Korea Północna (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna, w skrócie KRLD) – komunistyczne państwo totalitarne w Azji Wschodniej, powstałe w północnej części Półwyspu Koreańskiego po II wojnie światowej, na terenach zajętych przez Armię Czerwoną. Oficjalnie, wedle konstytucji, Korea Północna jest republiką socjalistyczną[7][8].
Korea Północna jest państwem o ustroju jednopartyjnym, rządzonym przez Demokratyczny Front na rzecz Zjednoczenia Ojczyzny[9][10] z Partią Pracy Korei na czele. Totalitarna władza w Korei Północnej sprawowana jest w oparciu o zbudowane przez Kim Ir Sena idee dżucze, zakładające niezależność państwa w budowie socjalizmu. Formalnie idee dżucze są państwową ideologią KRLD po wpisaniu ich do konstytucji w 1972 roku[11][12], jednak po raz pierwszy zostały wyłożone przez Kim Ir Sena już pod koniec roku 1955[13][14]. Zmarłemu w 1994 roku Kim Ir Senowi nadano tytuł Wiecznego Prezydenta[15]. Protokolarne funkcje głowy państwa pełni Kim Yong Nam, przewodniczący parlamentu. Syn Kim Ir Sena, Kim Dzong Il pełnił do swej śmierci - 17 grudnia 2011 - rolę faktycznego przywódcy kraju, zajmując stanowisko sekretarza generalnego Partii Pracy Korei. Jako przewodniczący Komisji Obrony Narodowej KRLD był także zwierzchnikiem Koreańskiej Armii Ludowej, czyli sił zbrojnych Korei Północnej.
Biorąc pod uwagę odsetek obywateli w czynnej służbie wojskowej, Korea Północna jest najbardziej zmilitaryzowanym państwem świata[16][17]. KRLD prowadzi także badania nad rozwojem broni atomowej oraz program eksploracji kosmosu[18].
Kim Ir Sen oraz Kim Dzong Il za pomocą państwowej propagandy rozwinęli wokół siebie kult jednostki. Zasięg totalitarnej władzy oraz związany z nią rozbudowany aparat represji powoduje, że zdaniem obrońców praw człowieka sytuacja obywateli pod względem przestrzegania podstawowych praw jednostki trzeba w Korei Północnej do najgorszych na świecie[19].
Stolicą Korei Północnej oraz największym miastem jest Pjongjang. W Chinach oraz w samej Korei Północnej kraj zwany jest Pukchosŏn ("Północny Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Puk-han ("Północny Han"; 북한; 北韓) to nazwa popularna wśród mieszkańców Korei Południowej. Korea Północna graniczy z Rosją na północnym wschodzie, Chinami na północy oraz Republiką Korei (Koreą Południową) na południu. Kraj jest górzysty, poprzecinany dużymi dolinami. Do głównych rzek należą Tumen oraz Yalu Jiang, które swój początek biorą w chińskiej Mandżurii.
Okupacja Korei przez Japonię zakończyła się w 1945 roku wraz z kapitulacją japońskiej armii po przegranej w II wojnie światowej. Od tego momentu terytorium Korei na północ od 38. równoleżnika zajmował Związek Radziecki, a tereny na południu USA. Kraje te nie potrafiły dojść do porozumienia w sprawie przyszłości Korei. W 1948 roku przyczyniło się to do powstania oddzielnych rządów na północy oraz południu, uważających się za prawowite władze całego półwyspu. Tym samym historia Korei Północnej rozpoczęła się 9 września 1948 roku, wraz z ogłoszeniem niepodległości.
Rosnące napięcie pomiędzy rządami doprowadziło do wybuchu wojny. 25 czerwca 1950 roku Koreańska Armia Ludowa przekroczyła 38. równoleżnik oraz zaatakowała Koreę Południową. Wojna trwała do 27 lipca 1953 roku, kiedy podpisano rozejm oraz ustanowiono strefę zdemilitaryzowaną, oddzielającą oba kraje.
Geografia
-
Korea Północna zajmuje północną cząstka Półwyspu Koreańskiego o powierzchni 120 540 km². Od zachodniej strony jej granicę wyznacza Morze Zachodniokoreańskie (znane lepiej jako Morze Żółte) oraz Zatoka Zachodniokoreańska, od wschodu – Morze Wschodniokoreańskie (Morze Japońskie). Rzeki Amnok (inaczej Yalu; najdłuższa rzeka Korei, długość 790 km) oraz Tumen (dł. 521 km) wytyczają granicę KRLD z Chinami. Najwyższy punkt Korei Północnej stanowi góra Pektu (2744 m n.p.m.)[20]. Na północnowschodnim krańcu państwa przebiega granica z Rosją. Strefę buforową pomiędzy obiema Koreami stanowi Koreańska Strefa Zdemilitaryzowana (dł. 238 km).
Największym miastem Korei Północnej oraz stolicą tego państwa jest Pjongjang (3 255 388 mieszkańców, 2008[21]). Odmienne duże miasta to Kaesŏng (308 tys., 2008[21]) tuż przy granicy z Koreą Południową, Sinŭiju (285 tys., 2009[21]) w północno-zachodniej części kraju, przy granicy z Chinami, Wŏnsan (329 tys., 2005[21]) oraz Hamhŭng (581 tys., 2008[21]) na wschodzie, oraz Ch'ŏngjin (329 tys., 2008[21]) na północnym wschodzie.
Topografia
Topografia Korei Północnej
Europejscy odkrywcy, którzy docierali niegdyś na Półwysep Koreański, określali ukształtowanie geograficzne terytorium Korei jako "morze z huraganami"[22]. Aż 80% terenu Korei stanowią góry oraz wyżyny, przedzielone głębokimi oraz wąskimi dolinami. Wszystkie szczyty Półwyspu Koreańskiego, osiągające 2000 m n.p.m., leżą na terytorium Korei Północnej.
Nadmorskie równiny są szerokie na zachodzie oraz nieciągłe nad wschodnim wybrzeżem. Zdecydowana przeważajaca ilość ludności KRLD żyje właśnie na równinach oraz nielicznych terenach nizinnych.
Najwyższy punkt Korei Północnej stanowi góra Pektu (2744 m n.p.m.)[20]. Jest to szczyt pochodzenia wulkanicznego, położony przy granicy z Chinami. Składa się z płaskowyżów położonych na wysokości od 1400 do 2000 m n.p.m. Pasmo gór dzielące północno-wschodnie prowincje Hamgyong Północny oraz Południowy także obfituje w szczyty o podobnej wysokości, z których najwyższy jest wierzchołek Gwanmo-bong (1756 m n.p.m.).
Inne duże pasma górskie Korei Północnej to łańcuch Rangrim w północno-środkowej części KRLD (najwyższy szczyt: Wagal-bong, 2260 m n.p.m.) oraz góry Kangnam wzdłuż granicy chińsko-koreańskiej. Góry Kŭmgang, znane lepiej jako Góry Diamentowe w paśmie gór Taebaek, są znane z przepięknych krajobrazów, które podziwiać potrafią nielicznie przybywający do KRLD turyści.
W przeciwieństwie do sąsiadów (zwłaszcza z Japonii oraz północnych Chin), Koreańczykom nie zagrażają trzęsienia ziemi, które Półwysep Koreański nawiedzają rzadko.
Klimat
W Korei Północnej panuje klimat kontynentalny z czterema wyraźnymi porami roku[23]. Terytorium Korei ma oznaczenie Dwa w klimatologicznej klasyfikacji Köppena.
Zimy są bardzo mroźne oraz uciążliwe, szczególnie w rejonach górskich oraz wyżynnych, które stanowią 80% powierzchni kraju. W całym kraju typowe są silne mrozy, pomimo utrzymującej się ładnej, słonecznej na ogół pogody. Wieją tam wielokrotnie silne, północne oraz północno-zachodnie wiatry znad Syberii. Wywołują one burze śnieżne, które są na zmianę z ładną pogodą. Śnieg pada średnio przez 37 zimowych dni.
Lata są krótkie, lecz gorące oraz wilgotne. Trwa krótki sezon deszczowy, po koreańsku zwany changma[23]. Ulewne deszcze związane są z monsunami, wiejącymi z południa oraz południowego wschodu. Monsuny przynoszą wilgotne powietrze znad Pacyfiku.
7 sierpnia 2007 roku najgorsze w skutkach od 40 lat powodzie zmusiły rząd Korei Północnej do zwrócenia się do społeczności międzynarodowej o pomoc humanitarną. Organizacje pozarządowe, takie jak Czerwony Krzyż, wezwały do pilnego zbierania funduszy dla Korei Północnej, albowiem obawiały się katastrofy humanitarnej w tym kraju[24].
Wiosna oraz jesień w Korei to pory przejściowe. Aura oraz temperatury są wówczas stosunkowo najprzyjemniejsze. Wiosną są wielokrotnie susze na zmianę z gwałtownymi powodziami. Co roku, późnym latem oraz wczesną jesienią Półwysep Koreański nawiedzają także tajfuny[23].
Podział administracyjny
-
Od 2005 roku w Korei Północnej są dwa miasta bezpośrednio administrowane przez rząd (Chikhalsi; 직할시; 直轄市), trzy regiony specjalne oraz dziewięć prowincji.
Miasta administrowane centralnie
- Pjongjang (P'yŏngyang Chikhalsi); 평양직할시; 平壤直轄市)
- Rasŏn (Rajin-Sŏnbong Chikhalsi) (라선(라진-선봉)특별시; 羅先 (羅津-先鋒) 特別市)
Regiony specjalne
Prowincje
Największe miasta
-
Historia
-
Osobny artykuł: Historia Korei.
Podział Korei
Okres przed 1948 rokiem
Do 1905 roku na Półwyspie Koreańskim istniało Cesarstwo Koreańskie. Wtedy to, po zwycięstwie w wojnie rosyjsko-japońskiej, aneksji terytorium Korei dokonała Japonia. Po kapitulacji Japonii w 1945 roku Półwysep Koreański stał się podzielony przez Związek Radziecki oraz Stany Zjednoczone na dwie strefy wpływów, oddzielone granicą wzdłuż 38. równoleżnika. Z tego względu kluczową rolę w ustabilizowaniu sytuacji na północ od 38. równoleżnika odegrał właśnie Związek Radziecki.
Tymczasowe władze komunistyczne
W sierpniu 1945 roku przedstawiciele ZSRR ustanowili w północnej części Półwyspu Cywilny Zarząd Okupacyjny, w skład którego weszli przychylni radzieckim władzom działacze lewicowi oraz komunistyczni. Z kolei od lutego 1946 roku rządy sprawował, opanowany przez komunistów, Tymczasowy Komitet Ludowy Korei Północnej[25][26][27] pod wodzą Kim Ir Sena, który w czasie II wojny światowej walczył jako kapitan Armii Czerwonej w Mandżurii.
Flaga Korei używana przez Tymczasowy Komitet Ludowy Korei Północnej
Na południu władzę objął reżim proamerykańskiego Li Syng Mana, wspieranego przez ultraprawicowe bojówki antykomunistyczne. 20 lipca 1948 roku Li stał się wybrany przez tamtejsze Zgromadzenie Narodowe na prezydenta Korei Południowej. Politycy z północnej części kraju odmówili udziału w zorganizowanych przez ONZ wyborach z 1948 roku, mających wyłonić władze całej Korei.
Ogłoszenie niepodległości przez oba państwa koreańskie
Idea podziału stref wpływów na Półwyspie Koreańskim ukazała się jeszcze w XIX wieku, kiedy w roku 1896 była zaproponowana przez delegację Rosji podczas rokowań rosyjsko-japońskich[28]. Po II wojnie światowej USA oraz ZSRR powróciły do tej koncepcji z pewnymi zmianami[28]. Korea Południowa oraz Północna odpowiednio 15 sierpnia oraz 9 września 1948 roku ogłosiły niepodległość, roszcząc sobie prawo do administrowania na terenie całego kraju, w granicach dawnego Cesarstwa. Podział pogrzebał szanse na pokojowe zjednoczenie, które oraz tak było praktycznie nierealne. Żaden z rządów nie mógł zgodzić się na scenariusz zjednoczenia proponowany przez drugą stronę. Koreańczycy z Północy chcieli dokonać rewolucji komunistycznej na Południu przy wsparciu tamtejszych działaczy lewicowych oraz Związku Radzieckiego. Li Syng Man chciał likwidacji istniejących na Północy komunistycznych ośrodków władzy. Konflikt doprowadził do wybuchu wojny koreańskiej. W czerwcu 1949 roku z Korei Południowej wycofała się przeważajaca ilość jednostek amerykańskiej armii, stacjonującej tam od 1945 roku. To bardzo osłabiło antykomunistyczny reżim, zarówno politycznie, jak oraz militarnie. Widząc to, Kim Ir Sen zaproponował przywódcy ZSRR, Józefowi Stalinowi, zbrojną napaść na Południe, w celu zaprowadzenia tam siłą komunistycznej władzy. Oryginalnie Stalin pomysł odrzucił. Jednak rozwój radzieckiego programu nuklearnego oraz sukces chińskiej rewolucji Mao Zedonga (który w razie wybuchu wojny na Półwyspie Koreańskim zaproponował wysłanie do walki własnych wojsk) sprawiły, że ostatecznie zgodził się na rozpoczęcie inwazji.
Wojna koreańska
-
Osobny artykuł: Wojna koreańska.
Wojna koreańska była konfliktem zbrojnym pomiędzy dwiema Koreami – Północną oraz Południową, rozpoczętym przez Koreę Północną. Wybuch wojny poprzedziły rozliczne prowokacje na przebiegającej przez 38. równoleżnik granicy obu Korei. Nad ranem 25 czerwca 1950 roku wojska KRLD przekroczyły granicę Południa. Na początku duże sukcesy odnosili nacierający na południe żołnierze Koreańskiej Armii Ludowej. W dwa dni po wybuchu wojny, 27 czerwca 1950 roku, decyzję o zaangażowaniu wojsk amerykańskich w wojnę koreańską podjął ówczesny prezydent Stanów Zjednoczonych, Harry Truman. Jeszcze tego samego dnia Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwaliła wysłanie do Korei sił międzynarodowych.
