Katolicyzm

Klasyfikacja systematyczna wyznania

Chrześcijaństwo

Multimedia w Wikimedia Commons

Krzyż – współczesny symbol katolików

Jezus Chrystus

Bóg Ojciec na fresku Michała Anioła

Paweł z Tarsu

Święty Augustyn z Hippony

Ikona Focjusza Wielkiego

Pius IX – głowa I soboru watykańskiego

Katedra biskupów starokatolickich w Utrechcie

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia oraz protestantyzmu oraz ogół zasad wiary oraz życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz cząstka anglikańskich, liberalnych oraz niezależnych^[1].

Nazwa

Słowo katolicyzm pochodzi od greckiego określenia Καθολικος oznaczającego uniwersalność albo powszechność. We współczesnym rozumieniu oznacza on zachodnią gałąź chrześcijaństwa odwołującą się do tradycji apostolskiej. W szerszym rozumieniu termin katolicki odnosi się do innych Kościołów, dla przykładu prawosławnych albo anglikańskich, które posiadają znaczący udział oraz wkład w kształtowanie tradycji katolickiej.

Oryginalnie określano nim Kościół rozumiany jako „cały” albo „uniwersalny” – tak rozumiał to Ignacy Antiocheński około roku 115. Sobór konstantynopolitański I (381 rok) wprowadził to określenie do swego wyznania wiary, opisując Kościół jako „jeden, święty, katolicki (powszechny) oraz apostolski”. Po podziale chrześcijaństwa na wschodnie oraz zachodnie w 1054 roku Kościoły wschodnie zaczęły określać się jako prawosławne, zaś Kościół zachodni pozostał przy określeniu „Kościół katolicki”. Od czasu reformacji w XVI wieku coraz częściej do nazwy „katolicki” zaczęto dodawać określenie rzymski, lecz Kościół w oficjalnych swych dokumentach nie przestał nazywać siebie po prostu Kościołem katolickim. W ujęciu religioznawczym pojęcie katolicyzm odnosi się do licznych wspólnot chrześcijańskich wyznających tą samą doktrynę zaś Kościół katolicki (inaczej rzymski katolicyzm) do jednej organizacji wyznaniowej pod zwierzchnictwem papieża.

Z racji tego, że Kościół rzymskokatolicki przewyższa zdecydowanie swoją liczebnością inne Kościoły katolickie wielokrotnie błędnie, w obiegowej opinii utożsamiany jest on z katolicyzmem w ogóle.

Historia katolicyzmu

Geneza katolicyzmu

 Osobny artykuł: Kościół katolicki.

Początki chrześcijaństwa sięgają I wieku – okresu działalności Jezusa Chrystusa. Po śmierci Jezusa około 33 r. n.e. jego naukę głosiło dwunastu najbliższych uczniów, zwanych apostołami, wokół których gromadziła się coraz liczniejsza grupa wiernych, początkowo prawie jedynie narodowości żydowskiej. Ok. 36 r. n.e., po nawróceniu w drodze do Damaszku, do grona apostołów dołączył Paweł z Tarsu, który przyczynił się do gwałtownego rozwoju chrześcijaństwa. W kolejnych latach przybywało chrześcijan na terenie całego Cesarstwa rzymskiego, zwłaszcza wśród najniższych warstw społecznych. Kościół w II w.^{potrzebne źródło}. nie nosił jeszcze wszystkich cech katolicyzmu. Uwaga chrześcijan koncentrowała się z reguły na przechowywaniu "tradycji apostolskiej", dlatego też tworzono organizację kościelną oraz hierarchiczną władzę, która miała czuwać nad czystością wiary^{potrzebne źródło}. Wtedy też ustanowiono wyznanie wiary oraz kanon ksiąg świętych. Katolicyzm kształtował się stopniowo wskutek asymilacji elementów kultury hellenistycznej oraz rzymskiej. Na tym tle dochodziło do wielokrotnych konfliktów wewnątrz Kościoła. Z chrześcijańskim prymatem Rzymu nie zgadzało się wielu biskupów Wschodu, a także cesarz wschodniorzymski, którzy na soborze trullańskim w 692 uznali papieża za przeklętego heretyka^{potrzebne źródło}. Na tym tle zarysował się konflikt pomiędzy Kościołem wschodnim oraz zachodnim, który z biegiem czasu doprowadził do schizmy. Zasady doktryny, kultu oraz prawa katolickiego kształtowała się na przestrzeni I-VIII w. podczas soborów powszechnych oraz synodów. nieoczekiwanie nicejskiego I oraz konstantynopolitańskiego I zaliczają się do nich:

• sobór efeski zwołany w 431 roku,
• sobór chalcedoński zwołany w 451 roku,
• synod w Orleanie w 533 roku, na którym ustalono, że kobiety nie potrafią brać udziału w hierarchii kościelnej oraz nie potrafią otrzymywać święceń kapłańskich,
• sobór konstantynopolitański II zwołany w 553 roku,
• sobór konstantynopolitański III zwołany w 680 roku,
• sobór nicejski II zwołany w 787 roku.

