Jukos (ros. ОАО НК ЮКОС) - rosyjskie przedsiębiorstwo naftowe.
Powstało w 1993. Jego nazwa pochodzi od pierwszych liter głównych aktywów należących wówczas do kompanii: Jugansknieftiegazu (Юганскнефтегаз) oraz Kujbyszewnieftieorgsintiez (КуйбышевнефтеОргСинтез). W 1995 państwo sprzedało 45% akcji Jukosu bankowi Menatep, który wkrótce dokupił jeszcze 33% akcji. W 1996 na czele przedsiębiorstwa stanął Michaił Chodorkowski, będący równocześnie podstawowym akcjonariuszem Menatepu.
W kolejnych latach Jukos przejął parę mniejszych rosyjskich przedsiębiorstw naftowych, dzięki czemu mógł zwiększyć wydobycie. W 2003 stał się największym przedsiębiorstwem naftowym w Rosji. Roczne wydobycie ropy sięgało 81 mln ton, co dawało prawie 20% całości rosyjskiej produkcji. Sukces zawdzięczał dobremu zarządzaniu (jako jedna z pierwszych rosyjskich kompanii energetycznych, zatrudnił wielu menedżerów z Zachodu), względnej przejrzystości w działaniu oraz efektywnemu lobbowaniu swoich interesów w rosyjskiej Dumie.
Ówczesna struktura własności Jukosu nie była do końca jasna. Zgodnie z danymi opublikowanymi przez przedsiębiorstwo w 2002 roku jego największymi akcjonariuszami byli: Michaił Chodorkowski (9,5%), Leonid Niewzlin (8%), Płaton Liebiediew (8%), Władimir Dubow (7%), Michaił Brudno (7%) oraz Wasilij Szachnowski (4,5%).
Po kilku latach od prywatyzacji Jukos stał się potężnym przedsiębiorstwem o wielkich ambicjach. W kwietniu 2002 ogłoszono fuzję Jukosu z Sibnieftem, inną rosyjską kompanią energetyczną. W rezultacie połączenia miał powstać czwarty pod względem wydobycia koncern naftowy świata. Plany Chodorkowskiego pokrzyżował jednak Kreml.
2 lipca 2003 aresztowany stał się Płaton Liebiediew, wiceprezes przedsiębiorstwa. Oskarżono go o oszustwa oraz niepłacenie podatków. Wydarzenie to otworzyło tzw. "sprawę Jukosu". 25 października 2003 aresztowany stał się Michaił Chodorkowski. Był to początek końca wielkości przedsiębiorstwa, które popadło w konflikt z władzą. Jego najważniejszymi przyczynami były: chęć Kremla, aby przejąć cząstka aktywów Jukosu, który stał się zbyt potężny oraz ambicje polityczne jego największych akcjonariuszy. Oficjalnie Jukos stał się oskarżony o niepłacenie podatków w należnej wysokości. Suma zaległości przedstawionych przedsiębiorstwu do 2006 wyniosła ponad 50 mld dolarów, co przewyższało wartość całego przedsiębiorstwa sprzed "sprawy Jukosu".
W grudniu 2004 na licytacji sprzedano, wydatnie poniżej realnej wartości, największe złoże Jukosu - Jugansknieftiegaz. Przejął je Rosnieft, państwowa kompania naftowa. W sierpniu 2006 przedsiębiorstwo było ogłoszone bankrutem. Aktualnie trwają przygotowania do sprzedaży pozostałych aktywów Jukosu. Wszystko wskazuje na to, że przejmie je Rosnieft. Będzie to oznaczało koniec przedsiębiorstwa.
Linki zewnętrzne