Wsparcia militarnego armii Południa udzieliły międzynarodowe siły sformowane pod egidą Organizacji Narodów Zjednoczonych, w skład których wchodzili przede wszystkim Amerykanie. Do 5 września 1950 roku armii Północy udało się zepchnąć broniące się wojska Republiki Korei na maleńki fragment terytorium Półwyspu Koreańskiego wokół miasta Pusan, zamykając siły Korei Południowej oraz USA w tzw. worku pusańskim.
Amerykański nalot bombowy na miasto
Wonsan, ok. 1951 r.
Obrona trwała do 15 września oraz zakończyła się udaną ofensywą wojsk ONZ oraz Południowej Korei, skoordynowaną z lądowaniem wojsk sprzymierzonych pod Inch'ŏn oraz przełamaniem frontu, co zmusiło wojska Korei Północnej do odwrotu. Losy wojny odwróciły się, tak jak jeszcze wielokrotnie do zawieszenia broni w lipcu 1953 roku.
25 października Mao Zedong wprowadził na front kilkusettysięczną armię Chińskich Ochotników Ludowych (ChOL). W okresie od kwietnia do maja 1951 roku wojska chińskie oraz północnokoreańskie przeprowadziły wielką ofensywę, która załamała się oraz czerwcowa kontrofensywa ONZ z powrotem przywróciła front na linii Kansas-Wyoming, która do dzisiaj stanowi granicę pomiędzy obydwoma państwami koreańskimi. Od tej pory działania wojenne przyjęły osoba wojny pozycyjnej przeplatanej walkami niewielkich oddziałów.
Działania zbrojne przerwało podpisanie porozumienia rozejmowego 27 lipca 1953 roku (nie był to jednak formalny traktat pokojowy). Rozejm stał się podpisany przez przedstawicieli Korei Północnej (w osobie Kim Ir Sena jako zwierzchnika armii Korei Północnej), Chin Ludowych (przedstawiciel: Peng Dehuai – dowódca Ochotników Ludowych) oraz ONZ-tu, reprezentowanego przez głównodowodzącego wojsk Narodów Zjednoczonych, amerykańskiego generała Marka W. Clarka[29]. Nieobecność oraz niedobór podpisu przedstawiciela Republiki Korei (czyli Korei Południowej) stanowił przez długie lata pretekst dla KRLD do odmowy rozpoczęcia rozmów pokojowych z Południem, które dla Koreańczyków z Północy nie było stroną konfliktu[29].
W wyniku wojny zginęło, było rannych albo uznano za zaginionych łącznie około 4 milionów ludzi po obu stronach konfliktu. Dokładne straty poniesione przez strony konfliktu oraz ludność cywilną są trudne do oceny ze względu na zróżnicowanie danych oraz niedobór swobodnego dostępu historyków do materiałów archiwalnych, szczególnie północnokoreańskich oraz chińskich. Wedle orientacyjnych szacunków, po stronie ONZ oraz Korei Południowej zginęło 447 tys. osób, 547 tys. było rannych. Mniej dokładne obliczenia po stronie północnej mówią o 800 tys. zabitych oraz rannych, oraz ok. 900 tys. wśród Chińczyków[29].
Nad przestrzeganiem rozejmu czuwali inspektorzy sił rozjemczych (Komisja Nadzorcza Państw Neutralnych) rozmieszczeni po obu stronach tej linii, na północy Polacy oraz Czesi oraz Słowacy, a na południu Szwajcarzy oraz Szwedzi. Siedzibą delegacji Polski oraz Czechosłowacji była miejscowość Panmundżom. Po szykanach amerykańskich w 1956 roku Szwedzi zwinęli swoje posterunki. W przypadku Czechosłowacji (potem Czech) oraz Polski po zmianach politycznych w roku 1989, władze KRLD zaczęły także szykanować ich przedstawicieli tak, że ci w końcu wyjechali. Do dziś polska delegacja, od 1996 roku złożona z zaledwie 2 żołnierzy (z reguły generała brygady oraz pułkownika) doraźnie, 3 albo 4 razy do roku przyłącza się do pracujących w zmarginalizowanej komisji Szwedów oraz Szwajcarów, wizytujących linię demarkacyjną. Szefem polskiej delegacji aktualnie (październik 2010) jest gen. dyw. Anatol Wojtan. W najważniejszym okresie istnienia KNPN, tuż po zakończeniu wojny koreańskiej, w latach 1953-1955 polska delegacja do Komisji liczyła ok. 300 osób.
Okres po wojnie koreańskiej do dziś
Pomimo względnego spokoju, który zapewniał rozejm, od chwili zakończenia wojny stale dochodziło do incydentów z udziałem żołnierzy na granicy państw koreańskich. Stan zimnej wojny dodatkowo podgrzewał atmosferę wzajemnej wrogości. Dochodziło do prowokacji z obu stron, w tym do prób skrytobójczej likwidacji polityków czy wojskowych. W wielu miejscach w rejonie strefy zdemilitaryzowanej odnaleziono specjalnie przygotowane przez KRLD podziemne tunele, mające służyć do transportu wojsk w razie wybuchu kolejnej wojny. Pewne z nich były tak szerokie, że pozwalały na przemieszczanie się nawet czołgów.
Ponadto Półwysep Koreański do dziś dzieli szeroki na cztery oraz długi na 238 kilometrów pas niezamieszkanej ziemi – strefa zdemilitaryzowana[28]. Jej środkiem biegnie linia demarkacyjna.
Nieprzerwanie od chwili zakończenia wojny w Korei Południowej stacjonują amerykańscy żołnierze. Dziś jest ich ponad 30 tysięcy, składają się na Dowództwo Operacji Sił USA w Korei. Stanowią militarno-polityczne zabezpieczenie przed ponownym atakiem Korei Północnej na Południe.
Na mocy porozumienia do dziś oba państwa koreańskie formalnie leżą w stanie wojny[30]. Pokój trwa tylko dzięki zawieszeniu broni. Z powodu napiętej sytuacji oba państwa koreańskie zostały przyjęte do Organizacji Narodów Zjednoczonych dopiero 17 września 1991 roku[31]. 26 maja 2009 roku władze KRLD dokonały jednostronnego wypowiedzenia porozumienia rozejmowego[32].
23 listopada 2010 Korea Północna ostrzelała ogniem artyleryjskim wyspę Yeonpyeong na Morzu Żółtym, należącą do Korei Południowej. Pjongjang wystrzelił ponad 200 pocisków w stronę wyspy. Korea Południowa wysłała w rejon walk myśliwce oraz odpowiedziała ogniem. W wyniku ostrzału zginęło dwóch żołnierzy południowokoreańskich oraz dwóch cywili, a 17 dalszych oraz trzech cywili było rannych.
Polityka
Ustrój polityczny
-
Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna to republika socjalistyczna z jednoizbowym parlamentem, Najwyższym Zgromadzeniem Ludowym. Jest państwem o ustroju jednopartyjnym, rządzonym przez Demokratyczny Front na rzecz Zjednoczenia Ojczyzny[9][10] z Partią Pracy Korei na czele. Totalitarna władza sprawowana jest w oparciu o zbudowane przez Kim Ir Sena idee dżucze, zakładające niezależność państwa w budowie socjalizmu. Formalnie idee dżucze są państwową ideologią KRLD po wpisaniu ich do konstytucji w 1972 roku[11].
Od roku 1948 aż do śmierci 8 lipca roku 1994 krajem władał Kim Ir Sen. Jako oficjalną przyczynę zgonu podano zawał serca na skutek arteriosklerozy[33]. W kraju ogłoszono trzyletnią żałobę narodową, po zakończeniu której Kim Ir Sen otrzymał tytuł Wiecznego Prezydenta. Jego ciało, analogicznie jak ciała Lenina oraz Mao Zedonga, było zabalsamowane oraz złożone w mauzoleum w Pałacu Kumsusan, w Pjongjangu.
Mimo że oficjalnie Wiecznym Prezydentem państwa jest nieżyjący Kim Ir Sen, a premierem Choe Yŏng Rim, praktycznie cała władza spoczywała w rękach Kim Dzong Ila, syna Kim Ir Sena. Jako Sekretarz Generalny Komitetu Centralnego Partii Pracy Korei przejął on władzę trzy lata po śmierci ojca, 8 października 1997 roku. W 1998 roku stał się zwierzchnikiem Koreańskiej Armii Ludowej, czyli sił zbrojnych Korei Północnej, kiedy objął stanowisko przewodniczącego Komisji Obrony Narodowej KRLD które pełnił do śmierci 17 grudnia 2011.
Gdy w 1997 roku Kim Dzong Il stał się przywódcą KRLD, stosunki międzykoreańskie uległy poprawie, czego wyrazem było spotkanie najwyższych przedstawicieli władz obu Korei w roku 2000. Jednak ze względu na realizowany przez Koreę Północną program atomowy, w ostatnich latach ma miejsce wyraźny regres w stosunkach pomiędzy KRLD a Republiką Korei.
Wśród obywateli Kim Dzong Il znany był jako "Ukochany Przywódca" (kor. 위대한 령도자, MCR. widaehan ryŏngdoja), w przeciwieństwie do swojego ojca, Kim Ir Sena, zwanego najczęściej "Wielkim Wodzem" (kor. 위대한 수령, MCR. widaehan su-ryŏng). Oficjalne tytuły Kim Dzong Ila, oznaczające pełnione stanowiska państwowe, to m.in. Sekretarz Generalny Partii Pracy Korei, Przewodniczący Komisji Obrony Narodowej oraz Głównodowodzący Koreańskiej Armii Ludowej.
Władzę ustawodawczą w KRLD sprawuje jednoizbowy parlament – Najwyższe Zgromadzenie Ludowe KRLD (NZL). W NZL zasiada 687 deputowanych. Są oni wybierani w drodze bezpośredniego, ogólnego, równego, tajnego głosowania na 5-letnią kadencję. Izba działa w systemie sesyjnym. Sesje zwykłe zwoływane są przez Prezydium NZL. Nadzwyczajne obrady potrafią zostać zwołane także przez Prezydium albo na wniosek przynajmniej ⅓ ogólnej liczby deputowanych. Do uznania sesji NZL za ważną potrzebne jest kworum przynajmniej ⅔ ogólnej liczby deputowanych. Przewodniczącym Najwyższego Zgromadzenia Ludowego KRLD jest aktualnie Kim Yong Nam. Zarówno czynne, jak oraz bierne prawo wyborcze obywatele Korei Północnej nabywają w wieku 17 lat[34].
Wszyscy przedstawiciele rządu należą do Partii Pracy Korei (PPK)[9]. PPK aktywnie popiera doktrynę dżucze, która wywodzi się ze stalinizmu. Tak jak w innych krajach komunistycznych, w Korei Północnej mocno rozbudowany jest aparat biurokratyczny, który reprezentuje oraz realizuje "wolę ludu". Rządzący Demokratyczny Front na rzecz Zjednoczenia Ojczyzny stanowi koalicję trzech partii, całkowicie zdominowaną przez Partię Pracy Korei[9][10]. Dwie pozostałe partie to Socjaldemokratyczna Partia Korei, z Kim Yong Dae na czele, oraz Czundoistyczna Partia Czongu[9], której przewodniczącą jest Ryu Mi Yong[35].
Komunistyczni krytycy dominującej partii przekonująpotrzebne źródło, że reprezentuje ona "zdegenerowane państwo robotnicze", które wytworzyło biurokratyczną elitę, niezgodną z doktryną komunistyczną czy marksistowsko-leninowską. W roku 1997 zmieniono konstytucję, zastępując odwołanie do marksizmu-leninizmu odwołaniem do dżucze. Ustrój państwa jest powszechnie na świecie uważany za dyktaturę totalitarną.
17 grudnia 2011 Kim Dzong Il zmarł. Jego syn Kim Dzong Un stał się nazwany „Wielkim następcą” zmarłego przywódcy Korei Północnej Kim Dzong Ila, lecz oficjalnie nie objął jeszcze żadnego stanowiska[36].
Rodzinna sukcesja władzy
Kim Dzong Il już w latach 60. XX wieku był typowany na następcę Kim Ir Sena. Oficjalnie ojciec wydał go swym sukcesorem na VI Zjeździe Partii w 1980 roku[37]. Z uwagi na styl przejęcia władzy przez Kim Dzong Ila, przez lata przygotowywanego przez ojca do sprawowania najwyższych stanowisk państwowych, ustrój polityczny Korei Północnej nazywany jest przez ekspertów "dziedziczną dyktaturą"[38]. W czerwcu 2009 roku południowokoreańskie media cytując informatorów w instytucjach rządowych Korei Południowej po raz pierwszy podały, że na następcę Kim Dzong Ila stał się wyznaczony najmłodszy z jego trzech publicznie znanych synów, Kim Dzong Un[39].Po śmierci Kim Dzong Ila w grudniu 2011 jego syn Kim Dzong Un stał się nazwany „Wielkim następcą” zmarłego przywódcy[36].
Polityka zagraniczna Korei Północnej
Stosunki międzykoreańskie
Na mocy porozumienia rozejmowego z 27 lipca 1953 do dziś oba państwa koreańskie formalnie leżą w stanie wojny[40]. Pokój trwa tylko dzięki zawieszeniu broni, a obie Koree wzdłuż 38. równoleżnika utrzymują najbardziej ufortyfikowaną granicę międzypaństwową na świecie.
4 października 2007 roku prezydent Korei Południowej Roh Moo-hyun oraz północnokoreański przywódca Kim Dzong Il podpisali ośmiopunktowe porozumienie pokojowepotrzebne źródło, dotyczące kwestii utrzymania pokoju na Półwyspie Koreańskim, rozmów zjednoczeniowych na wysokim szczeblu, współpracy ekonomicznej, wystawienia wspólnej reprezentacji na Igrzyskach Olimpijskich, a także przywrócenia połączenia kolejowego, drogowego oraz lotniczego przez granicę obu Korei.
