Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „włoski”. Sprawdź też: włosek – pojęcie z zakresu botaniki.

Italiano
Obszar	Europa
Liczba mówiących	około 80-125 milionów
Ranking	23.
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie *Języki romańskie **Języki italodalmatyńskie ***Język włoski
Pismo	łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy	Włochy  Szwajcaria  San Marino  Watykan Pozostałe miejsca: Istria półwysep należący do Słowenii oraz Chorwacji, Malta oraz Grecja (w Suwerennym Rycerskim Zakonie Szpitalników św. Jana z Jerozolimy z Rodos oraz z Malty), jeden z urzędowych w Unii Europejskiej
Regulowany przez	Accademia della Crusca
Kody języka
ISO 639-1	it
ISO 639-2	ita
ISO 639-3	ita
SIL	ITN
W www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk
Sprawdź też: język, języki świata
www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk w języku włoskim
W Wikisłowniku: Słownik języka włoskiego

Mapa zasięgu występowania języka włoskiego

Znajomość języka włoskiego w wielorakich krajach europejskich

Język włoski (wł. la lingua italiana, l'italiano) – jeden z języków romańskich. język urzędowy we Włoszech, San Marino, Watykanie, Szwajcarii oraz na Istrii, należącej do Chorwacji oraz Słowenii. Używany także we Francji (zwłaszcza na Korsyce) oraz na Malcie. Można się nim także porozumieć w byłych koloniach włoskich: (Albania, Erytrea, Etiopia, Libia oraz Somalia), oraz skupiskach emigracji włoskiej w Argentynie, Australii, Stanach Zjednoczonych oraz Tunezji). Silnie zróżnicowany dialektalnie, współczesny włoski oparty jest na standardzie toskańskim^[1], wypracowanym na przełomie XIII oraz XIV wieku przez Dante Alighierego oraz wielu współczesnych mu twórców, takich jak Francesco Petrarca oraz Giovanni Boccaccio.

Język włoski ma swoich użytkowników w krajach, gdzie nie ma statusu oficjalnego. Są to: Brazylia, Argentyna, Stany Zjednoczone, Francja, Urugwaj, Kanada, Wenezuela, Australia, Niemcy, Belgia, Wielka Brytania, Hiszpania, Chile, Paragwaj, Meksyk oraz Polska.

Zapis oraz fonetyka

Do zapisu języka włoskiego używa się alfabetu łacińskiego, przy czym litery j, k, w, x oraz y nie są w słowach włoskich. Używa się też dwóch rodzajów akcentów nad samogłoskami.

Szczegóły:

Znak c przed e oraz i wymawia się /cz/, przed innymi znakami /k/. Jeśli dźwięk /k/ ma wystąpić przed i bądź e, wstawia się pomiędzy nie nieme h. Jeśli dźwięk /cz/ ma wystąpić przez samogłoską inną niż e czy i wstawia się pomiędzy nie i, którego się nie wymawia, a które zaledwie zmiękcza c.

Analogiczne zasady stosuje się w przypadku:

– znaku g, wymawianego /dż/ przed e oraz i, przed innymi znakami /g/;

– dwuznaku sc, wymawianego /sz/ przed e oraz i, przed innymi znakami /sk/.

Tutaj ortografia nie jest ścisła, albowiem w języku włoskim są też połączenia typu c albo g + oraz + samogłoska, w którym i tworzy osobną sylabę, zwykle ma to miejsce w pozycji akcentowanej.

S oraz z są w wersji zarówno dźwięcznej, jak oraz bezdźwięcznej. Zwykle przyjmują dźwięczność sąsiadujących głosek, w przypadku pozycji pomiędzy samogłoskami wymowa jest różna w zależności od wyrazu oraz regionu geograficznego.

Są jeszcze dwa dwuznaki – gn odpowiadające polskiemu /ń/, oraz gl odpowiadające (w połączeniu z samogłoską i) miękkiemu /l'/. Miękkie /l'/ nie jest w języku polskim, jest zaś np. w hiszpańskim (zapis ll) oraz w poniektórych wyrazach zapożyczonych (polskie liana, chociaż jest też wymowa /ljana/).

Gramatyka

W języku włoskim są dwa rodzaje – męski oraz żeński oraz dwie liczby – pojedyncza oraz mnoga.

Deklinacja rzeczowników oraz przymiotników jest bardzo regularna, przeważajaca ilość z nich ma końcówki:

Rzeczowniki zakończone na -e przybierają w liczbie mnogiej końcówkę -i.

Pewna grupa słów ma też odmiana "sprzeczny z końcówką". Takie rzeczowniki w rodzaju żeńskim posiadają jednak liczbę mnogą na -i, nie zaś -e.

