Kiribati (IPA: ang. /ˌkɪrə'bæs/ albo /ˌkɪriˈbɑ:ti/)[1], Republika Kiribati – państwo wyspiarskie na Oceanie Spokojnym. W skład tego państwa o powierzchni 811 km² wchodzą 33 wyspy koralowe, rozsiane na przestrzeni 3800 km wokół równika.
Są to wyspy trzech archipelagów Mikronezji oraz Polinezji: Wyspy Gilberta (16 wysp), Feniks (8) oraz Line Islands (8) oraz wyspa Banaba (zw. także Ocean). 21 z 33 wysp jest zamieszkanych.
Nazwa Kiribati (wymawiana kiribas) to zniekształcona przez miejscowy język mikronezyjski angielska nazwa głównej grupy wysp – Wysp Gilberta.
Geografia
-
W skład Kiribati wchodzą wyspy: Gilberta, Feniks oraz Line (bez Jarvis, Palmyry oraz Kingman), łącznie 32 atole, oraz wyspa koralowa Banaba (Ocean). Rozciągłość pomiędzy wyspami z zachodu na wschód wynosi około 4000 km, z północy na południe – ponad 2000 km. Klimat równikowy. Średnia temperatura miesięczna 27–29 °C. Suma roczna opadów od 700 mm do 3000 mm (opady zwiększają się ku północy). Od kwietnia do października przeważają pasaty (wiatry północno-zachodnie). Okresowo są susze. Kiribati jest jednym z najniżej położonych państw świata, najwyższy punkt państwa wznosi się na wysokość 81 m nad poziom oceanu. Wyspom zagrażają wody mórz w związku z podnoszeniem się poziomu wód spowodowanym globalnym ocieplaniem klimatu.
Historia
Pierwsi ludzie (I-Kiribati) pojawili się na tych wyspach pomiędzy 1000 a 1300 r. Następujące po sobie inwazje Fidżyjczyków oraz Tongijczyków, wprowadziły do kultury mikronezyjskiej wiele elementów polinezyjskich. Jednak rozliczne małżeństwa mieszane sprawiły, że kultura, tradycje, a także wygląd mieszkańców są w miarę jednorodne.
Pierwsze kontakty z Europejczykami nastąpiły w XVI w., jednak ich apogeum nastąpiło w wieku XIX, kiedy pojawili się tutaj wielorybnicy, handlarze niewolników oraz statki handlowe. Ich pojawienie się przyniosło lokalnej ludności zaledwie problemy, m.in. śmiercionośne choroby. Odżyły też zapomniane lokalne konflikty plemienne. By uspokoić sytuację, Wielkiej Brytanii przyzwolono na założenie tu w 1892 protektoratu, który od 1916 stanowił brytyjską kolonię Wyspy Gilberta oraz Lagunowe. Wyspa Ocean (Banaba) była anektowana w 1900 po odkryciu bogatych pokładów guana. Wyspy Line oraz Feniks zostały wcielone po kawałku w ciągu kolejnych 20 lat.
Wyspy zostały zajęte przez Japonię w czasie II wojny światowej, stanowiąc cząstka japońskiej linii obrony na wyspach Pacyfiku. W listopadzie 1943 aliantom udało się przełamać japońskie pozycje na atolu Tarawa po długotrwałej oraz krwawej walce. Bitwa ta była uznana za punkt zwrotny w kampanii aliantów w tym obszarze.
Brytyjczycy zezwolili na rozszerzenie samorządności wysp w latach 60. XX w. W 1975 Wyspy Ellice oddzieliły się od kolonii oraz utworzyły niepodległe państwo Tuvalu. Wyspy Gilberta uzyskała własny rząd w roku 1977, a oficjalnie 12 lipca 1979 uzyskały suwerenność przyjmując nazwę Kiribati.