Korea Południowa oraz Stany Zjednoczone niegdyś wielokrotnie oskarżały władze KRLD o finansowanie oraz wspieranie międzynarodowego terroryzmu[41]. W latach 1968, 1974 oraz 1983 Korea Północna dokonywała nieudanych zamachów na przywódców Południa. Władze tego kraju przyznały się także do zorganizowania porwań łącznie 13 japońskich obywateli w latach 70. oraz 80. Pięciu z nich wróciło do Japonii w 2002 roku. Pomimo odmowy uwolnienia wszystkich porwanych Japończyków, 11 października 2008 roku Stany Zjednoczone skreśliły Koreę Północną z listy państw-sponsorów terroryzmu.
Na początku roku 2009 relacje międzykoreańskie są bardzo napięte. Korea Północna wypowiedziała pewne porozumienia z sąsiadami[42], rozmieściła przy granicy z Południem nowe rakiety[43], a także groziła Stanom Zjednoczonym oraz Korei Południowej, by nie ingerowały w zaplanowane wystrzelenie północnokoreańskiego satelity, Kwangmyŏngsŏng-2.
27 maja 2009 roku władze KRLD ogłosiły, że podjęły decyzję o wypowiedzeniu porozumienia rozejmowego sprzed 56 lat. Powodem wycofania się z rozejmu miały być dążenia Korei Południowej do członkostwa w tzw. Inicjatywie Krakowskiej (ang. Proliferation Security Initiative), ukierunkowanej na powstrzymywanie rozprzestrzeniania broni masowego rażenia, a także materiałów do jej produkcji. Istnieje od 2003 roku, jej pomysłodawcą był znienawidzony przez propagandę KRLD prezydent USA, George W. Bush.
Stosunki międzykoreańskie skomplikowały się jeszcze bardziej po zatopieniu należącej do południowokoreańskiej marynarki wojennej korwety Cheonan, 26 marca 2010 roku[44]. Zginęło 46 marynarzy. Międzynarodowa komisja ekspertów 20 maja 2010 roku jednoznacznie orzekła, że do tragedii doszło po, dokonanym z premedytacją, zatopieniu okrętu przez torpedę wystrzeloną z Korei Północnej[45][46]. Władze KRLD stanowczo zaprzeczyły tym oskarżeniom. Prezydent Korei Południowej Lee Myung-bak zapowiedział nałożenie na Północ sankcji ekonomicznych za atak[47][48]. W odpowiedzi Korea Północna po raz kolejny w całości wypowiedziała porozumienie rozejmowe oraz nakazała wszystkim obywatelom Południa opuszczenie znajdującego się na terenie KRLD Obszaru Przemysłowego Kaesŏng, który jest jednym z najważniejszych elementów współpracy ekonomicznej pomiędzy obiema Koreami.
Stosunki KRLD z Chinami oraz Rosją
Najbliższe oraz najcieplejsze relacje dyplomatyczne Korea Północna utrzymuje z Chinami oraz Rosją. Upadek komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej, a szczególnie problemy polityczne oraz gospodarcze Rosji po rozpadzie Związku Radzieckiego, spowodowały drastyczne ograniczenie pomocy tego państwa dla KRLD. W latach 90. Chiny pomimo kryzysu kontynuowały wspieranie Korei Północnej na podobnym poziomie, jak w poprzedniej dekadzie. nieoczekiwanie Chin, sojusznikami KRLD w Azji są przede wszystkim inne komunistyczne państwa tego kontynentu – Wietnam, Laos, a także Kambodża[49]. Przeważajaca ilość państw utrzymujących stosunki dyplomatyczne z Koreą Północną nie ma ambasady w Pjongjangu. Ich interesy reprezentują akredytowani ambasadorowie z placówek w Pekinie albo Seulu.
Na prośbę władz Chin, w 2007 roku Korea Północna rozpoczęła wznoszenie muru oraz ogrodzeń z drutu kolczastego na poniektórych odcinkach granicy koreańsko-chińskiej, by utrudnić obywatelom swojego kraju nielegalne przekraczanie granicy, wielokrotnie w celu ucieczki do Korei Południowej[50].
Stosunki KRLD z Polską
Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna utrzymywała niezbyt ożywione kontakty polityczne z PRL. Aktualnie relacje są nader chłodne. Ambasadorem KRLD w Warszawie od 17 listopada 1998 roku[51] jest młodszy, przyrodni brat Kim Dzong Ila, Kim Pyong Il – syn Kim Ir Sena z drugiego małżeństwa z Kim Song Ae. Polska jest jednym z kilku państw europejskich (obok Bułgarii, Czech, Niemiec, Szwecji oraz Wielkiej Brytanii), które posiadają swoją ambasadę w stolicy KRLD, Pjongjangu. Od 24 listopada 2009 roku ambasadorem RP w Korei Północnej jest były dowódca wojsk lądowych RP oraz ambasador w Iraku, gen. broni Edward Pietrzyk[52]. Polska utrzymuje kontakty gospodarcze z KRLD m.in. poprzez Koreańsko-Polskie Towarzystwo Żeglugowe Chopol, które jest jedyną firmą z polskim kapitałem funkcjonującą w Korei Północnej. Firma ma także biuro w Gdyni[53].
Program atomowy KRLD
7 maja 2005 roku amerykański satelita szpiegowski odkrył przypuszczalne przygotowania do pierwszego testu broni nuklearnej KRLD. Jak wynika ze zdjęć, Korea Północna przygotowywała się do testów podziemnych. 10 lipca 2005 roku północnokoreańskie władze zakomunikowały, że posiadają broń nuklearną oraz zerwały rozmowy sześciostronne, tłumacząc swoją decyzję "nieczystymi intencjami" Stanów Zjednoczonych. Pierwszą próbę jądrową w KRLD przeprowadzono 9 października 2006 roku. Ładunek miał moc ok. 4 kiloton.
Koreańczycy z Północy 17 października 2006 roku sankcje uchwalone przez Radę Bezpieczeństwa ONZ po północnokoreańskiej próbie jądrowej (Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1718) uznali za wypowiedzenie wojny. Druga podziemna próba jądrowa ładunku o mocy ok. 20 kiloton była przeprowadzona 25 maja 2009 roku, około godziny 2:15 czasu polskiego, równocześnie z próbą rakiet średniego zasięgu. Druga próba jądrowa stanowiła pogwałcenie rezolucji ONZ nr 1718.
Z uwagi na z rozwijaniem przez KRLD programu nuklearnego prowadzone są rozmowy sześciostronne, których uczestnikami są przedstawiciele rządów obu państw koreańskich, Rosji, Chin, Japonii oraz Stanów Zjednoczonych.
17 lipca 2007 roku inspektorzy Organizacji Narodów Zjednoczonych dokonali inspekcji w pięciu ośrodkach badań atomowych w Korei Północnej[54].
27 maja 2009 roku władze KRLD ogłosiły, że podjęły decyzję o wypowiedzeniu porozumienia rozejmowego sprzed 56 lat. Powodem wycofania się z rozejmu miały być dążenia Korei Południowej do członkostwa w tzw. Inicjatywie Krakowskiej (ang. Proliferation Security Initiative), ukierunkowanej na powstrzymywanie rozprzestrzeniania broni masowego rażenia, a także materiałów do jej produkcji. Istnieje od 2003 roku, jej pomysłodawcą był znienawidzony przez propagandę KRLD prezydent USA, George W. Bush.
Siły zbrojne
-
Do 17 grudnia 2011 roku Naczelnym Dowódcą Koreańskiej Armii Ludowej oraz przewodniczącym Komisji Obrony Narodowej KRLD był Kim Dzong Il. Siły zbrojne Korei Północnej stanowi Koreańska Armia Ludowa. W jej skład wchodzi pięć rodzajów sił: wojska lądowe, marynarka wojenna, lotnictwo, dowództwo artylerii oraz dowództwo operacji specjalnych. Wedle danych amerykańskiego Departamentu Stanu, Koreańska Armia Ludowa jest piątą pod względem liczebności armią świata, z łączną liczbą żołnierzy oraz oficerów w służbie czynnej wynoszącą ok. 1 200 000 osób. Tym samym wśród obywateli KRLD, jedna piąta mężczyzn w przedziale wiekowym 17-54 lata służy w armii[55]. Z taką liczebnością armii Korea Północna jest najbardziej zmilitaryzowanym państwem świata, biorąc pod uwagę odsetek obywateli w czynnej służbie wojskowej[16][17]. Wedle oficjalnych informacji, podanych przez północnokoreańskie media, w 2009 roku wydatki Korei Północnej na wojsko miały wynieść 15,8%[56].
Strategia wojenna KAL na wypadek konfrontacji z Koreą Południową jest nastawiona na infiltrację terytorium Południa przez agentów, mających przeprowadzić sabotaż najważniejszych instalacji wojskowych przeciwnika. Działania te posiadają ułatwić zadanie podstawowym siłom uderzeniowym, które obecnie, w zdecydowanej większości, rozmieszczone są w rejonie strefy zdemilitaryzowanej.
Koreańska Armia Ludowa ma bardzo duży oraz zróżnicowany arsenał sprzętu oraz wyposażenia na wypadek działań wojennych, w tym: 4060 czołgów, 2500 transporterów opancerzonych, 17900 stanowisk artylerii (w tym moździerzy), 11000 stanowisk obrony przeciwlotniczej. marynarka wojenna KAL ma 915 jednostek pływających różnego typu. Ponadto w lotnictwie służy 1748 statków powietrznych[57]. W skład arsenału północnokoreańskiej armii wchodzi także około 10 tysięcy pocisków przeciwpancernych oraz ręcznych systemów obrony przeciwlotniczej[58]. Jednak największym atutem KAL są siły specjalne, liczące, wedle wielorakich źródeł, od 88 do nawet 200 tysięcy żołnierzy[59][60][61].
Problemem wojska Korei Północnej jest zacofanie techniczne. Wyposażenie KAL to przede wszystkim przestarzały sprzęt z czasów II wojny światowej, uzbrojenie powstałe w oparciu o zimnowojenne technologie z wczesnych lat 50. oraz nieco nowocześniejsza broń z czasów Związku Radzieckiego.
Władze KRLD wdrożyły programy rozwoju rakiet balistycznych oraz broni nuklearnej. W kraju tym kilkakrotnie przeprowadzano testy tych rodzajów broni. Sprawa dążeń Korei Północnej do budowy broni masowego rażenia oraz środków do jej przenoszenia stała się przedmiotem obrad Rady Bezpieczeństwa ONZ. Z uwagi na z testami broni przez KRLD, Rada przyjęła rezolucje numer 1695 (lipiec 2006), 1718 (październik 2006) oraz 1874 (czerwiec 2009).
Wedle wielorakich ocen oraz danych, Korea Północna może posiadać od 2 do 9 głowic nuklearnychpotrzebne źródło. Armia KRLD ma rakiety średniego zasięgu, które posiadają możliwość ich przenoszenia.
W Korei Północnej mocno rozwijany jest przemysł zbrojeniowy. Kraj ten sprzedaje za granicę broń oraz elementy systemów rakietowych. W kwietniu 2009 roku ONZ wskazała Koreańskie Przedsiębiorstwo Górnictwa oraz Rozwoju Handlu (ang. Korea Mining and Development Trading Corporation, KOMID) jako podstawowy podmiot w handlu bronią prowadzonym przez KRLD, oraz jako najważniejszego eksportera tej broni za granicę. Ważnym ogniwem dla północnokoreańskiej zbrojeniówki jest także przedsiębiorstwo Korea Ryonbong[62].
6 października 2006 roku Korea Północna ogłosiła, że jest gotowa do wznowienia prac w ośrodku atomowym w Yongbyon. Mimo to przedstawiciele tego kraju utrzymują, że rezygnacja z programu nuklearnego wciąż jest możliwa, jednak pod warunkiem zgody na rozpoczęcie rokowań dwustronnych, które miałyby być prowadzone jedynie pomiędzy KRLD a Stanami Zjednoczonymi. Niechęć do dialogu ze strony USA stanowiła dla północnokoreańskich władz jedyną przeszkodę w powrocie do rozmów sześciostronnych. Amerykański Departament Stanu oświadczył, że jest skłonny podjąć rozmowy dwustronne, ale jedynie po spełnieniu przez Koreę Północną określonych warunków. Kim Dzong Il orzekł po rozmowach z przedstawicielami Chin, że wrogie relacje KRLD ze Stanami Zjednoczonymi powinny wejść na pokojową ścieżkę dzięki rozmowom bilateralnym[63].
Gospodarka
Gospodarka Korei Północnej ma najgorszy na świecie Wskaźnik Wolności[64]. Opiera się na autarkicznej doktrynie Dżucze, stworzonej przez Kim Ir Sena. Dżucze dosłownie znaczy "samodzielność". Ideologia ta była po raz pierwszy sformułowana przez Kim Ir Sena 28 grudnia 1955 roku, w przemówieniu zatytułowanym O wykorzenieniu dogmatyzmu oraz formalizmu oraz ustanowieniu Dżucze w pracy ideologicznej[14].
Gospodarka Korei Północnej, oparta o doktrynę Dżucze oraz system centralnego planowania, jest podporządkowana produkcji wojskowej[65], wytwarzającej także broń chemiczną[66]. Na produkcję wojskową przeznaczane jest około 25% PKB a 20% mężczyzn w wieku 17-54 lat pozostaje w czynnej służbie wojskowej[67]. W przeszłości na produkcję wojskową Korea przeznaczała powyżej 30% PKB[68].