Rodzajnik

Rodzajnik w języku włoskim jest w dwóch formach: określony (determinativo) oraz nieokreślony (indeterminativo).

• Rodzajnik określony:
  • Rodzaj męski:

Przykłady:

• il cane – pies; i cani – psy
• lo specchio – lustro; gli specchi – lustra
• l'elefante – słoń; gli elefanti – słonie

• Rodzaj żeński:

Przykłady:

• la casa – dom; le case – domy
• l'amica – przyjaciółka; le amiche – przyjaciółki

• Rodzajnik nieokreślony:
  • Rodzaj męski:

Przykłady:

• un fiore – kwiat
• un amico – przyjaciel

• Rodzaj żeński:

Przykłady:

• una donna – kobieta
• un'amica – przyjaciółka

Rzeczownik

Rzeczownik wyznacza osoby, miejsca albo przedmioty, a także inne rzeczy abstrakcyjne, koncepcje czy stany własne, jak np.: l'idea – pomysł; l'amore – miłość.

W języku włoskim rzeczowniki są określonego rodzaju – żeńskiego albo męskiego. Rzeczownik taki jest zwykle poprzedzony odpowiednim dla siebie rodzajnikiem.

• Rodzaj męski:

• Rodzaj żeński:

• Wyjątki:

Istnieją także takie rzeczowniki zakończone na o, które są rodzaju żeńskiego, a także zakończone na a – występujące w rodzaju męskim. Rodzaj męski:

• il sistema – system
• il problema – problem
• il poeta – poeta
• il pianista – pianista

Rodzaj żeński:

• la mano – ręka
• la radio – radio
• la dinamo – dynamo

Pewne rzeczowniki w języku polskim są rodzaju męskiego, zaś we włoskim żeńskiego oraz na odwrót. Przykładem bywa np.: il pesce – ryba (rodz. męski we włoskim, rodz. żeński w polskim); la pioggia – deszcz (rodz. żeński we włoskim, rodz. męski w polskim).

Odmiana przez przypadki

W języku włoskim, analogicznie jak w innych językach romańskich, w przeciwieństwie do języka polskiego nie ma tematu oraz końcówki fleksyjnej w odmianie rzeczownika. Aby odmienić rzeczownik przez przypadki, trzeba przed nim postawić odpowiedni przyimek, np.:

• M. il padre – ojciec i padri – ojcowie
• D. del padre – ojca dei padri – ojców
• C. al padre – ojcu ai padri - ojcom
• B. il padre – ojca* i padri – ojców*
• N. con il padre – (z) ojcem con oraz padri – (z) ojcami
• Msc. sul padre – o ojcu sui padri – o ojcach
• W. padre! – ojcze! padri! – ojcowie!

*zależnie od kontekstu zdania

Czasownik

Czasowniki w języku włoskim, analogicznie jak w polskim, zmieniają formę w zależności od tego, w jakiej osobie zostały użyte.

Koniugacje

Istnieją 3 grupy koniugacyjne czasowników, różniące się końcówką bezokolicznika. Są to:

1. grupa zakończonych na -are (np. cantare – śpiewać)
2. grupa zakończonych na -ere (np. scrivere – pisać)
3. grupa zakończonych na -ire (np. partire – wyjeżdżać)

Dzielimy III koniugację (-ire) na "III a" (np. sentire) oraz "III b" (np. finire), albowiem są pewne różnice.

Przykłady:

• tu senti
• tu finisci

Istnieje także pewna liczba czasowników nieregularnych.

Czasowniki posiłkowe

nieoczekiwanie wymienionych wyżej, w języku włoskim są jeszcze tzw. czasowniki posiłkowe (verbi ausiliari). Są to tylko 2 czasowniki: essere – być oraz avere – mieć. Używane jako czasowniki posiłkowe nie posiadają swojego zwykłego znaczenia, a służą wtedy jako operatory do ustalenia czasu jakiego chcemy użyć.

Przysłówek

Przysłówki dzielimy na parę grup, w zależności od tego, jakie posiadają znaczenie:

Gli avverbi di modo

Przysłówki sposobu, odpowiadają na pytanie come? oraz posiadają zwykle końcówkę -mente np.: breve – breve – brevemente (jak? krótko).

Przykład:

• Mi parli brevemente delle sue esperienze professionali – Opowiedz mi krótko o twoich doświadczeniach zawodowych.

Wykonywanie przysłówka w zależności od końcówki przymiotnika -re/-le:

• regolare – regolare – regolarmente (jak? regularnie)
• facile – facile – facilmente (jak? łatwo)

Przykłady:

• Il ratto bianco è regolarmente impiegato in laboratorio per sperimentazioni scientifiche. – Biały szczur jest stale wykorzystywany w laboratoriach do eksperymentów naukowych.
• Puoi tradurre questo testo facilmente. – Możesz z łatwością przetłumaczyć ten tekst.

