Tablica pamiątkowa na ścianie domu, w którym mieszkał Jacek Kuroń – Żoliborz, ul. Mickiewicza
Grób Jacka Kuronia na Cmentarzu wojskowym w Warszawie
Grób Jacka Kuronia
Jacek Jan Kuroń (ur. 3 marca 1934 we Lwowie, zm. 17 czerwca 2004 w Warszawie) – polski polityk, jeden z przywódców opozycji w okresie PRL, historyk, działacz tzw. Czerwonego Harcerstwa, współzałożyciel KOR, dwukrotny minister pracy oraz polityki społecznej w latach 1989–2001 poseł na Sejm X, I, II oraz III kadencji. Kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys
Okres PRL
Urodził się w rodzinie o PPS-owskich tradycjach. W 1949 był działaczem Związku Młodzieży Polskiej (ZMP). Od 1952 pracował jako etatowy instruktor w wydziale harcerskim stołecznego ZMP, wstąpił też wtedy do PZPR.
W 1955 założył Krąg Walterowski, którego był komendantem do 1961. W latach 1957–1964 pracował w Głównej Kwaterze ZHP, gdzie pełnił m.in. funkcję kierownika Wydziału Programowego. W 1953 stał się przewodniczącym zarządu uczelnianego ZMP na Politechnice Warszawskiej. W listopadzie 1953 usunięto go z tej organizacji, jak oraz z PZPR za krytykę koncepcji ideowej ZMP. Od 1955 brał udział w zebraniach Klubu Krzywego Koła. Związany pośrednio z Klubem Poszukiwaczy Sprzeczności. Proponował stworzenie rad robotniczych, które wybierałby Centralną Radę Delegatów.
W 1957 ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Rok wcześniej ponownie stał się przyjęty do PZPR. Usunięty z tej organizacji po napisaniu w 1964 wraz z Karolem Modzelewskim Listu otwartego do Partii, krytykującego biurokratyzację oraz klasowy charakter reżimu PRL. W jego miejsce proponował "demokrację robotniczą" z takimi rozwiązaniami, jak referendum, gdzie podejmowano by decyzję, jaka cząstka dochodu narodowego miałaby być konsumowana, a jaka przeznaczona na inwestycje. Robotnicy przyjmowaliby w "kolektywny" sposób decyzje dotyczące planu gospodarczego. List otwarty był inspirowany myślą trockistowską oraz poglądami Milovana Đilasa. W 1965 stał się opublikowany przez paryską "Kulturę", a dzięki licznym edycjom dokonanym na Zachodzie przez organizacje radykalnej lewicy stał się znanym w skali międzynarodowej dokumentem polskiej myśli politycznej[1]. Za współudział w pisaniu Listu skazany na karę 3 lat pozbawienia wolności w 1965, zwolnienie uzyskał w 1967. W 1968, w związku z wydarzeniami marcowymi, stał się aresztowany oraz skazany za organizację strajków studenckich tym razem na karę 3 oraz pół roku pozbawienia wolności. W 1975 współorganizował akcję mającą zablokować poprawki do Konstytucji PRL. Należał do sygnatariuszy Listu 59. We wrześniu 1976 był jednym z sygnatariuszy aktu założycielskiego Komitetu Obrony Robotników, a w 1977 KSS KOR. Współpracował z Biurem Interwencji KSS KOR. Od 1977 wchodził w skład redakcji niezależnego kwartalnika "Krytyka", od 1978 wykładał w ramach Towarzystwa Kursów Naukowych (Uniwersytetu Latającego)[2].
Z powodu represji nie mógł znaleźć pracy w instytucjach państwowych, stał się więc fikcyjnie zatrudniony jako osobisty sekretarz pisarza Igora Newerlego. W latach 70. opublikował pod pseudonimem parę powieści kryminalnych[3]. Podczas działalności opozycyjnej używał pseudonimów "Maciej Gajka", "Elżbieta Grażyna Borucka", "EGB".
W lipcu oraz sierpniu 1980 organizował sieć informacji o ruchu strajkowym. We wrześniu 1980 był doradcą Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ "Solidarność". Po wprowadzeniu stanu wojennego stał się 13 grudnia 1981 zatrzymany w sopockim Grand Hotelu, internowany, a w 1982 aresztowany pod zarzutem próby obalenia ustroju, zwolniono go w 1984 na mocy amnestii. W czasie uwięzienia w listopadzie 1982 zmarła jego pierwsza żona Grażyna (Gajka).
III Rzeczpospolita
W 1989 brał udział w rozmowach Okrągłego Stołu. W latach 1989–1990 oraz 1992–1993 był ministrem pracy oraz polityki socjalnej w rządach Tadeusza Mazowieckiego oraz Hanny Suchockiej. Od 1989 do 2001 sprawował mandat posła na Sejm czterech kadencji z ramienia Komitetu Obywatelskiego, Unii Demokratycznej oraz Unii Wolności. W wyborach w 1995 kandydował na urząd Prezydenta RP, zajął 3. miejsce, uzyskując 9,2% głosów.
