| Język polski |
| Obszar |
Polska (37-38 mln) oraz Niemcy, Ukraina, Białoruś, Litwa, Rosja, Stany Zjednoczone, Szwecja, Kanada, Brazylia, Australia, Izrael, Irlandia, Wielka Brytania, Francja, Czechy, Słowacja, Kazachstan oraz inne kraje |
| Liczba mówiących |
ok. 44 milionów |
| Ranking |
26. |
| Klasyfikacja genetyczna |
Języki indoeuropejskie
|
| Pismo |
łacińskie |
| Status oficjalny |
| język urzędowy |
Polska, jeden z urzędowych w Unii Europejskiej  |
| Regulowany przez |
Rada Języka Polskiego |
| Kody języka |
| ISO 639-1 |
pl |
| ISO 639-2 |
pol |
| ISO 639-3 |
pol |
| SIL |
pol[1] |
| W www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk |
Sprawdź też: język, języki świata
|
|
Polska www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk |
|
W Wikisłowniku: Słownik języka polskiego |
Język polski albo polszczyzna – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą także czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki oraz wymarły połabski), stanowiących cząstka rodziny indoeuropejskiej.
Ocenia się, że język polski jest językiem ojczystym około 44 milionów ludzi na świecie[2] (w literaturze naukowej da się spotkać szacunki od 40[3] do 48 milionów[4]), mieszkańców Polski oraz tzw. Polonii, czyli Polaków zamieszkałych za granicą.
Alfabet
Alfabet polski (litery szare są tylko w słowach obcego pochodzenia)
-
Osobny artykuł: Alfabet polski.
Alfabet polski jest oparty na alfabecie łacińskim oraz składa się aktualnie z 32 liter: Aa, Ąą, Bb, Cc, Ćć, Dd, Ee, Ęę, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Łł, Mm, Nn, Ńń, Oo, Óó, Pp, Rr, Ss, Śś, Tt, Uu, Ww, Yy, Zz, Źź, Żż.
Historia
Zarys fonetyki historycznej
Język polski wywodzi się z języka praindoeuropejskiego za pośrednictwem języka prasłowiańskiego. Ślady jego dziejów da się odnaleźć w obocznościach.
Do najważniejszych wczesnych zmian trzeba palatalizacja indoeuropejska. Dawne miękkie k, kh, g, gh przeszły w językach satemowych, takich jak języki słowiańskie, zwykle w s oraz z (ale np. litewskie š oraz ž), zaś w językach kentumowych, dla przykładu w łacinie oraz językach germańskich, w k oraz g. W języku prasłowiańskim wszystkie zgłoski zamknięte przeszły w otwarte. Pociągnęło to za sobą powstanie samogłosek nosowych oraz zróżnicowanie długości samogłosek. Ukształtowała się też opozycja spółgłosek miękkich oraz twardych.
-
W języku polskim opozycja spółgłosek miękkich oraz twardych stała się cechą istotną. Zgłoskotwórcze r oraz l przeszły w pary samogłoska + r albo odpowiednio l. Nastąpił też zanik iloczasu, a wiele spółgłosek miękkich było utwardzonych, np. miękkie r (zapis: r', np. r’eka – rzeka) przeszło w ż (zapis: rz). Wiele spółgłosek miękkich traci miękkość w wygłosie (np. końcowe miękkie w w nazwach typu Wrocław, w przypadkach zależnych nadal jest miękkie – we Wrocławiu).
-
Wpływy języków obcych
Współczesny język polski wywodzi się pod względem zasobu słownictwa z dialektów używanych w Wielkopolsce oraz Małopolsce, w mniejszym stopniu na Mazowszu czy na innych obszarach. W wymowie tz. kulturalnej (standardowej, ogólnopolskiej, ludzi wykształconych) współczesnego polskiego góruje wymowa najbardziej typowa dla dialektu mazowieckiegopotrzebne źródło. Na język polski wpływały inne języki. Najważniejszymi z nich były:
- łaciński[5][6],
- grecki (głównie za pośrednictwem łaciny),
- niemiecki[7][8][9], → germanizmy
- czeski[5],
- język ruski[10], a potem białoruski oraz ukraiński (głównie za pośrednictwem gwar kresowych),
- turecki,
- francuski[11],
- włoski[12],
- rosyjski,
- węgierski[13],
- jidysz.