Kształtowaniu się katolicyzmu towarzyszyły herezje oraz rozłamy (schizmy). Ortodoksja kościelna kształtowała się w polemice z licznymi ruchami religijnymi:

• judaizmem – czyli religią żydowską,
• gnostycyzmem,
• doketyzmem,
• marcjonitami,
• millenaryzmem,
• manicheizmem – religią odrzucającą Stary Testament oraz głoszącą skrajny dualizm dobra oraz zła, oraz materii oraz duszy. Manichejczykiem był przez pewien czas Augustyn z Hippony, później porzucił tę religię oraz występował przeciwko jej tezom.
• nieortodoksyjnymi poglądami na Trójcę Świętą:
  • subordynacjonizmem,
  • nestorianizmem,
  • monarchianizmem,
  • arianizmem,
  • monofizytyzmem – głoszonym przez Eutychesa, opata w jednym z klasztorów w Konstantynopolu, który głosił, że istotna jest tylko jedna, boska natura Chrystusa. Człowieczeństwo Jezusa, a co za tym idzie jego działalność pośrednicząca oraz zbawcza, zostały zakwestionowane. Eutyches znalazł jednak poparcie u patriarchy Dioskura z Aleksandrii. Sobór chalcedoński zakończył rozwój tego ruchu w obrębie katolicyzmu, jednak do dziś jest on wyznawany przez pewne Kościoły narodowe. Eutyches oraz Dioskur zostali pozbawieni urzędów.
  • monoteletyzmem,
• nieortodoksyjnymi poglądami w sferze teorii oraz praktyki życia chrześcijańskiego:
  • montanizmem,
  • enkratyzmem – czyli negacją sakramentu małżeństwa,
  • donatyzmem,
  • pelagianizmem,
  • ikonoklazmem.

Wiele z tych nurtów z czasem przekształciło się w odrębne struktury kościelne, nazywane dziś starożytnymi Kościołami przedchalcedońskimi.

Niesubordynacja Galii

Decyzje soborów oraz dzieła teologów frankońskich z okresu VIII oraz IX wieku wskazują na pewną niezależność od Rzymu katolików w Galii oraz Hiszpanii we wczesnym średniowieczu. Rzym oficjalnie oraz ostatecznie potępił ikonoklazm oraz zaakceptował kult obrazów w pierwszej połowie VIII wieku, z tym że 100 lat później zgromadzenie biskupów galijskich jednomyślnie potępiło kult obrazów na synodzie w Paryżu w 824 n.e. Również św. Agobard oraz arcybiskup Turynu, Klaudiusz, obaj piszący w IX wieku, otwarcie wyśmiewali oraz sprzeciwiali się kultowi obrazów w swoich dziełach. Co więcej, Klaudiusz, promowany przez Ludwika Pobożnego, podważał sens modlitwy za zmarłych, zbawienie z uczynków, nieomylność papieża oraz Kościoła, odpuszczenie grzechów dzięki pielgrzymkom do Rzymu oraz wiele innych przekonań wyznawanych ówcześnie w Rzymie, przez co nazywany jest czasami pierwszym protestanckim reformatorem. Fakt, iż Agobard stał się uznany za świętego Lyonu, zaś Klaudiusz pozostał metropolitą Turynu aż do śmierci, świadczy o dużej autonomii kościoła galijskiego za panowania Karolingów.

Schizma wschodnia

W VII oraz VIII w. Kościół wschodni oraz zachodni utrzymywały pomiędzy sobą kontakty. Wsparciu papieża przypisuje się m.in. sukces w zwalczaniu monoteletyzmu oraz ikonoklastów na wschodzie. Później jednak w Bizancjum istniała tendencja do uznawania prymatu Rzymu za czysto honorowy, albo nawet do jego negowania. W IX. wieku doszło do zerwania kontaktów pomiędzy kościołami w wyniku tzw. schizmy Focjusza. Anatemy ogłoszone w 1054 roku przez legata papieskiego oraz patriarchę Michała Cerulariusza zapoczątkowały ostateczny rozłam w chrześcijaństwie – tzw. wielką schizmę wschodnią. Rozłam ten stał się przypieczętowany przez podbój Konstantynopola przez Krzyżowców w 1204 roku. Od tej pory określenie Kościół katolicki odnosi się do Kościoła rzymskiego, choć cerkiew prawosławna, spadkobierca Bizancjum także go używa.

