Leszek Balcerowicz (ur. 19 stycznia 1947 w Lipnie) – polski ekonomista (doktor habilitowany nauk ekonomicznych) oraz polityk, przedstawiciel szkoły ekonomicznej zwanej monetaryzmem, wicepremier oraz minister finansów w rządzie Tadeusza Mazowieckiego (1989–1991), Jana Krzysztofa Bieleckiego (1991) oraz Jerzego Buzka (1997–2000), poseł na Sejm III kadencji (1997–2001), prezes Narodowego Banku Polskiego (2001–2007). Drugi przewodniczący Unii Wolności (1995–2000). Kawaler Orderu Orła Białego.
Wykształcenie oraz kariera akademicka
W młodości w Toruniu trenował lekkoatletykę (biegi średniodystansowe).
W 1970 otrzymał z wyróżnieniem dyplom magisterski w Szkole Głównej Planowania oraz Statystyki (od 1990 Szkoła Główna Handlowa) na Wydziale Handlu Zagranicznego. W 1974 uzyskał tytuł MBA na Saint John's University w Nowym Jorku. W 1975 obronił pracę doktorską pt. Koszty przedsięwzięć innowacyjnych w SGPiS oraz stał się na tej uczelni zatrudniony jako adiunkt. Przez 11 lat był związany z Instytutem Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych SGPiS, gdzie zajmował się transferem postępu technicznego do krajów słabo rozwiniętych. W latach 1978-1980 pracował w Instytucie Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu przy KC PZPR, gdzie zajmował się urynkowieniem gospodarki socjalistycznej. W latach 80. odbył parę stażów naukowych, m.in. na University of Sussex (Anglia) oraz Uniwersytecie w Marburgu. Habilitował się na SGPiS w 1990, przedstawiając pracę pt. Systemy gospodarcze. Elementy analizy porównawczej. W 1992 objął stanowisko profesora nadzwyczajnego SGH oraz kierował katedrą Międzynarodowych Studiów Porównawczych. Jego dorobek naukowy to kilkadziesiąt publikacji w czasopismach naukowych oraz kilkanaście książek. Członek Stowarzyszenia Naukowego Collegium Invisibile[1].
Działalność polityczna
Polska Rzeczpospolita Ludowa
Był członkiem PZPR od 1969. W latach 1978-1980 kierował zespołem doradców-ekonomistów przy premierze PRL, który opracował raport o stanie państwa prognozujący szybki upadek polityki ekonomicznej Edwarda Gierka oraz stwierdził konieczność urynkowienia oraz zmian strukturalnych w przemyśle[2]. Po powstaniu "Solidarności" stał się członkiem rady ekspertów ekonomicznych związku, w ramach której opracował projekt łagodnego przejścia z gospodarki planowej do gospodarki pół-wolnorynkowej opartej na samorządach pracowniczych. Po wprowadzeniu w 1981 stanu wojennego wystąpił z PZPR.
Minister finansów
W okresie od 12 września 1989[3] do 12 stycznia 1991 zajmował stanowiska wicepremiera oraz ministra finansów w pierwszym niekomunistycznym rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Te same funkcje pełnił także w gabinecie Jana Krzysztofa Bieleckiego (w okresie od 12 stycznia[4] do 5 grudnia 1991).
Jako minister finansów był praktycznie główną osobą odpowiedzialną za przeprowadzenie transformacji Polski z gospodarki planowo-socjalistycznej do społecznej gospodarki rynkowej. Plan zmian (określany następnie jako "Plan Balcerowicza"), przygotowany pod wpływem doktryny Jeffreya Sachsa (profesora Uniwersytetu Harvarda) umożliwił rozpoczęcie szybkiego programu reform. W ciągu półtora roku doprowadzono do zdławienia hiperinflacji z poziomu 685,8% (1990) do 60% rocznie, urealniono kurs walutowy złotego, wprowadzono jego wewnętrzną wymienialność, przeprowadzono reformę bankowości, zrównoważono detaliczny rynek wewnętrzny, rozpoczęto reformy podatkowe oraz ubezpieczeniowe, które były później kontynuowane przez kolejnych ministrów. Taki sposób przeprowadzenia transformacji był później naśladowany z różnym skutkiem w innych państwach byłego bloku wschodniego. Pod koniec urzędowania w grudniu 1991 podpisał m.in. Układ Stowarzyszeniowy RP z EWG.
