Język niemiecki (niem. deutsche Sprache, Deutsch) – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które wielokrotnie są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei ma za podstawę na języku mówionym w Górnej Saksonii oraz Turyngii.
W skład języków niemieckich wchodzą: alemański (Szwajcaria, Liechtenstein, Alzacja, Szwabia), bawarski (Górna Bawaria, Dolna Bawaria, Górny Palatynat, Południowy Vogtland, Austria (oprócz kraju związkowego Vorarlberg), Samnaun, Gryzonia, Prowincja Bolzano, Böhmerwald/Hinterer Bayerischer Wald, górnofrankijski (Frankonia, Hesja, Palatynat, Lotaryngia, Luksemburg – tamtejsza odmiana zwana językiem luksemburskim), środkowogórnoniemiecki (do którego da się zaliczyć "Standard Hochdeutsch", oraz gwary z obszaru Górnej Saksonii, Turyngii, Anhaltu, południowej Brandenburgii oraz ze Śląska; dawniej także Prusy Górnepotrzebne źródło) oraz dolnoniemiecki (Dolna Saksonia, Meklemburgia, północna Brandenburgia, Pomorze – aktualnie tylko Przednie, dawniej także Prusy Dolnepotrzebne źródło; historycznie także język niderlandzki a za nim afrikaans stanowią odmianę języka dolnoniemieckiegopotrzebne źródło).
Różnice np. pomiędzy dolnoniemieckim a bawarskim są większe niż pomiędzy polskim a serbsko-chorwackimpotrzebne źródło. Pogląd o "jednym" języku niemieckim jest w dużej mierze spuścizną czasów Bismarcka oraz Hitlera, bowiem centralistycznym dążeniom Berlina różnice językowe pomiędzy poszczególnymi częściami państwa nie były na rękę.
-
Osobny artykuł: Gleichschaltung.
Języki niemieckie (często w kontakcie z innymi językami) odegrały kluczową rolę w kształtowaniu się kilku innych języków. Przykładem jest tu wykształcony w średniowieczu język jidysz. W XIX wieku natomiast z kilku etnolektów niemieckich w Pensylwanii wykształciła się odmiana pensylwańska.
Język niemiecki ma swoich użytkowników w wielu krajach, gdzie nie ma statusu oficjalnego. Są to: Stany Zjednoczone, Brazylia, Kanada, Francja, Argentyna, Rosja, Kazachstan, Australia, Holandia, Wielka Brytania, Hiszpania, Chile, Paragwaj, Węgry, Republika Południowej Afryki, Meksyk, Izrael, Rumunia oraz Czechy.
Ortografia
-
Osobny artykuł: Alfabet niemiecki.
Alfabet niemiecki jest odmianą alfabetu łacińskiego oraz składa się z 30 liter. nieoczekiwanie 26 liter klasycznych zawiera także przegłosy ä, ö oraz ü (tzw. Umlaut) oraz ß (tzw. Es-Zett albo scharfes S). Przy braku odpowiednich czcionek muszą one być zastępowane odpowiednimi dwuznakami (ä = ae, ö = oe, ü = ue, ß = ss).
A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S ẞ T U Ü V W X Y Z
a ä b c d e f g h oraz j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z
Aspektem charakterystyczną niemieckiej ortografii jest pisownia wszystkich rzeczowników wielką literą (występująca współcześnie ponadto zaledwie w ortografii jęz. luksemburskiego; do 1948 r. obowiązywała ona także w języku duńskim).
W 1998 r. wprowadzono reformę (potem kilkakrotnie modyfikowaną) niemieckiej ortografii, która opiera się m.in. na wariantowym zniemczeniu pisowni poniektórych wyrazów obcych, zwiększeniu liczby wyrażeń pisanych rozdzielnie oraz wielką literą, jak także zastąpieniu ß występującego po krótkiej samogłosce przez ss oraz zwiększeniu częstotliwości używania litery ä zamiast e. Nowa pisownia formalnie obowiązuje już w Niemczech oraz Austrii, jest jednak ignorowana przez największe wydawnictwa prasowepotrzebne źródło.
