Pozycjonowanie i optymalizacja stron.
Pozycjonowanie i optymalizacja stron.
* zoptymalizacja budowy swojej strony internecie mnóstwo źródeł tanich, bądź najważniejszym czynnikiem mającym ogromny wpływ ma tutaj jakość i ilość linków wychodzących do naszej witryny w wynikach wyszukiwarek. Zainteresowany? Wystarczy, a hasła bardziej rozbudowanych dla nas będą słowa: "jedwabniki", "sprzedażą jedwabniki", "sprzedaży.
| svenska | |
| Obszar | Szwecja, Finlandia oraz inne |
| Liczba mówiących | 9 milionów |
| Ranking | 89. |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki indoeuropejskie *Języki germańskie **Języki północnogermańskie ***Język szwedzki |
| Pismo | łacińskie |
| Status oficjalny | |
| język urzędowy | Szwecja, Finlandia, jeden z urzędowych w Unii Europejskiej |
| Regulowany przez | Svenska språkrådet Forskningscentralen för de inhemska språken (Kotimaisten kielten tutkimuskeskus) |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | sv |
| ISO 639-2 | swe |
| ISO 639-3 | swe |
| SIL | SWD |
| W www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk | |
| Sprawdź też: język, języki świata |
|
 |
|
 |
|
Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany z reguły w Szwecji oraz częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych z reguły na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest nader dobrze zrozumiały dla Norwegów oraz w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.
W mowie potocznej używane są powszechnie wyraźne dialekty. Przeważajaca ilość jest jednak doskonale zrozumiała dla pozostałych użytkowników języka szwedzkiego. Aktualnie da się wyróżnić dwa zespoły dialektów: w Szwecji oraz Finlandii (tzw. fińska odmiana języka szwedzkiego), jednak istnieje też zespół dialektów języka szwedzkiego z Estonii, jednak prawie wszyscy Estońscy Szwedzi opuścili Estonię po zajęciu jej przez Armię Czerwoną. W południowej części Szwecji – Skanii (Skåne) – język mówiony uległ silnym wpływom duńskim, z bardzo gardłową wymową. Ludność Wysp Alandzkich mówi dialektem zbliżonym do północnosztokholmskiego. Przeważajaca ilość zapożyczeń w języku szwedzkim pochodzi z języków: niemieckiego, francuskiego oraz angielskiego, pośrednio z łaciny oraz greki.
Charakterystyczną cechą języka szwedzkiego jest obfitość samogłosek, posiadających 9 fonemów podstawowych, a wliczając w nie rozróżnienie pomiędzy długimi oraz krótkimi samogłoskami – 17 fonemów samogłoskowych. Szwedzka spółgłoska sj (sj-ljudet), której dialektalne warianty odpowiadają w przybliżeniu głoskom sz albo ś, w wersji podstawowej nie ma odpowiednika w innych językach (choć w podobny sposób wymawia się ją w języku holenderskim).
Spis treści |
Pierwsze ślady języka północnogermańskiego pochodzą z III wieku. Około IX wieku, w okresie wikińskim, ukazuje się norrønt, a potem dansk tunga, czyli niezróżnicowane germańskie języki północy. Potem następuje rozszczepienie na języki północnogermańskie wschodnie oraz północnogermańskie zachodnie. W XII wieku mamy już do czynienia z tzw. językiem szwedzkim runicznym, zapisywanym w alfabecie fuþark – piśmie przystosowanym do rycia w drewnie. Fuþark mógł pochodzić od pisma Etrusków, ale mógł być także alfabetem rdzennie skandynawskim. Został wyparty przez alfabet łaciński, przyjęty wraz z chrześcijaństwem.
W XIII wieku możemy już mówić o klasycznym szwedzkim. Od XVI wieku obserwuje się tendencje do tworzenia języka ponaddialektalnego, czy to w postaci języka pism religijnych, czy świeckiego języka pism urzędowych – tzw. języka kancelaryjnego. W zakresie wymowy odczuwa się w XVIII wieku unifikujący wpływ dworu królewskiego – na tym tle zarysowuje się podział na język "chłopski" (bondska) oraz "dworski" (hovsvenska). U podłoża wymowy języka dworskiego leży wymowa Sztokholmu oraz prowincji Uppland. Język ten będzie stanowił podstawę ponaddialektalnego języka pisanego (rikssvenska).
Standardowy język szwedzki ma 2 rodzaje gramatyczne: nijaki (neutrum, ett-ord) oraz ogólny (utrum, wspólny, nienijaki, en-ord), który powstał z połączenia rodzaju męskiego oraz żeńskiego. Chociaż niewielka cząstka dialektów języka szwedzkiego rozróżnia jeszcze 3 rodzaje gramatyczne. Około 80-75% szwedzkich rzeczowników ma odmiana ogólny (en), a tylko około 20-25% odmiana nijaki (ett). Szwedzki rzeczownik nie odmienia się w zasadzie przez przypadki, chyba żeby uwzględnić tzw. s-Genitiv, czyli wykonywanie formy dzierżawczej poprzez dodanie końcówki -s – analogicznie jak w angielskim.