Aktualnie obserwować da się duży wpływ języka angielskiego na język polski.
Zasięg oddziaływania
W 1699 język polski stał się językiem urzędowym Wielkiego Księstwa Litewskiego, stał się także językiem szybko przyswajających język polski niemieckich rodów szlacheckich w Inflantach Polskich.
Od połowy XVI wieku do początku wieku XVIII polszczyzna była językiem dworskim w Rosjipotrzebne źródło, oraz tą drogą przeniknął do języka rosyjskiego szereg wyrazów pochodzenia zachodnioeuropejskiego, przyswojonych wcześniej przez język polski, oraz wyrazów rdzennie polskich. Pod koniec XVII w. język polski był popularny oraz modny także wśród wyższych warstw Moskwy[14], a jego znajomość była miernikiem wykształcenia oraz kultury[15]. Niezmiernie popularna jest w tym okresie literatura polska zarówno w oryginale, jak oraz w transkrypcji na cyrylicę oraz tłumaczeniach na rosyjski. W okresie od II poł. XVII do początku XVIII w. przekłady literatury polskiej dominują nad przekładami z innych języków, a w przypadku poezji obcej aż do pocz. XVIII w. mamy do czynienia jedynie z utworami polskimi oraz łacińskimi[15]. Jednak początek wpływów języka polskiego najpierw na język ruski, później na rosyjski, datowany jest na XIII w. Słabną one w połowie XVIII wieku, choć na polonizmy możemy natknąć się także w XIX oraz XX w. (np. frajer)[16].
W XVII wieku po polsku mówiono także na dworach Hospodarstwa Mołdawskiego (tutaj także posługiwała się nim arystokracja[17]) oraz Wołoszczyzny[18]. W tym pierwszym kraju czyniono starania, by uczynić z języka polskiego język literacki (np. wybitny historiograf oraz poeta Miron Costin pisał po polsku)[17]. Również w tym samym wieku język polski był powszechny na Ukrainie, zarówno w życiu politycznym, jak oraz piśmiennictwie. Ryszard Łużny uważa, że polszczyzna spełniała rolę języka literackiego dla mieszkańców tego regionu Rzeczypospolitej[19].
Język polski wywarł wpływ na takie języki jak ukraiński, białoruski, litewski, rosyjski, jidysz, hebrajski, czeski, rumuński[20], węgierskipotrzebne źródło.
Odmiany
-
Rozmieszczenie osób mówiących językiem polskim w Europie. Na czerwono: Polska, gdzie polski jest językiem urzędowym, na ciemnoróżowo: regiony, gdzie istnieje znacząca mniejszość mówiąca po polsku, na jasnoróżowo: Unia Europejska, gdzie polski jest jednym z języków urzędowych, niebieskie punkty wskazują większe skupiska osób mówiących po polsku.
W etnicznym języku polskim wyróżniamy:
Podstawowe dialekty języka polskiego to (wg stopnia pokrewieństwa): dialekty główne (zachodnie oraz południowe):
i (północne):
oraz dialekty kresowe:
Poza tymi podstawowymi dialektami są także dialekty mieszane, szczególnie na zachodzie Polski.
Encyklopedia Popularna PWN[22] oraz inne źródła[23] wymieniają pięć głównych dialektów: wielkopolski, małopolski, śląski, mazowiecki, kaszubski[24].
Za granicą
Coraz więcej osób uczy się języka polskiego jako obcego. Ich liczbę szacuje się na 10 000 osób na całym świecie[25], z czego ok. jedna trzecia studiuje język polski na uczelniach oraz w szkołach językowych w Polsce. Od 2004 roku istnieje także możliwość zdawania egzaminu z języka polskiego jako obcego na 3 poziomach: podstawowym (poziom B1), średnio zaawansowanym (poziom B2) oraz na poziomie zaawansowanym (poziom C2). Egzaminy te przygotowuje Państwowa Komisja Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego[26].
Liczni są także rodzimi użytkownicy języka polskiego, którzy na stałe mieszkają w innych państwach. Są to członkowie polskiej mniejszości narodowej albo polscy wychodźcy albo ich potomkowie (Polonia).
Jako język polskiej mniejszości narodowej polski jest używany przede wszystkim w krajach sąsiednich: na Ukrainie, Białorusi, Litwie, Słowacji oraz w Czechach.
