Lizbona (port. Lisboa, wym. /liʒˈβoɐ/, uproszczona polska /liżboa/) - jest stolicą oraz największym miastem Portugalii. Jest także siedzibą dystryktu Lizbona oraz podstawowym miastem regionu Lizbony w standardzie NUTS. Położona jest na wybrzeżu Atlantyku nad ujściem Tagu. W granicach administracyjnych Lizbony mieszka około 600 000 mieszkańców, a cała aglomeracja ma około 2 600 000 mieszkańców. Miasto podzielone jest na 53 gminy (freguesias).
Region Lizbony jest najbogatszym regionem w Portugalii, wysoko ponad średnim PKB Unii Europejskiej – wytwarza 37% PKB kraju. Jest także politycznym centrum Portugalii, albowiem ma tu swoją siedzibę rząd oraz głowa państwa.
Geografia
Współrzędne geograficzne Lizbony to: 38°42'N, 9°5'W, co czyni ją najbardziej wysuniętą na zachód stolicą w kontynentalnej Europie. Miasto jest zlokalizowane w zachodniej części kraju, nad oceanem Atlantyckim, w miejscu, gdzie Tag wpada do oceanu.
Miasto zajmuje powierzchnię 84,8 km². Granice miasta, w przeciwieństwie do większości głównych miast, nie są precyzyjne zdefiniowane. Z uwagi na z tym administracyjnie zdefiniowane miasta, które są w pobliżu stolicy – Amadora, Queluz, Cacém, Odivelas, Loures, Sacavém, Almada, Barreiro, Seixal oraz Oeiras – są w rzeczywistości częścią metropolitalnego obwodu Lizbony.
Zachodnia cząstka miasta jest z reguły zajęta przez Park Monsanto, który jest największym parkiem miejskim w Europie. Jego powierzchnia to 10 km².
Historia
Obszar dzisiejszej Lizbony zamieszkany był przynajmniej od czasów rzymskich. Ówczesna osada jest w źródłach jako Olisipo. W starożytności był to rejon osadnictwa Luzytanów oraz być może punkt handlowy Fenicjan (czego dotąd nie potwierdziły badania archeologiczne). W VIII wieku miasto było zajęte przez Maurów z Afryki północnej oraz nazwane Lishubną. W 1147 roku była zdobyta przez krzyżowca oraz pierwszego władcę Portugalii, Alfonsa I Zdobywcę (Dom Afonso Henriques). Pierwszym biskupem Lizbony stał się angielski krzyżowiec Gilbert z Hastings. W 1255 roku król Alfons III przeniósł stolicę Portugalii z Coimbry do Lizbony. W 1290 powstał w Lizbonie uniwersytet. W okresie wielkich odkryć geograficznych (XV-XVII wiek) z Lizbony, a ściślej z jej portu Belém, wyruszyło wiele wypraw morskich, które przyczyniły się do rozwoju królestwa oraz jego stolicy. 26 stycznia 1531 roku miasto było dotknięte przez trzęsienie ziemi, w którym zginęły tysiące jego mieszkańców. W dzień Wszystkich Świętych 1 listopada 1755 miało miejsce kolejne potężne trzęsienie ziemi (9 stopni w skali Richtera, które pochłonęło ok. 60 000 ofiar oraz praktycznie zrujnowało Lizbonę. Przetrwały zaledwie zabudowania dzielnic Alfamy oraz Belém. Z inicjatywy ministra króla José I, markiza Pombala miasto było odbudowane. 5 października 1910 wybuchła w Lizbonie rewolucja republikańska. 25 kwietnia 1974 rozpoczęła się rewolucja goździków.
Zabytki
Sport
Lizbona jako stolica Portugalii jest także jednym z jej sportowych centrów. Swoją siedzibę posiadają tu m.in. takie kluby jak SL Benfica czy Sporting CP. Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2004 także gościły w stolicy, a ich mecz finałowy stał się rozegrany na Estádio da Luz.
Dzielnice
Lista 54 dzielnic (freguesias) Lizbony:
- Ajuda
- Alcâtara
- Almada
- Alto do Pina
- Alvalade
- Ameixoeira
- Anjos
- Beato
- Benfica
- Campo Grande
- Campolide
- Carnide
- Castelo
- Charneca
- Coração de Jesus
- Encarnação
- Graça
- Lapa
- Lumiar
|
- Madalena
- Márinha
- Marvila
- Mercês
- Nossa Senhora de Fátima
- Pena
- Penha de França
- Prazeres
- Sacramento
- Santa Catarina
- Santa Engrácia
- Santa Isabel
- Santa Justa
- Santa Maria de Belém
- Santa Maria dos Olivais
- Santiago
- Santo Condestável
- Santo Estêvão
|
- Santos-o-Velho
- São Cristóvão e São Lourenço
- São Domingos de Benfica
- São Francisco Xavier
- São João
- São João de Brito
- São João de Deus
- São Jorge de Arroios
- São José
- São Mamede
- São Midguel
- São Nicolau
- São Paulo
- São Sebastião da Pedreira
- São Vicente de Fora
- Sé
- Socoorro
|
Gospodarka
Główne dziedziny przemysłu w rejonie Lizbony to przemysł stalowy, włókienniczy, chemiczny, ceramiczny, stoczniowy oraz rybołówstwo.
Lizbona ma oceaniczny port handlowy oraz wojenny.
Stacja kolejowa Estação de Santa Apolónia.
Sławni ludzie związani z Lizboną
Lizbona w literaturze pięknej
Inne
Cmentarz Prazeres
Linki zewnętrzne
|
Stolice Europy |
|
| Stolice niepodległych państw |
Amsterdam (konstytucyjna), Holandia • Andora, Andora • Ateny, Grecja • Belgrad, Serbia • Berlin, Niemcy • Berno, Szwajcaria • Bratysława, Słowacja • Bruksela, Belgia • Budapeszt, Węgry • Bukareszt, Rumunia • Dublin, Irlandia • Haga (siedziba rządu), Holandia • Helsinki, Finlandia • Kijów, Ukraina • Kiszyniów, Mołdawia • Kopenhaga, Dania • Lizbona, Portugalia • Londyn, Wielka Brytania • Lublana, Słowenia • Luksemburg, Luksemburg • Madryt, Hiszpania • Mińsk, Białoruś • Monako, Monako (państwo-miasto) • Moskwa, Rosja • Oslo, Norwegia • Paryż, Francja • Podgorica, Czarnogóra • Praga, Czechy • Reykjavík, Islandia • Ryga, Łotwa • Rzym, Włochy • San Marino, San Marino • Sarajewo, Bośnia oraz Hercegowina • Skopje, Macedonia • Sofia, Bułgaria • Sztokholm, Szwecja • Tallinn, Estonia • Tirana, Albania • Vaduz, Liechtenstein • Valletta, Malta • Warszawa, Polska • Watykan, Watykan (państwo-miasto) • Wiedeń, Austria • Wilno, Litwa • Zagrzeb, Chorwacja
|
|
Stolice terytoriów zależnych
i państw nieuznawanych |
|
|