Wykonywanie liczby mnogiej jest nieco skomplikowane, albowiem w szwedzkim jest pięć deklinacji. Deklinacje szwedzkiego rzeczownika zawierają w sobie nie tylko wykonywanie liczby mnogiej, ale także form określonych rzeczowników oraz niejednokrotnie rzeczownika trzeba uczyć się wraz z jego rodzajem, jego formą określoną oraz formą liczby mnogiej. Możliwe końcówki liczby mnogiej to: -or, -ar, -er, -r, -n, bardzo sporadycznie z przegłosem (czyli zmianą samogłoski w temacie), jeszcze rzadziej sam przegłos bez końcówki, zaś aż ok. 25% szwedzkich rzeczowników ma taką samą formę zarówno dla liczby pojedynczej jak oraz mnogiej – np. ett rum – två rum, czyli: jeden pokój – dwa pokoje. Są to z reguły rzeczowniki nijakie, czyli takie, które posiadają rodzajnik ett.
Pierwsza deklinacja dotyczy rzeczowników dwu oraz więcej sylabowych rodzaju nijakiego zakończonych na nieakcentowane -A. Liczbę mnogą tworzy się przez usunięcie nieakcentowanego -a oraz dodanie końcówki -or. Formę określoną w liczbie mnogiej tworzy się się przez dodanie do końcówki -or końcówkę -na:
en klocka - klockor - klockorna
(Kolejno: nieokreślona liczba pojedyncza, nieokreślona liczba mnoga, określona liczba mnoga)
Istnieje jednak parę wyjątków w stosunku do tej deklinacji pomiędzy innymi:
Charakterystyczną cechą szwedzkich rodzajników jest to, że rodzajnik określony jak: "der, die, das" w niemieckim oraz "the" w angielskim, w językach północno-germańskich jest końcówką, którą przyklejamy do rzeczownika: -et dla rodzaju nijakiego, -en dla rodzaju ogólnego i: -na, -en albo -a dla liczby mnogiej[1].
Formy określonej rzeczownika używamy, kiedy przedmiot o którym mówimy jest jakimś konkretnym przedmiotem oraz jest nam znany.
Rodzajnik nieokreślony dla rodzaju ogólnego to "en", a dla rodzaju nijakiego "ett".
Forma nieokreślona liczby mnogiej nie ma żadnego rodzajnika. Zresztą tak samo jak w pozostałych językach germańskich.
System określoności rzeczownika w języku szwedzkim jest bardzo rozbudowany. Rodzajniki nieokreślone tak samo jak w niemieckim (ein, eine) oraz angielskim (a, an) są przedimkami, natomiast rodzajniki określone są końcówkami, które doklejamy do rzeczownika. Dodatkowo dochodzą jeszcze tzw. wolno stojące rodzajniki określone, których używamy, kiedy przed rzeczownikiem w formie określonej stoi przymiotnik albo parę przymiotników – są to: det [czyt. de] dla rodzaju nijakiego, den [czyt. den] dla rodzaju ogólnego oraz de [czyt. dom] dla liczby mnogiej.
Wśród rodziny indoeuropejskiej, rodzajnik który jest PO rzeczowniku, oprócz języków północnogermańskich jest zaledwie w bułgarskim (słowiański) oraz rumuńskim (romański).
Przykład odmiany rzeczownika rodzaju ogólnego, deklinacja II (en bil – samochód) oraz rzeczownika rodzaju nijakiego, deklinacja V (ett hus – dom).
W nawiasach podano tzw. wolno stojący rodzajnik określony, który ukazuje się tylko wtedy, jeżeli przed rzeczownikiem w formie określonej pojawi się przymiotnik. Właściwy rodzajnik określony jest końcówką. W tym przypadku: -en albo -et w liczbie pojedynczej oraz -na albo -en w liczbie mnogiej)
Przykłady są podane wraz z ich niemieckimi oraz angielskimi "odpowiednikami".
en bil – ein Auto – a car – l. poj., forma nieokreślona
(den) bilen – das Auto – the car – l. poj., forma określona
bilar – Autos – cars – l. mnoga, forma nieokreślona
(de) bilarna – die Autos – the cars – l. mnoga, forma określona
ett hus – ein Haus – a house – l. poj., forma nieokreślona
(det) huset – das Haus – the house – l. poj., forma określona
hus – Häuser – houses – l. mnoga, forma nieokreślona
(de) husen – die Häuser – the houses – l. mnoga, forma określona
Język szwedzki posiada, jeśli chodzi o formę, tylko dwa przypadki, a mianowicie:
Przypadek podstawowy ma osoba bezkońcówkową, czyli nie jest nacechowany formalnie. Może on występować z rodzajnikiem albo bez.
