Kornel Makuszyński (ur. 8 stycznia 1884 w Stryju, zm. 31 lipca 1953 w Zakopanem) – polski prozaik, poeta, felietonista, krytyk teatralny oraz publicysta, członek Polskiej Akademii Literatury.
Życiorys
Urodził się 8 stycznia 1884 w Stryju, był wyłącznym synem, a siódmym z kolei dzieckiem Julii z Ogonowskich oraz Edwarda Makuszyńskiego, emerytowanego podówczas pułkownika wojsk austriackich[1], pisarza gminnego kancelarii urzędu w Brzozowej koło Krosna, urzędnika galicyjskiego. Ojciec osierocił rodzinę kiedy Kornel miał lat 10. Przez dwa lata Kornel pozostaje jeszcze w Stryju, kończy tam pierwszą klasę gimnazjalną, zarabia na swoje utrzymanie korepetycjami. Potem przenosi się do Przemyśla, gdzie mieszka u swych krewnych oraz kończy drugą klasę gimnazjalną. W latach 1898-1903 uczęszcza do IV Gimnazjum im. Jana Długosza we Lwowie[1]. Wynajmował skromną kwaterę u lwowskiego asenizatora oraz hycla Siegla na Kleparowie. W wieku 14 lat zaczął pisać wiersze. Ich pierwszym recenzentem w cukierni na Skarbkowskiej 11 był Leopold Staff. Pierwsze wiersze opublikował w lwowskim dzienniku Słowo Polskie mając 16 lat. Od 1904 był członkiem redakcji tego dziennika oraz recenzentem teatralnym. Studiował polonistykę oraz romanistykę na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie[2]. Podróżował do Włoch (z Kasprowiczem, Staffem oraz Orkanem)[2]. W 1908-1910 kontynuował studia romanistyczne na Sorbonie w Paryżu[3]. W 1910 poznał we Lwowie studentkę Uniwersytetu Lwowskiego Emilię Bażeńską, która zaprosiła go do Burbiszek, majątku swego brata Michała Bażeńskiego (Bażeńscy h. wł. to stara rodzina szlachecka wywodząca się z Pomorza). Makuszyński poznał okolicę, dwór oraz dobrze utrzymany majątek. Po roku narzeczeństwa w 1910 Emilia oraz Kornel pobrali się w Warszawie[4][3][5]. Ze swoim licznym rodzeństwem, pozostawionym w Stryju, nie utrzymywał kontaktów[2]. Makuszyński w latach 1913-1914 mieszkał w Burbiszkach. Rozkochany w architekturze zakopiańskiej, przywiózł nawet spod Tatr domek oraz postawił go w parku dworskim. Tutaj zastała go I wojna światowa, jako wrogiego Rosji obywatela austriackiego aresztowano go oraz internowano wraz z żoną w głębi Rosji. We wrześniu 1914 r. Makuszyńscy wyjechali do Kostromy. Dzięki staraniom szwagra Michała Bażeńskiego, a także pomocy aktorów Stanisławy Wysockiej oraz Juliusza Osterwy, zwolniono ich z internowania oraz pozwolono w 1915 r. zamieszkać w Kijowie, gdzie pisarz stał się prezesem Związku Literatów oraz Dziennikarzy Polskich oraz kierownikiem literackim Teatru Polskiego. W 1918 roku Makuszyńscy wrócili do Polski oraz zamieszkali w Warszawie[4]. Kilka miesięcy w roku spędzali w Zakopanem[2]. W latach 1922-25 Makuszyńscy bywali w Burbiszkach, albowiem Emilia miała w sąsiedztwie folwark Pojule, który dzierżawił, a później kupił, brat Michał. Emilia zmarła w 1926 roku na gruźlicę. Pochowano ją na Powązkach obok grobu Władysława Stanisława Reymonta, jej przyjaciela. Po śmierci żony Kornel Makuszyński zerwał związki z Litwą, wcale więcej już tam nie pojechał [4]. 30 sierpnia 1927 Makuszyński ożenił się powtórnie ze śpiewaczką Janiną Gluzińską (córką profesora medycyny Uniwersytetu Lwowskiego Antoniego Gluzińskiego)[6][7]. Od 1929 był honorowym obywatelem Zakopanego. Okupację niemiecką przeżył w Warszawie, podczas Powstania współpracował z prasą powstańczą, potem przez obóz w Pruszkowie dotarł do Krakowa oraz w listopadzie 1944 zamieszkał na stałe w Zakopanem[2]. Po 1945 objęty stał się zakazem publikacji oraz poddany szykanom, co jak sam sądził związane było ze sprawą jego przyjęcia w 1937 roku do PAL (na miejsce usuniętego w atmosferze skandalu, po oskarżeniach o plagiat Wincentego Rzymowskiego, który bezpośrednio po wojnie pełnił funkcję ministra kultury)[8]. Zmarł 31 lipca 1953. Został pochowany na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem[2]. W mieście tym istnieje też jego muzeum.