Po uzyskaniu niepodległości pierwszym prezydentem Kiribati stał się Ieremia Tabai, którzy władał krajem w latach 1979–91. Jego następcą stał się Teatao Teannaki, a następnie Teburoro Tito, który stał się wybrany na to stanowisko w roku 1994, jego wybór stał się potwierdzony w wyborach w 1998. Aktualnie głową państwa jest Anote Tong, wybrany na to stanowisko w 2003 roku.
Ustrój polityczny
Parlament Kiribati, nazywany Maneaba ni Maungatabu, wybierany jest co 4 lata oraz składa się z 36 członków. Prezydent, tzw. Beretitenti jest równocześnie głową państwa oraz szefem rządu.
Każda z 21 zamieszkanych wysp ma lokalną radę, która zajmuje się bieżącymi sprawami wspólnoty.
Podział administracyjny
-
Kiribati podzielone jest na 6 dystryktów:
oraz 21 rad wyspiarskich na wyspach: Abaiang, Abemama, Aranuka, Arorae, Banaba, Beru, Butaritari, Kanton, Kiritimati, Kuria, Maiana, Makin, Marakei, Nikunau, Nonouti, Onotoa, Tabiteuea, Tabuaeran, Tamana, Tarawa, Teraina.
Religia (2000)
-
-
[2]
Gospodarka
Kiribati ma niewielkie zasoby złóż mineralnych. W chwili uzyskania niepodległości w 1979 roku złoża fosforytów, głównego niegdyś źródła dochodów, były już na wyczerpaniu. Aktualnie przeważajaca ilość PKB oraz eksportu dają ryby oraz kopra. W ostatnich latach gospodarka wysp przeżywa ciągłe wahania. Rozwój utrudnia niedobór wykwalifikowanej siły roboczej, słabo rozwinięta infrastruktura oraz duża odległość od rynków światowych. Turystyka wytwarza ponad 20% PKB. Usługi finansowe raczkują, analogicznie jak prywatna przedsiębiorczość. Ważną rolę odgrywa zagraniczna pomoc finansowa, z reguły z Wielkiej Brytanii oraz Japonii, której wysokość w ostatnich latach sięga 25–50% wartości PKB. Wartość przekazów od Kiribatyjczyków pracujących za granicą przekracza 5 mln USD rocznie. Pozyskiwanie soli z wody morskiej (saliny na wyspie Kiritimati). Niewielki przemysł spożywczy (produkcja soku palmowego) oraz odzieżowy; rzemiosło. Główne uprawy: palma kokosowa (plantacje na wyspie Kiritimati oraz 2 innych atolach w grupie Line Islands), pandanus, banany, drzewa chlebowe oraz melonowe. W lagunie Tarawy uprawia się wodorosty morskie. Komunikacja lotnicza. Międzynarodowe porty: Bonriki (w atolu Tarawa) oraz Cassidy (na wyspie Kiritimati). Ponadto jest tu 16 lotnisk, w tym port lotniczy Kiritimati-Cassidy jako wyłączny z kodami ICAO oraz IATA (na wyspie Kiritimati) z cotygodniowym rejsowym połączeniem (międzylądowaniem) lotu wykonywanego na trasie pomiędzy Nadi na Fidżi oraz Stanami Zjednoczonymi (Honolulu na Hawajach). Długość dróg: 640 km.
Gospodarce rolnej oraz nisko położonemu krajowi jako całemu zagraża podnoszenie się poziomu wód oceanicznych na skutek globalnego ocieplenia oraz miejscowe skażenie środowiska na skutek nasilonej migracji do centrum oraz powstałego skupienia tradycyjnych praktyk (latryny w lagunach).
Ciekawostki
Z racji na niewielką odległość od Międzynarodowej Linii Zmiany Daty Kiribati jest pierwszym krajem wchodzącym w każdy nowy rok. Sylwestrowa północ wybija tam o godzinie 11 polskiego czasu.
Prognozy głoszą, że do 2050 roku Kiribati zostanie zalane przez wody Oceanu Spokojnego. [3]
Przypisy