| Forma | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| nieokreślona | (en) blomma - kwiat | blomm-or |
| określona | blomma-n | blomm-or-na |
Przypadek podstawowy odpowiada funkcyjnie polskiemu mianownikowi, celownikowi, biernikowi, miejscownikowi, narzędnikowi oraz wołaczowi. Miejsce końcówek tych przypadków w języku polskim zajmują, analogicznie jak w języku angielskim, związki syntaktyczne, np.:
Dopełniacz formalny ma we wszystkich postaciach (tzn. z rodzajnikiem oraz bez rodzajnika) końcówkę -s.
| Forma | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| nieokreślona | (en) blomma-s - kwiatu | blomm-or-s - kwiatów |
| określona | blomma-n-s | blomm-or-na-s |
Dopełniacz z końcówką -s jest dziś stosunkowo rzadko:
Uwagi odnośnie stosowania dopełniacza
W określeniach złożonych stosuje się raczej przyimki:
Język szwedzki posiadał w przeszłości, analogicznie jak oraz współczesny język niemiecki, końcówki deklinacyjne 4 przypadków (mianownika, dopełniacza, celownika oraz biernika). Końcówki te zanikły stopniowo w języku średnio- oraz nowoszwedzkim. Najdłużej zachowały się końcówki dawnych dopełniaczy na -a oraz -u po sylabie pierwotnie krótkiej. Jeszcze dziś spotykamy je w poniektórych skostniałych zestawieniach oraz złożeniach, np.: kungaval - elekcja, barnamord - dzieciobójstwo, herravälde - przemoc, ordalag - wyrażenia, ladugård - obora, hälsovård - opieka zdrowotna, lärosal - sala wykładowa, läroverk - gimnazjum, människoliv - życie ludzkie.
Czasownik w języku szwedzkim całkowicie nie odmienia się przez osoby ani przez liczby. Podobnie jak w angielskim, chociaż tam zachowała się czasami szczątkowa odmiana przez osoby. W szwedzkim zanikła ona zupełnie. Dlatego czasownika stale używamy z odpowiednim zaimkiem[2].
Odmiana czasownika "być" przez osoby oraz liczby w czasie teraźniejszym
jag är – ja jestem
du är – ty jesteś
han är – on jest
hon är – ona jest
det är – ono / to jest (gdy zastępuje rzeczownik rodzaju nijakiego)
den är – to jest (gdy zastępuje rzeczownik rodzaju ogólnego)
vi är – my jesteśmy
ni är – wy jesteście
de är – oni (one) są
Występuje 5 koniugacji wśród słabych czasowników (I, IIa, IIb, IIc, III) oraz czasowniki mocne, gdzie jest przeistoczenie samogłoski rdzennej, a końcówki w odmianie mocnej są inne niż w koniugacjach słabych. Jednak zmianę samogłoski w temacie czasownika bardzo wielokrotnie da się dopasować do odpowiedniego szeregu alternacyjnego, który mówi nam w jaki sposób ta samogłoska będzie się zmieniać na przestrzeni całej koniugacji. Dodatkowo jest trochę czasowników całkowicie nieregularnych.
Przykładowa odmiana słaba (koniugacja IIa)
att ringa – dzwonić
ringa – infinitiv (bezokolicznik)
ringer – presens (czas teraźniejszy)
ring – imperativ (tryb rozkazujący)
ringde – preteritum (czas przeszły)
ringt – supinum (forma supinum bezokolicznika)
ringd, ringt, ringda – perfekt particip (imiesłów czasu przeszłego)
ringande – presens particip (imiesłów czasu teraźniejszego)
Przykładowa odmiana mocna (w szeregu alternacyjnym: i-a-u)
att dricka – pić
dricka – infinitiv (bezokolicznik)
dricker – presens (czas teraźniejszy)
drick – imperativ (tryb rozkazujący)
drack – preteritum (czas przeszły)
druckit – supinum (forma supinum bezokolicznika)
drucken, drucket, druckna – perfekt particip (imiesłów czasu przeszłego)
drickande – presens particip (imiesłów czasu teraźniejszego)
Markerem bezokolicznika w języku szwedzkim jest "att" – tak jak angielskie "to" oraz częściowo jak niemieckie "zu" albo niderlandzkie "te". Po "att" w funkcji markera czasownik jest stale w postaci bezokolicznika. (to samo słowo "att" ma także funkcję spójnika zdań podrzędnych "że")
W pewnych konstrukcjach czasownik jest samodzielnie np. z czasownikami modalnymi, a w poniektórych razem z "att" jako tzw. att-infinitiv.
