* ilość fraz w TOP10: 2652
Po jakim budżetem dysponujemy się na początku listy wynika, że gęstość wyszukiwarek na tej strona i profesjonalistów, ponieważ jeszcze pewne drobne zmiany linki wewnętrzne, których na odpowiedni dobór metatagów takich linków z właściwy anchor textem, położonych naszym zadaniem za sztucznie (raczej wygląda współpracy ze spacjami).
* opieka nad WWW: 128
| Linux | |
| Rodzina systemów operacyjnych uniksopodobne | |
 Logo systemu |
|
| Producent | Linus Torvalds oraz setki jego współpracowników |
| Platforma sprzętowa | IA-32, MIPS, x86-64, SPARC, DEC Alpha, Itanium, PowerPC, ARM, m68k, PA-RISC, s390, SuperH, M32R oraz inne |
| Pierwsze wydanie | wrzesień 1991 r. |
| Aktualna wersja | Kernel 3.4 |
| Wydana | 20 maja 2012; 5 dni temu |
| Aktualna wersja testowa |
Kernel 3.4-rc7 |
| Wydana | 13 maja 2012; 12 dni temu |
| Jądro | monolityczne |
| Środowisko pracy | KDE, GNOME, CDE, Xfce, LXDE, Fluxbox oraz inne |
| Licencja | Różne, jak dla przykładu GNU General Public License, BSDL, Apache License, X11 oraz inne |
| Typ pakietów | RPM, deb, TGZ |
| Wersja Live |  dostępna |
Ilustracje oraz media w Wikimedia Commons
Teksty źródłowe w Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach
Podręczniki w WikibooksLinux (/ˈlɪnʊks/) – rodzina uniksopodobnych systemów operacyjnych opartych o jądro Linux. Linux jest jednym z przykładów wolnego oraz otwartego oprogramowania (FLOSS): jego kod źródłowy bywa dowolnie wykorzystywany, modyfikowany oraz rozpowszechniany[1].
Pierwsza wersja jądra Linux była udostępniona publicznie 17 września 1991 dla architektury komputera PC, wykorzystującej mikroprocesor o architekturze IA-32. Do jądra dołączono narzędzia systemowe oraz biblioteki z projektu GNU aby otrzymać nadający się do użytku system operacyjny. Z tego powodu powstała też alternatywna nazwa kompletnego systemu: GNU/Linux[2]. Aktualnie jest on udostępniany w formie licznych dystrybucji Linuksa, które składają się z jądra (niekiedy zmodyfikowanego w stosunku do oficjalnej wersji) oraz zestawu pakietów oprogramowania dobranego do różnorodnych wymagań. Dystrybucje zawierają z reguły oprogramowanie na licencjach FLOSS, jednak najczęściej zawierają też albo pozwalają na proste doinstalowanie pewnej liczby programów na licencjach własnościowych.
Najbardziej znanympotrzebne źródło zastosowaniem Linuksa są środowiska serwerowe, dla których komercyjne wsparcie oferują także duże firmy komputerowe jak IBM, Sun Microsystems, Dell, Hewlett-Packard, Red Hat oraz Novell. Linux działa na szerokiej gamie sprzętu komputerowego, wliczając komputery biurkowe, superkomputery oraz systemy wbudowane, takie jak telefony komórkowe oraz routery.
Spis treści |
Historia Linuksa rozpoczęła się w 1991 roku, kiedy to fiński programista, Linus Torvalds poinformował o hobbystycznym tworzeniu przez siebie niedużego, wolnego systemu operacyjnego, przeznaczonego dla procesorów z rodzin i386 oraz i486[3].
Linus stworzył jednak tylko jądro, pełny system operacyjny potrzebował jeszcze powłoki systemowej, kompilatora, bibliotek itp. W roli większości z tych narzędzi użyto oprogramowania GNU[4], co jednak w przypadku poniektórych komponentów systemu wymagało poważnych zmian, nieraz finansowanych przez Projekt GNU[5], nieraz dokonanych już wcześniej przez Linusa Torvaldsa[6].
Dużo pracy wymagało także zintegrowanie systemu do postaci dystrybucji[7], które dopuszczały zainstalowanie go w stosunkowo prosty sposób. Jednymi z pierwszych były opublikowany 16 lipca 1993 Slackware Linux[8] czy założony miesiąc później Debian[9], nazywający siebie GNU/Linux[10].
Sama nazwa pochodzi ze zbitki słów Linus (będącego imieniem twórcy) oraz Unix (Linus' Unix). Nie przyjęła się proponowana przez Torvaldsa nazwa Freax (free+freak+[uni]X). Nazwa Linux informuje także o tym, że nie jest to system Unix: Linux Is Not UNIX (jest to akronim rekurencyjny).
Inne źródła twierdzą, iż nazwa LINUX pochodzi od połączenia słów: Linus oraz Minix albo Linus oraz Unix.
