Ten artykuł dotyczy państwa. Sprawdź też: inne znaczenia tego słowa.

Ten artykuł od 2010-06 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Republic of Kenya Jamhuri ya Kenya Republika Kenii
Flaga Kenii Herb Kenii
Dewiza: (sua.) Harambee (Pracujmy razem)
Hymn: Ee Mungu Nguvu Yetu
Język urzędowy	suahili, angielski
Stolica	Nairobi
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Mwai Kibaki
Szef rządu	premier Raila Odinga
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	49. na świecie 582 650[2] km² 13 400 km² (2,3%)
Liczba ludności (2008)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	34. na świecie 37 953 840[3]▲ 68,6 osób/km²
Jednostka monetarna	szyling kenijski (KES)
Niepodległość	od Wielkiej Brytanii 12 grudnia 1963
Strefa czasowa	UTC +3
Kod ISO 3166	KE
Domena internetowa	.ke
Kod samochodowy	EAK
Kod samolotowy	5Y
Kod telefoniczny	+254
1  Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.) 2  Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)

Kenia (Kenya, Republika Kenii, ang. Republic of Kenya, sua. Jamhuri ya Kenya) – państwo we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Państwo graniczy od północy z Somalią, Etiopią oraz Sudanem Południowym, od zachodu z Ugandą, a od południa z Tanzanią. Stolicą Kenii jest Nairobi.

Ustrój polityczny

Kenia jest republiką oraz członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Konstytucja była uchwalona w 1963 oraz była wielokrotnie modyfikowana, ostatnio w 2010 po referendum konstytucyjnym. Głową państwa jest prezydent wybierany w głosowaniu powszechnym na 5-letnią kadencję. Prezydent mianuje wiceprezydenta. Władza ustawodawcza trzeba do jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego liczącego 222 deputowanych, w tym 210 wybieranych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję oraz 12 mianowanych przez prezydenta na wniosek partii politycznych. Organem władzy wykonawczej jest rząd powoływany przez prezydenta spośród członków parlamentu. Od grudnia 1991 system wielopartyjny.

Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Kenii.

Położenie

Kenia jest krajem położonym we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Jest to jeden z 15 krajów oraz terytoriów, przez które przebiega równik.

Powierzchnia całkowita: 582 650 km²

Długość wybrzeża: 536 km

Całkowita długość granic: 3 446 km

Graniczy z państwami:

• Etiopia 830 km
• Somalia 682 km
• Sudan Południowy 232 km
• Tanzania 769 km
• Uganda 933 km

Topografia

Ukształtowanie powierzchni Kenii jest zróżnicowane, większą jej cząstka stanowi płaskowyż, obniżający się od zachodu z wysokości ok. 2000-3000 m, ku wschodowi do wysokości ok. 500 m n.p.m. Zachodnią cząstka płaskowyżu rozcina Wielki Rów Wschodni który stanowi cząstka systemu Wielkich Rowów Afryki. W obrębie rowu wznoszą się masywy wulkaniczne, najwyższe to: Kenia (5199 m) oraz Elgon (4321 m, w Kenii najwyższy szczyt Sudek – 4302 m). Na zachodzie istnieje kotlina Jeziora Wiktorii. Wzdłuż wybrzeża ciągnie się wąska nizina nadmorska o szerokości miejscami dochodzącej do 200 km, linia brzegowa jest mało urozmaicona.

Najwyższe góry

• Masyw Kenia (Batian) 5199 m n.p.m.
• Masyw Elgon (Sudek) 4302 m n.p.m.
• Aberdare (Ol Doinyo Lesatima) 3999 m n.p.m.
• Cherangani (Chemnirot) 3581 m n.p.m.
• Sekerr (Mtelo) 3334 m n.p.m.
• Mau (Melili) 3098 m n.p.m.

Klimat

Kenia istnieje w zasięgu klimatu równikowego monsunowego ze stosunkowo wyrównanym przebiegiem temperatur w ciągu całego roku. Na wybrzeżu, w pasie do 40 km oraz w górach – wilgotny, na pozostałym obszarze – suchy. Średnia roczna suma opadów wzrasta z północnego wschodu na południowy zachód od 150 do 1000 mm, w południowej części wybrzeża wielkość opadów sięga 1200 mm rocznie, w wyższych piętrach gór nawet do 1500 mm. Na nizinnym wschodzie jest tylko jedna pora deszczowa, od kwietnia do czerwca, na pozostałym obszarze dwie pory deszczowe, z reguły od marca do maja, druga pora deszczowa jest krótsza, jest w listopadzie-grudniu. Średnia temperatura miesięczna od 25-28 °C na wybrzeżu do 15-19 °C w górach (w wyższych piętrach chłodniej).

