Republika Korei (kor. 대한민국, hancha 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Korea Południowa, wysłuchaj oryginalnej wymowy) – państwo w Azji, południowej części Półwyspu Koreańskiego powstałe po II wojnie światowej na terenach zajętych przez wojska USA. Republika Korei oficjalnie rości sobie pretensje do całego terytorium Korei.
Geografia
-
Ukształtowanie powierzchni
Kraj górzysto-wyżynny. We wschodniej części, wzdłuż wybrzeża Morza Wschodniego (Morze Japońskie), ciągną się Góry Wschodniokoreańskie, zbudowane z prekambryjskich skał metamorficznych (głównie łupki) oraz granitów, rozcięte dolinami rzek na parę pasm górskich: Góry Diamentowe (Sorak-san, 1708 m) na granicy z Koreą Północną oraz Gyeongsang oraz Sobaek (Cziri-san, 1915 m), rozdzielone niziną rzeki Naktong-gang. W zachodniej części aluwialna nizina nad Morzem Żółtym z izolowanymi wzniesieniami o wysokości 700–800 m. Wybrzeże Morza Wschodniego (Morze Japońskie) wyrównane, Morza Żółtego — riasowe z licznymi zatokami, półwyspami oraz przybrzeżnymi wyspami, największa Czedżu (wysokość do 1950 m — wulkan Halla-san, najwyższy szczyt kraju) w Cieśninie Koreańskiej.
Klimat
Klimat monsunowy, w północnej oraz środkowej części umiarkowany ciepły, w południowej — podzwrotnikowy. Średnia temperatura w styczniu od –4 °C na północy do 2–4 °C na południu, w lipcu odpowiednio od 21 °C do 25–27 °C. Średnia roczna suma opadów od 1000 mm na nizinach do 1500 mm w górach. Pora opadowa czerwiec–wrzesień (ciepły, wilgotny monsun znad Oceanu Spokojnego). Późnym latem do wybrzeży Korei Południowej docierają tajfuny.
Wody
Gęsta sieć krótkich, górskich rzek, wykorzystanych z reguły do nawadniania. Główne rzeki: Naktong-gang (długość 512 km) uchodzi do Cieśniny Koreańskiej, Han-gang (długość 488 km) — do Morza Żółtego. Na rzekach są progi oraz wodospady.
Flora, ochrona przyrody, gleby
Lasy zajmują 66% powierzchni kraju. Na północy lasy zrzucające liście na zimę, z dębami, lipą amurską, klonami oraz sosną, na południu lasy zimozielone z wiecznie zielonymi dębami, kameliami oraz podszyciem z bambusów. Wysoko w górach tajga jodłowa.
W północnej części kraju przeważają gleby brunatne oraz płowe, na południu — żółtoziemy.
Około 20 parków narodowych, najwięcej w Górach Wschodniokoreańskich, m.in. znany Park Narodowy Sorak-san (powierzchnia 373 km²).
Historia
-
Osobny artykuł: Historia Korei.
Polityka
Ustrój polityczny
Korea Południowa jest republiką. Konstytucja państwa była uchwalona w roku 1988. Władza ustawodawcza trzeba do Zgromadzenia Narodowego. Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele z premierem powoływanym przez prezydenta.
System partyjny oraz związkowy
System wielopartyjny, największe wpływy mają: Narodowy Kongres na rzecz Nowej Polityki (założony 1995), Hannaradang (założona 1990, obecna nazwa od 1997) oraz Zjednoczeni Liberalni Demokraci (założona 1995).