Reformacja

 Osobny artykuł: Reformacja.

XVI wiek był dla katolicyzmu niezwykle bolesny. W całej Europie wybuchła reformacja, czyli ruch mający na celu odnowę chrześcijaństwa. Był on reakcją na negatywne zjawiska, które miały miejsce w Kościele katolickim – w hierarchii kościelnej oraz w papiestwie. W wyniku reformacji wyłoniły się nowe odłamy chrześcijaństwa:

• luteranizm – 1517, jego twórcą był Marcin Luter, zaś podstawą Pismo Święte (dozwolona własna interpretacja), dwa sakramenty (komunia, chrzest), głośne czytanie Biblii, śpiewanie psalmów, Kościół instytucją tanią, liturgia w języku narodowym, komunia pod dwiema postaciami (chleb oraz wino). Zanegował sakrament spowiedzi oraz płatne odpusty (co przysporzyło mu wielu potężnych przeciwników w postaci np. Inkwizycji). Zniósł także celibat, który w Kościele Katolickim stał się bardzo wypaczony (większość księży prowadziła nader rozpustne życie oraz posiadała wielu nieślubnych potomków).
• anglikanizm – 1534, jego twórcą był Henryk VIII, na skutek buntu przeciw papieżowi, który odmówił udzielenia drugiego rozwodu. Henryk VIII rozwiązał zakony, znacjonalizował dobra kościelne, zniósł przymusowy celibat duchownych. Wprowadził liturgię w języku angielskim oraz komunię pod dwiema postaciami.
• kalwinizm – 1536, jego twórcą był Jan Kalwin, u jego podstaw leżało przekonanie, że Bóg jednych obdarza łaską konieczną do zbawienia, drugich nie (teoria predestynacji). Proste, cnotliwe życie, powodzenie w życiu doczesnym, powaga, rezygnacja z przyjemności oddalających od Boga miały zapewnić zbawienie. Gmina kalwińska miała charakter demokratyczny (seniorzy, pastorzy).

Powstanie wspólnot starokatolickich

 Osobny artykuł: Starokatolicyzm.

W 1870 roku w łonie kościoła katolickiego powstał opór wobec postanowień I soboru watykańskiego. Sobór uchwalił konstytucję Pastor aeternus, która zawiera wypowiedź doktrynalną: "Romani Pontificis definitiones esse ex sese irreformabiles, non autem ex consensu Ecclesiae" (Orzeczenia Papieża Rzymskiego są same z siebie niewzruszalne, a nie wynika to ze zgody Wspólnoty Kościelnej). To zdanie oraz dogmat o nieomylności papieża w sprawach wiary oraz moralności kształtuje dziś w znacznej mierze stosunki w Kościele katolickim, nie wszyscy zgodzili się na te postanowienia. Protest rozpoczęli teologowie Uniwersytetu w Bonn, pod przywództwem Johanna Döllingera, poparli ich także wybitni teologowie Uniwersytetów we Wrocławiu, czy Pradze. Starokatolicy, czy też jak ich się nazywa chrześcijańscy katolicy, nawiązali kontakt z niezależnym od papiestwa Kościołem Utrechtu, przejęli od niego sukcesję apostolską oraz stworzyli własną organizacje kościelną o ustroju episkopalno-synodialnym. Zniesiono spowiedź indywidualną, posty, celibat księży oraz łacinę w liturgii. W 1899 r. doszło do założenia zrzeszającej kościoły starokatolickie z całego świata Unii Utrechckiej. Istnieją też Kościoły chrześcijańsko-katolickie (starokatolickie), które nie należą do Unii Utrechckiej m.in. Kościoły zjednoczone w Ekumenicznej Wspólnocie Katolickiej do których z Polski trzeba Reformowany Kościół Katolicki w Polsce.

Rozwój myśli polskokatolickiej

 Osobny artykuł: Polskokatolicyzm.