Wygląd szkolnego pisma ręcznego w języku niemieckim był ściśle uregulowany. Do 1925 r. było to pismo zwane Kurrentschrift (kurrenta; inaczej Spitzschrift), a w latach 1935–1941 Sütterlinschrift (inaczej Deutsche Schrift). Do dzisiaj widać te wpływy w piśmie ręcznym starszego pokolenia Niemców.
Dla niemieckiego ze Szwajcarii oraz Liechtensteinu charakterystyczny jest niedobór litery ß w pisowni, zastępuje się ją podwójnym "s" (ss).
Akcent wyrazowy
Fonetyka oraz fonologia a pisownia niemiecka
- W niemieckiej pisowni jest wiele wieloznaków, takich jak:
- ae – oznacza głoskę /aː/ np. Raesfeld ˈraːsˌfɛlt występuję tylko w nazwach własnych.
- au – oznacza /aʊ/ np. Haus haʊ̯s
- ch – oznacza w sąsiedztwie fonemów /a/, /o/, /u/ oraz wioloznaku /au/ głoskę x tzw. Ach-Laut, przykłady: Nacht naxt, wach vax, Bauch baʊ̯χ, po e,i,ä,ö,ü,ei,ai,eu,äu,l,r,m,n, ig (na końcu wyrazu) –chen oraz w wyrazach obcego pochodzenia miękkie ç, zbliżone do wymowy ch w polskim wyrazie chirurg (Przykłady: Pech pɛç, Chemie çemi:, ich ʔɪç, China ˈçiːna, Nächte 'nɛçtə, Eiche ˈaɪ̯çə, euch ɔɪ̯ç, dreißig ˈdʀaɪ̯sɪç, Mädchen ˈmɛːtçən albo ˈmeːtçən), W wyrazach greckich na początku wyrazu przed fonemami /a/,/o/ oraz przed spółgłoską oznacza głoskę k, np. Charakter ka'ʁaktɐ, Cholera 'kɔləʁa, Chrom kʁoːm
- chs – oznacza /ks/ przykłady: wachsen ˈvaksn̩ albo vɛkst, Luxus 'lʊksʊs
- dsch – oznacza głoskę dʒ występującą jedynie w wyrazach obcego pochodzenia, np. Dschungel ˈdʒʊŋɘl
- ea – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego iː np. Easteregg ˈiːstɐˌʔɛk
- Końcówka -er ulega asymilacji do tzw. r zwokalizowanego[5] ɐ np. Mutter 'mʊtɐ (zjawisko to nie jest jednak w poniektórych wariantach języka niemieckiego oraz jest zastępowane przez [r̩], [ər] albo krótkie [a] np. w gwarze palatynckiej np. w wyrazie Mutter [ˈmʊdɑ albo [ˈmɔdɑ.
- ie – oznacza i: albo ɪ. Przykłady Knie kniː ale Vietnam ˌviɛtˈnam, das Viertel fɪrtəl.
- io – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego joː albo iːoː np. ionisch /ˈjoːnɪʃ/ albo /ˌiːˈoːnɪʃ/
- ig – oznacza w nieakcentowanym wygłosie dwuznak /ɪç/, a w odmianie /ɪɡ/. np.: fleißig 'flaɪ̯sɪç oraz der fleißige Student deːɐ̯ 'flaɪ̯sɪɡɐ ʃtuˈdɛnt
- ng – oznacza zwykle głoskę (ŋ), np. fangen ˈfaŋən. W pewnych wyrazach obcego pochodzenia oznacza ŋg, np. anglikanisch aŋgli'kaːnɪʃ
- nk – oznacza zbitkę spółgłosek[6] ŋk, np. Enkel ˈɛŋkəl
- oe, oi – oznacza głoskę œ np. Dietrich Bonhoeffer ˈdiːtʁɪç ˈboːnhœfɐ albo oznaczają głoskę /oː/ przykłady: Soest zoːst, Voigt foːkt. Są tylko w nazwach własnych.