Podział administracyjny
-
Prowincje
Miasto specjalne :
Metropolie:
Ludność
Przyrost naturalny ludności Korei Południowej w latach 1961-2003
Liczba mieszkańców: 48 422 tys. (2005). Średnia gęstość zaludnienia: 490 osób/km2. (2005) - dane podane przez portal onet.pl (Korea Płd - Ludność) Kraj jednolity narodowościowo — 99,9% ogółu ludności stanowią Koreańczycy, o zróżnicowanej strukturze wyznaniowej. Przyrost naturalny, wysoki w latach 60. (do 2,6%) oraz 70., wykazywał tendencję spadkową, 1985–91 wynosił średnio 1% rocznie, a w 2004 0,62%. 20,4% społeczeństwa ma poniżej 15 lat. Przeważajaca ilość ludności skupia się na wybrzeżu Morza Żółtego oraz Cieśniny Koreańskiej. Żywiołowy rozwój miast, spowodowany wysokim tempem uprzemysłowienia oraz masową migracją ze wsi. 1949 w miastach mieszkało 20% ludności, 1991 — 75%. Największe miasta: Seul (10,3 mln mieszkańców), Pusan (3,7 mln), Taegu (2,5 mln), Inch'ŏn (2,5 mln), Ulsan (2 mln), Kwangju (1,4 mln) oraz Taejŏn (1,4 mln). Szybkie zmiany w strukturze zatrudnienia ludności. 1980–90 ponad dwukrotny spadek zatrudnienia w rolnictwie (z 35% ludności zawodowo czynnej do 16%), wzrost zatrudnienia w przemyśle oraz budownictwie (z 26% do 35%) oraz usługach (z około 32% do 47%). Aktualnie w rolnictwie pracuje już tylko 8,6% ludności zawodowo czynnej, a w przemyśle 19,1%. Niski poziom bezrobocia (3,4% zawodowo nieczynnych, 2004).
Religijność
-
-
-
Osobny artykuł: Czeondoizm.
-
Gospodarka
-
Korea Południowa ma nominalne PKB per capita na poziomie 18 tys. 341 dolarów, a po zmierzeniu parytetem siły nabywczej na poziomie 25 tys. dolarów. HDI wynosi 0.921, dając jej 26. miejsce na świecie.
Profil gospodarczy
Pięćdziesiąt lat temu PKB Korei Południowej przypadający na jednego mieszkańca, porównywalny był z poziomem PKB w biedniejszych krajach Afryki oraz Azji[2][3]. Korea Północna była mniej zniszczona przez wojnę oraz posiadała przeważajaca ilość przemysłu półwyspu, a ponadto węgiel. Na południu rządziła korupcja, kartki, czarny rynek, oraz gigantyczny deficyt handlowy.
KIA - koreańska marka samochodu
Dzisiaj PKB w przeliczeniu na 1 mieszkańca jest 9 razy wyższy niż w Indiach, 15 razy wyższy niż w Korei Północnej (licząc metodą parytetu siły nabywczej, Purchasing Power Parity, PPP) oraz porównywalne z poziomem PKB w mniej rozwiniętych krajach Europy Zachodniej. W latach 1963-1997 wzrost PKB wynosił stale 8.5% rocznie. Przy tym wydatki na wojsko pochłaniały cały czas ogromną cząstka budżetupotrzebne źródło.
Reformy, które doprowadziły do rozwoju gospodarczego Korei Południowej obejmowały:
- finansowanie inwestycji krajowymi środkami,
- pożyczanie pieniędzy z zagranicy tylko poprzez budżet,
- utrzymywanie stabilności wartości wona,
- początkową nacjonalizację banków komercyjnych, dla zaprzęgnięcia ich do rozwijania gospodarki,
- zasadniczo nie wpuszczanie do kraju inwestycji zagranicznychpotrzebne źródło,
- przyjmowanie z zagranicy tylko transferów technologii oraz wiedzy,
- zamiast substytucji importu forsowanie rozwijania eksportu (na początku okresu wzrostu eksport był 4,3 razy mniejszy niż import)potrzebne źródło,
- ścisła polityka ograniczonej wymienialności wona: wymieniać walutę da się było tylko na potrzeby bieżącego handlu zagranicznego,
- wysokie cła na import,
- sponsorowanie wybranych gałęzi przemysłu oraz dużego nakładu pracy,
- ścisłe niedopuszczanie nie-Koreańczyków do rynku finansowegopotrzebne źródło,
- stopy procentowe ustalano w interesie rządu/gospodarki
- stosunkowo małe zadłużenie kraju, ze szczególnie niskim udziałem zadłużenia krótkoterminowego
Ogólnie rząd, kosztem importu towarów konsumpcyjnych, promował import surowców oraz technologii oraz zachęcał do gromadzenia oszczędności oraz inwestowania.