W latach 1999-2009 przyrost PKB Korei Północnej oscylował pomiędzy wartościami -3% oraz 3,7%[69]. W latach 2009-2010 spadł odpowiednio o 0,9% oraz 0,5%. PKB Korei Północnej (30 trylionów wonów) jest około 40x mniejsze od PKB Korei Południowej (1173 trylionów wonów)[70]. Rozwój gospodarczy utrzymuje się na poziomie 1-3% rocznie od 2000[71]:
Wzrost PKB
| 2000 |
2001 |
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
2006 |
2007 |
2008 |
2009 |
| 1,3% |
3,7% |
1,2% |
1,8% |
2,2% |
1,0% |
1,6% |
1,8% |
3,7% |
3,7% |
Spośród pięciu państw o ustroju komunistycznym, jakie są na świecie, zaledwie w Korei Północnej oraz na Kubie państwowe zakłady przemysłowe wytwarzają przeważającą ilość obecnych na tamtejszym rynku dóbr[72]. Struktura gospodarki składa się z 47,8% przemysłu, 31,5% usług oraz 20,7% rolnictwa (stan na 2010 rok)[73]. Tamtejszy rząd prowadzi politykę izolacji – odmawia uczestniczenia w międzynarodowym handlu oraz publikowania danych ekonomicznych, limitując w ten sposób ilość dostępnych na ten temat informacji. Dane ekonomiczne takie jak bilans handlowy KRLD są szacowane przez zagraniczne ośrodki na podstawie liczb publikowanych przez państwa, z którymi Korea Północna prowadzi wymianę gospodarczą.
Centralnie planowana gospodarka prowadzi oficjalnie darmową dystrybucję racji żywnościowych, mieszkań, ochrony zdrowia oraz szkolnictwa[74]. System podatkowy stał się zniesiony w 1974roku[75]. W praktyce funkcjonuje jako gospodarka niedoboru, zaś dostęp do podstawowych dóbr jest ograniczony przez przywileje klasy rządzącej oraz powszechną korupcję.
Wedle FAO Korea Północna zajmuje 10. miejsce na świecie pod względem produkcji świeżych owoców[76] oraz 19. miejsce pod względem produkcji jabłek[77] (stan na rok 2005).
Równocześnie jednak pod względem produkcji żywności kraj od dawna pozostaje uzależniony od pomocy zagranicznej. Do połowy lat 80-tych produkcja żywności w Korei Północnej zaspokajała w pełni potrzeby wewnętrzne. Pod koniec lat 80-tych zbiegły się dwa wydarzenia — wyjałowienie gleby uprawianej w sposób niezwykle intensywny od lat 70-tych oraz upadek bloku wschodniego, który odciął kraj od dostaw taniego paliwa oraz nawozów sztucznych kupowanych do tej pory z reguły w ZSRR. Obydwa te czynniki spowodowały zapaść produkcji rolnej na początku lat 90-tych. W połączeniu z niekorzystnymi warunkami pogodowymi wywołały one najtragiczniejszą w historii Korei plagę głodu w latach 1994-98. Priorytet w scentralizowanych dostawach żywności w tym czasie miały wojsko oraz członkowie partii oraz mieszkańcy stolicy. Gdyż produkcja żywności poza państwowym systemem nie istniała, zmarło ponad 2 mln osób (10% populacji)[78].
Korea Północna otrzymywała pomoc w postaci żywności z Chińskiej Republiki Ludowej oraz USA w zamian za obietnicę nierozwijania badań oraz produkcji broni atomowej. W czerwcu 2005 roku, Stany Zjednoczone zaoferowały dostarczenie 50 000 ton żywności, czyli tyle samo co rok wcześniej. W roku 2003 USA dostarczyły 100 000 ton żywności. Dobra te nie stale docierają do najbardziej potrzebujących.
Wedle organizacji Food First duży wpływ na kryzys żywnościowy Korei Północnej ma także ideologia dżucze, narzucająca izolacjonizm oraz samowystarczalność kraju. Ta jest jednak fizycznie niemożliwa biorąc pod uwagę fakt, że na 12 mln hektarów powierzchni kraju 80% to tereny górzyste, a zaledwie 14% nadaje się pod uprawy[78].
Z uwagi na korzystne warunki pogodowe w 2003 roku rolnictwo Korei Północnej uzyskało rekordowe w całej dekadzie plony. Pomimo tego nadal występowały niedobory żywności — w 2004 roku nadal ok. 6,4 mln osób było uzależnionych od pomocy zagranicznej. Wedle FAO sytuacja będzie się pogarszać ze względu na fatalny stan rolnictwa (np. zaledwie połowa traktorów jest na chodzie oraz nawet te są w fatalnym stanie technicznym). 90% nawozów sztucznych jest importowanych albo przekazywanych bezpłatnie przez Koreę Południową. Po 2002 roku wskutek częściowego uwolnienia cen przy utrzymaniu centralnego planowania oraz nieefektywnej produkcji kołchozowej w kraju znacząco wzrosły ceny żywności (np. z 0,9 won/kg ryżu do 46 won/kg). Normą żywieniową dla ludności miejskiej jest 575 g zboża. W praktyce przeważajaca ilość osób otrzymuje zaledwie 319 g, co zaspokaja około połowy średniego zapotrzebowania kalorycznego[78].
Ogromne środki są w gospodarce Korei Północnej pochłaniane przez ręczne sterowanie kluczowymi inwestycjami przez przywódców partyjnych. Życzenia Kim Ir Sena czy Kim Dzong Ila są traktowane jako polecenia (gyoshi, bang zim), których naruszenie jest traktowanie jako złamanie dyscypliny partyjnej, nawet jeśli są wzajemnie sprzeczne albo absurdalne z inżynierskiego albo ekonomicznego punktu widzenia. Do tego typu inwestycji trzeba m.in. wcale nieukończony monumentalny hotel Ryugyong, kombinat przemysłowy Dae An, fabryka samochodów Pyeonghwa (znana z fatalnej jakości kopii Mercedesa pod nazwą Kaengsaeng) czy farma Hwanghae Namdo. Inwestycje te były rozpoczynane w wyniku decyzji politycznej bądź ideologicznej (np. wykazanie wyższości gospodarki socjalistycznej), kosztem setek milionów dolarów oraz bez szans na faktyczne uruchomienie - np. sieć energetyczna Korei Płn nie dysponowała mocą odpowiednią do zasilania kombinatu Dae An[65] .
Korea Północna ma znaczne zasoby surowców mineralnych. Na świecie jest 18. największym producentem żelaza oraz cynku. 22. miejsce pod względem posiadanych złóż węgla. Jest także 15. największym producentem fluorytu oraz 12. co do wielkości producentem miedzi oraz soli w Azji. Odmienne duże zasoby naturalne używane w produkcji to m.in. ołów, wolfram, grafit, magnezyt, złoto, piryty, fluoryt oraz energia wodna[73].
W 1984 roku władze Korei Północnej dopuściły możliwość powstawania spółek typu joint venture.
Przyczynami stagnacji gospodarki KRLD są przede wszystkim centralne planowanie oraz wszechobecny terror polityczny. Seria klęsk ekologicznych, postępująca korupcja, a także upadek bloku socjalistycznego w Europie Centralnej oraz Wschodniej, ze Związkiem Radzieckim na czele, pogorszyły oraz tak złą sytuację. Rolnictwo jest w złym stanie, dystrybucja żywności skierowana jest do wojska. Korea Północna jest wyłącznym z krajów Dalekiego Wschodu, który nie przeżył cudu gospodarczego.
Od lipca 2002 roku Korea Północna rozpoczęła eksperyment z kapitalizmem w Przemysłowym Regionie Kaesŏng, tuż przy granicy z Południem. Niewielka liczba innych obszarów była określona jako Regiony Specjalne, pomiędzy innymi Sinŭiju niedaleko granicy z Chinami. Kontynentalne Chiny oraz Korea Południowa są największymi partnerami handlowymi kraju. W roku 2003 obrót w kontakcie z Chinami wzrósł o 38% oraz wyniósł 1,02 miliarda dolarów, a z południowym sąsiadem o 12% do 724 milionów dolarów od początku rozpoczęcia eksperymentu. W ciągu jednego roku, od 2002 do 2003, liczba abonentów telefonii komórkowej wzrosła z 3000 do około 20 000. Jednakże od czerwca 2004 roku telefony komórkowe zostały znowu oficjalnie zakazane. Obserwuje się wzrost liczby oraz znaczenia targów, jarmarków, czy rynków z artykułami rolniczymi oraz żywnością w Kaesŏng, Pjongjangu, a także na granicy chińsko-koreańskiej.
W kwestii zahamowania szalejącej inflacji, 1 grudnia 2009 roku w KRLD przeprowadzono denominację wona w stosunku 100 do 1, dając czas obywatelom na wymianę waluty zaledwie parę dni, do 6 grudnia[79], przy czym obowiązywał limit 100 tysięcy wonów (ok. 35 $) na osobę, podniesiony następnie do 300 tysięcy. Wzbudziło to zamieszki w kraju, a obywatele palili banknoty, które uznali za bezwartościowe[80][81]. Kolejnym krokiem w walce z inflacją był zakaz używania obcych walut w Korei, który wszedł w życie 28 grudnia 2009 roku[82].
Turystyka
Korea Północna jest krajem trudno dostępnym dla turystów oraz niewielka ich liczba odwiedza ten kraj. Przeważajaca ilość turystów to obywatele Chin, Rosji oraz Japonii. Dla obywateli polskich wymagana jest wiza, którą zwykle otrzymują. Żadna osoba nie może podróżować samodzielnie po kraju. Wymagany jest oficjalny koreański "przewodnik", który zna język ojczysty turysty. Do stycznia 2010 roku obywatele USA mogli przekraczać granicę Korei Północnej jedynie po to, by jako widzowie wziąć udział w corocznym festiwalu Arirang. Restrykcje te zniesiono oraz aktualnie Amerykanie potrafią wjeżdżać do KRLD przez cały rok[83].
Koreańczycy z Południa potrzebują specjalnej zgody obu rządów na wjazd do tego kraju. W roku 2002 obszar wokół góry Kŭmgang, znajdującej się niedaleko granic z Republiką Korei, stał się ogłoszony strefą turystyczną, gdzie obywatele Korei Południowej nie potrzebują specjalnych zezwoleń na wjazd. Dzięki temu co roku w to miejsce zjeżdżają tysiące obywateli tego państwa.
Transport
W centrach miast Korei Północnej popularnymi środkami transportu są tramwaje oraz trolejbusy. Przeważajaca ilość pojazdów komunikacji miejskiej to używane wozy kupione w miastach Europy oraz Chin[84][85]. Embarga nałożone na KRLD zmusiły władze kraju do uruchomienia także własnej produkcji pojazdów na potrzeby transportu publicznego.
Łączna długość tras kolejowych w Korei Północnej to 5200 km (z tego ok. 4500 km kolei normalnotorowej)[86]. W okolicach miasta Haeju zbudowano niewielką sieć wąskotorową[86]. Tabor obsługiwany przez północnokoreańskie koleje państwowe jest zróżnicowany, składa się zarówno z trakcyjnych pojazdów elektrycznych, jak oraz spalinowych. Wciąż używane liniowo są przestarzałe lokomotywy pamiętające czasy okupacji japońskiej, a także pochodzące ze Stanów Zjednoczonych oraz Europy. Są także spalinowozy kupione jako używane w Chinach, pomiędzy innymi typu DF4B. Wagony pasażerskie w większości są podobne do tych, które jeździły niegdyś po Związku Radzieckim.
Transport wodny wzdłuż głównych rzek odgrywa dużą rolę dla przewozu ludzi oraz towarów. Śródlądowe szlaki handlowe oraz pasażerskie liczą łącznie 2253 kilometrów długości. Z wyjątkiem granicznych rzek Amnok (Yalu) oraz Tumen, pływają po nich z reguły niewielkie łodzie.
Największe porty KRLD leżą na wschodnim wybrzeżu. Z uwagi na głębsze wody Morza Wschodniego (Japońskiego) tamtejsze porty potrafią przyjmować większe jednostki niż porty leżące w zachodniej części kraju. Do największych portów należą Namp'o na zachodnim wybrzeżu oraz Rajin, Ch'ŏngjin, Wŏnsan czy Hamhŭng na wschodzie. W latach 90. północnokoreańskie porty były w stanie odprawić 35 milionów ton ładunku rocznie.
Na początku lat 90. Korea Północna posiadała dalekomorską flotę handlową, złożoną z około 60 jednostek. Ich łączna nośność wynosiła 709 442 ton metrycznych. W skład floty wchodziło pomiędzy innymi 58 statków towarowych oraz 2 tankowce. Aktualnie największe inwestycje w transporcie morskim związane są z rozbudową portów przeładunkowych oraz rozwojem krajowego transportu rzekami.
Połączeń lotniczych pomiędzy Koreą Północną oraz resztą świata jest bardzo niewiele. Najważniejszym lotniskiem pasażerskim w kraju leży niedaleko stolicy port lotniczy w Sunan pod Pjongjangiem. Z różną częstotliwością samoloty północnokoreańskich linii lotniczych Air Koryo latają z reguły do miast w Chinach: do Pekinu, Szanghaju (od sierpnia 2010[87][88]), Shenyangu oraz Shenzhen, a także do Bangkoku, Makau, Moskwy czy Władywostoku.
Wszystkie cywilne statki powietrzne zarejestrowane w Korei Północnej należą do linii lotniczych Air Koryo. W skład floty Air Koryo wchodzą m.in. przestarzałe An-24 (7 egzemplarzy), a także maszyny Ił-62M (4 sztuki), Tu-134B-3 (3 szt.), Tu-154 (4 szt.) czy Tu-204-100B albo Tu-204-300 (po jednej sztuce – zakupione w 2008 roku).
Najpopularniejsza lądowa droga wjazdowa do Korei Północnej przebiega przez most na granicy KRLD oraz Chin (zwany Mostem Przyjaźni Chińsko-Koreańskiej), łączący chińskie miasto Dandong oraz koreańskie Sinŭiju. Przekraczanie granicy Korei Północnej oraz Południowej jest niemożliwe na całej długości, z wyjątkiem specjalnego przejścia w P'anmunjŏm (całkowicie niedostępnego dla zwykłych obywateli), gdzie 27 lipca 1953 roku podpisano porozumienie rozejmowe, kończące wojnę koreańską.
Prywatne samochody są w KRLD niezwykle luksusowym dobrem, do którego dostęp posiadają zaledwie najważniejsi politycy czy utytułowani na arenie międzynarodowej sportowcy. W 2008 roku w 70% gospodarstw domowych jako głównego środka transportu używano rowerów. Wskaźnik ten wciąż rośnie, a rowery przyczyniają się do rozwoju małej prywatnej przedsiębiorczości, za milczącym przyzwoleniem władz oraz aparatu bezpieczeństwa. Dzięki rowerom drobni handlarze potrafią łatwiej przewozić towary, ze sprzedaży których żyją[89].