Polskokatolicyzm narodził się w wyniku sporów w Kościele katolickim wśród Polonii amerykańskiej w XIX wieku. Przyczyną były konflikty z księżmi pochodzenia irlandzkiego oraz niemieckiego, którzy nie rozumieli zwyczajów oraz problemów polskich emigrantów. Oryginalnie opór katolików pochodzenia polskiego miał charakter żywiołowy w latach 1897-1904 formalnie powstały trzy główne ośrodki^{potrzebne źródło}:

• Buffalo – ośrodek w Buffalo genezą sięga nieporozumień Polaków z ks. Janem Pitassem, który sprzeciwiał się budowie nowego kościoła oraz erygowaniu drugiej parafii polskiej. Ośrodek w Bufallo przyjął nazwę Kościoła Polskokatolickiego w Ameryce Północnej.
• Chicago – chicagowski ośrodek powstał w wyniku sporu parafian z zakonem zmartwychwstańców. Zgromadzenie to nie chciało aby bardzo lubiany przez wiernych ks. A. Kozłowski, ówczesny wikariusz parafii pw. św. Jadwigi, nie stał się mianowany jej proboszczem.^{potrzebne źródło} Spór zakończył się pozbawieniem ks. A. Kozłowskiego 18 grudnia 1894 funkcji wikariusza oraz rozłamem parafii. 11 listopada 1895 r. ukonstytuował się Kościół Polskokatolicki w Chicago.
• Scranton – ośrodek w Scranton genezą swą sięga konfliktu jaki wybuchł w najstarszej polskiej parafii pw. Najsłodszego Serca Jezusa pomiędzy wiernymi a proboszczem ks. Ryszardem Austem. W marcu 1909 r. ośrodek w Chicago, a pięć lat później ośrodek w Buffalo połączyły się z ośrodkiem w Scranton oraz utworzyły Polski Narodowy Kościół Katolicki (PNKK). Na swojego przywódce polskokatolicy wybrali ks. Franciszka Hodura, który niedługo potem przyjął sakrę biskupią z rąk arcybiskupa Unii Utrechckiej oraz włączył PNKK do rodziny kościołów starokatolickich.

Rozwój mariawityzmu

 Osobny artykuł: Mariawityzm.

Po dziesięciu latach działalności tajne zgromadzenie księży mariawitów podjęło próby jego zalegalizowania. Napotkało ono jednak opór polskiej hierarchii kościelnej oraz mimo starań w samym Watykanie doszło do jego rozwiązania. Członkowie zgromadzenia postanowili jednak kontynuować swoje dzieło oraz w 1906 odłączyli się od Kościoła katolickiego – ich przywódcy zostali wkrótce ekskomunikowani przez papieża. Powstanie mariawityzmu było na rękę zaborcy. Wprawdzie nie udało się mu pozyskać mariawityzmu dla swoich celów, ale przez sam fakt swego istnienia osłabiał on Kościół katolicki, oraz czynił z ruchu szczególnego rodzaju, bo nieświadomego, sojusznika. W tym samym roku na mariawityzm przeszło ok. 60-100 tys. wiernych. Nowy kościół przystąpił wkrótce do Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich. 5 października 1909 sakrę biskupią przyjął w Utrechcie dotychczasowy przełożony zgromadzenia ks. Jan Maria Michał Kowalski. W październiku następnego roku władze rosyjskie zatwierdziły biskupa Jana M.M. Kowalskiego "administratorem wszystkich mariawickich parafii". Po śmierci założycielki ruchu w 1921 roku przeprowadził on szereg reform, które wywołały kontrowersje w samym ruchu, m.in. wprowadził małżeństwa duchownych z siostrami zakonnymi czy kapłaństwo kobiet. Doprowadziło to do rozpadu mariawityzmu na dwa odłamy: Kościół Starokatolicki Mariawitów, który powrócił do tradycji wczesnomariawickiej, oraz Kościół Katolicki Mariawitów, który kontynuował nurt reformatorski arcybiskupa Michała.