"Att" w funkcji markera wielokrotnie w szybszej mowie jest wymawiane jako [å], natomiast w funkcji spójnika stale jako [att].
Supinum jest formą bezokolicznika, która wśród języków germańskich jest tylko w szwedzkim. Nie ma jej nawet w tak spokrewnionych językach jak duński, norweski nynorsk albo norweski bokmål. Służy on m.in. do tworzenia czasu Perfekt oraz Pluskvamperfekt razem z posiłkowym "har" albo "hade". Jest to oryginalna właściwość języka szwedzkiego, albowiem pozostałe języki z tej grupy używają w tym celu imiesłowu czasu przeszłego, a nie specjalnej formy bezokolicznika, jaką jest supinum.
Imiesłów czasu przeszłego to takie formy odczasownikowe, które w języku polskim kończą się na: -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te.
Np. angielskie "He has seen" oraz szwedzkie "Han har sett" różni się tym, że w języku angielskim używa się do tego celu imiesłowu czasu przeszłego, z tym że szwedzki nie wykorzystuje tu tego imiesłowu tak jak inne języki z tej grupy, lecz właśnie supinum, które jest specjalną formą bezokolicznika. Mimo że szwedzki ma, tak jak pozostałe języki z tej grupy, imiesłów czasu przeszłego, nie jest on wykorzystywany w tworzeniu tych czasów złożonych.
W języku szwedzkim wymienia się przeważnie 5 czasów:
Presens – czyli czas teraźniejszy, który jednak, tak samo jak w polskim, bywa używany do wyrażania przyszłości np. Jutro jadę do Szczecina.
Perfekt – czas złożony przeszło-teraźniejszy, który tworzymy razem z czasownikiem posiłkowym "har" oraz formą "supinum" czasownika. Czasu tego używamy m.in. kiedy mówimy o czynności w nieokreślonej przeszłości albo jeżeli trwa ona do teraz. Bardzo analogicznie do angielskiego Present Perfect.
Imperfekt – czas przeszły prosty. Używamy go kiedy coś stało się w przeszłości w określonym czasie np. miesiąc temu.
Pluskvamperfekt – czas złożony zaprzeszły, który tworzymy razem z posiłkowym "hade" oraz formą "supinum" czasownika. Używamy go, kiedy mówimy o dwóch zdarzeniach, które miały miejsce w przeszłości, z czego jedno zdarzyło się wcześniej od drugiego. Podobnie jak niemiecki Plusquamperfekt oraz angielski Past Perfect.
Futurum – ściśle rzecz biorąc język szwedzki nie ma czasu przyszłego, a zaledwie zróżnicowane formy wyrażania przyszłości.
Futuri Preteriti – Pewni ludzie wyróżniają jeszcze jeden czas tzw. przyszły w przeszłym, którego używamy, kiedy mówimy o przyszłości w przeszłości np. "Miesiąc temu miałem jechać do Oslo". W języku polskim używamy wtedy posiłkowego: miałem, miałam, mieliśmy itd.. a w szwedzkim posiłkowego "skulle", por. ang. "should". Podobny do angielskiego Future In The Past, gdzie używamy posiłkowego "would" (lub w nieco archaicznej angielszczyźnie właśnie "should").
Kategoria zaimka nie tworzy w języku szwedzkim - analogicznie zresztą jak oraz w polskim - jednolitej klasy, do której da się by zastosować jedno tylko kryterium podziału. Jedyną wspólną cechą wszystkich zaimków jest ich szczupła treść przy bardzo szerokim zakresie. Tak więc zaimki nie oznaczają desygnatów bezpośrednio, lecz zaledwie określone relacje (np. stosunek mówiącego do desygnatu), a nie jak to ma miejsce u przymiotnika, cechę, np.: mój dom, biały dom; jego książka, interesująca książka. W większości przypadków zaimki zastępują części mowy o bardziej konkretnym znaczeniu, np.:
W języku szwedzkim w zależności od zastępowanej części mowy zaimki dzieli się na rzeczownikowe, przymiotnikowe, przysłówkowe oraz liczebnikowe. Z uwagi na funkcje syntaktyczne zaimki rzeczownikowe nazywane bywają samodzielnymi (självständinga), a zaimki przymiotnikowe łącznymi (förenade), np.:
Pewne zaimki potrafią pełnić zarówno funkcje rzeczownikową jak oraz przymiotnikową, a więc potrafią występować w zastępstwie rzeczownika albo jako jego okreslenia, np.:
Wyraz, do którego zaimek się odnosi, albo który zastępuje, nazywamy korelatem zaimka, np.:
Z punktu widzenia stopnia określoności korelatu dzielimy zaimki w języku szwedzkim na trzy grupy:
Do zaimków określonych zalicza się: Zaimki osobowe, Zaimki zwrotne, Zaimki dzierżawcze, Zaimki wskazujące, Zaimki determinatywne, Zaimki pytajne.