Specyfiką koreańskiej „demokracji sterowanej” było powstanie około 30 tzw. czeboli: gigantycznych rodzinnych korporacji wielobranżowych, prawdopodobnie powiązanych układami korupcyjnymi z rządzącymi.
Stopniowe, powolne otwieranie oraz liberalizacja finansów, przy niedostatecznym nacisku na nową jakość ich pracy, wymienialność wona wystawiająca gospodarkę na światowe wstrząsy, inwestowanie za granicą, szybkie zadłużanie się gospodarki z dużym udziałem długu krótkoterminowego, umożliwione przez stopniowe rozszerzanie wymienialności wona w latach 80. XX w., odejście od rygorystycznej polityki gospodarczej, nie tylko ujawniły słabe punkty koreańskiej gospodarki. Właściciele kapitału spekulacyjnego, wpuszczonego do kraju parę lat wcześniej, masowo wycofywali swoje wkłady. Następnie doszło do coraz większej niewypłacalności dłużników.
Rząd na utrzymanie kursu wona wydał praktycznie całe swoje rezerwy finansowe, więc po jego upadku był zmuszony prosić Międzynarodowy Fundusz Walutowy o pieniądze. Wiązało się to z zastosowaniem w gospodarce wytycznych MFW. W momencie kiedy udział zagrożonych kredytów wyniósł 1/3 całości tylko interwencja państwa uratowała banki. Koreańska gospodarka poradziła sobie z kryzysem, choć 7 z 30 czeboli rozpadło siępotrzebne źródło.
Aktualnie ma miejsce postępująca liberalizacja oraz globalizacja gospodarki koreańskiej.
Rolnictwo
Rolnictwo, podstawowy dział gospodarki w latach 50. oraz 60., odgrywa coraz mniejszą rolę. Nastąpił odpływ ludności ze wsi do miast, komasacja gospodarstw rolnych oraz intensyfikacja produkcji rolnej. Użytki rolne zajmują 22% (1990) powierzchni kraju, ponad połowa ziem uprawnych jest sztucznie nawadniana. Uprawia się ryż (64% powierzchni zasiewów, zbiory 7,3 mln t, plony 61 q z ha — 1992) — do 2 zbiorów rocznie w prowincjach południowych, z innych zbóż jęczmień oraz kukurydzę, poza tym soję, bataty, ziemniaki, warzywa (kapusta, rzodkiewka, cebula, czosnek pospolity), żeń-szeń (dla przemysłu kosmetycznego oraz farmaceutycznego). Rozwinięte sadownictwo: jabłonie oraz brzoskwinie w prowincjach Kyŏngsang Północny, owoce cytrusowe na wyspie Czedżu, niewielkie plantacje herbaty na południu kraju. Utrzymywany zakaz importu ryżu chroni krajową produkcję zbóż. Hodowla trzody chlewnej (pogłowie 4,5 mln sztuk, 1991), bydła, drobiu. Rozpowszechniona hodowla jedwabników. Ważną rolę w wyżywieniu ludności odgrywa rybołówstwo. Wzrost połowów ryb z 455 tys. t (1960) do 2,8 mln t (1990).
Przemysł
Z surowców mineralnych wydobywa się: węgiel kamienny (antracyt) w Górach Wschodniokoreańskich, rudy żelaza, wolframu, miedzi (koło Pusanu) oraz niewielkie ilości rud cynkowo-ołowianych, złota, srebra oraz grafitu. Zapotrzebowanie krajowe na pozostałe surowce, z reguły ropę naftową, pokrywa import.
Energia elektryczna jest w połowie wytwarzana w elektrowniach jądrowych (największa koło Pusanu) oraz cieplnych (węglowe, naftowe, gazowe).