Największe grupy polskojęzycznej ludności, które znalazły się na stałe poza granicami kraju w wyniku wyjazdu z państwa, leżą w zachodniej Europie (Niemcy, Francja, Wielka Brytania), w Ameryce (Stany Zjednoczone, Kanada, Brazylia, Argentyna, Meksyk), w Australii oraz w Izraelu.
Z uwagi na duże rozproszenie ludności polskojęzycznej po całym świecie oraz niedobór teraźniejszych badań nad stopniem utrzymywania języka polskiego wśród Polaków za granicą, bardzo trudno ustalić liczbę osób polskojęzycznych na stałe zamieszkałych poza granicami Polski. Szacunki podawane w rzetelnych książkach mieszczą się w szerokim przedziale od 3,5 do 10 milionów[27]. Skutkiem tych rozbieżności są zróżnicowane dane o ogólnej liczbie rodzimych użytkowników języka polskiego.
Fonetyka
-
Gramatyka
-
Dialektyzacja
Z uwagi na z przesiedleniami ludności po drugiej wojnie światowej, rozwojem miast, wpływami kultury masowej (telewizja, prasa) oraz powszechnej oświacie prowadzonej w odmianie ogólnej, język polski coraz bardziej się ujednolica. Cechy gwar są o wiele słabiej widoczne u młodszych użytkowników języka. Nie dotyczy to wszystkich gwar – np. gwarom góralskim oraz śląskim jak na razie wyginięcie nie grozi, jednak przeważajaca ilość Polaków mówi dziś polskim językiem ogólnonarodowym.
Zmiany gramatyczne
Prawdopodobnie najbardziej rzucającą się w oczy zmianą jest wypieranie rodzaju męskorzeczowego przez męskożywotny. Wiele słów, które dotychczas były jednoznacznie nieżywotne, w języku potocznym, zwłaszcza w języku młodzieży, jest traktowanych jako żywotne. Objawia się to tym, że biernik jest równy dopełniaczowi, nie zaś jak dotychczas mianownikowi. Pojawiają się takie wyrażenia jak „mieć pomysła” czy „obejrzeć filma” (na razie jedynie potoczne). Przeważajaca ilość nowych słów odnoszących się do zjawisk niematerialnych przyjmuje odmiana męskożywotny także w języku oficjalnym. I tak „dostać e-maila/SMS-a” są wydatnie bardziej popularne od „dostać e-mail/SMS”.
Zmiany leksykalne
Następuje zapożyczanie dużej ilości wyrazów angielskich, a równocześnie zanika wiele dawnych zapożyczeń, z reguły francuskich, jidysz oraz rosyjskich.
Ciekawym zjawiskiem jest przeistoczenie wymowy poniektórych francuskich zapożyczeń z francuskiej na angielską, np. image wymawia się współcześnie raczej imidż niż imaż. Podobnie, pod wpływem tłumaczeń w mediach z języka angielskiego coraz częściej nazwę państwa Rwanda wymawia się Ruanda.
Zmiany fonologiczne
Z uwagi na z zapożyczeniami słów z języków o odmiennej fonologii, rozpowszechniają się sporadycznie dotychczas spotykane połączenia głosek, np. po głoskach zębowych t, d, s, z, r ukazuje się i (didżej, tir, ring), także w tradycyjnych wyrazach y jest czasem zastępowane przez i, np. dawna nazwa kolorowego papieru technicznego Brystol jest dziś wielokrotnie zapisywana Bristol. Pojawiają się też połączenia ky, gy, ly (ankylozaur, poligynia, glyptodon).
Użycie
W dużym przybliżeniu przeciętny Polak czynnie zna (czyli używa w wypowiedziach) nie więcej niż kilkanaście tysięcy słów, natomiast biernie (rozumie, ale nie używa) – ok. 30 tysięcy słów. Wyjątkami są osoby, które potrafią biernie znać nawet 100 tysięcy słów[28]. Jednak badania filologów z Uniwersytetu w Białymstoku wykazują, że wystarczy znajomość 1200 najczęściej używanych słów w języku polskim, by móc zacząć się nim posługiwać[29].
