To jest artykuł z serii
Liberalizm
p • d • e
|
Liberalizm (z łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia oraz kierunek polityczny, wedle którego wolność jest nadrzędną wartością. Liberalizm jest ściśle związany z indywidualizmem, stanowczo odrzuca kolektywizm oraz opowiada się za jak najmniejszym krępowaniem wolności jednostki poprzez prawo. Konsolidując, liberałowie uważają, że kompromis pomiędzy prawem a nieskrępowaną wolnością powinien być jak najmniejszy.
Swoją nazwę zawdzięcza hiszpańskim liberales, opozycjonistom wobec arbitralnych rządów monarchii hiszpańskiej[1].
Historia liberalizmu
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Liberalizm wywodzi się z okresu oświecenia. Skupiał on zwolenników tej epoki oraz związanych z nią nurtów filozoficznych. Postulował przeprowadzenie szeregu reform społeczno-politycznych, takich jak: zniesienie ustroju feudalnego, ograniczenie przywilejów szlacheckich, zastąpienie pańszczyzny wolnością gospodarczą, wprowadzenie równości obywateli wobec prawa, ograniczenie roli Kościoła, zniesienie monarchii oraz absolutyzmu, wprowadzenie demokracji opartej na konstytucyjnej zasadzie trójpodziału władzy czy też respektowanie praw człowieka, swobód obywatelskich oraz zasad tolerancji.
W 1823 we Francji odbyło się spotkanie grupy liberałów, na którym przyjęto dokument ("Plan liberałów na rzecz wzmocnienia rewolucji"), w którym to zawarte były postulaty nawiązania intensywnych stosunków pomiędzy liberałami z innych krajów. Na spotkaniu w Genewie w 1924 powołano do życia Międzynarodowe Porozumienie Partii Radykalnych oraz Podobnych Partii Demokratycznych, na czele którego stanął Francuz M.F. Buisson. W kwietniu 1947 w Oksfordzie odbył się kongres założycielski Międzynarodówki Liberalnej, w wyniku którego opublikowano wspólny manifest[2].
Początkową fazą liberalizmu był liberalizm arystokratyczny, którego przedstawicielami byli pomiędzy innym Locke oraz Monteskiusz (Locke jest uważany nawet za ojca założyciela liberalizmu. Monteskiusz wprowadził trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą oraz sądowniczą, ale trzeba pamiętać, że trójpodział ten wyglądał nie całkowicie tak jak dzisiaj. Sądownictwo było całkowicie inne, a arystokracja miała swoją izbę) Z liberalizmu arystokratycznego wyłonił się liberalizm klasyczny, którego przedstawicielem był m.in. J. S. Mill. (Uważał on, że człowiek powinien odpowiadać tylko oraz jedynie za te swoje czyny, które dotyczą innych. Współczesny liberalizm czerpiąc z tej myśli twierdzi, że jeżeli człowiek jest pełnoletni oraz świadomie podejmuje decyzje to alkoholizm, narkomania oraz prostytucja nie powinny być uznawane za przestępstw oraz nie powinny być potępiane) Z liberalizmu klasycznego wyłoniły się z kolei dwa nurty: liberalizm nowy (socjalny) oraz liberalizm konserwatywny. Liberalizm nowy był za intensywną pomocą państwa osobom biednym oraz bezrobotnym, rozwiniętą opieką socjalną, wolontariatem oraz filantropią. Liberalizm konserwatywny zakładał zaś, że ludzie powinni sami decydować o tym czy chcą pomagać innym oraz państwo nie winno w to ingerować.potrzebne źródło
Aspekty liberalizmu
Klasyczne poglądy liberalne cechuje nastawienie, że ani rząd, ani żadna grupa czy jednostka społeczna, nie powinny w żaden sposób zakłócać wolności jednostki, a wyłącznym dopuszczalnym zniewoleniem jest sytuacja, kiedy jednostka stanowi rzeczywiste zagrożenie dla czyjejś wolności albo mienia. Liberałowie są za jak najmniejszą ingerencją w życie obywateli organów, które powołane zostały przez (liberalne) państwo do chronienia interesów wspólnoty, które byłoby jej trudno osiągnąć – jak uważają.