Twórcą nazwy Linux był Ari Lemmke. Nie podobała mu się nazwa Freax, więc kiedy udostępnił Torvaldsowi katalog na serwerze FTP (ftp://ftp.funet.fi) dla źródeł systemu, nazwał go właśnie Linux. W lutym 1992 założył on także grupę dyskusyjną comp.os.linux[11], która zajęła miejsce alt.os.linux działającej od stycznia 1992.
Rada Języka Polskiego proponuje dwojaką pisownię nazwy „Linux” przy odmianie przez przypadki. Rozróżnienie to opiera się albo na zastąpieniu -x polskim -ks (sposób I), albo na zachowaniu końcówki -x (sposób II)[12]:
Część osób preferuje nazwę „GNU/Linux” zamiast samego „Linux”. Ta pierwsza jest promowana przez Free Software Foundation oraz Projekt GNU, albowiem sam Linux nie tworzy systemu operacyjnego – do tego potrzebne jest także tzw. środowisko userspace, które właśnie zapewnia Projekt GNU.
Maskotką oraz nieoficjalnym logo Linuksa jest uśmiechnięty pingwin Tux.
Linux stosowany jest jako podstawowy system operacyjny serwerów (w tym WWW, FTP, pocztowych, baz danych), zapór sieciowych, routerów, a także w systemach osadzonych oraz w poniektórych odtwarzaczach DVD oraz tunerach DVB.
Z uwagi na powstanie oraz rozwój dystrybucji o łatwej instalacji oraz dużych zasobach oprogramowania, Linux znajduje także zastosowanie na rynku komputerów biurowych oraz domowych. Rządy kilku państw europejskich prowadzą wdrożenia Linuksa na komputerach administracji państwowej. Ponadto, ze względu na bezpieczeństwo, stabilność, możliwość audytu oraz łatwość modyfikacji kodu źródłowego, z Linuksa korzystają agencje wywiadowcze, kontrwywiad oraz wojsko.
Linux wykorzystywany jest przez pewne banki oraz instytucje finansowe. Przykładowo, system notowań Wall Street oparty jest na tym systemie operacyjnym, jak oraz także Londyńska Giełda.
Linux jest używany w większości superkomputerów z listy TOP500. Znalazł także zastosowanie w przemyśle filmowym – zarówno na serwerach jak oraz stacjach roboczych. Jest najpopularniejszym systemem na komputerach wykorzystywanym do tworzenia animacji oraz efektów specjalnych. Z jego możliwości korzystają pomiędzy innymi studia Dreamworks, Pixar czy Industrial Light & Magic.
Również aparatura medyczna, np. tomografy komputerowe firmy GE, wykorzystuje z systemu operacyjnego Linux. Popularne punkty dostępu sygnału Wi-Fi także opierają się na uproszczonym jądrze Linuksa oraz procesorach ARM, coraz częściej pojawiają się też telefony komórkowe z tym systemem.
.png&filetimestamp=20110527175535)
Komponenty typowego systemu rozprowadzane są zwykle w formie gotowych pakietów binarnych dla danej dystrybucji (np. RPM, deb oraz tgz) albo jako pakiety źródłowe (zarchiwizowane oraz spakowane do formatów tar.bz2, tar.gz, SRPM), które trzeba przed użyciem skompilować. W pewnych dystrybucjach (np. Gentoo) proces kompilacji źródeł jest wysoce zautomatyzowany.
Oprogramowanie dla Linuksa jest najczęściej otwarte oraz wolne. Duża cząstka kodu typowej dystrybucji jest objęta takimi licencjami jak GPL, LGPL, BSD oraz podobnymi.
Linux jest zastrzeżonym znakiem towarowym należącym do Linusa Torvaldsa.
Linux zawiera interfejs wiersza poleceń (CLI) jako cząstka funkcji przejętych z Uniksa. Dystrybucje wyspecjalizowane na serwery albo administrację potrafią używać wiersza poleceń jako jedynego interfejsu. Nieobecność interfejsu graficznego (GUI) dopuszcza na zminimalizowanie wykorzystywanych zasobów systemowych. Maszyny z Linuksem potrafią równie dobrze działać bez podłączonego monitora. Aby administrator mógł się na nich zalogować, potrzeba albo zdalnego X11, albo terminal musi być uruchomiony z protokołu takiego, jak SSH albo telnet. W sieciach lokalnych zdalne używanie X11 jest przeważnie akceptowalne, ale na dłuższe dystanse operacje te potrafią zajmować za dużo czasu.
Na początku wiele operacji wykonywanych w Linuksie wymagało użycia wiersza poleceń. Rozwój dystrybucji przeznaczonych na komputery biurkowe oraz domowe zmienił ten stan rzeczy. Mimo wszystko, wiele podręczników oraz tutoriali wielokrotnie podaje możliwość rozwiązania dylematu z wiersza poleceń nawet, kiedy da się to zrobić używając aplikacji graficznej. Wiersz poleceń jest uniwersalny w świecie Linuksa, gdzie graficzny interfejs na każdej maszynie bywa inny. To także ułatwia współpracę pomiędzy Linuksem oraz innymi maszynami, które także używają wiersza poleceń, np. Mac OS X. Łatwiej jest także udzielić pomocy, kiedy operacja ta sprowadza się do napisania/skopiowania tego, co trzeba wkleić do terminala.
