Krajowa Rada Narodowa (1 stycznia 1944 - 17 stycznia 1947) – ciało polityczne utworzone podczas II wojny światowej w charakterze samozwańczego[1] polskiego parlamentu, mające stanowić zaczątek polskiej władzy powojennej, reprezentujące ugrupowania komunistyczne oraz lewicowe, mające być wedle planów ZSRR przeciwwagą dla działalności rządu Stanisława Mikołajczyka[2]. KRN powstało bez formalnej zgody moskiewskiej centrali, zorientowanej wówczas na "jednolitofrontową" linię polityczną[3].
KRN powstała w konspiracji w noc sylwestrową z 31 grudnia 1943 na 1 stycznia 1944 roku z inicjatywy Polskiej Partii Robotniczej w lokalu przy ul. Twardej w Warszawie - w zebraniu założycielskim wzięli udział w większości członkowie PPR, zdołano pozyskać tylko dwóch działaczy socjalistycznych (Edward Osóbka-Morawski oraz Jan Haneman)[3]. W charakterze gości oraz obserwatorów zaproszono dwóch innych działaczy (Franciszek Litwin oraz Antoni Korzycki), którzy zaczęli występować jako reprezentanci ruchów ludowych dopiero na przełomie lutego oraz marca 1944, po przejęciu przez PPR jednego z mniejszych ugrupowań o tym charakterze. KRN miała być wedle deklaracji (oficjalnie ogłoszonej w dniu powstania, a w rzeczywistości stworzonej wcześniej, 15 grudnia 1944[3]), "szeroką reprezentacją antyfaszystowskich nurtów demokratycznych" polskiego społeczeństwa (co wedle komunistów wykluczało udział w niej przedstawicieli sanacji oraz SN), w praktyce zaś była forum zdominowanym przez prosowiecko oraz prokomunistycznie nastawioną cząstka działaczy wielorakich partii.
nieoczekiwanie komunistów z PPR zasiadali w niej członkowie RPPS, GL, ZWM, SL, SD, SP, działacze "niezależni" (np.: wywodzący się z PPR oraz rzekomo reprezentujący Komitet Inicjatywy Narodowej) oraz niewielka grupa posłów żydowskich. Jak przyszłość pokazała "...pozostałe organizacje (...) były czystą fikcją w tym znaczeniu, że reprezentowali je członkowie PPR, którzy w okresie przedwojennym (jeszcze jako członkowie KPP-przyp. aut.) przyjmowali jakiś udział w ich działalności albo przynależeli do nich w charakterze członków. (...) Realistyczny wydźwięk polityczny, lecz o niewielkim znaczeniu, miał podpis «grupa działaczy Stronnictwa Ludowego oraz Batalionów Chłopskich» z tym zastrzeżeniem, że w grupie tej w ogóle nie było działaczy BCh"[4].
W skład Prezydium KRN weszli: Bolesław Bierut (przewodniczący, od 31 grudnia 1944 - Prezydent KRN), Edward Osóbka-Morawski (wiceprzewodniczący), Władysław Kowalski (członek), Michał Rola-Żymierski (członek) oraz Kazimierz Mijal (sekretarz). W dniu 28 czerwca 1945 roku skład Prezydium KRN poszerzono o schorowanego już Wincentego Witosa (PSL) oraz Stanisława Grabskiego (bezpartyjny, przed wojną związany z prawicą) oraz przedstawiciela PPS Stanisława Szwalbego, którzy zostali wiceprezydentami KRN.
W dokumencie założycielskim KRN m.in. odmówiono Rządowi RP na uchodźstwie legitymizacji do reprezentowania narodu polskiego oraz zrzeczono się także praw do większości wschodnich terenów II Rzeczypospolitej, zagrabionych przez ZSRR w 1939 na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow deklarując oparcie nowej granicy wschodniej Polski na zasadzie etnicznej, chcąc w ten sposób propagandowo uzasadnić zagarnięcie terytoriów polskich przez ZSRR - deklaracje te związane były m.in. z faktem, iż po 1939 ZSRR dążył do powiększenia dysproporcji pomiędzy mniejszościami etnicznymi (w II Rzeczypospolitej w terenie na kresach wschodnich mniejszości miały przewagę w stosunku do ludności polskiej, natomiast w miastach ludność polska stanowiła większość) na okupowanych terenach wschodnich Rzeczypospolitej na swoją korzyść - NKWD w ramach represji wobec ludności polskiej wysiedliło wielu obywateli polskich (według wielorakich szacunków od 550 000 - 1 500 000 ludzi), nadało im przymusowo obywatelstwo ZSRR bądź wcieliło siłą do Armii Czerwonej.
Po wojnie na skutek ustaleń pomiędzy Stalinem a PKWN wysiedlono z ziem wcielonych do ZSRR na wschód od linii Curzona przeważajaca ilość pozostających tam Polaków, (800 000 z Ukrainy, 274 000 z Białorusi oraz 197 000 z Litwy)[5], a w stosunku do pozostałych w granicach ZSRR narodów NKWD stosowała masowe represje - dokonywano deportacji całych sektorów ludności, oraz fizycznej likwidacji większości ukraińskich, białoruskich oraz litewskich działaczy narodowych[6]. Nieprzestrzeganie praw człowieka oraz policyjny terror na obszarach nowo wcielonych do ZSRR (Ukraińska SRR, Białoruska SRR oraz stworzonej po dodaniu części przedwojennego terytorium Polski Litewska SRR - Litwa utraciła niepodległość po aneksji przez ZSRR w czerwcu 1940) były kolejnymi dalekimi konsekwencjami akceptacji bez zastrzeżeń przez KRN Linii Curzona jako nowej granicy Polski - obiecywana mniejszościom etnicznym wolność stała się daleka od oczekiwań, jej rzeczywisty zasięg ograniczał się do kontroli nad językiem, kulturą oraz terytorium[6].
