Ten artykuł od 2012-05 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: Poza sekcjami Inspiracja oraz Odniesienia w kulturze oraz newsem o sprzedaży obrazu w 2012 r. niedobór źródeł.

Krzyk (norw. Skrik) – obraz ekspresjonistyczny namalowany w 1893 r. przez norweskiego artystę Edvarda Muncha. Wielu krytyków sztuki uznało, że Krzyk to największe dzieło Muncha. Ich zdaniem obraz przedstawia współczesnego człowieka przeszytego bólem egzystencjalnym. Krajobraz w tle przedstawia fiord w pobliżu Oslo, widoczny ze wzgórza Ekeberg. Obrazowi nadawano też tytuł Płacz.

Krzyk, obok takich obrazów, jak Mona Lisa Leonarda da Vinci czy Słoneczniki Vincenta van Gogha, trzeba do najbardziej znanych obrazów na świecie. Jest uważany za arcydzieło ekspresjonizmu.

Fryz życia (Livsfrisen)

Munch namalował w latach 1892-1895 cztery obrazy pod tytułem Krzyk, stosując zróżnicowane techniki malarskie. Serię tę nazwał Fryz życia, a poświęcona była śmierci, strachowi oraz miłości. Pierwszy obraz (1893) w technice łączonej z wykorzystaniem farby olejnej, tempery oraz pasteli na kartonie (91 × 73,5 cm) przechowywany jest w Narodowej Galerii w Oslo, kolejny obraz (1910) w temperze na kartonie (wymiary 83,5 x 66 cm) istnieje w Muzeum Muncha w Oslo. Pozostałe dwa obrazy z serii zostały wykonane techniką pasteli: trzecia wersja także istnieje w Muzeum Muncha, a czwarta wersja (1895) znajdowała się w zbiorach prywatnego kolekcjonera Pettera Olsena. W 2012 Olsen sprzedał posiadany przez siebie egzemplarz dzieła za sumę ponad 119 mln dolarów oraz w chwili finalizowania transakcji była to najwyższa jak to tej pory kwota zapłacona za dzieło sztuki na rynku akcyjnym^[1].

Edvard Munch przeniósł także swoje dzieło do litografii, aby obraz da się było powielić oraz rozesłać na cały świat.

Inspiracja

Munch napisał na temat Krzyku następujące słowa:

Szedłem ścieżką z dwojgiem przyjaciół – słońce miało się ku zachodowi – nieoczekiwanie niebo wypełniła krwista czerwień – zatrzymałem się, czując wyczerpanie oraz oparłem się na barierce – nad czarno-błękitnym fiordem było widać krew oraz języki ognia; – moi przyjaciele szli dalej, a ja stałem tam oraz trząsłem się z wrażenia – poczułem nieskończony krzyk przepływający przez naturę.^[2]

Wypowiedź ta skłoniła poniektórych krytyków do stwierdzenia, że osoba na obrazie nie krzyczy, lecz niemo otwiera usta w reakcji na krzyk przepływający przez naturę. W tym samym czasie siostra Muncha, Laura była oddana do szpitala psychiatrycznego u podnóża Ekebergu.

Inna, nowsza teoria głosi, że autor mógł zaczerpnąć inspirację z wydarzenia roku 1883, kiedy to 27 sierpnia doszło do erupcji wulkanu Krakatau. Popioły tego wulkanu przykryły ziemię, a niebo podczas zachodów słońca przybierało ciemnoczerwony kolor^[3].

Ekspresjonizm

Krzyk uważany jest za pierwszy charakterystyczny obraz ekspresjonistów oraz za najbardziej charakterystyczny dla malarstwa duszy Muncha. Wymowa obrazu ma za podstawę z reguły na środkach wyrazu malowanej postaci, kolorach oraz prowadzeniu pędzla. Pierwszy plan ukazuje groteskową osoba w nienaturalnych kolorach, która nie bywa wizją postaci realnie istniejącej. Munch, opuszczając swoje duchowe wnętrze, wizualizuje bezradną stronę życia: strach oraz Apokalipsę. Siła wyrazu motywów obrazu ma sugerować bliskość oraz podobieństwo do egzystencji każdego człowieka. Zaobserwowano w chronologii powstawania kolejnych wersji obrazu, że kolor tła rozwijał się od jasnopomarańczowego do ciemnoczerwono-pomarańczowego.

Losy obrazu

Dnia 12 lutego 1994 r. z Narodowej Galerii w Oslo skradziono jedną z wersji obrazu (w odcieniu czerwono-pomarańczowym). Odzyskano ją po 3 miesiącach. 22 sierpnia 2004 r. z Munch-museet (Muzeum Muncha) w Oslo skradziono inną, jasnopomarańczową wersję obrazu. Została wyniesiona w biały dzień na oczach strażników. Wraz z nim ukradziono odmienny obraz Muncha, Madonnę. Podczas procesu osób podejrzanych o napad pojawiły się podejrzenia, że obraz zniszczono, jako niezbywalny na czarnym rynku. Obraz, wartości ok. 54 milionów euro, stał się odnaleziony po dwóch latach oraz 9 dniach, 31 sierpnia 2006 r., kiedy to norweska policja odzyskała skradzione dzieło. Informację na temat miejsca przechowywania obrazu podał jeden z przestępców sądzonych w procesie o napad na bank NOKAS w Stavanger. Obydwa napady były ze sobą powiązane oraz współpraca z policją stała się szansą na uzyskanie niższego wyroku w sprawie NOKAS.

Odniesienia w kulturze

• Słynna maska mordercy z filmu Krzyk była wzorowana na twarzy postaci z obrazu Muncha
• Jacek Kaczmarski napisał wiersz „Krzyk” zainspirowany tym obrazem, który stał się tekstem piosenki tytułowej jednej z jego płyt^[4]

Sprawdź wiadomość w serwisie Wikinews na temat odnalezienia "Krzyku" oraz "Madonny"

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Wersja obrazu Krzyk uznana za zniszczoną w 2004 r. odzyskana w 2006 (ang.). [dostęp 27 września 2009].
• Strona Muzeum Muncha w Oslo (ang.). [dostęp 27 września 2009].