W 2000 wraz z drugą żoną Danutą założył Uniwersytet Powszechny im. Jana Józefa Lipskiego w Teremiskach, którego stał się pierwszym rektorem.
Występował przeciwko łamaniu praw człowieka w Chinach oraz Tybecie[4]. Pogrzeb Jacka Kuronia odbył się 26 czerwca 2004 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Został pochowany w Alei Zasłużonych. Hołd oddali mu m.in. prezydent RP, przyjaciele oraz przedstawiciele wielorakich religii w Polsce katolicy, ewangelicy, prawosławni, żydzi, buddyści oraz muzułmanie, chociaż sam deklarował się jako osoba niewierząca[5]. Przed jego dawnym mieszkaniem przy ul. Mickiewicza na warszawskim Żoliborzu wmurowana była pamiątkowa tablica. W 2010 stał się patronem jednego z placów w tej samej dzielnicy[6].
Poglądy
Jacek Kuroń był zwolennikiem niepodległości Białorusi, Litwy oraz Ukrainy. Już w 1974 roku pisał: Suwerenność Ukrainy, Białorusi oraz Litwy to program walki o suwerenność Polski oraz równocześnie są to jej realni, a nie egzotyczni sojusznicy. Dla opozycji politycznej w Polsce ta myśl musi stanowić dyrektywę działania[7].
Odznaczenia oraz wyróżnienia
W 2005 na gmachu Ministerstwa Polityki Społecznej w Warszawie odsłonięto tablicą upamiętniającą Jacka Kuronia[13].
Życie prywatne
Mąż Grażyny (Gai) Kuroń, a od 1990 Danuty Kuroń. Ojciec Macieja Kuronia.
Wybrane publikacje
- Polityka oraz odpowiedzialność, Wyd. "Aneks", Londyn 1984 (zbiór artykułów oraz esejów Jacka Kuronia oraz wywiadów przez niego udzielonych)
- Wiara oraz wina. Do oraz od komunizmu, Wyd. Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1989
- Moja zupa, Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa 1991
- Gwiezdny czas. "Wiary oraz winy" ciąg dalszy, Wyd. "Aneks", Londyn 1991
- Spoko! czyli kwadratura koła, Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", Warszawa 1992
- PRL dla początkujących, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1995 (wspólnie z Jackiem Żakowskim)
- Siedmiolatka, czyli kto ukradł Polskę?, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1997 (wspólnie z Jackiem Żakowskim)
- Działanie. Jeśli nie panujemy nad swoim życiem, ono panuje nad nami, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002
- Rzeczpospolita dla moich wnuków, Wydawnictwo Rosner oraz Wspólnicy, Warszawa 2004
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Urszula Ługowska, August Grabski, Trockizm. doktryna oraz ruch polityczny, Warszawa 2003, s. 195–208
- ↑ Nota biograficzna na stronie poświęconej Jackowi Kuroniowi. [dostęp 3 sierpnia 2010].
- ↑ Jacek Kuroń, Wiara oraz wina, Wyd. Aneks, Londyn 1989, s. 334
- ↑ Anna Bikont, Joanna Szczęsna: Jacek Kuroń, 1934–2004. gazeta.pl, 18 września 2006. [dostęp 3 sierpnia 2010].
- ↑ Andrzej Brzeziecki, Jarosław Makowski: Fragment książki "Przed Bogiem". polityka.pl, 19 listopada 2009. [dostęp 3 sierpnia 2010].
- ↑ Otwarcie placu Jacka Kuronia. Naturalnie z kuroniówką. gazeta.pl, 17 października 2010. [dostęp 2 kwietnia 2011].
- ↑ Krystyna Czuszak: Problem białoruski w ujęciu opozycji antykomunistycznej w Polsce. Zarys problemu. W: Polska-Białoruś…. s. 239–240.
- ↑ M.P. z 1998 r. Nr 16, poz. 250
- ↑ Apdovanotų asmenų duomenų bazė (lit.). grybauskaite.is.lt. [dostęp 28 marca 2011].
- ↑ Seznam vyznamenaných (cz.). hrad.cz. [dostęp 3 sierpnia 2010].
- ↑ Kawaler Orderu rok 2001. ecce-homo.pl. [dostęp 3 sierpnia 2010].
- ↑ Andrzej Tadeusz Kijowski: Felietony TV: Legia Honorowa dla Jacka Kuronia. kijowski.pl. [dostęp 31 marca 2012].
- ↑ Fotoreportaż: Warszawa, 17 czerwca 2005 roku. ops.pl, 17 czerwca 2005. [dostęp 9 listopada 2010].
Bibliografia
- Pod red. Henryka Chałupczaka oraz Elżbiety Michaluk: Polska-Białoruś. Problemy sąsiedztwa. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2005, s. 284. ISBN 83-227-2388-1.
Bibliografia
Linki zewnętrzne
_BAR.svg&filetimestamp=20100803172228){kind=small}