• Przysłówki nieregularne:
  • buono – buona – bene (jak? dobrze)
  • cattivo – cattiva – male (jak? źle)
  • pari – pari – parimenti (jak? tak samo)

• Przykłady:
  • Come stai? Sto molto bene. – Jak się masz? Bardzo dobrze. (Sto male – Źle się czuję).

• Przysłówki odprzymiotnikowe:
  • forte – forte (jak? silnie, głośno)
  • piano – piano (jak? wolno)
  • certo – certo (jak? pewnie, oczywiście)
• Przykłady:
  • Parla forte! – Mów głośno!
  • Camminavano piano – Szli wolno

Gli avverbi di quantità

Przysłówki ilości, odpowiadają na pytanie quanto?

• molto – wiele, dużo
• un po' – trochę
• poco – mało

Przykłady:

• Molte grazie – dziękuję bardzo

Gli avverbi di tempo

Przysłówki czasu, odpowiadają na pytanie quando?

• sempre – zawsze; ciągle
• spesso – często
• solitamente – zazwyczaj
• raramente – rzadko
• mai – nigdy

Gli avverbi di luogo

Przysłówki miejsca, odpowiadają na pytanie dove?, da dove?

• sopra – nad
• sotto – pod
• vicino – blisko
• lontano – daleko
• lì, là – tam
• qua, qui – tutaj, tu

Gli avverbi di affermazione

Przysłówki potwierdzenia

• sì – tak
• già – już
• certo – oczywiście, pewnie
• appunto – właśnie
• sicuro – pewnie

Gli avverbi di negazione

Przysłówki negacji

• no, non – nie
• nè – ani
• neanche – nawet nie
• mica – wcale, w ogóle

Gli avverbi di dubbio

Przysłówki wyrażające wątpliwość

• forse – być może
• magari – gdyby tylko
• probabilmente – prawdopodobnie
• se mai – ewentualnie
• quasi – prawie

Gli avverbi di similitudine

Przysłówki podobieństwa

• come – jak
• così – taki sam, taki jak

Czasy

We włoskim istnieje 8 czasów trybu indicativo (oznajmującego):

Futuro semplice – przyszły prosty

Używany do wyrażenia:

• czynności, stanów, które wydarzą się w przyszłości,
  • Przykłady:
    • Io andrò al mercato – pójdę do sklepu.
    • Domani sarò a Roma – jutro będę w Rzymie.
• przypuszczeń,
  • Przykład:
    • Il mio amico avrà ventidue anni – mój przyjaciel pewnie ma dwadzieścia dwa lata.
• rozkazu,
  • Przykład:
    • Farai qualcosa – zrób coś.

Odmiana poniektórych czasowników regularnych:

Odmiana poniektórych czasowników nieregularnych:

Inne czasowniki nieregularne: bere (pić), cadere (upadać), dare (dawać), dovere (musieć), fare (robić), pagare (płacić), potere (móc), sapere (wiedzieć), tenere (nieść), etc.

Futuro anteriore – przyszły uprzedni

Nazywany bywa też futuro composto, czyli czasem przyszłym złożonym. Używany jest w celu uporządkowania czynności czasu przyszłego w kolejności ich planowanego wykonania. Składa się z czasownika posiłkowego essere (być) albo avere (mieć), odmienianego identycznie jak w czasie przyszłym prostym, oraz imiesłowu czasu przeszłego dokonanego. Również dobór odpowiedniego czasownika posiłkowego przebiega się na takich samych zasadach jak w czasie passato prossimo.

Przykłady:

• Dopo che avremo prenotato il biglietto, mi sentirò più tranquilla.

(w wolnym tłumaczeniu: Uspokoję się dopiero, jak już zarezerwujemy ten bilet.)

• Dopo che sarò entrato a casa, mangerò la cena.

(Wejdę do domu oraz [potem] zjem kolację.)

Presente – czas teraźniejszy

Używany do określenia czynności, stanów dziejących się w czasie teraźniejszym. Również dotyczy twierdzeń uniwersalnych, czynności, które będą miały miejsce w przyszłości, ale nie ma wątpliwości co do tego, że się wydarzą.

Imperfetto indicativo – czas przeszły niedokonany

Wielokrotnie używany czas, stosowany do wyrażania:

• Rutynowych czynności czasu przeszłego;

Tutte le domeniche andavo a trovare oraz nonni.

(W każdą niedzielę chodziłem odwiedzać dziadków.)

• Czynności nieoczekiwanie przerwanych;

Aspettavo l'autobus da pochi minuti quando ho visto passare Giorgio.

