Kod bajtowy (ang. bytecode) – nazwa reprezentacji kodu używanej przez maszyny wirtualne oraz przez pewne kompilatory. Kod składa się z ciągu instrukcji (których kody operacji posiadają zwykle długość jednego bajta, stąd nazwa), które nie odpowiadają bezpośrednio instrukcjom procesora oraz potrafią zawierać instrukcje wysokiego poziomu (takie jak np. stwórz obiekt klasy X, połącz dwa łańcuchy itd.), jednak w przeciwieństwie do kodu źródłowego wymagają analizy tylko pojedynczych poszczególnych operacji.

W przeciwieństwie do maszyn fizycznych, które prawie stale są maszynami rejestrowymi, przeważajaca ilość (choć nie wszystkie) maszyn wirtualnych to maszyny stosowe.

Języki oraz środowiska wykorzystujące kod pośredni

Do najbardziej znanych języków programowania wykorzystujących kod pośredni zaliczyć można:

• Javę (Kod bajtowy Javy),
• Perl (Kod bajtowy Perla),
• Python,
• C#,
• OBA w środowisku .NET

oraz urządzenia z system Android, które wykorzystują maszynę wirtualną Dalvik

Przykład

Perl

Przykład kodu bajtowego Perla, źródło:

sub hello
{
        print "Hello, ", $_[0], "\n"
}

$x = "world!";
hello($x)

generuje kod pośredniczący funkcji głównej:

OP     (0x815e2b0) enter
COP    (0x8168838) nextstate
SVOP   (0x81c9e20) const [5] PV (0x8165508) "world!"
PADOP  (0x8168950) gvsv  GV (0x814ccd4) *x
BINOP  (0x8168810) sassign
COP    (0x81688b8) nextstate
OP     (0x815e270) pushmark
PADOP  (0x81697f8) gvsv  GV (0x814ccd4) *x
PADOP  (0x8168d80) gv  GV (0x814cce0) *hello
UNOP   (0x815e290) entersub [4]
LISTOP (0x8150990) leave [1]

oraz procedury hello:

COP    (0x8150958) nextstate
OP     (0x81508a8) pushmark
SVOP   (0x8150998) const [3] PV (0x81654f8) "Hello, "
PADOP  (0x8168a00) aelemfast  GV (0x814cbc0) *_
SVOP   (0x8150900) const [4] PV (0x816551c) "\n"
LISTOP (0x8168a58) print
UNOP   (0x81687b0) leavesub [1]

Java

Przykład kodu w Javie, źródło:

  outer:
  for (int oraz = 2; oraz < 1000; i++) {
      for (int j = 2; j < i; j++) {
          if (i % j == 0)
              continue outer;
      }
      System.out.println (i);
  }

Kompilator Javy generuje następujący kod bajtowy:

  0:   iconst_2
  1:   istore_1
  2:   iload_1
  3:   sipush  1000
  6:   if_icmpge       44
  9:   iconst_2
  10:  istore_2
  11:  iload_2
  12:  iload_1
  13:  if_icmpge       31
  16:  iload_1
  17:  iload_2
  18:  irem
  19:  ifne    25
  22:  goto    38
  25:  iinc    2, 1
  28:  goto    11
  31:  getstatic       #84; //Field java/lang/System.out:Ljava/io/PrintStream;
  34:  iload_1
  35:  invokevirtual   #85; //Method java/io/PrintStream.println:(I)V
  38:  iinc    1, 1
  41:  goto    2
  44:  return