Nieliczni Koreańczycy z Północy, którzy posiadają prawo do posiadania własnego samochodu, potrafią korzystać z samochodów oraz lekkich pojazdów ciężarowych własnej produkcji, montowanych w fabryce w Namp'o, dzięki współpracy joint-venture, prowadzonej przez południowokoreański koncern Pyŏnghwa Motors oraz należącą do KRLD firmę Ryonbong General Corp[90].
Media
Media w Korei Północnej należą do najbardziej odgórnie kontrolowanych na świecie. Formalnie, konstytucja Korei Północnej zapewnia wolność słowa oraz prasy, jednak władze kraju nie pozwalają na realizację tych praw obywatelom. W raporcie Reporterów Bez Granic z 2010 roku KRLD była sklasyfikowana na 177. miejscu na 178 krajów w rankingu wolności mediów[91]. Niższe miejsce zajęła zaledwie Erytrea. Dla porównania, Polska zajmuje 32. miejsce w tym samym rankingu[91].
Tak mała pozycja KRLD w rankingu wolności mediów oznacza, że obywatele nie posiadają dostępu do jakichkolwiek informacji o kraju oraz świecie innych niż oficjalne oraz starannie ocenzurowane. W publicznym obiegu znaleźć się potrafią jedynie informacje wychwalające politykę władz. Całkowicie niedostępne dla zwykłych obywateli są informacje pochodzące z jakichkolwiek mediów zagranicznych. Wszystkie środki masowego przekazu kreują kult Kim Dzong Ila, stale opisując jego codzienne aktywności, takie jak składanie wizyt w fabrykach oraz zakładach pracy na terenie całego kraju (nazywane "udzielaniem wskazówek na miejscu"). W państwowej prasie, radiu oraz telewizji obowiązuje zakaz wspominania o problemach ekonomicznych oraz politycznych kraju[92]. Północnokoreańska Centralna Agencja Prasowa (ang. Korean Central News Agency, KCNA) jest najważniejszym źródłem wiadomości przekazywanych Koreańczykom w kraju oraz wszystkim odbiorcom oficjalnych przekazów z Korei Północnej za granicą.
W Korei Północnej ukazuje się 12 gazet oraz 20 czasopism oraz różnego rodzaju periodyków. Wszystkie wydawane są w stolicy kraju, Pjongjangu[93]. Do najważniejszych tytułów prasowych należą Rodong Sinmun, Chŏson Inmingun, Minju Chŏson czy Rodongja Sinmun. W KRLD nie są media prywatne[92]. Wszyscy dziennikarze są członkami rządzącej Partii Pracy Korei[94].
Demografia
Populacja Korei Północnej liczy niespełna 23 miliony mieszkańców. Jest jedną z najbardziej jednorodnych etnicznie oraz językowo na świecie. Na terenie KRLD żyją zaledwie niewielkie społeczności Chińczyków, Japończyków, Wietnamczyków czy Koreańczyków z Południa. Mieszka tam także niewielka grupa Europejczyków, z reguły w stołecznym Pjongjangu. W większości są to dyplomaci oraz pracownicy organizacji humanitarnych oraz firm współpracujących z Koreańczykami.
Przewidywana długość życia obywateli Korei Północnej to 63,81 lat (kobiety 66,53, mężczyźni 61,23)[95]. Plasuje to KRLD na odległym, 170. miejscu na liście 224 krajów, których mieszkańcy żyją najdłużej[96].
Wskaźnik śmiertelności noworodków wynosi 51,34 zgonów na 1000 urodzeń. To 2,5-krotnie więcej niż w Chinach, 5 razy więcej niż w Rosji oraz 12-krotnie więcej niż w Korei Południowej[97]. Tym samym KRLD zajmuje 49. miejsce wśród krajów, w których umiera najwięcej noworodków.
Współczynnik dzietności dla Korei Północnej to 1,94 dziecka – tyle dzieci przypada na jedną kobietę w wieku rozrodczym (15-49 lat)[98]. Jest on nader niski, podobny do tego w krajach wysoko rozwiniętych, jak USA czy Francja.
Religia
Konstytucja KRLD w rozdziale V, artykule 68. zakłada wolność wyznania[99][100]. Jednak dalej, w tym samym artykule czytamy, że "religia nie może stać się pretekstem do wprowadzenia obcych sił na teren kraju, a także do działań wymierzonych w państwo albo porządek społeczny".
De facto, biorąc pod uwagę przyjęte przez zachodnich religioznawców kryteria uznania za osobę wierzącą, przeważajaca ilość obywateli Korei Północnej to ateiści. Jednak ze społecznego oraz kulturowego punktu widzenia jest inaczej, bo wpływy tradycyjnych religii oraz wierzeń Wschodu, takich jak buddyzm oraz konfucjanizm, do dziś są w Korei Północnej znaczne[101][102][103][55]. Na terenie KRLD istnieje wiele zabytków oraz ośrodków zarówno buddyjskich, jak oraz konfucjańskich. Istnieje tu także społeczność chrześcijańska oraz tradycyjna Chondogyo ("Niebiańska Droga").
Stolica kraju, Pjongjang, przed wojną koreańską była centrum działalności chrześcijańskich misjonarzy w tej części świata, zyskując nawet przydomek "Jerozolimy Wschodu"[104]. Po zakończeniu japońskiej okupacji Korei w 1945 roku nowe władze północnej części Półwyspu Koreańskiego rozpoczęły represje duchownych oraz wyznawców chrześcijaństwa.
Władze brutalnie rozprawiły się z wierzącymi, wyrzucając z kraju albo likwidując wszystkich księży oraz niszcząc wszystkie świątynie zarządzane przez duchownych niezależnych od komunistycznych władz. Szacuje się, że łącznie, od końca lat 40. XX wieku, poniosło śmierć albo porwanych było 166 duchownych albo wyznawców chrześcijaństwa. Ofiarą prześladowań padł pomiędzy innymi biskup Pjongjangu, Francis Hong Yong-ho. Tuż po wyborze na biskupa stołecznej diecezji KRLD w marcu 1962 roku, słuch o nim zaginął[105].
Płaskorzeźba z wizerunkiem
Buddy w górach
Kŭmgang na terenie Korei Północnej
Wedle pochodzących z 2007 roku danych brytyjskiej organizacji Religious Intelligence oraz danych Kościoła Zielonoświątkowego, statystyka dotycząca ateistów oraz wyznawców wielorakich religii w Korei Północnej wygląda następująco[106][107]:
-
Osobny artykuł: Czeondoizm.
-
-
Sytuacja buddystów w Korei Północnej jest lepsza niż innych grup wyznaniowych, dla przykładu chrześcijan, którzy są prześladowani. Ze względów na wpływ buddyzmu na tradycję oraz kulturę Korei, wyznawcy tej religii otrzymują na swoją działalność niewielkie, choć znaczące dla nich fundusze od państwa[108].
Zdaniem organizacji Human Rights Watch, tak naprawdę w Korei Północnej nie istnieje wolność wyznania. Wspierane przez państwo świątynie oraz pojedyncze, nieliczne grupy wyznawców wielorakich religii prawdopodobnie posiadają stwarzać pozory tolerancji religijnej na użytek zewnętrzny[109]. Wedle oficjalnych, rządowych statystyk, w Korei Północnej mieszka dziesięć tysięcy protestantów oraz zaledwie cztery tysiące katolików[110]. Istniejące świątynie (w tym cztery kościoły) są pokazywane przybywającym do Korei Północnej zagranicznym turystom jako dowód rzekomo pełnej swobody religijnej[111][112].
Zbierająca informacje o prześladowaniach chrześcijan na całym świecie organizacja Open Doors podaje, że w Korei Północnej chrześcijanie są szykanowani jak nigdzie indziej na świecie[113].
Opieka zdrowotna
Gabinet dentystyczny w jednym ze szpitali w stolicy Korei Północnej,
Pjongjangu
Korea Północna ma system publicznej służby zdrowia oraz ubezpieczeń zdrowotnych. Na opiekę zdrowotną rocznie przeznacza się w KRLD 3% produktu krajowego brutto. Od lat 50. XX wieku dużą wagę władze państwowe przywiązywały do rozwoju sieci szpitali oraz przychodni. Dzięki temu liczba państwowych szpitali wzrosła tam z 285 w 1955 roku, do 2401 w roku 1986, a przychodni – z 1020 do 5644[114]. Pewne szpitale powstawały bezpośrednio w sąsiedztwie fabryk oraz kopalń, właśnie na potrzeby leczenia ich pracowników. Od 1979 większy nacisk położono na leczenie środkami medycyny tradycyjnej, takimi jak zioła czy akupunktura.
System opieki zdrowotnej w KRLD załamał się na początku lat 90., z powodu problemów z żywnością, dostawami prądu oraz dystrybucją lekarstw. Do złego stanu tamtejszej służby zdrowia przyczyniły się także katastrofy naturalne, jakie dotknęły Koreę Północną w I połowie lat 90 oraz fatalna sytuacja ekonomiczna państwa. Krajowe wydatki na służbę zdrowia w przeliczeniu na obywatela nie przekraczają 1 dolara rocznie. W wielu szpitalach oraz przychodniach w całym kraju są problemy nawet z podstawowymi lekami oraz narzędziami. Brakuje bieżącej wody, częste są przerwy w dostawach prądu. Opieka jest formalnie bezpłatna, w praktyce kwitnie łapownictwo oraz dostęp do podstawowych usług zdrowotnych wymaga przekazania nieformalnej opłaty. Nie dotyczy to członków partii oraz politycznej elity kraju, którzy są w uprzywilejowanej sytuacji[115] .
Niemal 100% obywateli Korei Północnej ma dostęp do bieżącej wody, lecz nie stale jest ona zdatna do picia. Częste są choroby zakaźne, takie jak gruźlica, malaria oraz zapalenie wątroby typu B.
Niezależnie od innych problemów zdrowotnych, wielu mieszkańców Korei Północnej cierpi z powodu niedożywienia – to przyczynia się do złej kondycji zdrowotnej tamtejszego społeczeństwa. Winne temu są klęski naturalne, jakie dotykały kraj, a także zła polityka władz, które żywność otrzymywaną w ramach pomocy humanitarnej przekazują z reguły na potrzeby wojska. Raport ekspertów z oenzetowskiej inicjatywy World Food Program wskazywał, że aż 60% północnokoreańskich dzieci cierpi z powodu chronicznego głodu, a 16% jest skrajnie niedożywionych.
Kultura
Tradycyjne aspekty kultury koreańskiej są pomijane w Korei Północnej. Oficjalnie państwo jest ateistyczne, mimo tego istnieje parę kościołów.
Bardzo wyraźny jest kult jednostki w odniesieniu do Kim Ir Sena oraz Kim Dzong Ila. Wiele z pozycji północnokoreańskiej literatury, teatru czy filmu dotyczy tych dwóch postaci oraz ich życia. Literatura oraz sztuka w Korei Północnej leżą pod całkowitą kontrolą państwa. Instytucjami powołanymi do sprawowania tej kontroli są dwa departamenty Komitetu Centralnego Partii Pracy Korei: Propagandy oraz Agitacji oraz Kultury oraz Sztuki[116].
Podczas okupacji Korei przez Japonię w latach 1910-1945, koreańska kultura stała się obiektem ataku ze strony Japończyków. Kolonialne władze narzucały realizację polityki asymilacji kulturowej oraz japonizacji mieszkańców Półwyspu Koreańskiego. Używanie języka koreańskiego w szkołach oraz wszelkich miejscach publicznych było zabronione. Koreańczyków zmuszano do nauki języka japońskiego, a także do przyjmowania japońskich nazwisk oraz shintō[117]. Niszczono najważniejsze pomniki kultury oraz historii Korei oraz dokumenty stawiające Japończyków w negatywnym świetle.
W lipcu 2004 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO wpisano znajdujący się w Korei Północnej kompleks grobowców z czasów późnego królestwa Koguryŏ. To pierwszy obiekt na liście UNESCO, położony na terytorium KRLD.
W lutym 2008 roku w stolicy Korei Północnej, Pjongjangu, zagrała orkiestra symfoniczna Filharmonii Nowojorskiej[118]. Koncert obejrzeli zaledwie zaproszeni goście, wybrani przez Koreańczyków[119], ale był on transmitowany przez państwową telewizję[120].
Ważnym wydarzeniem kulturalnym w Korei Północnej są pokazy masowego tańca, tak zwane Masowe Igrzyska (ang. Mass Games). Najbardziej znane z nich to organizowane corocznie w sierpniu festiwale Arirang. Bierze w nich udział nawet 100 tysięcy obywateli. Igrzyska składają się z pokazów tańca, gimnastyki oraz skomplikowanych układów choreograficznych. Festiwale są wydarzeniami o znaczeniu propagandowym. Posiadają ukazywać siłę Korei Północnej oraz rządzącej tam Partii Pracy Korei oraz pozytywne aspekty historii Korei. Masowe Igrzyska dzieją się w Pjongjangu na wielorakich obiektach w mieście, zależnie od liczby uczestników pokazów w danym roku – najczęściej na stadionie Rungnado im. 1 maja, który jest jednym z największych stadionów na świecie (mieści 150 tysięcy kibiców).
Język
-
Osobny artykuł: Język koreański.
Język koreański nie trzeba do żadnej większej grupy językowej, aczkolwiek niektórzy przypisują go do języków ałtajskich. Jest używany na całym Półwyspie Koreańskim, w obu Koreach. Koreański używany na Północy różni się od tego w Republice Korei tak, jak różnią się od siebie dwa dialekty tego samego języka. W Korei Południowej jest więcej zapożyczeń z języków obcych, szczególnie z angielskiego. Ich napływ do koreańszczyzny używanej w KRLD przez silną izolację tego kraju jest mocno ograniczony.