| 1 osoba | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | |||
| Mianownik | jag - ja | vi - my | |||
| Dopełniacz | - | - | |||
| Celownik | mig - mnie, mi | oss - nam | |||
| Biernik | mig - mnie | oss - nas | |||
| 2 osoba | |||||
| Mianownik | du - ty | ni - wy', pan, pani, państwo | |||
| Dopełniacz | - | - | |||
| Celownik | dig - tobie, ci | er/eder - wam, panu, pani, państwu | |||
| Biernik | dig - ciebie, cię | er/eder - was, pana, panią, państwo | |||
| 3 osoba | |||||
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | ||||
| Przypadek | Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nieokreślony | Rodzaj nijaki | - |
| Mianownik | han - on | hon - ona | den - on, ona | det - ono | de - oni |
| Dopełniacz | hans - jego | hennes - jej | dess - jego, jej | dess - jego | deras - ich |
| Celownik | honom - jemu | henne - jej | den - jemu, jej | det - jemu | dem - im |
| Biernik | honom - jego | henne - ją | den - jego, ją | det - je | dem - ich |
Osobliwości użycia zaimków osobowych
Korelatem zaimków zwrotnych jest podmiot zdania. Czasowniki łączące się stale z zaimkami zwrotnymi nazywamy czasownikami zwrotnymi (reflexiva verb). Język szwedzki wykazuje właściwy zaimek zwrotny sig - się, tylko dla 3 osoby liczby pojedynczej oraz mnogiej. Formy dla pozostałych osób stanowią - odmiennie od języka polskiego - formy biernika zaimka osobowego: mig, dig, oss, er, np.:
Zaimek zwrotny jest także w kilku zwrotach idiomatycznych, np.: var for sig - osobno, i och for sig - właściwie, av sig själv - sam z siebie.
Zaimki w pierwszej oraz drugiej osobie odmieniają się przez odmiana oraz liczbę.
Pierwsza forma to odmiana ogólny, druga to odmiana nijaki, a trzecia to liczba mnoga. Zaimki dzierżawcze w 3 osobie są nieodmienne oraz maja stale taką samą formę.
jag – min, mitt, mina
du – din, ditt, dina
han – hans
hon – hennes
det – dess
den – dess
vi – vår, vårt, våra albo też: våran, vårat, våra
ni – er, ert, era albo też: eran, erat, era
de – deras
Zaimek sin, sitt, sina
Dodatkowo w 3 osobie liczby pojedynczej oraz mnogiej jest zaimek sin, który jest odpowiednikiem polskiego zaimka swój. Jest on w języku szwedzkim tylko w 3 osobie, albowiem tylko w tym przypadku ma to znaczenie. Wystarczy porównać zdania:
Ja całuję moją żonę. oraz Ja całuję swoją żonę.
Ty całujesz twoją żonę. oraz Ty całujesz swoją żonę.
wybór zaimka nie ma znaczenia oraz jest w języku polskim wymienny, albowiem sens jest stale taki sam, ale w 3 osobie zaimki te nie są już wymienne, albowiem zmienia się sens zdania:
On całuje jego żonę. oraz On całuje swoją żonę.
Z tym samym zjawiskiem mamy do czynienia w szwedzkim oraz dlatego w 3. osobie są obie wersje. Natomiast 1. oraz 2. osoba w szwedzkim nie posiadają odpowiednika zaimka "swój" oraz dlatego możliwe są tylko wersje podane jako pierwsze.
Jag kysser min fru.
Du kysser din fru.
Ale w 3. osobie możliwe są już obie wersje, które niosą ze sobą inne znaczenie:
Han kysser hans fru. Han kysser sin fru.
Dokładnie ta sama zasada dotyczy liczby mnogiej. Np.
Oni karmią ich dziecko. oraz Oni karmią swoje dziecko.
De matar deras barn. De matar sitt barn.
Szwedzki przymiotnik podlega różnym prawom odmiany w zależności od pozycji w zdaniu.
To jest żółty dom. – pozycja atrybutywna, przydawkowa, czyli przed rzeczownikiem
Ten dom jest żółty. – pozycja predykatywna, orzecznikowa, czyli po rzeczowniku.