Doktryna katolicka

Zbawienie przez zmartwychwstanie w chrześcijaństwie – obraz Matthiasa Grünewalda

Najświętszy Sakrament w monstrancji

Święty Piotr

Matka Boska

Strącenie Szatana grafika Gustawa Doré

Bazylika św. Piotra w Watykanie

Pismo Święte

Główne prawdy wiary

Katolicyzm głosi następujące zasady:

• Bóg jest jeden w trzech Osobach (Bóg Ojciec, Syn Boży, Duch Święty – Trójca Święta),
• Bóg jako Stwórca oraz Pan świata objawił się ludziom, a Syn Boży stał się człowiekiem w osobie Jezusa Chrystusa, który jest prawdziwym Bogiem oraz prawdziwym człowiekiem, wyłącznym zbawcą ludzi, który żył na Ziemi, umarł za ich grzechy oraz zmartwychwstał,
• ludzi stworzył Bóg z miłości, ale zerwawszy więź z Bogiem żyją oni z dala od Niego podlegając śmierci,
• wszyscy ludzie są wezwani do wiary, nadziei oraz miłości, życia duchowego oraz pełnienia woli Bożej, wyrażonej w przykazaniach, a zwłaszcza w przykazaniu miłości Boga oraz bliźniego, które są podstawą oraz streszczeniem Dekalogu,
• przeznaczeniem ludzi jest wieczne życie z Bogiem oraz zmartwychwstanie po powrocie Chrystusa na ziemię (paruzja), tych zaś którzy odrzucą zbawienie czeka potępienie oraz wieczny pobyt w piekle.

Społeczność chrześcijan tworzy Kościół, do którego wstępuje się przez chrzest oraz który żyje Eucharystią.

Katolicyzm przyjmuje nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary oraz apostolski symbol wiary (credo).

Sakramenty

Podstawowym zadaniem Kościoła katolickiego (całej wspólnoty wierzących) jest głoszenie Chrystusa światu oraz udzielanie sakramentów, widzialnych znaków niewidzialnej łaski Bożej, czerpiących swą moc z Chrystusa. Jest ich siedem, ułożonych w trzech grupach, na podobieństwo, jakie istnieje pomiędzy etapami życia naturalnego a etapami życia duchowego^[2]:

• Sakramenty inicjacji chrześcijańskiej:

1. chrzest,
2. bierzmowanie,
3. Eucharystia,

• Sakramenty uzdrowienia:

1. sakrament pokuty oraz pojednania,
2. namaszczenie chorych,

• Sakramenty w służbie komunii:

1. sakrament święceń,
2. sakrament małżeństwa.

Kościoły wschodnie, chociaż przyjmują naukę o siedmiu sakramentach, wielokrotnie sakramentami nazywają zróżnicowane czynności rytualne jak pogrzeb czy kadzenie.

Źródła wiary katolickiej

Są dwa źródła wiary^[3]: Pismo Święte oraz Tradycja.

Pismo Święte stanowi podstawową Księgę dla wierzących. Na kanwie zawartych w nim prawd Kościół budował doktrynę, szukając w nim odpowiedzi na pojawiające się w ciągu wieków pytania. Zgodnie ze słowami Chrystusa: "każdy uczony w Piśmie, który stał się uczniem królestwa niebieskiego, podobny jest do ojca rodziny, który ze swego skarbca wydobywa rzeczy nowe oraz stare" (Mt 13,52). Tradycja to przekaz ustny, który stale towarzyszył Pismu Świętemu. Św. Jan Ewangelista zaznacza: "I wiele innych znaków, których nie zapisano w tej księdze uczynił Jezus wobec uczniów. Te zaś zapisano, abyście wierzyli, że Jezus jest Mesjaszem, Synem Bożym, oraz abyście wierząc posiadali życie w imię Jego" (J 20,30n), analogicznie pisze on w swoim liście: "Wiele mógłbym wam napisać, ale nie chciałem użyć karty oraz atramentu)" (2J 12). Z Tradycji znamy rodziców NMP: Joachima oraz Annę. Niekiedy przekaz ustny wchodził do doktryny stając się jej częścią (np. dogmat o Niepokalanym Poczęciu NMP).

Bóg oraz osoba Chrystusa

W tej sprawie treść wiary głównych wyznań chrześcijańskich jest zasadniczo jednolita; pomiędzy katolicyzmem oraz prawosławiem istnieje rozbieżność w kwestii pochodzenia Ducha Świętego (problem Filioque); natomiast oba wyznania przeciwstawiają się poglądom części protestantów akcentujących raczej człowieczeństwo niż boskość Jezusa oraz przyznają szczególne miejsce Marii, uznanej za Matkę Bożą (tytuł Bogarodzicy) oraz Matkę ludzi, wierząc w jej dziewictwo (przez całe życie) oraz wniebowzięcie (katolicyzm także w Niepokalane Poczęcie).

Bóg jest jeden w trzech Osobach. W Bogu jest jedność natury oraz istoty, natomiast troistość poszczególnych Osób: Ojca, Syna oraz Ducha Świętego. Wcielony Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem oraz prawdziwym człowiekiem – oznacza to, że jest w nim cała pełnia Bóstwa oraz człowieczeństwa. Duch Święty jako trzecia Osoba Boska pochodzi od Ojca oraz Syna, przez jedno tchnienie.