Stosunki wodne

Sieć rzeczna jest słabo rozwinięta, główne rzeki to: Tana oraz Galana; na północy oraz wschodzie są rzeki okresowe; w strefie zapadliskowej są rozliczne jeziora, największe to Jezioro Turkana, na zachodzie Jezioro Wiktorii (większa cząstka jeziora istnieje na terytorium Tanzanii).

Najdłuższe rzeki

• Tana 708 km
• Athi-Galana-Sabaki 547 km
• Suam-Turkwel 354 km
• Arror-Kerio 350 km
• Ewaso Ngiro (północna) 330 km
• Mara 290 km
• Nzoia 258 km
• Voi 210 km
• Ewaso Ngiro (południowa) 140 km

Największe wodospady:

• Gura 273 m
• Kindaruma (Seven Forks) 135 m
• Nyahururu (Thomson's Falls) 73 m
• Swift-Rutherford 67 m

Flora oraz fauna

Na nizinie nadmorskiej roślinność sawannowo-leśna, we wnętrzu kraju stepy albo suche sawanny, na wschód od Jeziora Turkana roślinność półpustynna oraz pustynna, wilgotne sawanny w południowo-zachodniej części kraju. Na obszarach wyżej wzniesionych na wysokości ok. 2000-3000 m są wiecznie zielone lasy, w najwyższych piętrach gór zarośla oraz roślinność alpejska. Liczne parki narodowe (m.in. Masai Mara, Kenia, Elgon, Meru, Tsavo West, Tsavo East) oraz rezerwaty przyrody.

Dominuje fauna typowa dla afrykańskiej sawanny oraz świetlistych lasów podzwrotnikowych. Z ssaków są m.in.: słoń afrykański, nosorożec czarny, bawół afrykański, żyrafa, zebra, lew, lampart, gepard, wiele gatunków antylop (m.in. gnu, eland, kudu, impala, gazele), w sąsiedztwie wód – hipopotam. Bogata ornitofauna, m.in.: sekretarz, sęp, marabut, perlica, czapla, ibis, bogactwo gatunków leśnych, zróżnicowana oraz bogata fauna bezkręgowców, zwłaszcza owadów.

Historia oraz polityka

W VII-X wieku terytoria przybrzeżne opanowane były przez Arabów z Półwyspu Arabskiego.

Pierwszymi Europejczykami w Kenii byli Portugalczycy, którzy przybyli do Mombasy w 1498 r. Od 1505 r. Portugalczycy zaczęli kolonizować wybrzeża Kenii, ściągając trybut od miejscowych plemion oraz kontrolując handel na Oceanie Indyjskim. Na początku XVIII w. Portugalczycy zostali wyparci z Kenii przez Arabów. Ci kontrolowali całe wybrzeże dzisiejszej Kenii oraz Tanzanii ze swej stolicy w Zanzibarze. W 1895 r. Brytyjczycy utworzyli Brytyjską Afrykę Wschodnią, która oprócz Kenii obejmowała także Ugandę. W 1920 założono kolonię brytyjską. Kolonia miała swoje zgromadzenie parlamentarne, lecz miejscowa ludność afrykańska była pozbawiona swoich przedstawicieli aż do roku 1944. W reakcji na to powołano w 1921 Stowarzyszenie Młodych Kikuju. Stowarzyszenie to przekształciło się później w Afrykański Związek Kenii (KAU). W 1947 r. na jego czele stanął Jomo Kenyatta. W 1952 r. wybuchło Powstanie Mau Mau, wymierzone przeciwko brytyjskim rządom. Było stłumione w 1959 r. lecz było to pyrrusowe zwycięstwo Brytyjczyków. W 1963 r. Kenia uzyskała niepodległość. Jej pierwszym prezydentem stał się w 1964 r. Jomo Kenyatta reprezentujący Afrykański Narodowy Związek Kenii (KANU). KANU od 1969 stało się jedyną legalną partią, po tym jak zdelegalizowano Związek Ludowy Kenii (KPU).