Ponadto w Korei Północnej od 1949 roku nie używa się ideogramów sinokoreańskich (tzw. hanja), a jedynie hangylu, czyli alfabetu koreańskiego (w KRLD określany jest on jako dzosongyl). Znaki te wciąż używane są na Południu, zwłaszcza w literaturze pięknej czy książkach naukowych. Ich nauczanie przebiega się na kursach w szkołach średnich, które jednak z reguły nie są obowiązkowe.
W obu częściach Półwyspu używana jest inna metoda romanizacji koreańskich znaków. Językoznawcy z Korei Północnej stosują nieco zmodyfikowaną transkrypcję McCune'a-Reischauera, z tym że ci z Południa preferują tzw. transkrypcję poprawioną.
Społeczeństwo
Prawa człowieka
-
W latach 50-tych wszyscy obywatele Korei Północnej zostali sklasyfikowani wedle swojego pochodzenia jako "przyjaźni", "neutralni" oraz "wrodzy". Spośród osób zakwalifikowanych jako "wrogie" 2,5 tys. było bezzwłocznie straconych, zaś 70 tys. trafiło do obozów pracy. W późniejszych latach klasyfikacja ta była rozszerzona na pięćdziesiąt jeden podkategorii. Zakwalifikowanie do określonej klasy społecznej wynika m.in. z pochodzenia rodziców. Od klasyfikacji zależy pozwolenie na małżeństwo, odmiana wybieranego zawodu oraz forma kary w przypadku wykroczeń. Partia rządząca jest strukturą praktycznie zamkniętą, nowi członkowie spoza klasy uprzywilejowanej są przyjmowani tylko w wyjątkowych przypadkach[65]. Od początku istnienia reżimu powszechne są prześladowania religijne. Wedle organizacji Open Doors 25% koreańskich chrześcijan było umieszczonych w obozach pracy, pozostali zaś muszą ukrywać się ze swoim wyznaniem oraz są powszechnie dyskryminowani[121].
Liczne organizacje zajmujące się obroną praw człowieka, w tym tak znane jak Amnesty International czy Human Rights Watch, wymieniają Koreę Północną jako jeden z krajów, które nie przestrzegają praw człowieka oraz w których sytuacja obywateli pod tym względem jest najgorsza[122].
Uciekinierzy z Korei Północnej mówią o istnieniu obozów pracy oraz obozów koncentracyjnych, w których przebywać ma od 150 do 200 tysięcy obywateli (ok. 0,85% ogółu ludności)[123]. Wedle ich relacji więźniowie tych obozów poddawani są torturom oraz eksperymentom medycznym (w tym na kobietach przeprowadza się przymusowe aborcje), zmusza się ich także do ciężkiej pracy ponad siły. Powszechny jest głód. Ponadto wedle doniesień uciekinierów, w placówkach tych dokonuje się morderstw oraz gwałtów. Do tego typu obozów trafiają z reguły osoby skazane za domniemane przestępstwa polityczne. W ramach odpowiedzialności zbiorowej do obozów zsyłane są całe rodziny. Nie wolno im zawierać małżeństw, są pozbawieni kontaktu ze światem zewnętrznym, a o jedzenie muszą zadbać sami – żywią się tym, co im samym uda się wyhodować[124].
Aparat represji uległ liberalizacji pod koniec lat 90. kiedy okazało się, że Korea Północna ma bardzo mały przyrost naturalny. Liczne wyroki śmierci władze zaczęły zamieniać na mniej dotkliwe kary. W całym kraju, nie tylko wśród pracowników wymiaru sprawiedliwości, rozkwitła korupcja[125]. Dzięki temu nielegalne oglądanie południowokoreańskich filmów, słuchanie pochodzącej stamtąd muzyki, a nawet radia z Korei Południowej to zjawiska, na które władze nieraz przymykają oko[126][127].
Siły specjalne Korei Północnej wciąż dokonują morderstw politycznych poza granicami kraju skierowanych zwłaszcza przeciwko uciekinierom oraz aktywistom nagłaśniającym problem łamania praw człowieka[128][129].
Prostytucja w Korei Północnej jest kontrolowana przez tamtejszy rząd – młode dziewice, po wezwaniu do kippŭmjo muszą świadczyć usługi seksualne dygnitarzom państwowym[130].
Kult jednostki
Rząd Korei Północnej ściśle kontroluje zgodność wszelkich aspektów kultury narodowej z oficjalną ideologią. Instytucje kultury w KRLD służą przede wszystkim budowaniu oraz podtrzymywaniu kultu przywódców: Kim Ir Sena oraz, w mniejszym stopniu, Kim Dzong Ila. Jeden z najwybitniejszych znawców północnokoreańskiej rzeczywistości, Bradley K. Martin podczas wizyty w KRLD w 1979 roku zaobserwował, że dosłownie wszystkie dzieła sztuki, utwory muzyczne czy rzeźby, z którymi zetknął, służyły gloryfikacji obu przywódców Korei Północnej (w owym czasie propagandowa kampania służąca budowie autorytetu oraz gloryfikacji Kim Dzong Ila była już w toku[131]). Pewne przekazy propagandowe usiłują wyrobić przekonanie, że Kim Ir Sen jest "stwórcą Świata", a Kim Dzong Il ma dar panowania nad pogodą[131]. Wiele ważnych miejsc, monumentów czy placówek edukacyjnych nosi imię Kim Ir Sena. Istnieją m.in. Uniwersytet im. Kim Ir Sena w stolicy KRLD, Pjongjangu, Stadion im. Kim Ir Sena czy Plac im. Kim Ir Sena (oba te miejsca znajduję się także w stolicy).
Pieśń zatytułowana Bez Partii nie ma Ojczyzny (kor. 당신이없으면 조국도없다, ang. No Motherland Without You) wykonywana przez Chór Koreańskiej Armii Ludowej, wedle oficjalnych przekazów była skomponowana osobiście przez Kim Dzong Ila oraz jest jednym z najbardziej znanych utworów muzycznych w kraju. Zmarły w 1994 roku Kim Ir Sen ma aktualnie status Wiecznego Prezydenta. Z tego względu zachodni publicysta Christopher Hitchens nazwał politykę Korei Północnej oraz tamtejszy kult nieżyjącej jednostki, Kim Ir Sena "nekrokracją" albo "tanatokracją"[132].
Jak twierdzą uciekinierzy z Korei Północnej, celem edukacji sterowanej przez państwowy aparat propagandy jest deifikacja Kim Ir Sena oraz Kim Dzong Ila[133]. Sam Kim Ir Sen odrzucał oskarżenia o budowanie wokół siebie kultu, określając je jako przejawy "frakcjonizmu"[131].
Krytycy północnokoreańskiego reżimu twierdzą, że Kim Dzong Il zbudował wokół siebie kult jednostki stwarzając wrażenie, że odziedziczył go po ojcu. Osoba Kim Dzong Ila stanowi centrum życia społeczno-politycznego obywateli Korei Północnej. Jego urodziny obchodzone 16 lutego są jednym z najważniejszych świąt państwowych w KRLD. Z okazji jego 60. urodzin w 2002 roku (licząc wedle oficjalnej daty urodzin – zdaniem ekspertów nie jest tak naprawdę pewne, czy Kim Dzong Il przyszedł na świat w 1941 czy 1942 roku) w całym kraju odbyły się masowe uroczystości[134]. Kult Kim Dzong Ila jest mniej nasilony niż niegdyś kult Kim Ir Sena. W 2004 roku z poniektórych miejsc publicznych zaczęto nawet usuwać portrety Kim Dzong Ila[135]. Zdaniem niektórych, mniejsze natężenie kultu wobec Kim Dzong Ila ma związek z szacunkiem dla ojca obecnego przywódcy KRLD, albo z obawami przed oskarżeniami o niedobór dbałości pamięci o Kim Ir Senie[136]. Eksperci oraz media spoza Korei Północnej zasadniczo zgadzają się z tym poglądem, z tym że oficjalne przekazy Korei Północnej wciąż określają Kim Dzong Ila jako zasługującego na najwyższy szacunek bohatera, który powinien zostać otoczony kultem[137].
Plakat propagandowy z napisem: "Nasze dzieci odziedziczą zjednoczoną Ojczyznę!"
Zjednoczenie Korei
Polityka zjednoczeniowa Korei Północnej opiera się na dążeniu na połączeniu obu państw koreańskich bez ingerencji innych krajów, z zachowaniem dwóch rządów oraz systemów politycznych, istniejących już po obu stronach dzielącego Półwysep Koreański 38. równoleżnika. Ówczesny prezydent Republiki Korei Kim Dae-jung oraz przywódca Korei Północnej Kim Dzong Il 15 czerwca 2000 roku podpisali wspólną deklarację (zwaną "porozumieniem 15 czerwca"). Obie strony zapowiedziały w treści porozumienia dążenie do pokojowego zjednoczenia Półwyspu Koreańskiego. Dokument ten stał się wykorzystany w Korei Północnej jako narzędzie propagandy, mające udowodnić mocarstwową pozycję państwa, kompromitację Stanów Zjednoczonych oraz gotowość Koreańczyków z Południa do oddania się pod władzę Kim Dzong Ila. W Korei Południowej cała inicjatywa - określana mianem strategii pokoju - spotkała się ze zdecydowaną krytyką mediów. Wobec reakcji Pjongjangu próby dalszego zbliżenia zostały stanowczo zahamowane[138].
10 października 1980 roku Kim Ir Sen zaproponował formułę zjednoczenia polegają na utworzeniu na terenie całego Półwyspu Koreańskiego Demokratycznej Federalnej Republiki Korei, mającej funkcjonować jako federacja obu państw koreańskich, z zachowaniem odrębnych rządów, a tym samym systemów politycznych[139].
Święta narodowe oraz festiwale
Szkolnictwo
Dziewczynka w szkole w Pjongjangu
Edukacja w Korei Północnej jest państwowa oraz obowiązkowa do drugiego stopnia nauczania. Nauka w północnokoreańskich szkołach jest bezpłatna[140].
Na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku wprowadzono obowiązkowe mundurki szkolne[141]. Pedagodzy aktywnie stosują zróżnicowane zabiegi heurystyczne w celu rozwijania niezależności oraz kreatywności uczniów[142].
Obowiązkowa edukacja trwa jedenaście lat oraz zawiera w sobie jeden rok przedszkola, cztery lata szkoły podstawowej oraz sześć lat szkoły średniej. Na program nauczania składają się zarówno przedmioty akademickie jak oraz polityczno-ideologiczne[143].
Szkoły podstawowe (nazywane "szkołami ludowymi") przeznaczone są dla dzieci w wieku od 6 do 9 lat. Następnym etapem edukacji jest nauka w gimnazjum albo w specjalnym liceum, zależnie od wyboru przez ucznia specjalizacji oraz związanej z nią ścieżki edukacyjnej. Edukacja w gimnazjum albo liceum specjalnym trwa od 9 do 16 roku życia.
Nauka w szkołach wyższych nie jest obowiązkowa. Szkolnictwo wyższe zawiera w sobie placówki nauczające na poziomie akademickim oraz szkoły, które stanowią kontynuację specjalności obranej w szkole średniej.
W Korei Północnej są trzy rodzaje instytucji oferujących kształcenie na poziomie akademickim: uniwersytety, szkoły zawodowe oraz szkoły techniczne. Dwa największe uniwersytety to Uniwersytet im. Kim Ir Sena oraz Uniwersytet Technologiczny (ang. Pyongyang University of Science and Technology, PUST). Obydwa leżą w Pjongjangu.
Na powstałym w październiku 1946 roku Uniwersytecie im. Kim Ir Sena na początku lat 90. studiowało ok. 16 tysięcy żaków. Uczelnia oferuje kształcenie na poziomie studiów licencjackich, magisterskich oraz doktoranckich. Uniwersytet ten uważany jest za szkołę elitarną. Nazywany jest "szczytem osiągnięć północnokoreańskiego systemu edukacji"[144].
Korea Północna trzeba do krajów o niskim wskaźniku analfabetyzmu. Czytać oraz pisać potrafi 99% obywateli w wieku przynajmniej 15 lat[145].
Sport
Najbardziej znanym wydarzeniem sportowym w Korei Północnej jest coroczny festiwal Arirang – największe na świecie masowe pokazy gimnastycznych akrobacji oraz układów choreograficznych z udziałem tysięcy tancerzy, w większości zwykłych obywateli oraz dzieci.
Główną organizacją piłkarską w KRLD jest Północnokoreański Związek Piłki Nożnej. Tamtejsze drużyny piłkarskie rywalizują w kilku rodzajach rozgrywek: w lidze złożonej z trzech klas rozgrywkowych[146], w Mistrzostwach Postępu Technicznego oraz w Mistrzostwach Republiki. Najbardziej utytułowanym klubem jest drużyna im. 25 kwietnia z miasta Namp'o (kor. 4.25 체육단, ang. 4.25 Sports Group). Piłkarze tego klubu dziesięciokrotnie zdobywali mistrzostwo kraju.
Reprezentacja Korei Północnej w piłce nożnej jest zrzeszona w Azjatyckiej Konfederacji Piłkarskiej. W rankingu FIFA z września 2010 roku męska reprezentacja piłkarska KRLD zajęła odległe, 106. miejsce[147][148].
Do tej pory Koreańczycy z Północy w mistrzostwach świata w piłce nożnej grali dwukrotnie: w 1966 oraz 2010. Podczas mundialu w 2010 roku, rozgrywanego w Republice Południowej Afryki, reprezentacja KRLD odpadła w fazie grupowej, przegrywając wszystkie trzy rozegrane mecze z Brazylią (1:2)[149][150], Portugalią (0:7)[151][152][153] oraz Wybrzeżem Kości Słoniowej (0:3)[154][155][156]. Blamaż północnokoreańskich piłkarzy na mundialu w RPA wywołał w światowych mediach spekulacje, jakoby trener oraz niektórzy zawodnicy po powrocie do kraju posiadali zostać surowo ukarani, włącznie z zesłaniem na przymusowe roboty w obozie pracy[157][158][159].
Do światowej czołówki zalicza się północnokoreańska reprezentacja w piłce nożnej kobiet. We wrześniu 2010 zajmowała 6. miejsce w światowym rankingu kobiecych reprezentacji, przygotowanym także przez FIFA[160][161].
