czerwonej linii rodzajnik określony jest przed słowem określanym, analogicznie jak w języku angielskim czy niemieckim, na wschód od tej linii przyłączany jest do końcówki danego słowa.
Duński język literacki ([duń.] rigsdansk albo rigsmål) oparty jest na dialekcie miejskim Kopenhagi oraz jej okolic. W przeciwieństwie od języka szwedzkiego oraz norweskiego, nie ma regionalnych odmian języka, zaś dialekty posiadają raczej mały prestiż społeczny. Ponad 20% użytkowników języka duńskiego mieszka w strefie stołecznej, tu mieści się także ogromna przeważajaca ilość instytucji rządowych oraz większych przedsiębiorstw, działa tu także telewizja państwowa, wychodzą większe gazety, dzięki czemu dialekt miejski Kopenhagi oraz oparty na nim język literacki ma w społeczeństwie najwyższy prestiż.
Wyróżnia się trzy główne grupy dialektów języka duńskiego:
- wschodnioduńskie (østdansk): dialekt Bornholmu;
- duńskie wyspiarskie (ødansk): dialekty Zelandii, Fionii, Lollandii, Falster oraz wyspy Møn
- jutlandzkie (jysk), dzielone następnie na wschodnio-, południowo-, zachodnio- oraz północnojutlandzkie.
Z historycznego punktu widzenia, do dialektów wschodnioduńskich zalicza się także dialekty południowe języka szwedzkiego. Wynika to z faktu, że aż do 1658 r. obszary Skanii, Blekinge oraz Hallandu należały do Danii oraz były zamieszkane przez ludność duńską. Później natomiast obszary te zostały zajęte przez Szwecję oraz aktualnie leżą na terenie tego państwa.
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