Formy liberalizmu występujące w wielorakich jego nurtach to:
- Liberalizm polityczny – jest przekonaniem, iż jednostki są podstawą prawa oraz społeczeństwa. Zgodnie z tym przekonaniem społeczeństwo wraz ze swoimi instytucjami winno chronić wolność pojedynczych jednostek bez faworyzowania tych o wyższej pozycji społecznej. Magna Charta Libertatum z 1215 roku jest przykładem politycznego dokumentu potwierdzającego, że prawa jednostki stoją ponad przywileje monarchów. Polityczny liberalizm kładzie nacisk na umowę społeczną, zgodnie z którą obywatele składają się na prawa ich dotyczące oraz równocześnie zgadzają się na ich przestrzeganie. Umowa ta jest oparta na przekonaniu, że obywatele wiedzą najlepiej, co jest najlepsze dla nich. Liberalizm polityczny stał się początkiem liberalnej demokracji.
- Liberalizm społeczny (kulturowy, obyczajowy) – skupia się na prawach jednostek do ich sumienia oraz stylu życia. Liberalizm kulturowy zawiera w sobie takie kwestie jak wolność seksualna, wolność religijna, wolność poznawcza oraz ochronę przed ingerencją państwa w sferę życia prywatnego. O liberalizmie kulturowym pisał John Stuart Mill w swoim dziele O wolności (On Liberty), ostro sprzeciwiając się ingerencji państwa, struktur religijnych albo jakichkolwiek innych form nacisku w życie prywatne jednostek, które posiadają prawo do własnej moralności jak oraz w skrajności także czynienia szkody samym sobie[3]. Przykładem liberalizmu kulturowego jest np. sprzeciw wobec państwowych regulacji dotyczących sztuki, gier hazardowych, seksu, prostytucji, aborcji, antykoncepcji, alkoholu oraz narkotyków.
- Liberalizm gospodarczy (ekonomiczny) – pogląd, który odrzuca wszelkie ograniczenia, które krępują wolny rozwój gospodarczy oraz wolną konkurencję na rynku, promując „państwo-minimum” tzn. państwo ograniczające swoją działalność do zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego, zewnętrznego oraz zajmowania się sprawami, którymi nie jest w stanie zająć się prywatny kapitał. Warto zauważyć, że wszystkie środki, które ma państwo, aby wypełniać funkcje, z którymi – jak wyżej – prywatny kapitał "nie jest w stanie sobie poradzić" pochodzą właśnie z prywatnego kapitału.
- Liberalizm socjalny – zwany także nowym liberalizmem albo reformowanym liberalizmem powstały w późniejszych latach XIX wieku w krajach rozwijających się, na który wpływ miały poglądy Jeremiego Benthama oraz Johna Stuarta Milla. Wedle poglądu warunkiem korzystania z wolności jest zagwarantowanie przez państwo wszystkim obywatelom równych szans w dostępie do podstawowych dóbr (np. edukacji, kultury, służby zdrowia).
Nurty liberalizmu
Zgodnie z tradycją liberalizmu wolność jednostki jest najważniejszą wartością, która ma zastosowanie do wszystkich sfer życia w społeczeństwie. Zgodnie z tym poglądem, błędem jest oddzielanie wielorakich form liberalizmu, jakie ma miejsce w jego nurtach, albowiem wszystkie są konsekwencją jednej filozoficznej zasady wolności.
Z klasycznego liberalizmu wywodzi się wiele współczesnych nurtów politycznych:
Leseferyzm
Leseferyzm postuluje wycofanie się państwa z ingerencji w gospodarkę. Postuluje prywatyzację, deregulację, obniżenie podatków oraz zniesienie barier celnych. Ekonomiczny liberalizm jako podstawowy aspekt leseferyzmu stanowi przeciwwagę dla socjaldemokratów oraz modelu państwa opiekuńczego.
Liberałowie ekonomiczni nie postulują bezpośredniej walki z biedą oraz bezrobociem. Wedle nich sposobem rozwiązania tych problemów jest obniżenie podatków, a tym samym pozostawienie w kieszeni podatnika pieniędzy na inwestycje, które składają się na miejsca pracy oraz powodują obniżenie poziomu bezrobocia.
Libertarianizm
Libertarianizm opowiada się za ograniczeniem państwa do roli "nocnego stróża" (minarchizm), bądź też całkowitą jego likwidacją (anarchokapitalizm). Libertarianie postulują wycofanie rządu z zajmowania się zarówno gospodarką jak oraz sprawami społecznymi. Typowi przedstawiciele: amerykańska Partia Libertariańska.
