Kiszyniów
Herb Kiszyniowa Flaga Kiszyniowa
Fragment śródmieścia
Państwo	Mołdawia
miasto wydzielone	Kiszyniów
burmistrz	Dorin Chirtoacă
Powierzchnia	120 km²
Ludność (2012) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	554 585▼ 4621 os./km² 659 726▼
Nr kierunkowy	+373-22
Kod pocztowy	MD20xx
Tablice rejestracyjne	C, CU, K
Miasta partnerskie	Akhisar Ankara Bukareszt Erywań Eskişehir Gdańsk Greensboro Grenoble Jassy Kijów Kraków Mannheim Odessa Patras Reggio nell'Emilia Sacramento Tbilisi Tel Awiw-Jafa Wilno
Położenie na mapie Mołdawii Kiszyniów
47°00′50″N 28°51′00″E / 47.01389, 28.85Na mapach: 47°00′50″N 28°51′00″E / 47.01389, 28.85
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło Kiszyniów w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Kiszyniów (mołd., rum. Chişinău, mołd.-cyrylica Кишинэу, ros. Кишинёв, ukr. Кишинів) - stolica oraz największe miasto Mołdawii, zamieszkany przez 610 946 mieszkańców^[1].

Miasto zajmuje powierzchnię 565 km², dzieli się na 5 sektorów: Centru, Botanica, Buiucani, Râşcani, Ciocana.

Etymologia

Jedną z wersji jest, że nazwa Chişinău pochodzi od starorumuńskiego słowa chişla ("źródło") oraz nouă ("nowy"), albowiem miasto było zbudowane wokół źródła. Aktualnie źródło jest zlokalizowane przy skrzyżowaniu ulic Puszkina oraz Albişoara.

Wedle Stefana Ciobanu, Rumuńskiego historyka, nazwa Chişinău powstała w ten sam sposób co nazwa miasta Chişineu-Criş w zachodniej Rumunii, niedaleko granicy z Węgrami. Jego węgierska nazwa to Kisjenő, od której pochodzi rumuńska nazwa. Nazwa Kisjenő pochodzi od słowa kis "małe" oraz Jenő "plemię", jednego z siedmiu Węgierskich plemion, które wstąpiły do Kotliny Panońskiej w 896 oraz dały nazwę 21 osadom.

Historia

Kiszyniów założono w 1466 roku na terenie Hospodarstwa Mołdawskiego. Na przełomie XV oraz XVI wieku wraz z całym krajem dostał się pod panowanie Turcji. Przez wiele lat miasto było stolicą żupy (mołd., rum. judeţul) Lăpuşna. W 1812 roku Kiszyniów zaanektowała Rosja, czyniąc je stolicą guberni besarabskiej. W 1903 roku miał miejsce w Kiszyniowie jeden z największych w historii pogromów ludności żydowskiej, inspirowany przez prężnie działająca w carskiej Rosji czarną sotnię (Żydzi stanowili wówczas przeważajaca ilość mieszkańców Kiszyniowa).

W 1918 roku miasto wraz z całą Besarabią było po raz pierwszy w swej historii wcielone do Rumunii. W 1940 r., na mocy ugody niemiecko-radzieckiej Kiszyniów wraz z Besarabią stał się przyłączony do ZSRR. W tym samym roku była z Tyraspolu do Kiszyniowa przeniesiona stolica Mołdawii Radzieckiej. W czerwcu 1941 r. w wyniku agresji Niemiec oraz Rumunii na ZSRR Kiszyniów znalazł się po raz drugi w granicach Rumunii. Podczas okupacji rumuńskiej przez miasto przetoczyła się kolejna fala pogromów ludności żydowskiej, eliminując prawie całkowicie Żydów z tła etnicznego miasta. W 1944 Armia Czerwona wyparła wojska faszystowskie z Besarabii, a Kiszyniów ponownie stał się stolicą Mołdawskiej SRR. Po rozwiązaniu ZSRR w 1991, Kiszyniów stał się stolicą niepodległej Mołdawii.

Geografia

Kiszyniów położony jest na nizinie w centrum kraju, w jednym z bardziej urodzajnych terenów (uprawa wina oraz owoców), nad rzeką Byk, prawym dopływem Dniestru. Kiszyniów jest jedną z najbardziej zielonych stolic Europy.

Kiszyniów leży w strefie klimatu kontynentalnego, charakteryzującego się gorącymi oraz suchymi latami oraz zimnymi oraz wietrznymi zimami. Temperatury w zimie wielokrotnie spadają poniżej 0 °C, ale sporadycznie spadają poniżej -10 °C. Latem średnia temperatura wynosi około 25 °C, ale czasami dochodzi do 35-40 °C w środku lata w centrum miasta. Pomimo, że opady oraz wilgotność w lecie są niskie, zdarzają się burze. Temperatury na wiosnę oraz jesień wahają się w okolicach 16–24 °C. Opady w tym czasie są zwykle mniejsze niż w lecie oraz są częstsze, ale łagodniejsze.