W 1978 r. Kenyatta zmarł, a jego następcą stał się dotychczasowy wiceprezydent Daniel arap Moi. W 1982 r. znowelizowano konstytucję, na mocy której Kenia stała się państwem jednopartyjnym. W tym samym roku doszło do nieudanego zamachu stanu, który szybko stał się zdławiony.

W wyniku nacisków międzynarodowych w 1991 r. znowelizowano konstytucję, zezwalając na wykonywanie partii. W 1992 KANU wygrało wybory parlamentarne, a Moi stał się ponownie wybrany na prezydenta, lecz opozycja zyskała łącznie 45% miejsc w parlamencie. Pięć lat później KANU nieznacznie wygrało wybory, a Moi ponownie stał się prezydentem.

W wyborach prezydenckich oraz parlamentarnych w 2002 r. zwyciężył Mwai Kibaki oraz jego partia , były wiceprezydent, który pokonał Uhuru Kenyattę, syna pierwszego prezydenta Kenii, popieranego przez Moi oraz KANU.

27 grudnia 2007 r. Kibaki ponownie wygrał wybory prezydenckie. Opozycja pod przywództwem Raily Odingi wygrała wybory do parlamentu oraz zakwestionowała wynik wyborów prezydenckich, oskarżając władze o fałszerstwa. Międzynarodowi obserwatorzy stwierdzili, iż wybory nie spełniały standardów demokratycznych. Wybuchły zamieszki, przede wszystkim na zachodzie kraju, bastionie zwolenników Odingi. Zginęło około tysiąca osób, a ponad 600 tys. musiało opuścić swoje domy^[1]

 Osobny artykuł: Wybory w Kenii w 2007 roku.

Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Kenii.

	Prowincja	Powierzchnia (km²)	Ludność	Stolica
1	Centralna	13 236	4 304 300	Nyeri
2	Nadbrzeżna	84 113	2 583 600	Mombasa
3	Wschodnia	154 354	5 380 200	Embu
4	Nairobi	693	2 165 600	-
5	Północno-Wschodnia	126 186	459 000	Garissa
6	Nyanza	12 507	4 889 700	Kisumu
7	Wielkiego Rowu	182 413	7 630 300	Nakuru
8	Zachodnia	8285	3 569 400	Kakamega

Gospodarka

Kraj rolniczy z rozwijającym się przemysłem przetwórczym oraz usługami. Rolnictwo wytwarza 30% produktu krajowego brutto, daje ponad 70% wartości eksportu, zatrudnia 76% zawodowo czynnych. Grunty orne zajmują tylko 4% powierzchni kraju. Znaczne dochody z turystyki – 467 mln dolarów amerykańskich (2000).

Statystyki demograficzne (2006)
Przeistoczenie liczby ludności Kenii w latach 1960-2010
Liczba ludności	34 707 817
Ludność wedle wieku
0 – 14 lat	42,6% mężczyzn: 7 454 765 kobiet: 7 322 130
15 – 64 lat	55,1% mężczyzn: 9 631 488 kobiet: 9 508 068
ponad 64 lata	2,3% mężczyzn: 359 354 kobiet: 432 012
Średnia wieku
w całej populacji	18,2 lat
mężczyzn	18,1 lat
kobiet	18,3 lat
Przyrost naturalny	2,57%
Współczynnik urodzeń	39,72 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów	14,02 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji	0 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność wedle płci
przy narodzeniu	1,02 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat	1,02 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat	1,01 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat	0,83 mężczyzn/kobiet
w całej populacji	1,01 mężczyzn/kobiet
Umieralność niemowląt
w całej populacji	59,26 martwych/1000 żywych urodzeń
płci męskiej	61,92 martwych/1000 żywych urodzeń
płci żeńskiej	56,54 martwych/1000 żywych urodzeń
Oczekiwana długość życia (dane z 2009 roku)
w całej populacji	54,9 lat [2]
mężczyzn	54,5 lat [3]
kobiet	55,3 lat [4]
Rozrodczość	4,91 urodzeń/kobietę
HIV/AIDS
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS	6,7% (2003)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS	1,2 mln (2003)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS	150 000 (2003)

Demografia

Kenia liczy ok. 33,83 mln mieszkańców (2005)
Średnia gęstość zaludnienia: 68,6 osób/km²
Przyrost naturalny: 2,56% (2005)
Analfabetyzm w kraju wynosi ok. 13,1%

Struktura etniczna

Kenia jest bardzo zróżnicowanym krajem pod względem etnicznym. Napięcia pomiędzy różnymi grupami etnicznymi są jednym z głównych problemów tego kraju.