- oey – oznacza głoskę /ø:/ np. Bad Oeynhausen ba:t'ø:nhaʊzn. Jest tylko w nazwach własnych.
- ou – oznacza w Namibii œŭ albo ɔŭ, np. Oukie œŭkiː albo ɔŭkiː, a wyrazach pochodzenia obcego Outsourcing 'aʊ̯tsɔːsɪŋ
- Końcówka -ow występujące regionalnie w nazwach miejscowości oznacza długą głoskę /oː/, np. Güstrow ˈgʏstroː oraz sporadycznie w niemieckich nazwiskach (gdy jest w obcojęzycznych nazwiskach czytane jest zgodnie z oryginalną wymową)
- qu – zwykle oznacza /kv/ np. Quelle 'kv̥ɛlə.
- rh – oznacza fonem /r/, realizowany jako r, ʀ albo ʁ (występuje jedynie w wyrazach obcego pochodzenia – np. Rheumatismus ˌʁɔʏ̯ma'tɪsmʊs
- sp – oznacza /ʃp/ z wyjątkiem pozycji wygłosowej wówczas – sp /sp/. Przykłady: Sport ʃpɔʁt (także w wyrazach obcego pochodzenia np. Spartakiade ˌʃpaʁta'kɪ̯adə (ale: Wespe 'vɛspə). Litera s przed dwuznakiem ph oznacza s: Sphäre 'sfeːʁə. Istnieją też dialekty, w których sp stale oznacza sp albo stale ʃp.
- st – oznacza /ʃt/ z wyjątkiem pozycji wygłosowej – wówczas /st/. ʃt wymawiane jest także w nagłosie wyrazów obcego pochodzenia, np. Stratosphäre ˌʃtʁatɔ'sfeːʁə (ale: Bestie 'bɛstɪ̯ə, Vestalin vɛs'taːlɪn). Istnieją też dialekty, w których st oznacza stale st albo stale ʃt.
- ti – oznacza w śródgłosie przed samogłoską głoskę tsɪ występującą jedynie w wyrazach obcego pochodzenia, np. Vegetation vegetaˈtsɪɔːn.
- tsch – oznacza /ʧ/ np. Deutsch dɔɪ̯ʧ
- tz – oznacza ʦ np. w wyrazie Katze 'kaʦə
- ue – oznacza głoskę ʏ np. Ueckermünde ʏkɐˈmʏndə albo /uː/ np. Buer buːɐ̯. Jest w nazwach własnych.
- ui oraz uy, występujące w pisowni regionalnej, oznaczają głoskę /yː/, np. Duisburg 'dyːsb̥ʊʁk, Neukirchen- Vluyn nɔʁt'kɪʁçən 'flyːn, Huy ˈhyː. W nielicznych wyrazach, z reguły obcego pochodzenia, ui jest także w pisowni standardowej na oznaczenie dyftongu ʊɪ̯ (np. Uigure ʊɪ̯'guːʁə, pfui pfʊɪ̯).
- ya – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego ja np. Yacht jaxt
- ye – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego jeː np. Yeti 'jeːti
- zig – oznacza ʦɪç np. Zwanzig ˈʦvanʦɪç
- zsch – oznacza głoskę tʃ jest tylko w nazwach własnych np. Zschopau ˈtʃoːpaʊ
- tzsch – oznacza głoskę tsʃ jest tylko w nazwach własnych np. Friedrich Wilhelm Nietzsche ˈfʁiːdʁɪç ˈvɪlhɛlm ˈniːtsʃə.
