Wyraz "Grecja" napisany po nowogrecku
Wyraz "Cypr" napisany po nowogrecku
Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także cząstka pozaeuropejskich oraz starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji oraz Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest wyłącznym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.
Etymologia nazwy
Określenia „greka”, „język grecki” pochodzą od Rzymian, którzy nazywali ten język po łacinie lingua Graeca. Nazwa stosowana przez samych Greków w grece klasycznej brzmiała ἡ Ἑλληνικὴ γλῶττα = he Hellenikè glõtta (nowogr. η Ελληνική γλώσσα albo τα Ελληνικά = i Ellinikí glóssa, ta Elliniká), co da się by przetłumaczyć jako „język helleński”.
Fazy rozwoju
Termin "język grecki" jest z naukowego punktu widzenia mało precyzyjny, albowiem może się odnosić do kilku faz rozwojowych języka, z których każda ma własną nazwę. Może więc odnosić się do następujących bardziej szczegółowych terminów:
- język mykeński – najwcześniejsza potwierdzona faza rozwojowa języka greckiego, używana w okresie ok. 1600 r. p.n.e. do ok. 1200 r. p.n.e., najprawdopodobniej z reguły na terenach Krety, wysp Morza Egejskiego oraz Peloponezu; znany z tabliczek zapisanych pismem linearnym B
- język grecki archaiczny – znany przede wszystkim w swoim późnym stadium z dzieł Homera, używany po upadku cywilizacji mykeńskiej w „okresie ciemnym” oraz okresie archaicznym starożytnej Grecji; w okresie greki archaicznej ukształtowały się rozliczne dialekty, znane z późniejszych tekstów klasycznych
- język grecki klasyczny – silnie zróżnicowany dialektalnie, używany w okresie klasycznym w starożytnej Grecji; w węższym znaczeniu termin ten odnosi się tylko do dialektu attyckiego; język bogatej literatury, zaświadczony zwłaszcza w dialekcie attyckim
- greka koine – język używany w okresie hellenistycznym starożytnej Grecji, powstały w wyniku wymieszania się wielorakich dialektów greki klasycznej (z przewagą dialektu attyckiego) z naleciałościami z łaciny oraz języków anatolijskich; w grece koine spisany był Nowy Testament
- język średniogrecki (greka bizantyjska) – używany w okresie Bizancjum, rozwinął się z greki koine – luźne dialekty mówione, bardzo różniące się od języka literackiego
- katharewusa („greka oczyszczona”) – język nawiązujący do greki klasycznej, sztucznie zbudowany przez językoznawców po odzyskaniu niepodległości przez Grecję w XIX wieku; z założenia miał to być ogólnonarodowy język literacki, oczyszczony z naleciałości tureckich
- język nowogrecki inaczej demotyk (δημοτική = dimotikí, demotyk) – używany obecnie, z reguły na terytorium Grecji oraz Cypru, współczesny standard literacki powstał w wyniku zmieszania się dialektów mówionych języka greckiego z formami zaproponowanymi w katharewusie; demotyk mówiony rozpada się na parę dialektów; w szerszym znaczeniu termin ten odnosi się do wszystkich pobizantyjskich odmian języka greckiego łącznie z katharewusą oraz językami griko, cakońskim, kapadockim oraz pontyjskim (uważanymi wówczas za dialekty nowogreckie, choć o innej historii niż demotyk)
Poniżej przedstawiono uproszczony schemat historii rozwoju poszczególnych odmian języka greckiego:
mykeński †
└─►greka archaiczna †
└─►greka klasyczna †
├─►koine †
│ ├─►średniogrecki † (greka bizantyjska)
│ │ ├─►kapadocki[1]
│ │ └─►nowogrecki (demotyk[2], katharewusa[3], współczesne dialekty)
│ ├─►pontyjski[4]
│ └─►jewanik †[5]
├─►cakoński[6]
└─►griko[7]
Przypisy
- ↑ Istniał już w XII wieku (przez ponad dwieście lat równolegle do greki bizantyjskiej, z której się wywodzi).
- ↑ Współczesny standard literacki, rozwinął się pod silnym wpływem katharewusy.
- ↑ Język sztuczny, używany dawniej tylko w kontekstach oficjalnych (w dokumentach urzędowych, wiadomościach, polityce). Luźno oparty na grece klasycznej oraz dialektach mówionych języka nowogreckiego.
- ↑ Wywodzi się z koine oraz dialektu jońskiego greki klasycznej, przez wieki pod silnym wpływem greki bizantyjskiej oraz języka tureckiego.
- ↑ Wywodzi się z koine okresu hellenistycznego (z zapożyczeniami z języka hebrajskiego), trzeba do języków żydowskich. Wymarły w końcu XX w.
- ↑ Wywodzi się z dialektu doryckiego greki klasycznej, przez wieki pod silnym wpływem kolejno koine, greki średniowiecznej oraz języka nowogreckiego.
- ↑ Wywodzi się z dialektu doryckiego greki klasycznej, przez wieki pod silnym wpływem najpierw łaciny, później języka włoskiego.
Linki zewnętrzne