Ustalenia odnośnie polskiej granicy wschodniej zostały wstępnie uzgodnione przez tzw. wielką trójkę na konferencji teherańskiej na przełomie listopada oraz grudnia 1943 roku, jednak wcale nie uznał ich oficjalnie rząd polski w Londynie, jako sprzeczne z polską racją stanu. Na swoim II posiedzeniu plenarnym 20-23 stycznia 1944 roku KRN za podstawę granicy wschodniej Polski uznała Linię Curzona, przebiegającą prawie identycznie jak linia podziału polski z paktu Ribbentrop-Mołotow.
Deklaracja programowa KRN jako podstawowy cel wysuwała walkę zbrojną o wyzwolenie Polski, zapowiadała założenie w kraju Rządu Tymczasowego, przeprowadzenie reformy rolnej bez odszkodowania oraz nacjonalizacji wielkiego przemysłu, przywrócenie Polsce Ziem Zachodnich oraz Północnych, sojusz z ZSRR.
Dekret KRN powołał do życia Armię Ludową oraz wezwał do wstępowania do niej. W maju 1944 roku zwierzchnictwo KRN uznała Armia Polska w ZSRR oraz ZPP. Utworzono szereg konspiracyjnych wojewódzkich, powiatowych oraz miejskich rad narodowych - lokalnych organów KRN.
Medal Zwycięstwa oraz Wolności 1945
Delegacja KRN wraz z działaczami Związku Patriotów Polskich utworzyła 21 lipca 1944 marionetkowy, zależny politycznie od ZSRR Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, w którym zasiadali przedstawiciele tych samych stronnictw co w KRN, 31 grudnia 1944 powołała zaś Tymczasowy Rząd RP pod przywództwem Edwarda Osóbki-Morawskiego. Dekretem z 28 czerwca 1945 roku KRN powołała Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej.
KRN była zarówno władzą ustawodawczą jak oraz wykonawczą (jej Przewodniczący Bolesław Bierut pełnił funkcję głowy państwa). Władzę w KRN sprawowało w sposób praktycznie absolutny[7] prezydium, które dokonywało mianowania oraz odwoływania posłów, określało porządek obrad oraz czas ich trwania oraz nadzorowało komisje, kontrolowało system sądowniczy oraz podejmowało decyzje odnośnie stanowisk państwowych a także wydawało dekrety - prezydium KRN znajdowało się poza wszelką kontrolą[7], albowiem nie mogło go odwołać plenum KRN - w istocie zatem KRN nie miała istotnego oraz znaczącego wpływu na wydarzenia polityczne, była zaledwie forum na którym opozycja wyrażała swoje protesty przeciwko represjom oraz składała interpelacje, systematycznie odrzucane przez zdominowaną przez komunistów z PPR większość.
W lipcu 1945 KRN składała się z 273 posłów (PPR-97, PPS-77, SL-56, SD-17, niezrzeszeni-26), w grudniu 288 (w tym 55 z PSL oraz 15 ze Stronnictwa Pracy), w październiku 1946, po "otworzeniu się na nowe środowiska" do KRN zaczęli dołączać działacze innych ugrupowań (głównie środowisk mikołajczykowskiego PSL), m.in z powodu prześladowania politycznych działaczy PSL przez PPR za pomocą aparatu bezpieczeństwa, liczyła już 444 członków (tyle ile polski Sejm przedwojenny) w tym: PPR-135, PPS-111, SL-62, PSL-57, SD-37, SP-14, mniejszość żydowska (po jednym reprezentancie "Bundu", komunistów oraz syjonistów-3), niezrzeszeni 26. Uzupełniała swój skład w drodze kooptacji. Organami KRN w terenie były wojewódzkie, powiatowe oraz gminne rady narodowe. Organem prasowym KRN była "Rada Narodowa".
W 1945 jej siedzibą był budynek d. dyrekcji kolei państwowych przy ul. Targowej 74 w Warszawie.
Oficjalnie KRN zakończyła działalność 19 stycznia 1947 po sfałszowanych przez komunistów wyborach do Sejmu Ustawodawczego.
Przypisy
- ↑ KRN nie była wybrana drogą wolnych demokratycznych wyborów, a w momencie jej powołania jedyną legalną reprezentacją polityczną władz RP była Krajowa Reprezentacja Polityczna przekształcona 9 stycznia 1944 w drodze dekretu Delegata Rządu na Kraj w Radę Jedności Narodowej (poprzez uzupełnienie składu tzw. "grubej czwórki" o mniejsze ugrupowania).
- ↑ Władysław Pobóg-Malinowski "Najnowsza Historia Polityczna Polski", Wydawnictwo Antyk, Warszawa 2000, ISBN 83-87809-36-5, tom 2, str. 409
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Piotr Gontarczyk "Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy (1941-1944)", Wydawnictwo Fronda PL, Warszawa 2006, ISBN 83-60335-75-3, str. 308-312
- ↑ Władysław Gomułka "Pamiętniki", BGW, Warszawa 1994, ISBN 83-7066-553-5, tom II, str. 327
- ↑ Liczby wysiedlonych według: Andrzej Friszke "Polska. Losy państwa oraz narodu 1939-1989", Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2003, ISBN 83-207-1711-6, str. 120
- ↑ 6,0 6,1 Norman Davies "Boże Igrzysko. Historia Polski", Wydawnictwo ZNAK, Kraków, 2001, ISBN 83-240-0020-8, str. 973
- ↑ 7,0 7,1 Andrzej Friszke "Polska. Losy państwa oraz narodu 1939-1989", Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2003, ISBN 83-207-1711-6, str. 120
Sprawdź też