Przeznaczenie człowieka

Kościół katolicki naucza, że ludzie obciążeni są grzechem pierworodnym (z wyjątkiem Marii Panny), są skłonni do złego mimo znajomości dobra oraz ulegają pokusom Szatana. Do zbawienia potrzebują łaski, na którą są zobowiązani odpowiedzieć przez wiarę, którą potwierdzają czyny (owoce wiary); poznanie istnienia Boga oraz moralnego prawa naturalnego są, mimo ludzkiej grzeszności, dostępne rozumowi ludzkiemu nawet bez znajomości Objawienia; oznacza to, że ludzie są odpowiedzialni za swoje czyny; każda osoba ludzka kochana jest przez Boga oraz przeznaczona do zbawienia, lecz przez grzech oddala się od Niego. Wszystkich zaś ludzi czeka na końcu świata Sąd Ostateczny, na którym zostaną osądzeni wszyscy ludzie oraz przeznaczeni bądź do życia wiecznego, bądź na potępienie.

Ludzie, którzy trafili do nieba potrafią dalej kontaktować się z żyjącymi, tzw. świętych obcowanie. Są oni w stanie np. usłyszeć ludzkie modlitwy, a następnie przedstawić je Bogu. Bierze się stąd kult świętych, czyli otaczanie poniektórych zmarłych ludzi wybitną czcią jako pośredników. Najbardziej rozwinięte obrzędy poświęcone są Maryji, matce Jezusa, która z Duszą oraz Ciałem była wzięta do Nieba (Wniebowzięcie NMP). Kościół utrzymuje listę świętych (kanonizowanych), otaczanych czcią na całym świecie oraz błogosławionych (beatyfikowanych) mających kult lokalny. Warto dodać, że liczba zbawionych nie ogranicza się tylko do oficjalnie kanonizowanych. Każdemu zbawionemu przysługuje miano świętego, kanonizowani są zaledwie ci, co do których istnieje pewność, że są zbawieni. Ogłoszenie kogoś świętym (zwane 'wyniesieniem na ołtarze') poprzedza proces beatyfikacyjny oraz ogłoszenie go błogosławionym, a następnie proces kanonizacyjny, w czasie którego przedstawiane są argumenty za oraz przeciw beatyfikowaniu albo kanonizowaniu danej osoby. Jedną z okoliczności uniemożliwiających beatyfikację jest fakt otaczania danej osoby czcią jeszcze za życia. Kult świętych jest także w prawosławiu, natomiast odrzuca go przeważajaca ilość Kościołów protestanckich.

Kościół

Kościół katolicki utrzymuje, iż jako Kościół Chrystusowy zachowuje oraz głosi pełną prawdę chrześcijańską, z czego wynika, że przynależność do niego jest właściwą drogą do Boga, choć uznaje również, że chrześcijanie-niekatolicy oraz inni ludzie prowadzący uczciwe życie bywają zbawieni, jednak dzięki Chrystusowi, a nie swojej religii.

Kościół jest zasadniczo rzeczywistością duchową, obejmującą nie tylko ludzi na ziemi (Kościół pielgrzymujący), lecz oraz zbawionych (Kościół triumfujący) oraz tych, którzy odeszli oraz przebywają w czyśćcu (Kościół cierpiący). Na ziemi ma jednak charakter widzialnej oraz zorganizowanej wspólnoty wierzących, świętej jako Ciało Chrystusa, ale złożonej z grzeszników. Do Kościoła katolickiego należą wszyscy ochrzczeni w nim oraz przyjmujący jego wiarę (inni bywają do Kościoła w pewien sposób przyporządkowani); wszystkich wiernych dotyczą też zadania Kościoła jakie zawarte są w Nowym Testamencie, albowiem istnieje powszechna odpowiedzialność za Kościół, dlatego błędne jest utożsamianie Kościoła z jego hierarchią. .

Moralność

Wiara katolicka głosi, że Bóg stawia ludziom wymagania, wskazując im drogę do świętości. Podstawą moralności jest osoba Jezusa Chrystusa. Moralność chrześcijańska nie jest moralnością kazuistyczną (rób to, nie rób tego), ale opiera się na wzroście w cnotach, nadprzyrodzonych (dzięki łasce, od chwili chrztu) oraz ludzkich.