Reprezentacja Korei Północnej w hokeju na lodzie mężczyzn zajmuje odległe, 43. miejsce na 49 sklasyfikowanych drużyn w rankingu Międzynarodowej Federacji Hokeja na Lodzie (IIHF)[162]. Do 2007 hokejowa drużyna KRLD grała w Dywizji II, ale była zdegradowana do Dywizji III za nieprzystąpienie do rozgrywek.
Kobieca reprezentacja KRLD w hokeju na lodzie zajmuje 21. miejsce spośród 34 uwzględnionych w rankingu drużyn[163] oraz gra w Dywizji II.
Na Igrzyskach Olimpijskich reprezentacja Korei Północnej zadebiutowała na zimowej olimpiadzie w Innsbrucku, w 1964 roku. Na igrzyskach letnich północnokoreańscy sportowcy po raz pierwszy wystąpili w Monachium, w roku 1972. Zdobyli wówczas pięć medali, w tym jeden złoty, jeden srebrny oraz trzy brązowe. Wyznaczone przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski oznaczenie kodowe Korei Północnej to PRK.
Podczas ceremonii otwarcia oraz zamknięcia Letnich Igrzysk Olimpijskich w Sydney w 2000 roku oraz IO w Atenach w roku 2004, sportowcy z Korei Północnej oraz Południowej defilowali wspólnie, jako jedna reprezentacja pod flagą Zjednoczonej Korei. O medale sportowcy z obu części podzielonego Półwyspu Koreańskiego walczyli jednak oddzielnie.
Narodowym sportem Korei jest sztuka walki, taekwondo. Jako oficjalna dyscyplina olimpijska taekwondo zadebiutowało podczas IO w Sydney, w 2000 roku. Odmiana taekwondo trenowana w Korei Północnej (wersja ITF) różni się jednak od wersji olimpijskiej oraz zawodnicy z tego kraju nie rywalizują w igrzyskach olimpijskich, startując w osobnych mistrzostwach federacji ITF.
Filmy na temat Korei Północnej
- "Defilada" (1988), reż. Andrzej Fidyk. Film ukazuje Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną w momencie obchodów 40. rocznicy jej istnienia. Uroczystości zbiegły się w czasie z olimpiadą w Seulu. Władze komunistyczne postawiły sobie za cel zorganizowanie święta narodowego tak, by siłą wyrazu oraz rozmachem przyćmiło światowe święto sportu. Niezależnie od położenia geograficznego, totalitaryzm ma wszędzie tę samą twarz[164].
- "Welcome to North Korea" (2001), reż. Peter Tetteroo, Raymond Feddema. Film dokumentalny nagrodzony w 2001 roku nagrodą International Emmy Award for Best Documentary.
- "Śmierć nadejdzie jutro" (Die Another Day, 2002) reż. Lee Tamahori. Przygody agenta 007 Jamesa Bonda na Półwyspie Koreańskim – pościg na polu minowym w strefie zdemilitaryzowanej, pojedynek z synem generała Moona – pułkownikiem armii Korei Północnej.
- "Zagrożenie nuklearne: Korea Północna" (Nuclear Nightmares: Inside North Korea, 2003). Film dokumentalny ukazujący wieloletnie prace nad bronią atomową od czasów Kim Ir Sena do pierwszej próby nuklearnej. Przedstawiono także historię Korei Północnej po drugiej wojnie światowej.
- "A State of Mind" (2004), reż. Dan Gordon, prod. Nick Bonner[165]. Film ukazujący okrucieństwo oraz absurd totalitarnego kraju z perspektywy jedenastoletnich dzieci.
- "Braterstwo broni" (Tae Guk Gi: The Brotherhood of war; 2004), reż. Kang Je-Kyu. Film opowiada o losach dwóch braci wplątanych w konflikt Korei Północnej z Koreą Południową. Wielka polityka kontra ludzkie dramaty oraz bracia stający po przeciwnej stronie barykady.
- "Korea Północna. Jeden dzień z życia" (North Korea: A Day in the Life, 2004), reż. Pieter Fleury. Holenderski film dokumentalny, emisja w Canal+ w 2005 roku.
- "Dzieci złego państwa" (Undercover in the secret state; 2005), reż. Sarah MacDonald, Wielka Brytania[166].
- "Kraj pod czerwoną gwiazdą" (Unterm Roten Stern – Alltag in Nordkorea[167]; 2005), reż. Bernd Girrbach[168]. Dokument na temat współczesnej Korei Północnej.
- "Za linią wroga II: Oś zła" (2006), reż. James Dodson. Film o amerykańskim oddziale specjalnym, wysłanym z zadaniem zniszczenia północnokoreańskiej wyrzutni rakiet nuklearnych oraz zapobieżenia groźbie ataku nuklearnego.
- "DMZ: Crossing The Line" (2008), reż. Kim Tae-gyun. Film opowiada o koreańskiej rodzinie walczącej z chorobą oraz niedożywieniem. Pokazuje różnice społeczne, jakie utworzyły się w dwóch państwach, które zamieszkuje ten sam naród. Wzruszająca historia ukazująca cierpienie oraz próbę ratowania swojej rodziny.
- "Yodok Stories" (2008) reż. Andrzej Fidyk. Film o przygotowywaniach północnokoreańskich emigrantów w Korei Południowej do musicalu o obozie koncentracyjnym Yodok. Film wyświetlono m.in. podczas organizowanego we współpracy z Amnesty International festiwalu filmowego "Films that matter" w Hadze (Holandia), w kwietniu 2009 roku. W listopadzie 2010 r. film wyemitowała stacja TVP 1.
- "Korea Północna z Ukrycia" (2009). Film dokumentalny ukazujący aktualnie panujący reżim w Korei Północnej.
- "Kimdzongilia. Kwiat Kim Dzong Ila" (Kimjongilia, 2009) reż. N. C. Heikin, Francja, USA, Korea Południowa[169].
- "Wakacje w Korei Północnej" (Mes vacances En Corée Du Nord, 2010). Film dokumentalny ukazujący realia państwa totalitarnego. Dokumentaliści nakręcili film ukrytą kamerą podczas wakacji, na które wybrali się za pośrednictwem jednego z biur podróży, specjalizujących się w tzw. "niebezpiecznej turystyce".
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ DPRK: The Land of the Morning Calm, Administrative Population and Divisions Figures (#26) (ang.). Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use. [dostęp 2010-11-21].
- ↑ Dyskusyjne jest jednoznaczne określenie kto jest głową państwa KRLD. Od 1972 do śmierci w 1994 formalną głową państwa był Kim Ir Sen jako prezydent, który w 1998 roku stał się nazwany "Wiecznym Prezydentem" oraz choć stanowi to kuriozum, tak naprawdę tylko jemu przysługuje tytuł głowy państwa w pełnym tego słowa znaczeniu. Uznał ten fakt prezydent Armenii Serzh Sargsyan kiedy przesłał kondolencje Kim Ir Senowi (sic!) z powodu śmierci Kim Dzong Ila (nullnews.am/eng/news/86641.html) Jego syn oraz następca, Kim Dzong Il (zm. 17 grudnia 2011), nie przyjął tytułu prezydenta kraju a zaledwie urząd Przewodniczącego Narodowej Komisji Obrony który jednak sprawuje faktycznie najwyższą władze w kraju. Ponadto w celu odciążenia Kim Dzong Ila od nadmiaru obowiązków, protokolarne (reprezentacyjne w stosunkach z innymi państwami) funkcje głowy państwa spełnia przewodniczący północnokoreańskiego parlamentu. Biorąc to wszystko pod uwagę co wynika ze specyficznego północnokoreańskiego ustroju da się zatem wymienić łącznie trzy osoby które mogły być określone jako "głowa państwa": 1. "Wieczny Prezydent" Kim Ir Sen (zm. 1994) 2. "Wieczny Przywódca" Kim Dzong Il (zm. 2011) 3. Przewodniczący Narodowej Komisji Obrony określanej jako "najwyższy urząd w państwie", oraz przywódca Partii Pracy Korei (de facto przywódca państwa oraz dowódca armii) Kim Dzong Il (do śmierci 17 grudnia 2011), aktualnie urząd opróżniony, po śmierci Kim Dzong Ila znaczenie tego organu nie jest znane, jednym z wiceprzewodniczących Komisji jest Chang Sung Taek szwagier Kim Dzong Ila uważany za wpływową osobę w kierownictwie państwa: nullchosonexchange.org/?p=1243 4. [[Przewodniczący prezydium Najwyższego Zgromadzenia Ludowego KRLD] (parlamentu) - Kim Yong Nam. (pełniący obowiązki głowy państwa przez podział kompetencji prezydenta)
- ↑ Waldemar J. Dziak: Korea pokój czy wojna? Wyd:: Świat Książki, 2003, s. 252-253
- ↑ Countries JK
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.). [dostęp 2010-11-21].
- ↑ Kim Dzong Un stał się nazwany "„Wielkim następca” zmarłego przywódcy Korei Północnej Kim Dzong Ila, od 26 grudnia 2011 szef Komitetu Centralnego Partii Pracy nullfakty.interia.pl/raport/kim-dzong-il-nie-zyje/news/kolejny-etap-sukcesji-wladzy-w-korei-polnocnej,1738991
- ↑ Konstytucja Korei Północnej z 1972 roku, Rozdział I, Artykuł 1. (ang.). [dostęp 2010-11-21]. Cytat: The Democratic People’s Republic of Korea is an independent socialist State – Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna jest niepodległą republiką socjalistyczną
- ↑ DPRK's Socialist Constitution (Full Text) – Rozdział I (ang.). The People's Korea, 1998. [dostęp 2010-11-21].
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Waldemar J. Dziak: Korea: Pokój czy wojna?. Warszawa: Wydawnictwo Świat Książki, 2004, s. 254. ISBN 83-7311-765-2.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Democratic Front for the Reunification of the Fatherland (ang.), Encyclopedia of the Nations, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 11,0 11,1 Konstytucja Korei Północnej z 1972 roku (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ DPRK's Socialist Constitution (Full Text) (ang.), The People's Korea, 1998, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Bradley K. Martin, Under the Loving Care of the Fatherly Leader (ang.), Thomas Dunne Books, Nowy Jork 2004, s. 111. ISBN 0-312-32322-0.
- ↑ 14,0 14,1 Kim Il Sung, On eliminating dogmatism and formalism and establishing Juche in ideological work, przemówienie z dn. 28 grudnia 1955 (ang.), [w:] Kim Il Sung: Selected Works, tom I, ss. 582-606.
- ↑ Paweł Orłowski, title,Wieczny-Prezydent-obchodzi-rocznice-smierci,wid,11296536, wiadomosc.html?ticaid=1b3cf&_ticrsn=3 "Wieczny Prezydent" obchodzi rocznicę śmierci, Wirtualna Polska, 8 lipca 2009, [dostęp: 27 listopada 2010].
- ↑ 16,0 16,1 Army personnel (per capita) by country, NationMaster, 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 17,0 17,1 Joseph S. Bermudez, Shield of the Great Leader. The Armed Forces of North Korea (ang.), s. 1, The Armed Forces of Asia, Wyd. Allen & Unwin, Sydney 2001. ISBN 1-86448-582-5.
- ↑ Michael Belfiore, International Space Dominance: 7 Nations Launching the Next Space Race (ang.), Popular Mechanics, 1 października 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Kay Seok, Human Rights in North Korea (ang.), The Korea Times, 17 lutego 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 20,0 20,1 Caraway, Bill, Korea Geography (ang.), The Korean History Project, 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 DPR Korea 2008 Population Census – National Report (ang.), Central Bureau of Statistics, Pyongyang, DPR Korea, 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ North Korea – Topography and Drainage (ang.), Biblioteka Kongresu USA, 1 czerwca 1993, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 23,0 23,1 23,2 Andrea Matles Savada, North Korea – Climate (ang.), Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych, Waszyngton 1993, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Emergency appeal for DPRK flood survivors (ang.), International Federation for Red Cross and Red Crescent Societies, 20 sierpnia 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Tomasz Goban-Klas, Historia oraz współczesność Korei, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2007, s. 161. ISBN 978-83-7441-676-4.
- ↑ Provisional People’s Committee for North Korea (ang.), Encyclopedia Britannica, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Waldemar J. Dziak: Korea. Pokój czy wojna, s.48
- ↑ 28,0 28,1 28,2 Joanna Rurarz, Historia Korei, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2005, ss. 380-383. ISBN 83-89899-28-0.
- ↑ 29,0 29,1 29,2 Joanna Rurarz, Historia Korei, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2005, s. 365. ISBN 83-89899-28-0.
- ↑ Koreas agree to military hotline (ang.), 4 czerwca 2004, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ David E. Sanger, North Korea Reluctantly Seeks U.N. Seat (ang.), The New York Times, 29 maja 1991, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Jeong Jae Sung, KCNA: Korean Peninsula in State of War (ang.), DailyNK.com, 27 maja 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Waldemar J. Dziak, Kim Ir Sen. Dzieło oraz polityczne wizje, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2000, s. 403. ISBN 83-86759-94-1.
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 36,0 36,1 Kim Dzong Un stanie na czele Korei Płn.? - TVP.INFO
- ↑ Waldemar J. Dziak, Kim Jong Il, Wydawnictwo TRIO, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2004, s. 63, ISBN 83-88542-66-4.
- ↑ Abolish the monarchical hereditary dictatorship and guarantee the political freedom (ang.), Network for North Korean Democracy and Human Right, 18 lutego 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ N Korea "names Kim's successor" (ang.), BBC News, 2 czerwca 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Koreas agree to military hotline (ang.), 4 czerwca 2004, [dostęp: 18 sierpnia 2010].