- ai, ay, ei,ey – zwykle oznacza dyftong /aɪ̯/, przykłady: Mais maɪ̯s, Bayern 'baɪ̯ɐn, Leim laɪ̯m, Meyer 'maɪ̯ɐ.
- äu, eu, oi, oy – zwykle oznacza dyftong /ɔɪ̯/. Przykłady: läuten ˈlɔɪ̯tən,Beutel ˈbɔɪ̯təl, także w wyrazach pochodzenia greckiego np. Euthanasie ˌʔɔʏ̯tana'ziː, Alois 'ʔalɔʏ̯s, Hoyerswerda 'hɔʏ̯ɐsv̥ɛɐ̯da˙.
- Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę (np. bb, dd, ff, gg, kk, ll, mm, nn, pp, rr, ss, tt ) oraz należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim przykłady: (Ebbe ˈɛbə, Kladde ˈkladə, Schiff ʃɪf), Flagge 'flaɡə, zurückkommen ʦuˈʀʏkːɔmən toll tɔl, kommen ˈkɔmən, Sonne 'zɔnə, Treppe ˈtʁɛpə, starre ˈʃtaʁe, essen ˈɛsən, retten ˈʁɛtən. Zapis ten równocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
- Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą samogłoskę przykłady: (aa, oo, albo ee) czyta się jako jeden dźwięk (jedną długą samogłoskę), inaczej niż w języku polskim przykłady: Saal zaːl, Boot boːt, Seele 'zeːlə. Podwójne uu występujące dla przykładu w wyrazie Genugtuung gə'nuːkˌtuːʊŋ czyta się jednak jako dwie samogłoski ze względu na przebiegającą pomiędzy nimi granicę morfemów. Z podobnych względów podwójne ii w wyrazie assoziieren w wymowie starannej oznacza dwie samogłoski: asoʦɪ'iːʁən. Również podwójne ee w wyrazie beenden nie oznacza z tego powodu jednej długiej samogłoski: bə'ʔɛndən.
- Sąsiadujące litery (np. ck, tz, dt, ph[7], sch, ah, äh, eh, ih, ..., th[7], gh, dh, ..., oraz tylko w nieakcentowanych końcówkach w wymowie potocznej: el, em, en oraz standardowej: er – oznaczają pojedynczą głoskę[8] przykłady: Zucker ˈʦʊkɐ, Schreck ʃʁɛk, Katze 'kaʦə, Stadt ˈʃtat, Physik fyˈzɪk, Phase 'faːzə – także w imionach, np. Sophie , Schaf ʃaːf, Thema 'teːma˙, Wandel ˈvandl, kleinem ˈklaɪnm, Herzen ˈhɛɐtsn, Schüler ˈʃʏːlɐ.
Uwaga: powyższe zbitki liter potrafią czasami oznaczać oddzielne głoski, jeśli użyto ich w zapisie oddzielnych morfemów, np.: beurteilen bə'ʔuʁtaɪlən, beinhalten bə'ʔɪnhaltən, entzückend ɛnt'ʦʏkənt, entscheiden ɛnt'ʃaɪ̯dən, angeblich 'ʔangeːplɪç, ankommen 'ʔankɔmən, Häschen 'heːsçən itp.
- Litera c jest poza dwuznakami zaledwie w nowszych zapożyczeniach (np. Creme kʁɛːm albo kʁeːm), Container kɔn'teːnɐ, Center 'sɛntɐ, imionach (np. Claudia 'klaʊdɪ̯a) oraz nazwach miejscowych. Oznacza głoskę k przed samogłoskami a, o oraz u, a także przed spółgłoskami, rzadziej ʦ albo s.
- Litery d, t, n oznaczają głoski apikalne (nie jak w języku polskim koronalne)
- _e – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą – w pisowni standardowej jedynie przez literę i (np. viel fiːl) – regionalnie także literę o (np. Soest zoːst). /eː/ oraz /ɛː wymawiane są w sposób zbliżony do polskiego „ej” przykłady: leer leːɐ̯, Bär bɛːɐ̯. Natomiast samodzielne końcowe ə wymawiane jest jako zredukowana samogłoska[9] szwa np. Mücke ˈmʏkə.