Liberalizm konserwatywny
Konserwatywny liberalizm to liberalizm propagujący niezmienność jego zasad, ze względu na przekonanie o niezmienności wartości takich jak wolność. Konserwatywny liberalizm jest stawiany w opozycji do demokratycznego liberalizmu, którego zasady bywają zmienione poprzez demokratyczne głosowanie. Partie konserwatywno-liberalne w Europie zachodniej aktualnie nie odgrywają większej politycznej roli. W USA znacząca cząstka Republikanów ma poglądy konserwatywno-liberalne. W Polsce partią konserwatywno-liberalną jest Kongres Nowej Prawicy oraz Unia Polityki Realnej.
Neoliberalizm
Neoliberalizm to kierunek we współczesnej ekonomii przyjmujący za podstawę funkcjonowania gospodarki wolną grę sił rynkowych, lecz dopuszczający ingerencję państwa w określonym zakresie.
Liberalizm katolicki
Katolicki liberalizm to zespół poglądów wyznawanych przez katolików aprobujących ideologię liberalną oraz dążących do tego, by Kościół katolicki uznał ustrój społeczny oraz polityczny opierający się na liberalizmie. Ruch ten ma swoją genezę w rewolucji francuskiej.
Socjalliberalizm
Socjalliberalizm opowiada się za pewnym interwencjonizmem państwa w mechanizmy wolnego rynku w celu zapewnienia przetrwania socjalnie najbiedniejszym. Skupia się na liberalizmie obyczajowym podkreślając świeckość wspólnej przestrzeni publicznej oraz bezwzględną wolność światopoglądową obywateli wraz z prawem wyboru w kwestiach subiektywnych. Pod tym względem do partii socjalliberalnych zalicza się najczęściej partie lewicowe oraz centrolewicowe.
Europejscy oraz amerykańscy socjalliberałowie są za prawem do aborcji, do eutanazji oraz za regulacjami prawnymi określanymi przez te środowiska jako wyrównujące prawa homoseksualistów, w tym za prawnym uznaniem związków partnerskich.
Zielony liberalizm
Zielony liberalizm to termin odnoszący się do liberałów, którzy inkorporowali cząstka założeń zielonej polityki do swojej ideologii.
Libertynizm
Libertynizm to pogląd uzasadniający różnie rozumianą wolność w skrajnych postaciach. Libertynów charakteryzuje laicyzm, wolnomyślicielstwo oraz sceptycyzm. Ruch powstał we Francji na przełomie XVII oraz XVIII w. Libertynizm skierowany był przeciwko autorytetom oraz moralności płynącej z religii oraz tradycyjnej obyczajowości. Z libertynizmem praktycznie stale łączy się liberalizm obyczajowy.
Liberalizm europejski
Europejski liberalizm opowiada się za rozszerzeniem zakresu swobód obywatelskich (liberalizm polityczny) oraz ograniczeniem ingerencji państwa w rynek (liberalizm gospodarczy). Typowy przedstawiciel to ELDR.
Europejscy liberałowie popierają umiarkowaną ingerencję państwa w służbę zdrowia, edukację, emerytury, walkę z biedą oraz bezrobociem. Przeciwne stanowisko w tej kwestii postulują konserwatywni liberałowie oraz libertarianie, wedle których rola państwa powinna być także ograniczona w tych dziedzinach, proponując całkowitą prywatyzację albo mieszane modele prywatno-państwowe.
Liberalizm amerykański
-
Amerykańskie określenie liberalizmu odnosi się w swym pojęciu przede wszystkim do koncepcji społecznych, jest zaś w opozycji do tradycyjnie rozumianego liberalizmu w sferze gospodarczej. Amerykański liberalizm jest w poglądach ekonomicznych bliższy europejskiej socjaldemokracji niż europejskiemu liberalizmowi. Typowi jego przedstawiciele to cząstka amerykańskiej Partii Demokratycznej. Amerykański liberalizm postuluje zwiększenie roli państwa, zarówno w sferze społecznej jak oraz w gospodarce, celem wyrównania szans. W sferze gospodarczej (swobód ekonomicznych) tradycyjnemu pojmowaniu liberalizmu bliższa jest Partia Republikańska.
Sprawdź też
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, 