"Plan Balcerowicza" stanowiący przede wszystkim narzędzie antyinflacyjne bywał utożsamiany z całością transformacji ustrojowej. Krytycznie koszty społeczne oraz osiągnięcia tych reform oceniał m.in. późniejszy minister finansów Grzegorz Kołodko. Sam Leszek Balcerowicz był też uznawany za źródło problemów, które wiązały się z transformacją, co doprowadziło do powstania sloganu "Balcerowicz musi odejść".
Jego działalność jako ministra finansów dwukrotnie była przedmiotem sejmowego postępowania w sprawie odpowiedzialności konstytucyjnej. W obu przypadkach sejm umorzył postępowanie: w 1993[5] oraz 1994[6].
W 1995 powrócił do działalności politycznej, obejmując w kwietniu tego roku stanowisko przewodniczącego Unii Wolności. W wyborach parlamentarnych we wrześniu 1997 z listy tej partii zdobył mandat posła na Sejm III kadencji, uzyskując najlepszy indywidualny wynik w okręgu katowickim (ponad 91 tys. głosów).
W rządzie Jerzego Buzka po raz trzeci objął stanowiska wicepremiera oraz ministra finansów, zajmując je w okresie od 31 października 1997[7] do 8 czerwca 2000[8], tj. do czasu rozpadu koalicji AWS-UW.
Prezes Narodowego Banku Polskiego
Jesienią 2000 zrezygnował z kandydowania na kolejną kadencję przewodniczącego Unii Wolności. 22 grudnia tego samego roku stał się wybrany przez Sejm stosunkiem głosów 226:214 prezesem Narodowego Banku Polskiego. Pełnił tę funkcję od 10 stycznia 2001 do 10 stycznia 2007 oraz jako prezes NBP od 1 maja 2004 wchodził z urzędu w skład Rady Ogólnej Europejskiego Banku Centralnego.
Działalność pozapolityczna
Leszek Balcerowicz we
Wrocławiu, 20 października 2006
W latach 1992-2000 przewodniczył radzie naukowej Fundacji Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych CASE.
We wrześniu 2007 stanął na czele założonej przez siebie fundacji Forum Obywatelskiego Rozwoju.
W czerwcu 2008 stał się przewodniczącym rady nadzorczej europejskiego think tanku Bruegel. W październiku tego samego roku stał się wiceprezydentem International Atlantic Economic Society[9] oraz członkiem grupy roboczej Unii Europejskiej mającej szukać sposobów wyjścia z kryzysu ekonomicznego[10].
Życie prywatne
Żonaty z Ewą Balcerowicz. Ma troje dzieci: Macieja (ur. 1972), Wojciecha (ur. 1980) oraz Annę (ur. 1984).
Nagrody oraz wyróżnienia
Leszek Balcerowicz prowadzący wykład na Uniwersytecie Śląskim w
Katowicach, 28 kwietnia 2008
Za swoje dokonania jako minister finansów stał się uhonorowany wieloma nagrodami krajowymi oraz międzynarodowymi:
- W 1991 otrzymał, jako pierwszy, tytuł Człowiek Roku tygodnika Wprost.
- W 1992 został, jako pierwszy przedstawiciel Europy Środkowo-Wschodniej, wyróżniony Nagrodą Ludwiga Erharda.
- W 1994 otrzymał "Nagrodę Kisiela".