Katolicyzm podpowiada swoim wyznawcom kierowanie się cnotami, które potrafią doprowadzić wierzących do zbawienia. Pomocy doszukać się da się w ośmiu błogosławieństwach czy codziennym czytaniu słowa bożego.

Cnoty Boskie

Wiara. Nadzieja. Miłość.

Cnoty Główne

Roztropność. Sprawiedliwość. Umiarkowanie. Męstwo.

Liturgia

Jedną z podstawowych płaszczyzn życia Kościoła jest liturgia. Dzieli się ona na dwie główne części:

1. Liturgia Słowa;
2. Liturgia Eucharystii, bądź Ofiary.

Istnieje parę głównych skodyfikowanych liturgii oraz wiele odmian regionalnych, wynikających z tradycji lokalnych. Mnogość ta w dużym stopniu odpowiada strukturze Kościoła zawierającego rozliczne Kościoły lokalne wraz z ich tradycjami liturgicznymi.

Wyznawcy

Katolicyzm w świecie

Wedle Rocznika Papieskiego opublikowanego 30 marca 2008 roku, na świecie katolicyzm wyznaje aktualnie ok. 1,1 mld ludzi^[4]. Stanowi to 18% mieszkańców planety. Liczba ta plasuje katolicyzm jako wyznanie na pierwszym miejscu - przed sunnickim odłamem islamu, a drugim - po islamie jako całej religii wliczając wszystkie jej odłamy.

Spośród wiernych Kościoła katolickiego, niektórzy pełnią specjalne zadania (tzw. posługi) w Kościele: jako duchowni, czyli biskupi, kapłani, diakoni, zwłaszcza w sferze udzielania sakramentów oraz oficjalnego nauczania. nieoczekiwanie tego istnieje odrębne powołanie zakonne do życia wyłączonego z biegu codzienności, gdzie swój czas oddaje się jedynie do dyspozycji chwały Bożej. W Kościele katolickim najwyższa władza trzeba do papieża. Lokalnie władza nad diecezją spoczywa na biskupie diecezjalnym, następnie metropolitach oraz krajowym kolegium biskupów – episkopacie. Część Kościołów starokatolickich ogranicza swoją działalność do określonego terytorium, pozostając w jedności dogmatycznej z innymi Kościołami danego nurtu.

Systematyka Kościołów katolickich

Archikatedra św. Jana w Warszawie

Cerkiew Greckokatolicka w Dąbrownicy

Mariawicka Świątynia Miłosierdzia oraz Miłości w Płocku

Kościół Polskokatolicki św. Kazimierza w Poznaniu

• Kościół katolicki (rzymskokatolicki) - Wierni w wielorakich obrządkach oraz wspólnotach pozostający w pełnej komunii z Papieżem:
  • Kościół rzymskokatolicki (obrządek łaciński)
    • Tradycjonalizm w Kościele Rzymskokatolickim
  • Katolickie Kościoły Wschodnie^[5]:
    • Kościoły greckokatolickie
    • Kościoły aleksandryjskie
    • Kościoły antiocheńskie
    • Kościoły chaldejskie
      • obrządek zachodniosyryjski
      • obrządek maronicki
    • Kościół ormiański

Kościoły oraz wspólnoty katolickie z wielorakich przyczyn oraz pozycji doktrynalnych nie będące aktualnie w komunii z Papieżem (nawet jeśli pewne z nich prowadzą dialog ze Stolicą Apostolską jak Bractwo św. Piusa X ^[6]), mimo to przyznające się do katolickiej tożsamości oraz praktykujące liturgie katolicką.

• Tradycjonaliści katoliccy:
  • sedeprywacjonizm
    • Ruch Tradycyjnych Katolików
  • sedewakantyzm
    • Bractwo Świętego Jana
    • Bractwo Świętego Piusa V (na pograniczu z sedeprywacjonizmem)
    • Kongregacja Maryi Niepokalanej Królowej
    • Tradycyjny Kościół Katolicki
  • Konklawizm
    • Kościół Palmariański
    • Kościół Rzymskokatolicki Michała I
    • Kościół Rzymskokatolicki Świętej Tradycji Apostolskiej
    • Prawdziwy Kościół Katolicki
  • inne
    • Bractwo św. Piusa X
    • Bractwo św. Jozafata
• Starokatolicyzm:
  • Kościoły utrechckie
    • Polskokatolicyzm
  • Kościoły narodowe
  • Mariawityzm:
    • nurt płocki mariawitów
    • nurt felicjanowski mariawitów
  • Reformowany katolicyzm
    • Reformowany Kościół Katolicki w Polsce
• Niezależne kościoły oraz wspólnoty katolickie:
  • Amerykański Kościół katolicki
  • Brazylijski Katolicki Kościół Apostolski
  • Patriotyczne Stowarzyszenie Katolików Chińskich
  • Liberalny Kościół katolicki
  • Kapłani oraz wierni którzy indywidualnie wypowiedzieli posłuszeństwo Stolicy Apostolskiej^[7]
• Kościoły anglikańskie oraz episkopalne tradycji katolickiej
  • Anglokatolicyzm