Podział administracyjny

Kategoria:Podział administracyjny Kiszyniowa

Religia

Kiszyniów jest siedzibą biskupa katolickiej diecezji kiszyniowskiej.

Polityka oraz Administracja

Kiszyniów jest zarządzany przez Radę Miasta oraz Burmistrza Miasta, oba wybierane raz na cztery lata. Obecnym Burmistrzem Kiszyniowa jest Dorin Chirtoacă. Jego poprzednikiem był Serafim Urecheanu. Zgodnie z Mołdawską Konstytucją, Urecheanu - wybrany do parlamentu w 2005 roku - jako poseł nie mógł dalej sprawować stanowiska Burmistrza Kiszyniowa oraz zrezygnował poprzednio zajmowanej funkcji. Podczas jego 11-letniej kadencji była odrestaurowana wieża kościelna Catedrala Naşterea Domnului oraz nastąpiła postęp w zakresie transportu publicznego. Uruchomiono także nowe linie trolejbusowe oraz wydłużono istniejące linie, w celu polepszenia połączeń pomiędzy dzielnicami.

Pierwszym Burmistrzem Kiszyniowa był Angel Nour w 1817 roku. W 1941 roku urząd stał się zniesiony. Po upadku komunizmu oraz przywróceniu urzędu w 1990 roku Nicolae Costin stał się pierwszym demokratycznie wybranym burmistrzem.

Demografia

Całkowita liczba ludności: 610 946 [1]

Struktura etniczna miasta w 2004 roku:^[2]

• 67.6% Mołdawianie*
• 13.9% Rosjanie
• 8.3% Ukraińcy
• 4.5% Rumuni*
• 1.2% Bułgarzy
• 0.9% Gagauzi
• 1.6% pozostałe narodowości
• 1.9% możliwy błąd statystyczny

Dane oznaczone za pomocą * są trudne do zweryfikowania. Dla bliższego zapoznania się z problemem sprawdź Mołdawianie a Rumuni w artykule Mołdawianie.

Język

Kiszyniów jest miastem dwujęzycznym. Przeważajaca ilość mieszkańców posługuje się językiem mołdawskim oraz językiem rosyjskim. Przeważajaca ilość napisów jest w języku mołdawskim.

Osobistości związane z Kiszyniowem

• Dan Balan - mołdawski piosenkarz
• Maria Cebotari - śpiewaczka operowa
• Antoni Demianowicz - polski zoolog, pszczelarz, profesor
• Tadeusz Kossakowski - polski inżynier, ”cichociemny”, generał dywizji Wojska Polskiego
• Vasile Stati - mołdawski językoznawca
• Cezary Szyszko - polski prawnik.

Zabytki

• Cerkiew Narodzenia Pańskiego z XVIII wieku
• bulwar Stefana III Wielkiego
• domy z XIX wieku
• sobór z I poł. XIX wieku
• łuk triumfalny

Gospodarka oraz komunikacja

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Kiszyniów

Kiszyniów jest najbardziej rozwiniętym gospodarczo miastem Mołdawii, jest też podstawowym węzłem transportowym. W Kiszyniowie rozwija się z reguły przemysł spożywczy (liczne winiarnie), przetwórstwo warzyw oraz owoców, przemysł tytoniowy, tekstylny oraz materiałów budowlanych. Nieopodal Kiszyniowa istnieje międzynarodowe lotnisko, które w 2008 obsłużyło 847 900 pasażerów. Ponadto w Kiszyniowie rozciąga się węzeł kolejowy na linii Stambuł - Moskwa ze stacją Kiszyniów.

Edukacja oraz kultura

Kiszyniów jest siedzibą 12 publicznych oraz 11 niepublicznych uczelni. Ponadto w Kiszyniowie mieszczą się rozliczne teatry, muzea oraz placówki kulturalne.

Galeria

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Ilustracje dawnego Kiszyniowa
• Zdjęcia z Kiszyniowa, Zdjęcia nocne
• Kiszeniew w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego oraz innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.

p • d • e Podział administracyjny Mołdawii Rejony Anenii Noi • Basarabeasca • Briceni • Cahul • Cantemir • Călăraşi • Căuşeni • Cimişlia • Criuleni • Donduşeni • Drochia • Dubosary • Edineţ • Făleşti • Floreşti • Glodeni • Hînceşti • Ialoveni • Leova • Nisporeni • Ocniţa • Orhei • Rezina • Rîşcani • Sîngerei • Soroca • Străşeni • Şoldăneşti • Ştefan Vodă • Taraclia • Teleneşti • Ungheni Miasta wydzielone Miasto Stołeczne Kiszyniów • Bendery • Bielce • Komrat • Tyraspol Regiony autonomiczne Gagauzja • Naddniestrze (autonomia kwestionowana)