- W październiku 1998 otrzymał nagrodę "Minister Finansów roku 1998" przyznaną przez brytyjski miesięcznik finansowy "Euromoney".
- W styczniu 1999 przyznano mu nagrodę dla najwybitniejszego Europejczyka w 1998.
- W 1999 otrzymał Nagrodę Środkowoeuropejską (Central European Award) dla najlepszego ministra finansów 1998.
- W 2000 otrzymał honorowy tytuł Osobowość Roku Warmii oraz Mazur 1999.
- W 2000 stał się wyróżniony, przyznawaną po raz pierwszy, Nagrodą Friedricha Augusta von Hayeka.
- W 2001 otrzymał Nagrodę im. Carla Bertelsmanna za wybitne osiągnięcia w dziedzinie transformacji gospodarczej w Polsce
- W 2002 wyróżniony Nagrodą Fundacji Fasela za zasługi dla społecznej gospodarki rynkowej.
- W 2005 stał się uhonorowany najwyższym polskim odznaczeniem, Orderem Orła Białego[11].
- Został uhonorowany w swym rodzinnym mieście Toruniu w Alei Gwiazd, gdzie w 2005 na Rynku Staromiejskim odsłonił trzecią z serii "katarzynek" – podpisów słynnych torunian.
- W 2006 stał się laureatem nagrody "Galeria Chwały Polskiej Ekonomii", wyróżnienia przyznawanego przez jury wytypowane przez "Manager Magazin", PKPP Lewiatan, SGH oraz Akademię Leona Koźmińskiego.
- W 2009 roku otrzymał Medal św. Jerzego przyznawany przez redakcję "Tygodnika Powszechnego" za walkę ze smokiem ignorancji oraz apatii w sferze ekonomii[12].
- W 2010 otrzymał nagrodę Superwiktora oraz stał się laureatem Nagrody Jana Nowaka-Jeziorańskiego[13].
Doktoraty honorowe
Tytuły doktora honoris causa przyznały mu następujące uczelnie:
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Lista tutorów Collegium Invisibile. ci.edu.pl. [dostęp 2 kwietnia 2011].
- ↑ Rząd prawie gotów, "Gazeta Wyborcza" Nr 88 z 9 września 1989, s. 3
- ↑ M.P. z 1989 r. Nr 32, poz. 243
- ↑ M.P. z 1991 r. Nr 3, poz. 12
- ↑ M.P. z 1993 r. Nr 13, poz. 86
- ↑ M.P. z 1994 r. Nr 34, poz. 278
- ↑ M.P. z 1997 r. Nr 81, poz. 787
- ↑ M.P. z 2000 r. Nr 17, poz. 360
- ↑ Balcerowicz wiceprezydentem International Atlantic Economic Society. gazeta.pl, 13 października 2008. [dostęp 25 maja 2010].
- ↑ Balcerowicz przyjął zaproszenie do unijnej grupy ds. kryzysu finansowego. gazeta.pl, 73 października 2008. [dostęp 25 maja 2010].
- ↑ M.P. z 2006 r. Nr 2, poz. 19
- ↑ Werdykt Kapituły Medalu św. Jerzego. onet.pl, 2 czerwca 2009. [dostęp 28 czerwca 2010].
- ↑ Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego 2010. wroclaw.pl, 4 czerwca 2010. [dostęp 4 czerwca 2010].
- ↑ Doktorzy honoris causa UMK. umk.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
- ↑ Lista honorowych doktoratów UG. univ.gda.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
- ↑ Doktoraty Honoris Causa. sgh.waw.pl. [dostęp 26 maja 2010].
- ↑ Doktorat honoris causa dla prof. Leszka Balcerowicza. uw.edu.pl, 6 marca 2008. [dostęp 26 maja 2010].
- ↑ Balcerowicz z doktoratem honoris causa. wprost.pl, 25 maja 2010. [dostęp 25 maja 2010].
Bibliografia
Linki zewnętrzne