W pozycji atrybutywnej przymiotnik odmienia się przez: rodzaj, liczbę oraz określoność. Natomiast w pozycji predykatywnej przymiotnik odmienia się tylko przez: rodzaj oraz liczbę (a nie odmienia się przez określoność). Podczas kiedy w języku polskim przymiotnik odmieniamy tak samo niezależnie od miejsca w zdaniu. Odpowiednio:
Det är det här gula huset. – To jest ten żółty dom. ("dom" w formie określonej)
Det här huset är gult. Ten dom jest żółty. ("dom" w formie określonej)
Odmiana w pozycji predykatywnej jest stale mocna, to znaczy że może posiadać wiele wielorakich końcówek. Natomiast odmiana w pozycji atrybutywnej jest mocna w formie nieokreślonej oraz słaba w formie określonej, albowiem przymiotnik przyjmuje wtedy stale tę samą końcówkę - a we wszystkich możliwych wariantach. Końcówka ta równa się formie dla liczby mnogiej w formie nieokreślonej.
Podstawowy wzór odmiany przymiotnika "żółty":
gul – odmiana ogólny
gult – odmiana nijaki
gula – liczba mnoga oraz dla wszystkich form określonych w pozycji atrybutywnej
W szwedzkim zdaniu może występować tylko jedna negacja (podobnie do angielskiego oraz niemieckiego). W przeciwieństwie do języka polskiego, gdzie możemy powiedzieć "Nigdy nikogo nie widziałem" – gdzie są aż 3 negacje, a może ich być jeszcze więcej. Po szwedzku trzeba powiedzieć tak, żeby zaprzeczyć tylko jeden raz. Np.
Jag såg ingen. – czyli dosłownie "Ja widziałem nikogo" albo
Jag såg aldrig någon. – czyli dosłownie "Ja widziałem wcale kogoś" albo
Jag såg inte någon. – czyli dosłownie "Ja nie widziałem kogoś"
Inte, czyli "nie" jest na pewno najczęściej używaną negacją. Od polskiego "nie" różni się tym, że w szwedzkim zdaniu jest po czasowniku, a nie przed nim tak jak w polskim.
np. Jag har inte. czyli "Ja nie mam"
"Inte" także wielokrotnie nie jest akcentowane. W przeciwieństwie do polskiego "nie", które bardzo wielokrotnie akcentujemy.
W zdaniu podrzędnie złożonym obowiązuje zasada: " biff " (i bisats inte före första verbet " jag har lovat, att inte skriva fel – obiecałem, że nie będę pisał błędnie).
Słowa te znaczące tyle co: nic, żaden, nikt, żadne itd.. tak naprawdę są skrócona formą od: nie coś, nie jakiś, nie ktoś, nie jakieś (zgodnie z zasadą jednego przeczenia w zdaniu) oraz potrafią występować tylko wtedy, kiedy Inte oraz Någon stoją w zdaniu obok siebie oraz potrafią ulec połączeniu w jedno słowo: Ingen. A nie stale tak jest ze względu na bardzo rygorystyczne zasady, traktujące o pozycji Inte z wdaniu. W praktyce przeczenia Ingen możemy używać w zdaniach pojedynczych z jednym czasownikiem oraz zdaniach nadrzędnych z jednym czasownikiem.
Wtedy Ingen, Inget, Inga bardzo jest podobne niemieckie Kein, Keine albo angielskie No – czyli słowa, którymi możemy zaprzeczać rzeczowniki. Na przykład:
Jag ser ingen bil.
Ich sehe kein Auto.
I can see no car.
Szyk szwedzkiego zdania jest nader skomplikowany, ściśle określony oraz uporządkowany.
Pewne reguły
Szwedzki alfabet składa się z 29 liter:
A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z, Å, Ä, Ö
dwuznaki: rs, rt, rd, rl, rn, sj, hj, dj, lj, gj, kj, tj, ng, sk, ch, sh
trójznaki: stj, skj, sch
Język szwedzki jest językiem bliskim równowagi samogłoskowo-spółgłoskowej ze wskazaniem na język samogłoskowy. To znaczy, że liczba samogłosek oraz spółgłosek jest zbliżona, z tym że język polski jest językiem zdecydowanie spółgłoskowym. Ta różnica sprawia, że wymowa oraz rozumienie języka szwedzkiego jest bardzo trudne dla Polaków – nie dość, że trzeba nauczyć się wielu trudnych dla nas dźwięków, to nasze ucho w dodatku wielu z nich po prostu nie odróżnia, albowiem nie posiadają polskich odpowiedników.
W języku szwedzkim są 2 rodzaje akcentu, który jest ruchomy oraz m.in. stąd bierze się charakterystyczna jego śpiewność. Akcent pierwszy, zwany prostym albo akutowym, jest podobny do angielskiego. Akcentujemy jedną sylabę, która wymawiamy mocniej oraz dłużej niż pozostałe. Drugi akcent, zwany grawisowym powstaje tak, że głos opada na akcentowanej sylabie, po czym wznosi się (wybrzmiewa) na kolejnej.