Do najlepiej rozwiniętych gałęzi przemysłu przetwórczego należą: przemysł elektroniczny oraz środków transportu. Produkcja półprzewodników, komputerów, odbiorników telewizyjnych (2 miejsce w świecie po ChRL), radiowych, sprzętu telekomunikacyjnego oraz gospodarstwa domowego (chłodziarki, zamrażarki, pralki) w znacznym stopniu jest oparta na licencjach japońskich oraz amerykańskich. Korea Południowa zajmuje 1 miejsce w świecie przed Japonią w produkcji statków (w roku 2006 - 50% wodowań świata miało miejsce w Korei Południowej), z reguły tankowców (wielkie stocznie w Ulsan), od niedawna jest liczącym się producentem samochodów osobowych (Hyundai oraz Kia) oraz ciężarowych. Od lat 70. rozbudowa hutnictwa (huty żelaza w P'yŏngch'ang nad Morzem Wschodnim (Morze Japońskie), Kwangju, Sunch'ŏn na wybrzeżu południowym), przemysłu rafineryjnego oraz petrochemicznego (rafinerie ropy naftowej w Ulsan, Inch'ŏn, Josu o łącznej mocy przerobowej około 40 mln t ropy rocznie), poza tym nawozów sztucznych, materiałów budowlanych (głównie cementu), spożywczego oraz obuwniczego. Najstarszą gałęzią przemysłu jest włókiennictwo, zwłaszcza przemysł bawełniany oraz jedwabniczy. Przy wykorzystaniu własnych zasobów leśnych oraz drewna importowanego rozwija się przemysł drzewny. Produkcja papieru oraz tektury na 1 mieszkańca wynosi 114 kg (1991). Koncentracja przemysłu w okręgu Seul–Inch'ŏn oraz w nadmorskim pasie przemysłowym Ulsan–Pusan–Masan.
Transport oraz łączność
Sieć komunikacyjna intensywnie rozbudowywana. Około 65% przewozów towarowych przypada na transport kołowy (57 km dróg na 100 km²), 21% — kolejowy (3 km linii kolejowej na 100 km²). Podstawowy szlak komunikacyjny stanowią autostrada oraz magistralna linia kolejowa Seul–Pusan z odgałęzieniem do Kwangju. Dużą rolę w przewozach odgrywa żegluga przybrzeżna. Nośność floty handlowej wynosi 12,2 mln DWT (1991). Główne porty morskie: Pusan (przeładunki około 30 mln t, obsługuje z reguły wymianę handlową z Japonią), Inch'ŏn (obsługuje Seul), Mokp'o, Masan, Ulsan oraz nowy — P'yŏngch'ang. 3 międzynarodowe porty lotnicze w Seulu (2) oraz Pusanie, 10 — krajowych
Handel zagraniczny
Wymiana handlowa Korei Południowej stanowi 2,1% obrotów międzynarodowych. W 1992 wartość eksportu wynosiła 201,3 mld dolarów USA (4142 dolary na 1 mieszkańca), importu — 175,6 mld dolarów (3613 dolarów na 1 mieszkańca). Eksport zawiera w sobie środki transportu, z reguły statki, samochody (około 10% wartości wywozu), wyroby elektroniczne (8%), obuwie, tekstylia, ryby, stal oraz kompletne obiekty przemysłowe (chemiczne, energetyczne, telekomunikacyjne). Import ropy naftowej (16% wartości przywozu), części elektronicznych (7%), chemikaliów, maszyn oraz urządzeń przemysłowych. Główni partnerzy handlowi: USA (17,8% wartości eksportu oraz 13,9% importu), Japonia (odpowiednio 9% oraz 20,3%), Niemcy, Singapur, Francja.
Istotnym motorem rozwoju eksportu jest KOTRA Koreańska Agencja Promocji Handlu oraz Inwestycji (Korea Trade-Investment Promotion Agency, 한국투자무역승진기관).
Korea Południowa jest największym inwestorem typu green-field w Polsce po 1989 - z reguły dzięki inwestycjom w zespół fabryk Hi-Tech (LCD) w Kobierzycach na Dolnym Śląsku.