(Czekałem na autobus od paru minut, kiedy zobaczyłem przechodzącego Grzegorza.)

• Długotrwałych stanów w przeszłości (atmosferycznych, fizycznych, emocjonalnych, etc.);

La giornata era bella; splendeva il sole, ma faceva freddo.

(Ten dzień był ładny; świeciło słońce, choć było zimno.)

Giovanni era alto e magro. Aveva oraz capelli lunghi e gli occhi scuri.

(Jan był wysoki oraz mizerny. Miał długie włosy oraz ciemne oczy.)

• Równoległych czynności w czasie przeszłym.

Ieri, mentre pranzavo, ho ascoltato il giornale-radio.

(Wczoraj, z tym że jadłem obiad, słuchałem wiadomości w radio.)

Odmiana poniektórych czasowników regularnych:

Odmiana poniektórych czasowników nieregularnych:

Inne czasowniki nieregularne: avere (mieć), bere (pić), tradurre (tłumaczyć), etc.

Passato prossimo – czas przeszły dokonany

Używany do określenia:

• czynności przeszłych, mających skutki w teraźniejszości, bądź tych które działy się od pewnego czasu do chwili obecnej,
• czynności zakończonych,
• czynności, które zostaną zakończone w przyszłości (zastępuje futuro anteriore), np.: Domani alle tre ho l'esame.

Passato prossimo składa się z czasownika posiłkowego avere albo essere odmienionego we właściwej osobie oraz imiesłowu czasu przeszłego participio passato; np.:

• z essere:
  • io sono stata – ja byłam (io sono stato – ja byłem)
  • tu sei stato – ty byłeś (tu sei stata – ty byłaś)
  • Lei/lui é stato – ona/on był, była
  • noi siamo stati/e – my byliśmy, byłyście
  • voi siete stati/state – wy byliście, byłyście
  • loro sono stati/state – oni byli, one byłe
• z avere:
  • io ho bevuto – ja piłam/piłem
  • tu hai bevuto – ty piłaś/piłeś
  • Lei/lui ha bevuto – ona/on pił, piła
  • noi abbiamo bevuto – my piliśmy
  • voi avete bevuto – wy piliście
  • loro hanno bevuto – oni/one pili, piły

Participio passato czasowników regularnych zakończonych na -are, -ere, -ire tworzy się dodając do tematu czasownika końcówki -ato, -uto oraz -ito; np.:

• amare przekształca się w amato
• tenere przekształca się w tenuto
• sentire przekształca się w sentito

Trapassato prossimo – czas zaprzeszły bliski

Passato remoto – czas przeszły odległy

Wielokrotnie używany na południu Włoch, a w szczególności na Sycylii.

Trapassato remoto – czas zaprzeszły odległy

Rzadko używany w mowie.

Poza tym

• Grupa czasów trybów congiuntivo (łączącego) oraz condizionale (warunkowego),
• Tryb imperativo (rozkazujący),
• infinito (bezokolicznik),
• gerundio (łac. gerundivum, a nie - jak wskazywałaby nazwa - gerundium, czyli imiesłów przysłówkowy),
• Zróżnicowane formy służące do tworzenia strony biernej.

Ciekawostki

• Najdłuższy wyraz w języku włoskim oznacza na łeb, na szyję oraz jest to wyraz: precipitevolissimevolménte^{potrzebne źródło}.

Przypisy

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Język włoski

Sprawdź hasło włoski w Wikisłowniku

Sprawdź też

• Włochy
• Języki regionalne Włoch
  • język sycylijski a język włoski
  • język piemoncki w porównaniu z włoskim oraz francuskim

Linki zewnętrzne

• Słownik polsko włoski, na glosbe

p • d • e Unia Łacińska Język francuski Francja • Haiti • Monako • Senegal • Wybrzeże Kości Słoniowej Język hiszpański Argentyna • Dominikana • Ekwador • Filipiny • Gwatemala • Hiszpania • Honduras • Kolumbia • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Paragwaj • Peru • Urugwaj • Wenezuela Język kataloński Andora Język portugalski Angola • Brazylia • Gwinea Bissau • Mozambik • Portugalia • Republika Zielonego Przylądka • Timor Wschodni • Wyspy Świętego Tomasza oraz Książęca Język rumuński Mołdawia • Rumunia Język włoski San Marino • Watykan • Włochy • Zakon maltański

p • d • e Języki Unii Europejskiej angielski • bułgarski • czeski • duński • estoński • fiński • francuski • grecki • hiszpański • irlandzki • litewski • łotewski • maltański • niderlandzki • niemiecki • polski • portugalski • rumuński • słowacki • słoweński • szwedzki • węgierski • włoski