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ W 15. edycji oraz wzwyż. Do 14. kodem było PQL: nullweb.archive.org/web/20011214022901/www.ethnologue.com/show_language.asp?code=PQL.
- ↑ World Almanac and Book of Facts, World Almanac Books, Mahwah, 1999.
- ↑ Hanna Dalewska-Greń, Języki słowiańskie, PWN, Warszawa 2002, ISBN 83-01-12391-5, s. 584.
- ↑ Encyklopedia języka polskiego, pod red. S Urbańczyka oraz M. Kucały, Ossolineum, wyd. 3, Warszawa 1999, ISBN 83-04-02994-4, s. 156.
- ↑ 5,0 5,1 Za pośrednictwem czeszczyzny przyjęto łacińską terminologię kościelno-religijną. Działo się tak ze względu na to, że Czesi przyjęli wcześniej chrześcijaństwo, a także dlatego, że stanowili oni duży odsetek pierwszych duchownych w Polsce. Przykładowe zapożyczenia: anioł, biskup, chrzest, cmentarz, diabeł, kapłan, kielich, klasztor, kościół, krzyż, msza, ofiara, pacierz, pielgrzym, pleban, poganin, proboszcz, przeor, ołtarz, religia. Wpływy języka czeskiego widoczne były do połowy XVI wieku. Zob. Krajewski K., Piśmiennictwo polskie od średniowiecza do oświecenia, WSiP, Warszawa 1976, s. 81, 233.
- ↑ Latynizmy są także w terminologii szkolnej, naukowej, urzędowej oraz sądowej, np. atrament, bakałarz, cymbał, cyrkiel, data, kancelaria, kanclerz, kasztelan, mandat, metryka, rejestr, statut, suma, szkoła, tablica, tryb, trybun, żak. Wpływy łacińskie odnowiły się w związku z renesansem oraz humanizmem w XVI w. Przykłady zapożyczeń z drugiej fali wpływów łacińskich: afekt, antyk, bibuła, fortuna, gramatyka, humor, kałamarz, mecenas, notariusz, patron, poezja, proza, rejent, retoryka, rytm, wiersz. Łacina oddziaływała także na składnię języka polskiego (np. na szyk wyrazów oraz konstrukcje zdaniowe). Zob. Krajewski K., Piśmiennictwo polskie od średniowiecza do oświecenia, WSiP, Warszawa 1976, s. 81, 233.
- ↑ „Do Polski przybywali Niemcy najpierw od X do XIV wieku, jako drużyna rycerska wstępująca na służbę Bolesławów oraz Kazimierzów; z Łużyc, Miśni, [...] oraz rychło polszczyli, od nich wywodzi się wiele rodzin szlacheckich [...]. Drugi, nierównie znaczniejszy napływ Niemców, chłopów oraz mieszczan, dokonał się w XIII oraz XIV wieku. Kraj mało zaludniony przedstawiał dla Niemców, opuszczających z powodu przeróżnych klęsk, oraz przeludnienia swe siedziby w Miśni, Turyngii, [...], pole nęcące, najpierw Śląsk, za nim Wielkopolska oraz Małopolska. Koloniści osiadali po grodach, które przekształcali na miasta, rzadziej po wsiach, wraz ze swoimi porządkami, podnosząc pracą wytrwałą kulturę miejską oraz wiejską. Trzymali się silnie razem, nie rozpływali się w otoczeniu polskim. Dopiero w ciągu XIV oraz XV wieku rozpoczęła się asymilacja od dołu, przez ożenki oraz napływ Polaków do miast oraz miasteczek. [...] W roku 1537 oddano kościół N.P. Marii gminie polskiej, a dopiero w roku 1600, zniosła rada miejska zagajanie sądów ławniczych po niemiecku; tak uporczywa była tradycja tu, w Poznaniu, Bieczu, oraz in. Ślady fal osadniczych przechował język miejski w słownictwie, nie strukturze językowej (oprócz przyrostka na -unek) [...]. Słowo polskie nabierała specjalnego znaczenia pod wpływem niemieckiego np. miasto (pierwotnie oznaczało tylko miejsce) gaić (sądy) itd. Czasowniki np. szukać (dawne iskać), musieć. W zwyczajach, wierzeniach oraz obrzędach ; dyngus oraz śmigus są niemieckie – dingus (oszacowanie, obdarowanie jajkiem, wędzonką) oraz schneck-ostern (smaganie rózgą świąteczną), wynoszenie śmieci za wieś, kary: wożenie kłody, zawieszanie w koszu nad wodą, ciągnienie kota przez wodę, wiara w skrzaty, koboldy. Całe słownictwo górnicze było jedynie niemieckie.” [w:] Aleksander Brückner. Encyklopedia staropolska, tom II. s. 12, Niemcy.