Akcentowaną sylabę w języku szwedzkim wymawiamy nie tylko mocnej od pozostałych, ale także dłużej. W sylabie takiej bywa długa samogłoska albo długa spółgłoska. W wyniku tego każdy szwedzki dźwięk, zarówno samogłoska jak oraz spółgłoska, ma 2 warianty: krótki oraz długi. Długie dźwięki niejednokrotnie są wymawiane inaczej niż ich krótkie "odpowiedniki", więc nie różnią się tylko długością, ale także jakością – np. krótkie "e" wymawiamy tak jak polskie (tylko krócej), natomiast długie "e" jest wydatnie bardziej napięte, język jest w pozycji jak pomiędzy "i" oraz "e" oraz jest podobne niemieckie "e" w słowie "gehen". A więc oprócz długości krótkie oraz długie dźwięki potrafią czasami także różnić się jakością. A z kolei długie oraz krótkie "ö" – które w szwedzkim wymawiamy jako "e" z ustami zaokrąglonymi jak do polskiego "u" – różni się tylko długością wymawiania dźwięku bez zmian w jego jakości.
Akcentowana sylaba w języku szwedzkim stale jest długa. Dłużej wymawiana musi być samogłoska albo spółgłoska. (ale wcale obie) Długie spółgłoski są kolejną przyczyną charakterystycznego brzmienia języka szwedzkiego.
| Samogłoski podstawowe | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| przednie | centralne | tylne | |||
| przymknięte | i: • y: | • ʉ: | • u: | ||
| prawie przymknięte | ɪ • ʏ | ʊ | |||
| półprzymknięte | e: • ø: | • ɵ | • o: | ||
| średnie | |||||
| półotwarte | ɛ/ɛ: • œ | • ɔ | |||
| prawie otwarte | |||||
| otwarte | a • | ɑ: • | |||
| Uwaga. Jeśli podano dwa symbole, ten który istnieje po lewej stronie oznacza samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną. | |||||
Szwedzkie samogłoski bywają długie albo krótkie. Czasami wymowa długiej oraz krótkiej samogłoski nie różni się niczym oprócz długości, a czasami długą oraz krótką samogłoskę wymawia się w odmienny sposób.
W porównaniu do szwedzkich samogłosek, polskie samogłoski posiadają długość średnią, a więc – szwedzkie krótkie samogłoski są krótsze od polskich, a szwedzkie długie samogłoski dłuższe.
długie a: długie, tylnojęzykowe a
krótkie a: tak jak polskie a
długie e: napięte, język w pozycji pomiędzy "i-e"
krótkie e: jak polskie e (ale może też być bardziej napięte oraz przypominać swój długi wariant w krótszej wersji)
długie i: jak polskie, ale bardziej napięte (język bywa wyżej niż w polskim i)
krótkie i: jak polskie i
literę "o" w większości przypadków czytamy jak polskie "u", ale czasami jak polskie "o", stąd 4 warianty:
długie o: jak polskie u, ale bardziej zaokrąglone
krótkie o: jak polskie u
długie o: jak polskie o, ale bardziej zaokrąglone
krótkie o: jak polskie o
długie u: napięte wargi leżą naprzeciwko siebie w miarę możliwości równolegle, lekko wciągnięte do środka oraz wymawiamy u
krótkie u: wargi przyjmują pozycję jak przy długim u, lecz mniej starannie oraz krótko wymawiamy u za pomocą przepony (trochę tak jak przy kaszlu)
długie å: jak polskie o, ale bardziej zaokrąglone (tak jak "o" w wersji "o")
krótkie å: jak polskie o (tak jak "o" w wersji "o")
długie ä: tak jak polskie e, ale bardziej otwarte
krótkie ä: tak jak polskie e (może być bardziej otwarte)
długie ä (w pozycji przed "r"): jeszcze bardziej otwarte niż zwykłe ä, prawie tak szeroko jak a
krótkie ä (w pozycji przed "r"): jeszcze bardziej otwarte niż zwykłe ä
długie ö: jak polskie e z ustami zaokrąglonymi jak do polskiego u
krótkie ö: jak polskie e z ustami zaokrąglonymi jak do polskiego u
długie ö (w pozycji przed "r"): bardziej otwarte niż zwykłe ö
krótkie ö (w pozycji przed "r"): bardziej otwarte niż zwykłe ö
długie y: jak polskie oraz z ustami zaokrąglonymi jak do polskiego u
krótkie y: jak polskie oraz z ustami zaokrąglonymi jak do polskiego u
| Dwuwargowe | Wargowo-zębowe | Zębowe | Dziąsłowe | Średniojęzykowa | Tylnojęzykowe | krtaniowe | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Zwarte | p | b | t | d | k | g | |||||||
| Półotwarte | v | l | r | j | h | ||||||||
| Szczelinowe | f | s | ɕ | ɧ | |||||||||
| Drżące | |||||||||||||
| Nosowe | m | n | ŋ | ||||||||||
Szwedzkie spółgłoski bywają – tak samo jak samogłoski – długie albo krótkie oraz jest to charakterystyczna cecha języka szwedzkiego. Nie ma dylematu z dłuższym wymówieniem takich spółgłosek jak np.: w,r,s,j,l,m albo n, ale spółgłoski takie jak: t,p,d,g,k,b, nie dadzą się wymawiać dłużej niż pojedynczy dźwięk, dlatego w czasie wymawiania dźwięku trzeba gwałtownie zatrzymać powietrze na ułamek sekundy oraz zwiększyć ciśnienie powietrza, a po chwili ze zwiększoną siłą dokończyć wypowiadanie spółgłoski. Powoduje to chwilową ciszę, złudzenie, że jest to przedłużona spółgłoska oraz daje też wrażenie lekkiego podwojenia spółgłoski. np. hoppa – skakać, lägga – kłaść, skratta – śmiać się, flagga – flaga.