- ↑ Country Reports on Terrorism, Chapter 3 – State Sponsors of Terrorism Overview (ang.), Biuro Koordynatora ds. Antyterroryzmu, Departamentu Stanu USA, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ North Korea tears up agreements (ang.), BBC News, 30 stycznia 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ N Korea deploying more missiles (ang.), BBC News, 23 lutego 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ ps/PAP, Korea Płd.: To Korea Pn. zatopiła nasz okręt, Gazeta.pl, 22 kwietnia 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Korea Południowa zapowiada odwet, Gazeta.pl, 20 maja 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ North Korea faces anger over sinking of South's warship (ang.), BBC News, 20 maja 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Maria Kruczkowska, Jak Seul zemści się na Pjongjangu?, Gazeta.pl, 21 maja 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Joe McDonald, Julie Pace, Clinton: Koreas security situation "precarious" (ang.), Associated Press, 24 maja 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Kim Yong Nam Visits 3 ASEAN Nations To Strengthen Traditional Ties (ang.), The People's Korea, 25 lipca 2001, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ N. Korea building fence to keep people in (ang.), The Houston Chronicle na podstawie Associated Press, 26 sierpnia 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP – Spis dyplomatów akredytowanych w Polsce G-L, MSZ RP, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Internetowy System Aktów Prawnych, M.P. 2009 nr 81 poz. 1013, 24 listopada 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Bertold Kittel, Polskie interesy z Kim Dzong Ilem, maj 2006, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ U.N. verifies closure of North Korean nuclear facilities (ang.), CNN, 18 lipca 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 55,0 55,1 Background Note: North Korea (ang.), Departament Stanu USA, kwiecień 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ First Session of 12th SPA of DPRK Held (ang.), Korean Central News Agency, 9 kwietnia 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Library of Congress, Country Profile: North Korea (ang.), lipiec 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Армии стран мира : К (ros.), Soldiering.ru, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Oleg Kurdin, Силы специальных операций КНДР (ros.), Братишка, 6 lipca 2003, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Defense Intelligence Agency, North Korea Country Handbook (ang.), s. 50, maj 1997, [dostęp: 23 sierpnia 2010].
- ↑ A. Никольский, Тайны северокорейского спецназа (ros.), Военно-исторический форум, 27 lutego 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Treasury Targets North Korean Entities for Supporting WMD Proliferation (ang.), U.S. Department of the Treasury, 21 października 2005, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ North Korea Prepared to Disarm and Launch Nuclear Reactor (ang.), 6 października 2009, Pravda.ru, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Country rankings of trade, business, fiscal, monetary, financial, labor and investment freedoms
- ↑ 65,0 65,1 65,2 Ingrid Steiner-Gashi, Dardan Gashi: W służbie dyktatora. Życie oraz ucieczka pólnocnokoreańskiego agenta. ISBN 9788362478149.
- ↑ How N.Korea Goes About Exporting Arms. The Chosunilbo, 2010.
- ↑ Background Note: North Korea. State.gov.
- ↑ North Korea - military expenditures as percent for GDP. Index Mundi.
- ↑ North Korea - Real growth rate. Index Mundi.
- ↑ North Korea’s GDP Shrank in 2010, South’s Central Bank Says. Business Week, 2010.
- ↑ NKs Economy Records 1st Growth in 3 Years
- ↑ Sytuacja taka jest także w poniektórych krajach niekomunistycznych, np. na Białorusi.
- ↑ 73,0 73,1 CIA - The World Factbook
- ↑ North Korea
- ↑ DPRK-Only Tax-free Country
- ↑ Major Food And Agricultural Commodities And Producers - Countries By Commodity
- ↑ Major Food And Agricultural Commodities And Producers - Countries By Commodity
- ↑ 78,0 78,1 78,2 Famine and the Future of Food Security in North Korea. Food First, 2005.
- ↑ sm/PAP, Więzienie za nieudaną reformę walutową, Polskie Radio, 7 lipca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Zaskakujący protest przeciwko denominacji wona w Korei Północnej, Forsal.pl. [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Choe Sang-Hun, North Korea Revalues Its Currency (ang.), NYTimes.com, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ DT, Korea Północna zakazuje używania obcych walut, Forsal.pl, 28 grudnia 2009, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Chris Anderson, Visit anytime! North Korea lifts restrictions on U.S. tourists (ang.), CNNGo.com, 15 stycznia 2010, [dostęp: 27 listopada 2010].
- ↑ Tatra T3 SUCS, Phototrans.eu, 16 maja 2008, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Tatra T3 SUCS, Phototrans.eu, 30 czerwca 2008, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 86,0 86,1 Rob Dickinson, A Glimpse of North Korea's Railways (ang.), The International Steam Pages, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Shanghai to Pyongyang charter flights to begin (ang.), Global Times, 26 lipca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Air Koryo To Launch Shanghai-Pyongyang Direct Flights (ang.), China Hospitality News, 28 lipca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Jung Kwon Ho, 70% of Households Use Bikes (ang.), DailyNK.com, 30 października 2008, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Pyeonghwa Motors, China's brilliance in talks to produce trucks (ang.), AsiaPulse News, 1 sierpnia 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 91,0 91,1 Press Freedom Index 2010 (ang.), Reporters Without Borders, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 92,0 92,1 Ian Liston-Smith, Meagre media for North Koreans (ang.), BBC News, 10 października 2006, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Larinda B. Pervis, North Korea Issues: Nuclear Posturing, Saber Rattling, and International Mischief, Nova Science Publishers, 2007, s. 22. ISBN 978-1-60021-655-8.
- ↑ Map of Press Freedom: North Korea (ang.), Freedom House, 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Konstytucja Korei Północnej z 1972 roku (ang.), Rozdział V, Artykuł 68., (Citizens have freedom of religious beliefs – Obywatele posiadają wolność wyznania religijnego), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ DPRK's Socialist Constitution (Full Text) – Rozdział V (ang.), The People's Korea, 1998, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Amy Nash, Korean Americans (ang.), Multicultural America, Advameg Inc., 2008, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Sonia Ryang, Culture of North Korea (ang.), Countries and Their Cultures, Advameg Inc., 2008, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Andrei Lankov, North of the DMZ: Essays on the Daily Life in North Korea (ang.), McFarland & Company, Inc., s. 209. ISBN 978-0-7864-2839-7.
- ↑ Gianni Cardinale, Korea, for a reconciliation between North and South (ang.), 30 Days, 24 marca 2006, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Religious Intelligence UK Report (ang.), Religious Intelligence, 13 października 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Ruch zielonoświątkowy na świecie – Korea Północna, Kościół Zielonoświątkowy w Bielsku-Białej, Zbór "Filadelfia", [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Barbara Demick, Buddhist Temple Being Restored in N. Korea (ang.), Los Angeles Times, 2 października 2005, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Human Rights in North Korea (ang.), Human Rights Watch, lipiec 2004, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ North Korean Religion (ang.), Windows on Asia, 2 lipca 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ United States Commission on International Religious Freedom, Annual Report of the United States Commission on International Religious Freedom (ang.), Nautilus Institute, 21 września 2004, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ N Korea stages Mass for Pope (ang.), BBC News, 10 kwietnia 2005, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ The Open Doors World Watch List, 2010 (ang.), Open Doors International, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ North Korea – Public Health (ang.), Country Studies, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Korea: szpitalny horror. Rzeczpospolita, 2010.
- ↑ North Korea – Contemporary Cultural Expression (ang.), Country Studies, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Bruce G. Cumings, The Rise of Korean Nationalism and Communism (ang.), czerwiec 1993, Library of Congress, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Historic concert in North Korea brings violinist to tears (ang.), CNN, 26 lutego 2008, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Letter From North Korea (ang.), Ben Rosen, The Huffington Post, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Musical diplomacy as New York Phil plays Pyongyang (ang.), Reuters, 26 lutego 2008, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ W 2011 r. prześladowano 100 mln chrześcijan w 50 krajach - raport. gazeta.pl, 2011.
- ↑ North Korea Human Rights (ang.), Human Rights Concerns, Amnesty International USA, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Nieludzkie obozy pracy w Korei Płn. Rzeczpospolita, 2011.
- ↑ North Korea – Punishment and the Penal System (ang.), czerwiec 1993, Library of Congress, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Stephen Hagard, Marcus Noland, Working Paper 10-2: Economic Crime and Punishment in North Korea (ang.), Institute for International Economics, marzec 2010, s. 16, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ South Korean Dramas Are All the Rage among North Korean People (ang.), DailyNK.com, 2 listopada 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ North Korean People Copy South Korean TV Drama for Trade (ang.), DailyNK.com, 22 lutego 2008, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ N Korean assassin nabbed with poison needle. ABC, 2011.
- ↑ James Bond-style weapons found on North Korean assassin. The Telegraph, 2011.
- ↑ Ji Sun Jeong: Intervention Agenda Item 12: Elimination of Violence Against Women (ang.). W: Human Rights Commision, New York 2004 [on-line]. A Women's Voice International. [dostęp 2011-12-24].
- ↑ 131,0 131,1 131,2 Bradley K. Martin, Under the Loving Care of the Fatherly Leader (ang.), Thomas Dunne Books, Nowy Jork 2004. ISBN 0-312-32322-0.
- ↑ Christopher Hitchens, Deadly Disinterest – Why has the Bush administration lost interest in North Korea? (ang.), 24 grudnia 2007, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Chol-hwan Kang, Pierre Rigoulot, The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag (ang.), Basic Books, 2005, ISBN 0-465-01104-7.
- ↑ BBC News, North Korea marks leader's birthday (ang.), 16 lutego 2002, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Removal of Kim Jong Il Portraits in North Korea Causes Speculation (ang.), VOANews.com, 18 listopada 2004, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Alexandre Y. Mansourov, Korean Monarch Kim Jong Il: Technocrat Ruler of the Hermit Kingdom Facing the Challenge of Modernity (ang.), DPRK Briefing Book, The Nautilus Institute, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Jason LaBouyer, When friends become enemies – Understanding left-wing hostility to the DPRK (ang.), Lodestar, KoreaDPR.com, maj-czerwiec 2005, ss. 7-9, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Brian Reynolds Myers, Najczystsza rasa. Propaganda Korei Północnej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, s. 130-132, ISBN 978-83-01-16589-5.
- ↑ Kim Ir Sen, Report to the Sixth Congress of the Workers' Party of Korea on the work of the Central Committee (ang.), przemówienie na VI Zjeździe Partii Pracy Korei, 10 października 1980, Songun Politics Study Group, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ North Korea – Education (ang.), Biblioteka Kongresu USA, 1 czerwca 1993, [dostęp: 21 listopada 2010]
- ↑ Min Cho Hee, Political Life Launched by Chosun Children's Union (ang.), DailyNK.com, 7 czerwca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ North Korea – Educational Themes and Methods (ang.), Biblioteka Kongresu USA, 1 czerwca 1993, [dostęp: 21 listopada 2010]
- ↑ North Korea – Primary and Secondary Education (ang.), Biblioteka Kongresu USA, 1 czerwca 1993, [dostęp: 21 listopada 2010]
- ↑ North Korea – Higher Education (ang.), Biblioteka Kongresu USA, 1 czerwca 1993, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Premier League Goes On (ang.), Korean Central News Agency, 1 marca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ FIFA/Coca-Cola World Ranking – September 2010 (ang.), FIFA.com, 15 września 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ FIFA/Coca-Cola World Ranking (ang.), FIFA.com, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ wp.pl, Brazylia ledwo wygrała z Koreą Północną, Wirtualna Polska, 15 czerwca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Brazil beat resilient Koreans (ang.), FIFA.com, 15 czerwca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ ws, MŚ: Portugalia gromi 7:0, rekord z meczu z Polską pobity, Onet.pl, 21 czerwca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ wp.pl/PAP, Portugalia rozgromiła Koreę Północną, Wirtualna Polska, 21 czerwca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Portugal notch magnificent seven (ang.), FIFA.com, 21 czerwca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010]
- ↑ MŚ 2010. WKS wygrywa z Koreą Płn., ale żegna się z mundialem, Sport.pl, 25 czerwca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ wp.pl, Pyrrusowe zwycięstwo, Drogba wraca do domu, Wirtualna Polska, 25 czerwca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Elephants' roar not enough (ang.), FIFA.com, 25 czerwca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ borzech, AFP, MŚ 2010. Blatter domaga się wyjaśnień od Korei Płn., Sport.pl, 11 sierpnia 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ (twb), SZOK! Piłkarze Korei Północnej wrócili do kraju. Trener Kim Jong-hun trafił do łagru, se.pl, 28 lipca 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ wp.pl, FIFA kończy dochodzenie ws. Korei Płn., Wirtualna Polska, 25 sierpnia 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ FIFA/Coca-Cola Women's World Ranking – August 2010 (ang.), FIFA.com, 13 sierpnia 2010, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ FIFA/Coca-Cola Women's World Ranking – Korea DPR (ang.), [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 2010 Men's World Ranking (ang.), International Ice Hockey Federation, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ 2010 Women's World Ranking (ang.), International Ice Hockey Federation, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Opis filmu z portalu Filmweb, Filmweb, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ A State of Mind": a amazing film about DPRK (ang.), Korea Is One!, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Dispatches: Undercover in the secret state (ang.), BFI Film & TV – Database, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Opis filmu z portalu Filmweb, Filmweb, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Unterm Roten Stern – Alltag in Nordkorea (ang.), Along Mekong Productions, [dostęp: 21 listopada 2010].
- ↑ Kimjongilia – Opis filmu z portalu Filmweb, Filmweb, [dostęp: 2 grudnia 2010].
Bibliografia
- Waldemar J. Dziak, Kim Jong Il, Wydawnictwo TRIO, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2004, ss. 278. ISBN 83-88542-66-4.
- Waldemar J. Dziak, Korea: Pokój czy wojna?, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2004, ss. 278. ISBN 83-7311-765-2.
- Tomasz Goban-Klas, Historia oraz współczesność Korei, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2007, ss. 243. ISBN 978-83-7441-676-4.
- Bradley K. Martin, Under the Loving Care of the Fatherly Leader (ang.), Thomas Dunne Books, Nowy Jork 2004, ss. 876. ISBN 0-312-32322-0.
- Brian Reynolds Myers, Najczystsza rasa. Propaganda Korei Północnej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011, ISBN 978-83-01-16589-5.
- Joanna Rurarz, Historia Korei, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2005, ss. 451. ISBN 83-89899-28-0.
Linki zewnętrzne
.svg&filetimestamp=20090710130120)
.jpg&filetimestamp=20081005004501)