- ↑ „Z górą (960-1280) nikt po polsku nie pisał, pierwsze składanie kilku znaków łacińskich naśladowano wzorem Czech w XIV oraz XV wieku, ale albowiem szkoła wcale polszczyzny nie uczyła, więc nie zdobyto się na jednolitość oraz każdy znęcał się po swojemu, nad abecadłem oraz ortografią. Czechom jednolitą pisownię wzbogacającą znaki łacińskie kropkami stworzył Jan Hus, ale piętno kacerstwa odstraszało nas od naśladownictwa tego jedynego trafnego systemu. [...] tak się mściło niedbalstwo wobec języka narodowego, zrozumiałe chyba u mieszczan pół-Niemców, karygodne śród kół uczonych, nie uznających, jak oraz węgierskiego, niczego niełacińskiego. Skoro pismo drukiem zastąpiono, musiał dotychczasowy rozgardiasz ortograficzny ustąpić; nieznani nam z nazwiska zecerzy polscy ustalili jako tako dla księgarzy Niemców pisownię polską posługującą się oraz składaniem znaków sz, cie, oraz kropkami, oraz kreskami ż, ź, ń, ć, ś, oraz odmianą kształtu; ł, ą, ę.” [w:] Aleksander Brückner. Encyklopedia staropolska, tom I. s. 2, Abecadło.
- ↑ Język niemiecki najsilniej oddziaływał na polski w XIII-XV w., a zapożyczenia związane były z ustrojem miast, rzemiosłem oraz handlem, np. blacha, bruk, buda, burmistrz, cegła, czynsz, fartuch, folwark, ganek, gmina, handel, kuchnia, plac, ratusz, rynek, sołtys, sznur, waga, weksel, wójt, zegar. Germanizmy, początkowo bardzo liczne, z czasem zastępowane były wyrazami rodzimymi albo ulegały spolszczeniu. W XVI wieku z języka niemieckiego zapożyczono wyrazy dotyczące terminologii drukarskiej, np. druk, szpalta, zecer. Zob. Krajewski K., Piśmiennictwo polskie od średniowiecza do oświecenia, WSiP, Warszawa 1976, s. 82, 234.
- ↑ W XVI w. z języka ruskiego przejęto takie wyrazy, jak hołota (zastępują rodzimą gołotę), czeremcha (trzemchę), czerep (trzop). Zmienił się także przyrostek -ic na -icz, np. królewic na królewicz albo panic na panicz. W tej dziedzinie obserwuje się wpływy obustronne. Zob. Krajewski K., Piśmiennictwo polskie od średniowiecza do oświecenia, WSiP, Warszawa 1976, s. 234.
- ↑ Silne wpływy francuskiego obserwuje się zwłaszcza w okresie oświecenia. Wyrazy dotyczyły strojów, mebli, naczyń stołowych, nazewnictwa karcianego, teatru, np. atu, balkon, bombonierka, falbana, gorset, kamizelka, karo, kier, kulisy, kurtyna, loża, lustro, parawan, parter, peruka, pik, sosjerka, tabakierka, toaleta, trefl. Zob. Krajewski K., Piśmiennictwo polskie od średniowiecza do oświecenia, WSiP, Warszawa 1976, s. 474.
- ↑ Wpływy włoskie pojawiły się w XVI wieku. Pożyczano wyrazy dotyczące kultury pałacowej, ogrodnictwa, ubiorów, jazdy konnej, szermierki, muzyki, literatury albo architektury. Przykładowe zapożyczenia: draperia, forteca, fosa, fraszka, kalafior, kareta, oktawa, pałac, sałata, seler, sonet, szpada. Zob. Krajewski K., Piśmiennictwo polskie od średniowiecza do oświecenia, WSiP, Warszawa 1976, s. 234.
- ↑ W XVI w. (najsilniej za panowania Stefana Batorego) zapożyczono z węgierskiego wyrazy z zakresu strojów oraz wojskowości, np. delia, dobosz, ferezja, giermek, hajduk, kita, kontusz, magierka, szereg. Zob. Krajewski K., Piśmiennictwo polskie od średniowiecza do oświecenia, WSiP, Warszawa 1976, s. 234.
- ↑ Roman Szul: Język. Naród. Państwo. Język jako zjawisko polityczne, Warszawa 2009, s. 213.
- ↑ 15,0 15,1 Eliza Małek: Staroruska kultura literacka drugiej połowy XVII – początku XVIII wieku a literatura polska, w: Przemiany w Polsce, Rosji, na Ukrainie, Białorusi oraz Litwie (druga połowa XVII – pierwsza XVIII w.), red. nauk. Juliusz Bardach, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1991, s. 123-124.
- ↑ Wiesław Witkowski: Zapożyczenia z polskiego w języku rosyjskim pierwszej połowy XVIII w. a wyrazy pochodzenia polskiego w Leksykonie F. Polikarpowa-Orłowa (Moskwa 1704), w: Przemiany w Polsce, Rosji, na Ukrainie, Białorusi oraz Litwie (druga połowa XVII – pierwsza XVIII w.), red. nauk. Juliusz Bardach, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1991, s. 135 oraz 141.
- ↑ 17,0 17,1 Andrzej Walicki: Sarmacja. Polska pomiędzy Wschodem a Zachodzem, w: Kultura oraz myśl polska. Prace wybrane: Naród, nacjonalizm, patriotyzm, Kraków 2009, s. 14.
- ↑ Aleksander Brückner: Wpływy polskie na Litwie oraz słowiańszczyźnie wschodniej, w: Polska w kulturze powszechnej, Kraków 1918, t. I, s. 162.
- ↑ Ryszard Łużny: Pisarze kręgu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej a literatura polska. Z dziejów związków kulturalnych polsko-wschodniosłowiańskich w XVII-XVIII w., Kraków 1966, s. 13.
- ↑ Roman Szul: Język. Naród. Państwo. Język jako zjawisko polityczne, Warszawa 2009, s. 245.
- ↑ Polski język [w:] Encyklopedia Popularna PWN, t. 9, Warszawa 1967, s. 60.
- ↑ Polski język [w:] Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa 1982, ISBN 83-01-01750-3, s. 610.
- ↑ Np. Anna Dąbrowska, Język polski, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2004, s. 222, ISBN 83-7384-063-X.
- ↑ Aktualnie uznawany jest za odrębny język zachodniosłowiański.
- ↑ Biuro Uznawalności Wykształcenia oraz Wymiany Międzynarodowej.
- ↑ Państwowa Komisja Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego.
- ↑ Por. Bogdan Walczak, Język polski na Zachodzie. [w:] Współczesny język polski, pod red. Jerzego Bartmińskiego, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2001, ISBN 83-227-1699-0, s. 565.
- ↑ Dr hab., prof. Mirosław Bańko: Ile słów zna przeciętny Polak?. W: Poradnia językowa [on-line]. PWN, styczeń 2003. [dostęp 16.06.2011].
- ↑ 1200 słów języka polskiego jest wystarczające. Portal Interia.pl, 23 września 2008. [dostęp 16.06.2011].
Bibliografia
- Encyklopedia języka polskiego, pod red. S. Urbańczyka oraz M. Kucały, wyd. 3, Wrocław 1999.
- Gramatyka współczesnego języka polskiego, red. R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998.
- Zenon Klemensiewicz, Zarys składni polskiej, Warszawa 1963.
- Renata Grzegorczykowa, Wykłady z polskiej składni, Warszawa 1996.
- Marek Wiśniewski, Zarys z fonetyki oraz fonologii współczesnego języka polskiego, Toruń 2001.
- Języki indoeuropejskie, pod red. L. Bednarczuka, t. I, Warszawa 1986.
- Zygmunt Saloni, Marek Świdziński, Składnia współczesnego języka polskiego, PWN, Warszawa 1985.
- Z. Gołąb, O pochodzeniu Słowian w świetle faktów językowych, Wyd. Universitas, Kraków 2004.
- Maria Dłuska, Fonetyka polska, PWN, Warszawa – Kraków 1981.
Linki zewnętrzne