Za swoją twórczość otrzymał członkostwo Polskiej Akademii Literatury, państwową nagrodę literacką (1926), nagrodę PAL Złoty Wawrzyn Akademicki. W 1936 stał się odznaczony krzyżem francuskiej Legii Honorowej za zasługi na polu działalności literackiej, natomiast w 1938 Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[9].
Kornel Makuszyński jest patronem wielu szkół. Od 1994 przyznawana jest Nagroda Literacka im. Kornela Makuszyńskiego.
Twórczość
- Ballada o św. Jerzym
- Człowiek znaleziony nocą
- Dusze z papieru
- Dziewięć kochanek kawalera Dorna
- Król Azis
- Moje listy
- Narodziny serca
- O duchach, diabłach oraz kobietach
- Orlice
- Pieśń o Ojczyźnie
- Radosne oraz smutne
- Romantyczne oraz dziwne powieści
- Śmieszni ludzie
- Wycinanki
- Ze środy na piątek
- Żywot Pani
- Fatalna szpilka
- Legenda o św. Jerzym
- Liryki
- Listy zakopiańskie
- Listy ze Lwowa
- O tym, jak krawiec Niteczka stał się królem
- Poezje
- Poezje wybrane
- Smętne ballady
- Śpiewający diabeł
- Wesoły zwierzyniec
- Drugie wakacje Szatana (zaginiona książka, której wydanie planowano na grudzień 1939 roku[10])
Z Marianem Walentynowiczem:
- 1933 120 przygód Koziołka Matołka (120, bo jest 120 obrazków, a pod każdym czterowierszowa zwrotka ośmiozgłoskowcem)
- 1933 Druga księga przygód Koziołka Matołka
- 1934 Trzecia księga przygód Koziołka Matołka
- 1934 Czwarta księga przygód Koziołka Matołka
- 1935 Awantury oraz wybryki małej małpki Fiki-Miki
- 1936 Fiki-Miki dalsze dzieje, ten kto czyta, ten się śmieje
- 1937 O wawelskim smoku
- 1938 Wanda leży w naszej ziemi
- 1938 Na nic płacze, na nic krzyki, koniec przygód Fiki-Miki
- 1960 Legendy krakowskie (łączne wydanie O wawelskim smoku oraz Wandzie)
- 1964 Wydanie łączne Awantury oraz wybryki małej małpki Fiki-Miki
- 1969 Wydanie łączne Przygody Koziołka Matołka
Ekranizacje
-
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Dorota Piasecka: Proza Kornela Makuszyńskiego dla młodego odbiorcy: zarys problematyki. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 11. ISBN 8301054166, 9788301054168.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Joanna Olech: Patos oraz zwykłe dobro (pol.). [dostęp 12.11.2011].
- ↑ 3,0 3,1 Alicja Szałagan: Współcześni polscy pisarze oraz badacze literatury: słownik biobibliograficzny. T. 1. Wydawnictwo Szkolne oraz Pedagogiczne, 1997, s. 256. ISBN ISBN 8302054445, 9788302054440.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Mieczysław Jackiewicz: Krewieństwo oraz miłość (pol.). [dostęp 12.11.2011].
- ↑ Tomasz Krzywicki: Litwa: przewodnik. Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2005, s. 269. ISBN 8389188406, 9788389188403.
- ↑ Polski słownik biograficzny. T. 19. Skład podstawowy w księg, Gebethnera oraz Wolffa, 1935, s. 263.
- ↑ Jan Zygmunt Jakubowski: Przegląd humanistyczny. T. 18. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 116.
- ↑ Marek Mikos: "50. rocznica śmierci Kornela Makuszyńskiego", Gazeta Wyborcza 2003-07-30
- ↑ M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592
- ↑ Czesław Apiecionek w wywiadzie przeprowadzonym przez Barbarę N. Łopieńską, Res Publica Nowa, numer 115, grudzień 1996. nullpublica.pl/media/archiwum/Pages_from_96-12-13.pdf, dostęp 29 sierpnia 2010
Linki zewnętrzne