- _h – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczanej przez literę poprzedzającą, przykłady: Schuh ʃuː oraz Schuhe 'ʃuːə). Ortografia niemiecka nie jest w tym wypadku jednak konsekwentna, albowiem wielokrotnie długości samogłosek nie oznacza się w piśmie. A więc dla przykładu chociaż w wyrazie Stühle 'ʃtyːlə litera h oznacza długość samogłoski oznaczanej przez ü, tj. yː, to już przy tej samej samogłosce w wyrazie Schüler 'ʃyːlɐ litera h nie ukazuje się w zapisie. Dodatkowo h jest w części wyrazów także tam, gdzie jej funkcja oznaczania długości jest zbędna, albowiem rolę tę spełniają inne litery, np. w er sieht) 'ʔeːɐ̯ 'ziːt litera h jest zbędna z punktu widzenia oddawania w zapisie długości samogłoski iː, albowiem długość oznacza już dwuznak ie. O regułach użycia litery h w ortografii nie decydują więc jedynie względy fonetyczne, ale też historyczne oraz korelacja z innymi formami danego wyrazu (por. omówione sieht, bo sehen). Samodzielna litera h oznacza w nagłosie spółgłoskę h, różną od x, przykłady: hin hɪn, jest także w rzeczownikach złożonych rothaarig ˈroːthaːrɪç. Przed l,m,n,r oraz po samogłoskach jest tzw. h-nieme przykłady: Jahr jaːɐ̯ oraz Jahr jaːɐ̯, Kuhle ˈkuːlə, Kuhle ˈkuːlə, Schuhe ˈʃuːə, gehen geːən(dodatkowo długa samogłoska e wymawiana jest w sposób zbliżony do polskiego ej, choć w Austrii wymawia się geːhən.
- _i – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą, ale jest zaledwie regionalnie w stosunku do litery o (np. Troisdorf 'tʁoːsd̥ɔʁf)
- Z uwagi na dialekty są trzy równoprawne warianty realizacji fonemu /r/ – r, ʀ oraz ʁ
- Samodzielne s oznacza z w nagłosie przed samogłoską np. Sache zaxe, w śródgłosie pomiędzy dwoma samogłoskami np. Glaser ˈglaːzɐ, natomiast w nagłosie przed spółgłoską, śródgłosie przed spółgłoską, wygłosie oraz w zapożyczeniach z języka angielskiego oznacza s przykłady: Sphäre 'sfe:ʁə, Mast mast, Haus haʊ̯s, Sex sɛks także zɛks (zbitki st, sp, sch, ss omówiono powyżej).
- Litera o oznacza /oː/, które wymawia się inaczej niż w języku polskim np. Bote ˈboːtə. o wymawia się zaś tak samo jak w języku polskim.
- Litera ß oznacza głoskę s np. weiß vaɪ̯s, w przeciwieństwie od ss (również oznaczającego s np. Fass fas) jest w zapisie po samogłoskach długich oraz dyftongach. Dodatkowo dla zastąpienia litery ß przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się sz albo ss.
- Litera t oznacza przed samogłoską w wyrazach obcego pochodzenia ts) np. Nation natsi̯o:n), zaś w wyrazach rodzimie niemieckich t) np. Tisch tɪʃ)
- Litera x oznacza ks np. Xerographie kseʀoɡʀaˈfiː.
- Litera v oznacza w nagłosie głoskę f np. Vater ˈfaːtɐ z wyjątkiem wyrazów obcego pochodzenia, w których oznacza zwykle głoskę v, np. w wyrazie Virus ['viːʁus.