Dobrze zaprojektowane GUI jest łatwiejsze w użyciu dla większości zadań lecz bardziej doświadczeni użytkownicy potrafią wciąż preferować linię komend; naukowcy, inżynierowie oraz twórcy oprogramowania najczęściej używają właśnie terminala. Wiele ważnych programów nie ma GUI. Wiersz poleceń jest wyposażony w automat, pozwalający na kilkukrotne albo opóźnione wypełnianie zadań oraz naturalnym procesem jest to, że komenda wykonująca pewne zadanie jest wpierw wydawana bezpośrednio, a potem używana ponownie w skrypcie zapewniając automatyzację.
Graficzny oraz tekstowy interfejs potrafią także nawzajem się uzupełniać. Jest wiele graficznych emulatorów terminali, np. xterm, rxvt, aterm, gnome-terminal oraz konsole. X11 potrafi zapewnić komunikację pomiędzy tymi programami a wierszem poleceń. Dodatkowo, KDE oferuje narzędzie DCOP, które zapewnia większą integrację aplikacji graficznych z terminalem.
Graficzny interfejs użytkownika GUI nie jest w Linuksie integralną częścią systemu operacyjnego lecz dodatkowym zbiorem programów. W zależności od stopnia zaawansowania oraz integracji użytych rozwiązań, dostępne GUI możemy podzielić na małe menedżery okien oraz duże środowiska graficzne.
Tradycyjne GUI dla Linuksa bazuje na osobnym menedżerze okien, takim jak Fluxbox, FVWM, Enlightenment, albo Window Maker oraz zestawie najróżniejszych aplikacji, uruchamianych za jego pomocą. Menedżer okien dopuszcza na kontrolowanie położenia oraz wyglądu okien indywidualnych aplikacji oraz na interakcję z X Window System.
Wadą niezależnych menedżerów okien jest trudność w uzyskaniu spójnych oraz jednolitych interfejsów wielorakich aplikacji. Przedstawione zrzuty ekranów powodują XMMS, RealPlayer, Mozilla Firefox, xterm, gaim oraz Konqueror; każdy z nich prezentuje się inaczej, ponadto, aplikacje te korzystają z odrębnych skrótów klawiszowych, inaczej organizują swoje menu, posiadają inne mechanizmy kopiowania oraz wklejania. Nawet jeśli każda aplikacja z osobna jest dobrze dopracowana, to używanie ich wszystkich w grupie jest utrudnione, albowiem zachowania, których nauczymy się w jednej aplikacji zwykle dają się zastosować tylko w niej.
Zaletą korzystania z niezależnego menedżera okien jest prostota (z punktu widzenia programistów oraz doświadczonych użytkowników) oraz szybkość oraz niezawodność ich działania. Ponadto, w porównaniu z dużymi środowiskami graficznymi takimi jak GNOME albo KDE, niezależne menedżery w mniejszym stopniu angażują zasoby takie jak procesor, pamięć oraz miejsce na dysku twardym. Użytkownicy, którzy preferują pracę w terminalu, chętnie pracują w minimalistycznych środowiskach graficznych; menedżer okien, sam w sobie, ma im przede wszystkim zapewnić możliwość otwierania okien emulatorów terminali komputerowych.
Używanie małych menedżerów okien staje się coraz mniej popularne wraz ze wzrostem większych środowisk graficznych. Są to zintegrowane sposoby na wygodną pracę, które starają się zapewnić interfejs równie łatwy w obsłudze jak ten z Mac OS X albo Microsoft Windows. Łączą one menedżer okien z pakietem standardowych aplikacji, które są proste w obsłudze nawet z punktu widzenia początkujących użytkowników.
Jednym z pierwszych rozpowszechnionych środowisk graficznych było CDE, które nie stało się popularne na Linuksie ze względu na koszty oraz ograniczenia licencyjne. W 1996 powstało KDE, a po nim, w 1997 roku, GNOME. Xfce jest trochę mniejszym projektem, który także powstał w 1997 oraz skupia się na szybkości oraz możliwości konfiguracji.
Aktualnie rozwiązaniami dominującymi są GNOME oraz KDE, zwykle instaluje się je standardowo na systemach linuksowych. Każde z nich oferuje:
Mimo iż oba te środowiska graficzne posiadają podobne cele, radzą sobie z nimi całkiem inaczej. KDE stara się, aby aplikacje były jak najbardziej konfigurowalne, aby da się było w nie ingerować oraz aby mogły ze sobą w łatwy sposób kooperować. GNOME z drugiej strony, koncentrując się na kluczowych zadaniach (zgodnie z filozofią making things just work), stara się, aby całość była jak najprostsza w obsłudze. Każde z tych środowisk przyciąga odmienny odmiana użytkowników oraz tworzy inną społeczność deweloperów.
Na początku XXI wieku oba te środowiska są już dojrzałe[13]. Projekty Appeal[14] oraz ToPaZ[15] skupiają się na opracowywaniu nowych możliwości dla kolejnych edycji KDE oraz GNOME.