c: przed – i, y, e, ä, ö najczęściej wymawiamy jako s, a przed - a, u, o, å najczęściej jako k.
g: przed – i, y, e, ä, ö najczęściej wymawiamy jako j, a przed - a, u, o, å najczęściej jako g.
k: przed – i, y, e, ä, ö najczęściej wymawiamy jako ś, ale z lekko cofniętym językiem, a przed – a, u, o, å najczęściej jako k.
v: tak jak polskie w.
x: jako ks
z: tak jak polskie s.
rs: wymawiamy jak polskie sz
retrofleksy, czyli: rt, rd, rl, rn wymawiamy tak jak ich zwykle odpowiedniki, ale z zawiniętym oraz wydatnie cofniętym językiem. co w rezultacie daje dźwięki trochę zbliżone do polskich – cz, dż, l, n.
kj, tj: wymawiamy jako ś, ale z lekko cofniętym językiem.
dj, hj, lj, gj: wymawiamy jako j.
sj, stj, skj oraz sk przed i,y,e,ä,ö: wymawiamy jako dźwięk-sj tzw. sj-ljudet. Wymawiamy go w ten sposób, że przy lekko zaciśniętym gardle oraz ustach zaokrąglonych (jak do wymowy polskiego "u") wymawiamy dźwięk "sz".
ch oraz sch: wymawiamy jako sj-ljudet, ale na końcu wyrazu jako zwykłe sz, takie jak w polskim.
-ge: na końcu wyrazy wymawiamy jako sz a nie jako ż. jak np. w słowie – garage.
rg, lg: wymawiamy odpowiednio jako: rj, lj
ng: czytamy tak angielskie ng, w końcówce -ing (nie słychać g)
nk oraz gn: czytamy tak jakby było napisane: ngk oraz ngn (przy czym ng jako jeden dźwięk, tak jak w poprzednim punkcie)
w końcówkach -tion -sion: połączenia ti otaz si czytamy jako sj-ljudet, natomiast o normalnie jak polskie u. np. station, konversation, intonation. Są to słowa, które w języku polskim kończą się na -cja.
ponadto wymowa jest czasami osobliwa dla poniektórych zapożyczeń, ale nie są w nich żadne inne dźwięki.
Każde szwedzkie słowo zawiera jedną długą sylabę która jest sylabą akcentowaną, tzn. taką w której jest długa samogłoska albo długa spółgłoska.
Długie oraz krótkie samogłoski nie różnią się od siebie sposobem zapisu jak np. w węgierskim gdzie mamy krótkie a, e, i, o, ö, u, ü, oraz długie á, é, í, ó, ő, ú, ű, które zapisywane są innymi znakami, ani nie są zapisywane wielokrotnie, tak jak w niderlandzkim, gdzie długie samogłoski zapisujemu podwójnie, a krótkie pojedynczo, ani nie są żadnymi innymi dwuznakami, jak np. w niemieckim, gdzie długie samogłoski wielokrotnie zapisujemy jako: eh, oh, öh itd.
Długość szwedzkich samogłosek oraz spółgłosek w sylabie akcentowanej odczytujemy z ilości spółgłosek, które są po samogłosce. W sylabie akcentowanej jest tylko jeden długi dźwięk – jest to samogłoska albo spółgłoska. W sylabach nieakcentowanych wszystkie dźwięki są krótkie.
W języku szwedzkim nie jest dźwięk odpowiadający polskiemu "c". "c" jest czytane przeważnie jako "s" albo "k", a w złożeniu "ck" znaczy tyle co "kk" czyli długie "k".
Również dźwięk odpowiadający polskiemu "z" nie jest w szwedzkim, "z" czytamy jako "s" np. w słowie "zoo" [su:].
Przykłady szwedzkich słów w międzynarodowym użyciu: skansen, ombudsman, smörgåsbord. W polskim m.in. szkier (skär).
|
|||||||||||||||||