- Litera y oznacza w śródgłosie głoskę /yː/ (Lyrik 'lyːʁɪk), y (Physik fy'ziːk) albo ʏ (Sylt 'zʏlt), natomiast w wygłosie głoskę ɪ (Franz Vranitzky 'fʁanʦ fʁa'nɪʦkɪ)
- Litera z – oznacza głoskę ʦ, przykłady: Zorn 'ʦɔʁn, Zahn tsaːn
- W języku niemieckim są też tzw. umlauty:
- Przed samogłoską akcentowaną w nagłosie morfemu jest zwarcie krtaniowe ʔ, nieoznaczane w piśmie.
- Spółgłoski dźwięczne ulegają ubezdźwięcznieniu w wygłosie przykłady: halb halp (b dźwięczna, p bezdźwięczna), Pferd pfeːɐ̯t (d dźwięczna, t bezdźwięczna), Weg veːk (g dźwięczna, k bezdźwięczna). Spółgłoski bezdźwięczne p, t, k wymawiane są z przydechem. Istnieją też ich nieprzydechowe odpowiedniki powstałe w wyniku ubezdźwięcznienia b, d oraz g w nagłosie morfemu po spółgłosce przydechowej, np. w wyrazie abgeben ['ʔapʰkeːbən (częściej notowane jako 'ʔapg̊eːbən) głoska g w nagłosie morfemu -geben traci dźwięczność, lecz nie zyskuje przydechu po przydechowym pʰ w wygłosie morfemu ab-.
- Wyrazy oraz zwroty zapożyczone z języka angielskiego oraz francuskiego wymawiana są zwykle w sposób jednakowy z wymową obcą, np. Smith 'smɪθ, Niveau ni'voː albo w sposób zbliżony, np. First Lady 'fœəst 'leːdɪ (ang. 'fəːst 'leɪ̯dɪ), E-Mail ˈʔiːmeːl (ang. ˈʔiːmeɪ̯l), Sex zɛks (ang. sɛks), Etui e'tyiː (fr. e'tɥi)
- W sylabach otwartych[10] samogłoskę wymawia się długo np.: fra ·gen ˈfraːgən); albo krótko np.: mo·ti·viert motiˈviːɐ̯t)
- W sylabach zamkniętych[11] samogłoskę wymawia się krótko, przykłady: kom·men, ler·nen, schmer·zen, Lek·tor, Mor·gen. Wyjątek stanowią samogłoski w wyrazach jednosylabowych, zakończone spółgłoską pojedynczą. Samogłoski w tych wyrazach są długie oraz trzeba je odpowiednio dłużej wymawiać przykłady.: der deːɐ, gut guːt, wir viːɐ, Tag taːk, Weg veːk, Fuß fuːs, Spaß ʃpaːs. Ponadto trzeba pamiętać, że nieme „h” jest wskaźnikiem długości poprzedzającej je samogłoski przykłady.: Uhr, Stahl, Ohr, ihr, nehmen. Wskaźnikiem zaś krótkości samogłosek poprzedzających są zarówno dwie jednakowe, jak także dwie zróżnicowane spółgłoski przykłady.: kom-men, ler-nen, singen, nicht, Gruppe, Kollege. Podwójne spółgłoski wymawia się w języku niemieckim (w przeciwieństwie do polskiego) tak jak pojedyncze spółgłoski, czyli krótko.
- Samogłoski przed zbitką[12]spółgłosek należącymi do tego samego morfemu są stale krótkie, np. fast fast, ale już np. er rast 'ʔeːʁ‿'ʁaːst z długim aː, bo -t trzeba do innego morfemu (do końcówki fleksyjnej).
- Wieloznaki oznaczające spółgłoski oznaczają też krótkość samogłoski przed tą spółgłoską, np. waschen 'vaʃən – krótkie a przed spółgłoską ʃ.