Turystyka
W ciągu ostatnich 20 lat w państwie tym zaobserwowano gwałtowny wzrost turystyki. Wpływy z turystyki w 1993 osiągnęły 3.5 miliarda USD. Rocznie kraj odwiedza ok. 3 mln turystów z reguły z Japonii oraz USA. W 1988 w Seulu odbyły się Letnie Igrzyska Olimpijskie, a w 2002 Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej (wspólnie z Japonią). Korea Południowa kandydowała do zorganizowania w 2014 Zimowych Igrzysk Olimpijskich. W ostatnich latach duży wpływ na rozwój turystyki miało rozpowszechnienie się koreańskiej fali (Hallyu) na Azję, Amerykę oraz Europę, dzięki temu Koreę Południową zaczęli odwiedzać fani popkultury koreańskiej.
Polityka społeczna
Realizowana przez rząd zawiera w sobie swym zakresem zabezpieczenie społeczne, ochronę zdrowia oraz politykę oświatową. Pomoc społeczna dla inwalidów wojennych, ludzi starych, wdów, sierot oraz programy przygotowania zawodowego kobiet oraz opieki nad młodocianymi przestępcami są finansowane z budżetu państwa.
Opieka zdrowotna. Systemem ubezpieczeń zdrowotnych oraz od wypadków przy pracy jest objęte 24% całej populacji oraz 26% ludności zawodowo czynnej.
Polityka oświatowa. Obowiązkiem szkolnym są objęte dzieci w wieku 6–12 lat. Nauka w 6-letniej szkole podstawowej jest bezpłatna. Szkoła średnia jest 2-stopniowa oraz składa się z 2–3-letnich cyklów.
Nauka
Najwyższą instytucją naukową w Korei Południowej jest Narodowa Akademia Nauk w Seulu (założona 1954), wzorowana na Narodowej Akademii Nauk USA. W ramach Akademii działa Krajowa Rada Badań Naukowych, spełniająca funkcje opiniodawcze oraz programujące dla rządu w dziedzinie badań naukowych podstawowych oraz funkcję koordynującą działalność szkolnictwa wyższego. Poza Akademią pozostaje 10 wielkich centrów oraz instytutów naukowo-badawczych, prowadzących badania stosowane oraz rozwojowe, finansowanych w ponad 80% przez przemysł. W Korei Południowej są 23 uniwersytety, z których największe są w Seulu (państwowy — założony 1946 oraz prywatny — założony 1897) oraz w Pusan (założony 1946). Ponadto działa wiele wyższych szkół zawodowych.
Szkolnictwo
Korea Południowa ma jeden z najlepszych, wedle studiów PISA, systemów edukacji na świecie. Jest także jednym z krajów, który przeznacza największe kwoty na głowę ucznia oraz studenta.
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 The World Factbook. [dostęp 18 grudnia 2009].
- ↑ Wojciech Orliński. Tego ci nikt nie powie o kapitalizmie - rozmowa z profesorem Ha-Joon Changiem. „Gazeta Wyborcza”. 31 grudnia 2011 - 1 stycznia 2012. S. 26-27. Cytat: Na początku lat 60. Korea Południowa była gospodarczo głęboko zacofana. W 1961 roku nasz dochód narodowy na głowę mieszkańca był mniejszy niż połowa ówczesnego dochodu Ghany!.
- ↑ Gospodarka Republiki Korei (pol.). seoul.trade.gov.pl. [dostęp 2012-02-20]. Cytat: Jeszcze na początku lat 60. Dochód Narodowy Brutto (DNB) na osobę w Korei Południowej osiągał niewiele ponad 100 USD, czyli poziom porównywalny z najsłabiej rozwiniętymi krajami Afryki.
Linki zewnętrzne
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
Organizacja Współpracy Gospodarczej oraz Rozwoju (OECD) |
|
| Państwa członkowskie |
|
 |
|
| Kandydaci |
|
|
| Obserwatorzy |
|
|
| Współpracujący |
|
|
| Organizacje afiliowane |
|
|