Ważniejsze święta

• Triduum Paschalne – uroczystości wspominające mękę oraz zmartwychwstanie Jezusa, obejmujące wieczór Wielkiego Czwartku, Wielki Piątek, Wielką Sobotę, oraz Wielkanoc. Ten ostatni dzień stanowi w myśl zasad liturgii integralną cząstka Triduum, lecz w potocznym rozumieniu jest oddzielnym świętem, a Triduum stanową: Wielki Czwartek, Wielki Piątek oraz Wielka Sobota.
• Wielkanoc - uroczystość Zmartwychwstania Pańskiego, przypada na pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca, może wypaść najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia
• Boże Narodzenie – uroczystość upamiętniająca narodziny Jezusa (25 grudnia)
• Wniebowstąpienie Pańskie – 40 dni po Wielkanocy
• Zesłanie Ducha Świętego – 50 dni po Wielkanocy
• Uroczystość Trójcy Świętej - niedziela po Uroczystości Zesłania Ducha Świętego
• Uroczystość Najświętszego Ciała oraz Krwi Chrystusa - czwartek po Uroczystości Trójcy Świętej, 60 dni po Wielkanocy. W Polsce zwana potocznie Bożym Ciałem.
• Objawienie Pańskie – tradycyjnie określane jako Trzech Króli (6 stycznia)
• Ofiarowanie Pańskie - 2 lutego
• Wszystkich Świętych – ku czci wszystkich znanych oraz nieznanych świętych oraz męczenników (1 listopada)

nieoczekiwanie wyżej wymienionych uroczystości są rozliczne święta ku czci Maryi Panny, świętych oraz męczenników. Pewne wspólnoty posiadają odrębne wspomnienia liturgiczne oraz uroczystości.

Przypisy

Bibliografia

Sprawdź w Wikicytatach kolekcję cytatów
o katolicyzmie

Sprawdź hasło katolicyzm w Wikisłowniku

Portal:
Katolicyzm

Portal:
Święci

• Sobór watykański II – Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst łacińsko-polski, Paryż 1967
• W. Granat – Ku człowiekowi oraz Bogu w Chrystusie, Lublin 1972
• A. Zuberbier – Wierzę, Katowice 1979
• Katolicyzm A-Z, Poznań 1982
• Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, red. S. Głowa, I. Bieda, Poznań 1988
• H. de Lubac – Katolicyzm, Kraków 1988
• A.L. Szafrański – Kairologia. Zarys nauki o Kościele w świecie współczesnym, Lublin 1990
• Katechizm Kościoła Katolickiego, wyd. pol. 1994 (od 1998 z poprawkami) wersja elektroniczna
• New Catholic Encyclopedia, t. 15, Nowy Jork 1967 (dwa suplementy 1974 oraz 1978)
• H. Denzinger, A. Schönmetzer – Enchiridion symbolorum, wyd. 36, Freiburg/B 1976
• Théo. L'Encyclopédie catholique por tous, wyd. 2, Paryż 1992
• Lexikon für Theologie und Kirche, t. 10, wyd. 2, Freiburg/B 1993

Linki zewnętrzne

• Kościół katolicki (ang. • niem. • hiszp. • fr. • wł. • port.)
• Kościół katolicki w Polsce
• Kościół greckokatolicki w Polsce
• Kościół Anglikański (duń. • ang. • hiszp. • fr. • arab. • port. • kor.)
• Kościół Starokatolicki Mariawitów (ang. • fr. • pol. • niem.)
• Kościół Katolicki Mariawitów (niem. • ang. • fr. • pol. • ros.)
• Kościół Polskokatolicki
• Unia Utrechcka Kościołów Starokatolickich (ang. • niem.)
• Bractwo św. Piusa X - Lefebryści
• Polska Rada Ekumeniczna
• Serwis Ekumenizm.pl
• Katolicyzm w katalogu Open Directory Project