Niemieckie samogłoski opisuje następująca tabela (na podstawie Lagenscheidts Taschenwörterbuch Deutsch)ː
Istnieją też dwugłoski: /aɪ̯/, /ɔʏ̯/, /aʊ̯/ (rzadko także: /ʊɪ̯/)
Uwagi:
- W wymowie scenicznej[13] dyftongi niemieckie realizowane są odpowiednio jako /ae̯/, /oe̯/ oraz /ao̯/
- Samogłoska /ɛː/ zastępowana jest zwykle przez /eː/ np. Mädchen ˈmɛːtçən albo ˈmeːtçən
- W nielicznych wyrazach obcego pochodzenia istnieje też krótka samogłoska /ø/, np. w wyrazie Föderation ˌfødɛʁa'ʦɪ̯oːn
- Samogłoski krótkie w wygłosie (z wyjątkiem ə) ulegają wielokrotnie wydłużeniu oraz wymawiane są jako półdługie, np. o˙ np. w wyrazie Kino 'kiːno˙.
- Równolegle do pisowni z wykorzystaniem liter ä, ü, ö są słowa stale pisane przez ae, ue, oe – dotyczy to przede wszystkim poniektórych nazw własnych (np. Goethe, Moers).
Przykładowy tekst
Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geist der Brüderlichkeit begegnen.
'ʔalə 'mɛnʃən zɪnt fʁaɪ̯ ʔʊnt g̊laɪ̯ç ʔan 'vʏʁdə ʔʊnt 'ʁɛçtən gə'boːʁən # ziː zɪnt mɪt fɐ'nʊnft ʔʊnt g̊ə'vɪsən bə'gaːpt ʔʊnt 'z̥ɔlən aɪ̯'nandɐ ʔɪm gaɪ̯st d̥eːɐ̯ 'bʁyːdɐlɪçkaɪ̯t b̥ə'geːgnən
Wszyscy ludzie rodzą się wolni oraz równi pod względem swej godności oraz swych praw. Są oni obdarzeni rozumem oraz sumieniem oraz powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.
Gramatyka
-
Język niemiecki zalicza się zasadniczo do typu języków fleksyjnych, przy czym odmiana rzeczownika jest stosunkowo uboga oraz do oznaczenia liczby oraz przypadka używa się przede wszystkim rodzajników.
Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami – męskim, żeńskim oraz nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski oraz nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, analogicznie odmiana żeński oraz liczba mnoga. Są 4 przypadki – mianownik, dopełniacz, celownik oraz biernik, przy czym najrzadziej używany jest dopełniacz (najczęściej zastępuje się go konstrukcjami z przyimkiem).
Czasowniki posiadają bogatszą odmianę przez osoby, liczby, czasy oraz strony. Formy czasowników niemieckich nie rozróżniają natomiast rodzaju gramatycznego.
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Na podstawie statusu urzędowego
- ↑ SIL Ethnologue (2006). 95 million speakers of Standard German; 98 million including Middle and Upper German dialects; 100 million including Low Saxon and Yiddish.
- ↑ National Geographic Collegiate Atlas of the World, publikacja R.R Donnelley & Sons Company, 2006, strony 257-270, ISBN 0-7922-3662-9, ISBN 978-0-7922-3662-7
- ↑ W przeciwieństwie od języka polskiego, gdzie akcentowana jest zwykle przedostatnia sylaba np. tłumaczyć twʊˈmaʧɨʨ}]
- ↑ przekształcenie się półsamogłoski albo samogłoski zredukowanej w samogłoskę
- ↑ grupa występujących po sobie spółgłosek o zbliżonej artykulacji
- ↑ 7,0 7,1 występujące jedynie w wyrazach obcego pochodzenia
- ↑ wynikającą z ogólną ustalonej zasady odczytywania kombinacji liter
- ↑ samogłoska niemająca pełnej wartości wokalnej, krótsza od samogłoski krótkiej
- ↑ kończą się samogłoską
- ↑ kończą się spółgłoską
- ↑ parą
- ↑ staranna wymowa obowiązująca aktorów na scenie
Linki zewnętrzne