Około 65% ludności Kenii stanowią ludy Bantu (Kikuju, Luhja, Meru, Kamba) zamieszkujące południową cząstka wyżyn oraz wybrzeże. Na północnym wschodzie oraz wschodzie zajmują ludy kuszyckie (Somalijczycy, Boran). Ponadto ludy nilockie (Turkana, Masajowie), w miastach grupy Azjatów, Arabów oraz Europejczyków (głównie Brytyjczyków).

• Kikuju: 20,3%
• Luhja: 12%
• Kalendżin: 11,4%
• Luo: 9,9%
• Kamba: 9,5%
• Somalijczycy: 6,1%
• Gusii: 5,4%
• Mijikenda: 4,5%
• Meru: 4,1%
• Turkana: 2,4%
• Masajowie: 1,6%
• Galla: 0,7%
• Arabowie: 0,2% (100 tys.)
• Brytyjczycy (34 tys.)
• Amerykanie (8,6 tys.)
• pozostali: 11,8%^[5]

Religie^[6]

• Protestantyzm - 58,4%:
  • Zielonoświątkowcy - 14%
  • Kościół Opatrzności - 7%
  • Afrykański Kościół Krajowy - 7%
  • Kościół Prezbiteriański - 5,3%
  • Kościół Adwentystów Dnia Siódmego - 2,4%
  • Konwencja Baptystyczna - 1,5%
  • Armia Zbawienia - 1,2%
  • Metodyzm - 1%, oraz wiele innych denominacji
• Katolicyzm - 14,3%

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Kenii.

• Animizm - 11,5%
• Islam - 8%
• Prawosławie - 1,9%
• Bahaizm - 1,1%
• Świadkowie Jehowy - 0,07%

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Kenii.

Języki

Językami urzędowymi w Kenii są język angielski oraz język suahili. nieoczekiwanie tego są rozliczne tubylcze języki regionalne.

Kultura

Podstawowe informacje o kulturze oraz odsyłacz do artykuły o kulturze kraju

Ciekawostki

3.09.2008r - niespodziewanie w środkowej Kenii spadł śnieg, uczynił ogromne zainteresowanie mieszkańców, którzy po raz pierwszy zobaczyli to zjawisko "na żywo".

Opady zanotowano w miejscowości Busara, położonej w odległości 255 km na północny zachód od stolicy kraju - Nairobi. Kenijski Departament Meteorologii poinformował, że opady śniegu uczyniło zderzenie zimnych prądów powietrznych znad Oceanu Indyjskiego z zimnymi prądami znad Konga. Pomimo gorącego tropikalnego słońca, ponad 12 godzin po opadach pobliskie wzgórza były jeszcze białe. W Kenii śnieg na równinach jest niezwykle rzadko.

Sprawdź też

• Park Narodowy Tsavo
• Kenijskie Siły Powietrzne

Sprawdź hasło Kenia w Wikisłowniku

  W Wikimedia Commons leżą multimedia związane z tematem:
Kenia

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona rządowa (ang.)

• Strona oficjalna parlamentu

p • d • e Państwa Afryki Algieria • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dżibuti • Egipt • Erytrea • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Gwinea • Gwinea Bissau • Gwinea Równikowa • Kamerun • Kenia • Komory • Kongo • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Mozambik • Namibia • Niger • Nigeria • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Senegal • Seszele • Sierra Leone • Somalia • Suazi • Sudan • Sudan Południowy • Tanzania • Togo • Tunezja • Uganda • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Świętego Tomasza oraz Książęca • Zambia • Zimbabwe Terytoria zależne Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego (Wielka Brytania) • Majotta (Francja) • Reunion (Francja) • Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia oraz Tristan da Cunha (Wielka Brytania) Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej Sahara Zachodnia[1] • Somaliland[2] Integralne części państw położonych poza Afryką Ceuta (część Hiszpanii) • Isla de Alborán (część Hiszpanii) • Isla del Perejil (część Hiszpanii) • Islas Chafarinas (część Hiszpanii) • Madera (część Portugalii) • Melilla (część Hiszpanii) • Peñón de Alhucemas (część Hiszpanii) • Peñón de Vélez de la Gomera (część Hiszpanii) • Sokotra (część Jemenu) • Wyspy Kanaryjskie (część Hiszpanii) • Wyspy Rozproszone (część Francuskich Terytoriów Południowych oraz Antarktycznych) • Wyspy Selvagens (część Portugalii) ↑ obecnie okupowana przez Maroko. ↑ nieuznana niepodległość od Somalii ogłoszona 18 maja 1991

