Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) trzeba do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób - przede wszystkim na Słowacji oraz w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA oraz Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.
Język słowacki jest bardzo blisko spokrewniony z językiem czeskim (ich odrębność jest kwestią socjolingwistyczną – zob. język czeski a język słowacki). Dialekty słowackie wydatnie różnią się pomiędzy sobą, w ich obrębie wyróżnia się 3 zespoły:
Historia oraz piśmiennictwo
Zob. alfabet słowacki.
Współczesny słowacki język literacki powstał w połowie XIX wieku. Do jego zapisu stosuje się zmodyfikowany alfabet łaciński, który składa się z 46 liter[1]:
a á ä b c č d ď dz dž e é f g h ch oraz í j k l ĺ ľ m n ň o ó ô p q r ŕ s š t ť u ú v w x y ý z ž[2]
Używa się trzech dwuznaków: dz dž ch.
Fonetyka oraz fonologia
Język słowacki zachował w fonetyce pewne elementy starego języka słowiańskiego, które w polskim już zanikły. Jednym z nich jest iloczas, tj. zachodzenie samogłosek długich oraz krótkich. Te pierwsze są w piśmie wyróżnione kreseczką umieszczoną nad literą, tzw. znak długości (dĺžeň). Dla przykładu, słowackie a wymawia się analogicznie jak w języku polskim przy dosyć szybkim wypowiadaniu słów, natomiast á wymawia się długo, mniej więcej tak, jak polskie aa. Iloczas ma w języku słowackim funkcję dystynktywną (czasami przesądza o znaczeniu wyrazu), np. krik/krík ("krzyk/krzak"). Ponadto w języku słowackim głoski l oraz r bywają zgłoskotwórcze, a wtedy funkcjonują w identyczny sposób, jak samogłoski, to znaczy może padać na nie akcent wyrazowy (np. w dwusylabowych wbrew pozorom słowach vlhký, štvrtok "wilgotny, czwartek") oraz posiadają iloczas (krótkie l, r oraz długie ĺ, ŕ). Ta właściwość dopuszcza wykonywanie zdań, w których nie ma ani jednej samogłoski, takich jak słynne, choć mało sensowne "strč prst skrz krk, srsť, krv" ("włóż palec przez szyję, sierść, krew"). Zanikła w języku słowackim samogłoska y, która jest już od wielu wieków wymawiana jak i (choć nadal zapisywana przy pomocy litery y). Istnieje natomiast rozróżnienie pomiędzy dźwięcznym laryngalnym h a bezdźwięcznym welarnym ch (to pierwsze dla Polaków brzmi jak dźwięk pośredni pomiędzy ch a g - odpowiada dialektalnej, kresowej wymowie h).
Akcent w języku słowackim jest dynamiczny, stały oraz stale pada na pierwszą sylabę wyrazu (również w słowach obcego pochodzenia). Jeśli wyraz poprzedzony jest przyimkiem, akcent pada stale na przyimek, np. na Slovensku ("na Słowacji"). Dotyczy to także przeczenia ne- ("nie") przed czasownikiem, które po słowacku zapisujemy łącznie z czasownikiem, np.: nečítať (nie czytać), nepracovať ("nie pracować"), nepísať ("nie pisać"). Wyjątek stanowi tylko oddzielna pisownia przeczenia z czasownikiem byť ("być"), np.: nie som ("nie jestem"), nie si ("nie jesteś"), nie ste ("nie jesteście"), nie sú ("nie są").
Gramatyka
Gramatyka języka słowackiego bardzo jest podobne polską. Również jeśli chodzi o jej złożoność - analogicznie jak w języku polskim rzeczowniki oraz czasowniki ze względu na typ odmiany dzieli się na kilkanaście grup. Rzeczownik odmienia się przez liczby (liczba pojedyncza oraz mnoga) oraz przypadki. Zwykle przyjmuje się, że przypadków jest sześć, albowiem nie rozdziela się mianownika oraz wołacza, które poza bardzo nielicznymi wyjątkami posiadają identyczne formy. W liczbie pojedynczej są trzy rodzaje: męski, żeński oraz nijaki. W liczbie mnogiej to rozróżnienie zanika, a jego miejsce zajmuje inne: pomiędzy formą żywotną a nieżywotną. W odmianie czasownika są te same tryby (z wyjątkiem formy bezosobowej) oraz czasy co w języku polskim, jednak w nieco odmienny sposób tworzy się formy czasu przeszłego oraz trybu przypuszczającego - nie używa się tak jak w polskim ruchomych końcówek, lecz odpowiedniej osoby czasu teraźniejszego czasownika byť ("być"), np.:
som = jestem
sme = jesteśmy
ste = jesteście
dal som = dałem
dala som = dałam
dali sme = daliśmy/dałyśmy
dali ste = daliście/dałyście
dal by som = dałbym
dala by som = dałabym
dali by sme = dalibyśmy/dałybyśmy
Zdradliwe słowa
Przykład zdradliwego słowa polsko-słowackiego (w południowej części
województwa podkarpackiego "czerstwy" gwarowo znaczy tyle co "zdrowy", "krzepki")
W języku słowackim, jak w każdym języku słowiańskim, są dla innych Słowian zdradliwe słowa, których niepełna lista jest dostępna na Wikibooks.
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Veronika Bakalová, Jarmila Krajčovičová, Anton Bujalka: Slovenský jazyk pre 4. ročník základných škô. Bratislava: OG-Vydavateľstvo Poľana spol. s.r.o., 2003, s. 10-11. ISBN 80-89002-70-6.
- ↑ Jarmila Krajčovičová, Milada Caltíková: Slovenský jazyk 5. Účebnica. Bratislava: Orbis Pictus Istropolitana, spol. s.r.o., 2006, s. 2-9. ISBN 80-7158-701-X.
Linki zewnętrzne
Jubiler to ten jubiler. Sam