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Unia Afrykańska Algieria • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dżibuti • Egipt • Erytrea • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Gwinea • Gwinea Bissau • Gwinea Równikowa • Kamerun • Kenia • Komory • Kongo • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Mauretania • Mauritius • Mozambik • Namibia • Niger • Nigeria • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Sahara Zachodnia • Senegal • Seszele • Sierra Leone • Somalia • Suazi • Sudan • Tanzania • Togo • Tunezja • Uganda • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Świętego Tomasza oraz Książęca • Zambia • Zimbabwe p • d • e Wspólnota Narodów (Commonwealth of Nations) Europa Wielka Brytania • Malta Ameryka Północna Kanada • Jamajka • Trynidad oraz Tobago • Barbados • Bahamy • Grenada • Dominika • Saint Lucia • Saint Vincent oraz Grenadyny • Antigua oraz Barbuda • Belize • Saint Kitts oraz Nevis Ameryka Południowa Gujana Azja Indie • Pakistan • Sri Lanka • Malezja • Cypr • Singapur • Bangladesz • Malediwy • Brunei Australia oraz Oceania Australia • Nowa Zelandia • Samoa • Tonga • Papua-Nowa Gwinea • Wyspy Salomona • Vanuatu • Tuvalu • Kiribati • Nauru Afryka RPA • Ghana • Nigeria • Sierra Leone • Tanzania • Uganda • Kenia • Malawi • Zambia • Gambia • Botswana • Lesotho • Mauritius • Suazi • Seszele • Namibia • Mozambik • Kamerun • Rwanda Członkowie zawieszeni Fidżi Dawni członkowie Irlandia • Hongkong • Nowa Fundlandia • Zimbabwe p • d • e Światowa Organizacja Handlu (WTO) Albania • Angola • Antigua oraz Barbuda • Arabia Saudyjska • Argentyna • Armenia • Australia • Bahrajn • Bangladesz • Barbados • Belize • Benin • Birma • Boliwia • Botswana • Brazylia • Brunei • Burkina Faso • Burundi • Chile • Chiny • Chorwacja • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dominika • Dominikana • Dżibuti • Egipt • Ekwador • Fidżi • Filipiny • Gabon • Gambia • Ghana • Grenada • Gruzja • Gujana • Gwatemala • Gwinea • Gwinea Bissau • Haiti • Honduras • Hongkong • Indie • Indonezja • Islandia • Izrael • Jamajka • Japonia • Jordania • Kambodża • Kamerun • Kanada • Katar • Kenia • Kirgistan • Kolumbia • Kongo • Korea Południowa • Kostaryka • Kuba • Kuwejt • Lesotho • Liechtenstein • Macedonia • Madagaskar • Makau • Malawi • Malediwy • Malezja • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Meksyk • Mołdawia • Mongolia • Mozambik • Namibia • Nepal • Niger • Nigeria • Nikaragua • Norwegia • Nowa Zelandia • Oman • Pakistan • Panama • Papua-Nowa Gwinea • Paragwaj • Peru • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Saint Kitts oraz Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent oraz Grenadyny • Salwador • Senegal • Sierra Leone • Singapur • Sri Lanka • Stany Zjednoczone • Suazi • Surinam • Szwajcaria • Tanzania • Tajlandia • Tajwan • Togo • Tonga • Trynidad oraz Tobago • Tunezja • Turcja • Uganda • Ukraina • Urugwaj • Wenezuela • Wietnam • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Salomona • Zambia • Zimbabwe • Zjednoczone Emiraty Arabskie • Unia Europejska, w tym poszczególne kraje członkowskie: Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy