Ten artykuł dotyczy stolicy Wielkiej Brytanii. Sprawdź też: London.

Panorama Londynu. Widok z Katedry św. Pawła

Londyn
Widoki Londynu
Państwo	Wielka Brytania
Kraj	Anglia
Region	Wielki Londyn
Burmistrz	Boris Johnson
Powierzchnia	1572 km²
Wysokość	24 m n.p.m.
Ludność (2010) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	7 825 177 4984 os./km² 15 000 000
Nr kierunkowy	Centrum: 44 207 Przedmieścia: 44 208 Przedmieścia: 44 203
Podział miasta	32 gminy (borough) oraz autonomiczne City
Miasta partnerskie	Berlin (Niemcy) Moskwa (Rosja) Nowy Jork (USA) Paryż (Francja) Rzym (Włochy) Puerto Vallarta (Meksyk)
Położenie na mapie Anglii Londyn
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii Londyn
51°30′N 0°07′W / 51.5, -0.117Na mapach: 51°30′N 0°07′W / 51.5, -0.117
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Londyn w Wikicytatach
Hasło Londyn w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Londyn (ang. London) – miasto w południowo-wschodniej części Wielkiej Brytanii, stolica tego państwa, a także stolica Anglii.

Położony nad Tamizą, jest trzecim największym miastem Europy (po Moskwie oraz Stambule, przed Paryżem), jest także największym miastem Unii Europejskiej oraz jednym z większych miast świata zarówno w skali samego miasta jak oraz aglomeracji. Liczba mieszkańców Londynu (w granicach tzw. Wielkiego Londynu) wynosi ok. 7,8 mln (2010 r.) na obszarze 1 607 km²; cała zaś aglomeracja londyńska, łącznie ze wszystkimi przyległymi miastami liczy ok. 20 mln mieszkańców (obszar tzw. megalopolis). Około 20% mieszkańców pochodzi z Azji, Afryki oraz Karaibów.

Współczesny Londyn jest największym centrum finansowym świata (od 2006 przed Nowym Jorkiem). Tutaj dokonuje się 30% światowego obrotu walutami oraz 40% światowego obrotu Euroobligacjami. W Londynie usytuowanych jest kilkaset banków, największa giełda w Europie (trzecia na świecie), rozliczne towarzystwa ubezpieczeniowe oraz inwestycyjne. Londyn jest także ogromnym ośrodkiem medialnym.

Jest to także jedno z najbardziej zanieczyszczonych miast Unii Europejskiej^[1].

Miasto, pełne zabytków oraz muzeów, przyciąga rocznie ok. 30 mln turystów.

Definicje Londynu

Pod pojęciem Londynu kryć się może parę definicji. Londyn to region administracyjny zwany także Wielkim Londynem (ang. Greater London) zarządzany przez autonomiczne władze zwane Greater London Authority (GLA). Aglomeracja Londyńska zawiera w sobie obszar zbliżony do Wielkiego Londynu oraz o trochę większej populacji. Rdzeniem Londynu jest mała, historyczna dzielnica City of London zwana też The City albo "milą kwadratową" (ang. Square Mile). Dzielnica City of London ma status city, jak także jest hrabstwem ceremonialnym. Obecny obszar Wielkiego Londynu zawiera w sobie historyczne hrabstwa Middlesex oraz fragmenty hrabstw Kent, Surrey, Essex oraz Hertfordshire.

Obszar metropolitarny Londynu (ang. the metropolis) najbardziej dynamiczny wzrost osiągnął w epoce wiktoriańskiej oraz latach międzywojennych. Rozwój stał się zatrzymany w latach 40. XX wieku, z powodu II wojny światowej oraz uchwalenia pasów zieleni wokół miast. Obszar działania Policji Metropolitarnej (ang. The Metropolitan Police District), obszar działania władz lokalnych Wielkiego Londynu oraz obszar Transportu londyńskiego (ang. London Transport Area) zmieniały się często, ale zwykle odpowiadały granicom Wielkiego Londynu.

Historia Londynu

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Londynu.

Londyn w 1300 r.

Trafalgar Square 1890 r.

Piccadilly Circus 1949 r.

30 St Mary Axe

Pierwszymi śladami działalności osadniczej na terenie Londynu są odkryte pozostałości po rzymskim obozie warownym datowanym na lata 70-80 n.e na wzgórzach Cornhill oraz Ludgate Hill. Rzymianie oznaczyli centrum Londinium kamieniem Londyńskim, który jest do tej pory widoczny na Cannon Street. Niemniej prawdopodobne jest że osady miejscowej ludności istniały tu jeszcze przed przybyciem Rzymian na Wyspy Brytyjskie. Londyn z reguły dzięki rozwojowi handlu z krajami kontynentu europejskiego (rzymska nazwa Londinium) stał się jednym z najbogatszych miast Imperium.

W roku 313 założono tu biskupstwo, a na początku VII wieku stolicę królestwa Essexu. W XI wieku Londyn zaczął pełnić funkcję faktycznej stolicy kraju.

Przez parę wieków niewielki, liczący 133 ha, obszar rzymskiego Londinium odpowiadał w zasadzie średniowiecznemu Londynowi. Dopiero w XII wieku zaczął się dynamiczny rozwój wykraczający poza mury miejskie, z reguły wzdłuż dróg komunikacyjnych w kierunku zachodnim.

Stolica Anglii była przeniesiona do Londynu z Winchesteru w XII oraz XIII w. po zbudowaniu Pałacu Westminsterskiego oraz uczynieniu tegoż pałacu siedzibą Dworu królewskiego, a tym samym polityczną stolicą całego narodu angielskiego.

W roku 1666 wielki pożar strawił większą cząstka miasta. W ciągu kilku dni spłonęło ponad 13 tys. domów oraz prawie 90 kościołów. Wydarzenie to pogłębiło szkody zapoczątkowane w poprzednim roku przez epidemię dżumy, w wyniku której śmierć poniosło aż 100 tys. mieszkańców.

W okresie odbudowy miasta starano się kontrolować rozwój stolicy, m.in. poprzez wprowadzenie przepisów budowlanych, zaniechanie budowy drewnianej itp. Niektórym pożar przyniósł jednak korzyści, zwłaszcza sir Christopherowi Wrenowi, któremu zlecono zadanie odbudowania spalonej stolicy. Dzięki temu powstały takie arcydzieła, jak Royal Naval Hospital w Greenwich oraz katedra św. Pawła.

W latach 60. XVIII wieku zburzono średniowieczne mury obronne, co uczyniło rozrost miasta.

W XVIII wieku Londyn stał się największym miastem Europy, prześcigając dotychczasowego lidera - Paryż. Już około 1700 roku Londyn liczył prawie 700.000 mieszkańców. W pierwszej dekadzie wieku XIX liczba londyńczyków przekroczyła milion. Wszystkie dane dotyczące liczby londyńczyków w początku XVIII stulecia są zaledwie danymi szacunkowymi, albowiem pierwszy spis mieszkańców przeprowadzono dopiero w 1801 roku. Wiadomo jednak, że w 1732 roku Londyn liczył sobie 5099 dużych ulic, uliczek oraz placów. Wszystkich razem domów było 95.968. XVIII-wieczny Londyn był miastem kontrastów, złożonym właściwie z trzech połączonych miast; Londynu właściwego na północnym wschodzie (wokół kupieckiej dzielnicy City z własnym do dziś występującym samorządem), Westminsteru na północnym zachodzie (z siedzibą parlamentu) oraz położonego na południowym brzegu Tamizy Southwark; nie było więc oraz nie ma dziś czegoś takiego jak centrum Londynu. W czasach Defoe oraz Burke’a Londyn, Westminster oraz Southwark miały własnych, osobnych reprezentantów w parlamencie, lecz nawet razem ich wpływ na postanowienia tego ciała był niewielki; w skali kraju przeważały wiejskie okręgi wyborcze. Londyn czasów oświecenia stanowił miejsce pielgrzymek wszystkich liberałów europejskich.

Dalszemu rozwojowi przestrzennemu miasta towarzyszyła wzrastająca liczba populacji, szczególnie dynamicznie w okresie rewolucji przemysłowej w XIX wieku. W stuleciu tym zanotowano siedmiokrotny wzrost liczby ludności.

W roku 1851 Londyn gościł Wystawę Przemysłu Wszystkich Narodów, będącą de facto protoplastą dzisiejszego Expo. Kilka lat później w mieście nastąpiło otwarcie pierwszej na świecie linii kolei podziemnej, w ceremonii otwarcia uczestniczyła sama królowa Wiktoria.

W roku 1908 w Londynie odbyły się Letnie Igrzyska Olimpijskie, jedne z pierwszych nowożytnych igrzysk na świecie.

W okresie II wojny światowej miasto było bombardowane przez rakiety oraz samoloty niemieckie, co uczyniło zniszczenie dzielnicy portowej oraz częściowo City.

Po zakończeniu wojny rozpoczęto realizację planu przestrzennego rozwoju stolicy, obejmującego m.in. wyeliminowanie slumsów (co nie do końca się udało, albowiem różnice pomiędzy najbogatszymi oraz najbiedniejszymi mieszkańcami Londynu zaledwie się pogłębiły^[2][3]), konsolidację pasa zieleni otaczającego miasto (London's Green Belt) oraz budowę, w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od jego centrum, kilku miast-ogrodów (w tym Basildon, Harlow, Hemel, Hempstead oraz Crawley). Podjęto także wysiłki zmierzającego do likwidacji londyńskiego "smogu" (ponoć problem ten istniał już w XIV wieku, zaś kulminację osiągnął w 1952, podczas „wielkiego smogu londyńskiego”) oraz oczyszczenia wód Tamizy.

Demografia

Populacja

Londyn w 2010 roku miał 7 825 177 mieszkańców^[4]. Stanowi to około 12,5% ogółu populacji Wielkiej Brytanii, która zawiera w sobie tylko 0,6% powierzchni kraju.^[5] Średnia gęstość zaludnienia wynosi 4984/km². W 2010 roku Londyn pod względem liczby mieszkańców zajmował 23 miejsce na świecie.^[6] Najwięcej osób mieszka w Barnet oraz Croydon, najmniej w City oraz Kingston upon Thames. Mężczyźni stanowią 49,77% populacji, kobiety zaś 50,23%.^[7]

Podział mieszkańców ze względu na wiek w 2010 roku:^[8]

Podział mieszkańców wg miejsca urodzenia 2010-2011 r. ^[9]

Grupy etniczne

Londyn jest najbardziej zróżnicowanym etnicznie miastem Wielkiej Brytanii. Biali stanowią 66,15% ludności, największy ich odsetek jest w Havering oraz Bromley tj. ponad 90% mieszkańców, najmniej zaś w Newham – 32%. Drugą co do wielkości grupą etniczną są Hindusi - 6,66 %. Największe ich skupisko jest w Harrow - 25% mieszkańców. Niewiele mniejszą grupą są Czarni afrykanie którzy stanowią 6,38% ludności Londynu. Największy ich odsetek mieszka w Southwark oraz Newham – 15% mieszkańców. Należy wspomnieć też o Banglijczykach którzy stanowiąc tylko 2,36% ogółu ludności Londynu, w Tower Hamlets składają się na 1/3 populacji.^[10]

Podział mieszkańców wg grup etnicznych w 2010 r.:^[11]

Religia

Katedra św. Pawła

Największą grupą religijną w 2010 r. stanowili chrześcijanie – 56% mieszkańców Londynu. Kolejnymi religiami pod względem liczby wyznaców były: Islam – 13%, Hinduizm – 5%, Judaizm oraz Sikhizm po 2%, Buddyzm – 1%. Odmienne religie wybrało 2% respondentów, zaś niewierzących było 19%.^[12] Jako ciekawostkę da się podać że podczas ogólnokrajowego spisu statystycznego w 2001 roku ponad 1% mieszkańców miasta podało jako religię Jediizm, zjawisko to znane jest jako Fenomen rycerza Jedi.

W Londynie swoją siedzibę w pałacu Lambeth ma arcybiskup Canterbury duchowny zwierzchnik kościoła anglikańskiego, zaś w Domu biskupim w Westminster zwierzchnik kościoła rzymskokatolickiego w Anglii oraz Walii– arcybiskup Westminsteru. Najbardziej znane kościoły znajdujące się w Londynie to: Katedra św. Pawła w Londynie, Opactwo Westminsterskie oraz Katedra Westminsterska. Znajduje się tutaj także największy w Europie meczet Baitul Futuh oraz świątynia sikhijska Gurdwara Sri Guru Singh Sabha, druga co do wielkości świątynia hinduistyczna w Europie - BAPS Shri Swaminarayan Mandir a także najstarsza w Wielkiej Brytanii synagoga - Bevis Marks Synagogue.

Podział administracyjny

Administracyjnie Wielki Londyn (Greater London) jest podzielony na 32 gminy (London boroughs) oraz autonomiczne City, z czego 12 oraz City of London składają się na Londyn Wewnętrzny (Inner London), a pozostałe – Londyn Zewnętrzny (Outer London). Najważniejsze (również ze względów historycznych) dzielnice to City of London oraz City of Westminster leżące na północnym brzegu Tamizy, oraz Southwark oraz Lambeth na południowym brzegu.

40% Wielkiego Londynu jest pokryte Londyńskim Obszarem Pocztowym (ang. London postal area). Kod Londyńskiego Obszaru Telefonicznego (ang. London telephone area code) zawiera w sobie obszar zbliżony do Wielkiego Londynu, aczkolwiek nie zawiera w sobie poniektórych dzielnic zewnętrznych, a zawiera w sobie gminy znajdujące się poza granicami Wielkiego Londynu.

City of London City of Westminster Kensington and Chelsea Hammersmith and Fulham Wandsworth Lambeth Southwark Tower Hamlets Hackney Islington Camden Brent Ealing Hounslow Richmond upon Thames Kingston upon Thames Merton

Sutton Croydon Bromley Lewisham Greenwich Bexley Havering Barking and Dagenham Redbridge Newham Waltham Forest Haringey Enfield Barnet Harrow Hillingdon

Geografia oraz klimat

Tamiza nocą

Topografia

Wielki Londyn pokrywa obszar 1 579 km² (609 mil kwadratowych), będąc tym samym jednym z największych miast świata. Główną cechą topografii londyńskiej jest rzeka Tamiza, która przecina miasto od południowego zachodu do wschodu. Dolina Tamizy to tereny wylewowe otoczone delikatnie pofałdowanymi wzgórzami (np. Parliament Hill, Addington Hills, oraz Primrose Hill). Wzgórza te nie stanowiły znaczącej przeszkody dla rozwoju Londynu, od jego początków, jako portu rzecznego, na północnym brzegu Tamizy, stąd też obszar Londynu rozwijał się na bazie okręgu.

W przeszłości Tamiza była o wiele szerszą oraz płytszą rzeką z rozległymi terenami bagiennymi; w czasie przypływów brzegi Tamizy osiągały pięciokrotną szerokość obecnych brzegów. Brzegi Tamizy były intensywnie niwelowane oraz regulowane, stąd wiele londyńskich dopływów Tamizy zasila ją pod ziemią. Tamiza jest rzeką przypływową, a tym samym podatną na wylewanie z brzegów. Niebezpieczeństwo powodzi wzrastało wraz z powolnym, ale trwałym zwiększaniem się wysokości poziomu wody w czasie przypływów poprzez powolne zalewanie wysp brytyjskich, w wyniku topnienia lodowców. W roku 1974, po dziesięciu latach prac zakończono budowę Tamy Londyńskiej w Woolwich, której działalność zażegnała niebezpieczeństwo powodzi. Tama Londyńska była zaprojektowana, aby pracować do roku 2030, aktualnie trwają prace projektowe mające na celu rozbudowę tamy, łącznie ze zmianą jej stylistyki.

Klimat

W Londynie panuje klimat umiarkowany wybitnie morski pod wpływem ciepłego Prądu Zatokowego^[13] z większymi opadami atmosferycznymi w skali roku, niż w pozostałej części Anglii. Z tego powodu Londyn jest jedną z najbardziej wilgotnych stolic Europy.

Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, ze średnimi temperaturami mierzonymi w Greenwich pomiędzy +13,6 °C do +22,8 °C (56,5 °F do 73,0 °F). Rekordowa temperatura +38,1 °C była zarejestrowana w innej części Londynu 10 sierpnia 2003. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń, ze średnimi temperaturami pomiędzy +2,4 °C a +7,9 °C (35,6 °F do 46,2 °F). Średni roczny opad atmosferyczny wynosi 583,4 mm - najwyższe opady są w październiku, najniższe w lutym. Opady śniegu są bardzo rzadkie - w wyniku ciepła wytwarzanego w obszarach zurbanizowanych, temperatura zimą w Londynie bywa wyższa nawet o 5 °C od obszarów otaczających aglomerację.

Główne atrakcje turystyczne

White Tower

Big Ben

Tower Bridge

Pałac Buckingham

London Eye w nocy

• Tower of London jest budowlą pełniącą niegdyś funkcje obronne jak oraz pałacowe. Jakkolwiek budynek był także więzieniem, miejscem egzekucji, mennicą, arsenałem oraz skarbcem. Ostatnim władcą Anglii który wykorzystywał ją w celach obronnych był Jakub I (1566-1625). Tower of London założona była przez Wilhelma Zdobywcę w roku 1078 by dziś stać się jednym z popularniejszych fortów świata. Aktualnie ulokowane są tu klejnoty koronne o bezcennej wartości. W Tower of London istnieje także cieszącą się złą sławą Bloody Tower oraz Beauchamp Tower wraz z ponad 90 napisami wyrytymi przez jej więźniów. W Martin Tower istnieje wystawa "Korony oraz diamenty", która poświęcona jest ewolucji królewskich koron w Wielkiej Brytanii oraz niezwykłej roli, jaką odegrały w niej diamenty.

• Oryginalnie nazwa Big Ben odnosiła się do dzwonu z Wieży św. Szczepana (ang. St Stephen Tower), zwanej także Wieżą Zegarową (ang. Clock Tower), należącą do Pałacu Westminsterskiego. Dziś nazwa Big Ben odnosi się wielokrotnie zarówno do dzwonu, jak oraz zegara oraz samej Wieży. Budowę tej neogotyckiej wieży podjęto po pożarze Pałacu w 1834 roku. Inauguracja otwarcia odbyła się 31 maja 1859 roku. Dzwon waży 13 ton. Zegar jest największym zegarem w Wielkiej Brytanii. Średnica każdej tarczy wynosi 7,5 m., wskazówki posiadają długość 4,25 m. Co kwadrans wybijana jest melodia wzorowana na tej z dzwonu St Mary's Church (University Church) w Cambridge - jest to wariacja na temat kilku taktów z 'Mesjasza' Haendla. O północy 31 grudnia 1923 roku dźwięk zegara da się było po raz pierwszy usłyszeć w radio BBC.

• Katedra Świętego Pawła w Londynie istnieje w centrum Londynu nazywanym The City. Jej budowa trwała w latach 1675 - 1710. Katedra charakteryzuje się monumentalną kopułą o średnicy 50 metrów oraz wadze 700 ton. Wysokość budowli mierzona od posadzki do krzyża znajdującego się na szczycie kopuły wynosi 108 metrów, długość 158 metrów. We wnętrzu katedry istnieje parę galerii sztuki.

• Most Tower Bridge przecinający Tamizę stał się symbolem Londynu. Środkowa cząstka składa się z dwóch ważących po 1100 ton zwodzonych przęseł mostu podnoszących się w ciągu 90 sekund. Zwieńczone pinaklami wieże oraz pomost kryją mechanizm służący do podnoszenia ruchomych przęseł. Są one unoszone by umożliwić przepłynięcie dużych statków albo z powodu specjalnych okoliczności. W wieżach mostu istnieje muzeum jego historii, a z górnego pomostu, aktualnie otwartego dla turystów roztacza się piękny widok na rzekę Tamizę. Most jest szeroki na 60 metrów, a wysokość przy podniesionych przęsłach - 40 metrów. W swych czasach świetności był otwierany pięć razy dziennie.

• Opactwo Westminsterskie jest kompleksem budowli, położonych nad Tamizą. Znajdują się tu m.in. neogotycki Pałac Westminsterski będący siedzibą Parlamentu, wieża ze słynnym zegarem Big Ben, średniowieczny kościół św. Małgorzaty oraz słynne opactwo Westminster Kompleks ten do XVI wieku był rezydencją królewską, wówczas to umiejscowiono w nim Izbę Lordów oraz Izbę Gmin. Najstarszym budynkiem Parlamentu jest Westminster Hall. Pierwsze posiedzenie angielskiego Parlamentu odbyło się w 1265 r Opactwo Westminsteru ściśle związane jest historią Anglii: od czasów Wilhelma Zdobywcy (1065) koronuje się tu władców kraju, używając tronu koronacyjnego z 1307 roku. Znajdują się tu groby królewskie oraz groby oraz tablice pamiątkowe najwybitniejszych angielskich twórców, uczonych oraz polityków. Łącznie na terenie opactwa spoczywa około 3300 zmarłych.

• Pałac Buckingham jest od 1837 roku oficjalną siedzibą monarchów brytyjskich oraz największym na świecie pałacem królewskim wciąż pełniącym swą pierwotną funkcję. Pałac stał się oddany do użytku w 1703 roku jako rezydencja miejska Księcia Buckingham. W 1762 roku król Anglii Jerzy III wszedł w posiadanie pałacu, który przekształcono w jego prywatną rezydencję. Aktualnie Pałac Buckingham jest także miejscem uroczystości państwowych oraz oficjalnych spotkań głów państw. Dla Brytyjczyków pałac stanowi jeden z symboli Wielkiej Brytanii; tutaj Londyńczycy składali kwiaty po śmierci księżnej Walii, Diany. Aktualnie pewna cząstka Pałacu udostępniona zwiedzającym. Na placu przed Pałacem stoi pomnik Królowej Victorii.

• Hyde Park położony na obszarze 2,5 km² jest jednym z kilku parków królewskich w Londynie. Jezioro Serpentine dzieli park na dwie części. Hyde Park założony stał się w 1536 roku przez Henryka VIII, który pozyskał tutejsze grunty od mnichów z Opactwa Westminsterskiego. Większa cząstka obiektów architektonicznych w parku zaprojektowana była w latach 20. XIX wieku przez Decimusa Burtona. W Hyde Park istnieje miejsce w którym każdy może wyrazić swe poglądy, niezależnie od ich znaczenia, przemawiali tam m.in. Karol Marks oraz Włodzimierz Lenin.

• Galeria Tate Modern mieści się w położonym nad Tamizą dawnym budynku elektrowni Bankside oraz aktualnie jest narodowym muzeum sztuki współczesnej w Wielkiej Brytanii. Wystawiane są tam kolekcje sztuki współczesnej oraz nowoczesnej, m.in obrazy autorstwa Matisse'a, Picassa oraz Rothko'ego oraz bardziej współczesne dzieła zbudowane przez artystów takich jak Matthew Barney, Chris Ofili oraz Gerhard Richter.

• Muzeum Brytyjskie powołane w roku 1753 na mocy ustawy Parlamentu Brytyjskiego. Oryginalnie wystawiane były tam kolekcje Sir Hansa Sloana, dziś prezentowane są tam eksponaty z przekroju ludzkiej cywilizacji od czasów prehistorycznych po współczesność. Do najbardziej popularnych zaliczany jest kamień z Rosetty, rzeźby z Partenonu, skarb Sutton Hoo, skarb z Mildenhall oraz waza Portlanda.

Kultura

Muzeum Brytyjskie

Muzeum Historii Naturalnej

Londyn jest wielkim ośrodkiem kulturalnym o światowym znaczeniu, swe siedziby posiadają tu m.in.:

• Opera Królewska Covent Garden oraz Angielska Opera Narodowa w London Coliseum,
• 5 orkiestr symfonicznych w tym (London Symphony Orchestra, BBC Orchestra oraz London Philharmonic Orchestra)
• monumentalne sale koncertowe, w tym Royal Albert Hall
• ponad 40 teatrów, zgrupowanych z reguły w dzielnicy West End

Londyn jest także kojarzony z ogromną liczbą historycznych parków, m.in. Hyde Park, St. James's Park, Kew Gardens, Green Park czy Regent's Park.

Muzea

Londyn zaliczany jest do największych na świecie ośrodków obrotu dziełami sztuki oraz pozostaje jednym z największych centrów muzealnych Europy. Ponad 60 muzeów oraz stałych galerii przyciąga turystów z całego świata. Najbardziej znane z nich to:

• Muzeum Brytyjskie,
• National Gallery,
• Tate Gallery,
• Muzeum Wiktorii oraz Alberta,
• Muzeum Figur Woskowych Madame Tussaud,
• Muzeum Historii Naturalnej.

Godne podkreślenia jest Muzeum Brytyjskie (ang. British Museum - największy kompleks muzealny na świecie) z dużymi zbiorami starożytnej egipskiej, greckiej, rzymskiej, prekolumbijskiej, indyjskiej oraz Dalekiego Wschodu (m.in. chińskiej, japońskiej) oraz numizmatyki.

National Gallery ma kolekcję malarstwa europejskiego od XIII do końca XIX wieku, natomiast Tate Gallery może pochwalić się bogatymi zbiorami sztuki angielskiej począwszy od XVI aż do XX wieku oraz współczesnej sztuki światowej, z dobudowaną Clore Gallery, w której ulokowana jest spuścizna malarza J.M.W. Turnera.

Na drugim brzegu Tamizy istnieje galeria sztuki Tate Modern, gdzie obok stałych zbiorów są prezentowane wystawy czasowe sztuki najnowszej m.in. Wallace Collection czyli prywatna kolekcja ze zbiorami malarstwa europejskiego, rzeźby, broni oraz porcelany.

Muzeum Wiktorii oraz Alberta ma bogate zbiory rzeźby, ceramiki, mebli, wyrobów z metalu (kolekcja sreber), ubiorów oraz sztuki z Indii oraz Dalekiego Wschodu (m.in. chińskiej, japońskiej oraz koreańskiej), a także malarstwa angielskiego z lat 1700–1900.

Przy siedzibie masońskiej Zjednoczonej Wielkiej Loży Anglii działa bezpłatne muzeum masońskie oraz istnieje możliwości zwiedzenia części budynku z przewodnikiem.

Edukacja oraz nauka

Royal College of Music

Londyn jest jednym z największych ośrodków akademickich w Wielkiej Brytanii. Znajduje się tam siedziba Towarzystwa Królewskiego, Uniwersytetu Londyńskiego, Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie oraz wielu innych szkół wyższych. Państwowy Uniwersytet Londyński (ang. University of London) mogący pochwalić się długimi tradycjami kształcenia, jest aktualnie jednym z największych uniwersytetów w Europie, z liczbą 100 000 studentów.

W Londynie zlokalizowanych jest około 50 college'ów, które zwykle stoją na wysokim poziomie. Uznawanymi za najbardziej prestiżowe pozostają Imperial College London (trzeci uniwersytet w Europie wg rankingów, zaraz po Oxfordzie oraz Cambridge), University College London, King's College czy London School of Economics and Political Science. Część uczelni wykształca swych studentów w bardzo wąskich dziedzinach wiedzy, są to m.in. School of Oriental and African Studies czy Birkbeck College.

W Londynie działa także wiele szkół muzycznych, wyszczególnić tu trzeba przede wszystkim Royal College of Music, Royal Academy of Music, Trinity College of Music oraz Guildhall School of Music and Drama. Natomiast Central Saint Martins College of Art and Design, Chelsea School of Art oraz Camberwell School of Art wyspecjalizowane są w nauczaniu z dziedziny sztuki.

Węzeł Wiedzy oraz Innowacji EIT w Londynie

Rada Europejskiego Instytutu Technologii oraz Innowacji (EIT)^[15] 16 grudnia 2009 wyznaczyła centra pierwszych trzech Węzłów Wiedzy oraz Innowacji. Uczelnie z Londynu będą brać udział w pracach Węzła Klimatycznego.

Lokalizacje Węzłów:

• Zrównoważona energia^[16]: Karlsruhe, Kraków, Grenoble, Eindhoven/Leuven, Barcelona, Sztokholm
• Zmiany klimatyczne^[17]: Londyn, Zurych, Berlin, Paryż, Randstad
• Informatyka oraz społeczeństwo informacyjne^[18]: Berlin, Eindhoven, Helsinki, Paryż oraz Sztokholm

Gospodarka

Canary Wharf, drapacze chmur

Londyn jest wielkim ośrodkiem handlowym w którym leżą siedziby wielu banków, domów maklerskich, firm doradczych oraz konsultingowych oraz ponad 100 filii banków zagranicznych, m.in. ze Stanów Zjednoczonych (Merrill Lynch), Szwajcarii (UBS) oraz Hiszpanii (Banco Santander). Londyn jest także najważniejszym na świecie rynkiem usług ubezpieczeniowych, w tym siedzibą korporacji Lloyd’s of London, jedynej na świecie firmy ubezpieczającej statki oraz inwestycje morskie.

Działają tam rozliczne instytucje naukowo-badawcze, redakcje brytyjskich pism o międzynarodowym zasięgu (w tym gazety The Times, The Guardian, The Observer) oraz wielkie domy wydawnicze (Longman Group). nieoczekiwanie książek oraz czasopism produkuje on ponad połowę używanych na świecie banknotów oraz czeków.

Londyn jest największym ośrodkiem przemysłowym Wielkiej Brytanii, zlokalizowane są tam centrale wielkich koncernów przemysłowych, takich jak Shell oraz British Petroleum, a także dziesiątki filii oraz przedstawicielstw firm ze Stanów Zjednoczonych, krajów Unii Europejskiej oraz Dalekiego Wschodu.

Przemysł w Londynie charakteryzuje się zróżnicowaną strukturą gałęziową, z dominacją przemysłu wysokich technologii, w tym zakłady elektroniczne oraz elektrotechniczne należące do wielkich korporacji międzynarodowych (Epson, IBM, Apple). Usytuowane są one na pn.-wsch. przedmieściach Enfield oraz Ilford oraz na pd. peryferiach, w Croydon oraz Hayes. Na północnych krańcach aglomeracji, w Hatfield oraz Radlett, umiejscowione są zakłady przemysłu lotniczego British Aircraft Co. oraz Hawker Siddeley, w pd.-zach. dzielnicy Weybridge – zakłady Rolls-Royce. W Dagenham, we wsch. części aglomeracji, istnieje wielka fabryka samochodów należąca do brytyjskiej filii Forda. Bliżej centrum mieszczą się rozliczne małe zakłady przemysłu odzieżowego, spożywczego (Cadbury, Carlsberg-Tetley), papierniczego, a także poligraficznego.

Komunikacja

 Osobny artykuł: Transport w Londynie.

Cannon Street

Metro w Londynie

Londyn jest wielkim węzłem komunikacji drogowej, krzyżuje się tam dziewięć autostrad oraz pięć innych ważnych dróg krajowych. Wszystkie połączone są z autostradą M25, która tworzy pierścień wokół miasta.

W Londynie istnieje 10 dużych dworców kolejowych. Pomimo uruchomienia bezpośredniego połączenia do Paryża oraz Brukseli w 1994 roku przez tunel pod kanałem La Manche, znaczenie komunikacji kolejowej wciąż spada, z reguły z powodu wysokich cen biletów.

Miejska

Przewozy pasażerskie wewnątrz aglomeracji dzieją się płynnie dzięki systemowi metra, będącemu najstarszym na świecie, o łącznej długości wszystkich linii 392 km (w tym 171 km pod ziemią), z liczbą 268 stacji. Rocznie przewozi ono około 800 milionów pasażerów. Dojazdy do pracy dopuszcza szybka kolej podmiejska. Brzegi Tamizy spięte są 28 mostami drogowymi oraz kolejowymi oraz trzema tunelami pod jej korytem.

Lotnicza

Londyn jest największym międzynarodowym węzłem komunikacji lotniczej, londyńskie lotniska przyjęły w 2003 roku ponad 110 milionów pasażerów, największymi są kolejno:

• Londyn-Heathrow obsługujący około 65 milionów pasażerów,
• Gatwick około 30 milionów,
• Stansted około 23 milionów,
• Luton około 10 milionów oraz
• Londyn-City około 3 milionów pasażerów rocznie.

Wodna

W dzielnicy Woolwich (cześć Greenwich), około 10 km w dół rzeki od Tower, zlokalizowany jest duży port handlowy. Dzięki pływom morskim w estuarium Tamizy, port londyński jest przystosowany do obsługi jednostek o zanurzeniu 11,2 m. Przeważajaca ilość ładunków jest przeładowywana ze statków na barki, które dostarczają towary do zakładów przemysłowych po obu brzegach Tamizy, docierając do 225 km w głąb wyspy. Przeładunki w porcie w 2000 roku wyniosły 62 mln ton, z czego najwięcej przypada na surowce dla przemysłu spożywczego, włókienniczego, papierniczego oraz paliwowego.

Porty kontenerowy oraz pasażerski obsługujące stolicę leżą w Tilbury, poza obrębem aglomeracji.

Sport

Stadion w dzielnicy Wembley oddany do użytku w 2007.

Londyn ma bogatą infrastrukturę sportową, w postaci stadionów, kortów tenisowych (Wimbledon), oraz licznych terenów rekreacyjnych (Green Park, Hyde Park itd.). Każdego roku w na terenie miasta dzieją się dziesiątki rozmaitych imprez sportowych, dwa razy rozgrywane były tam Letnie Igrzyska Olimpijskie (w 1908 oraz 1948 roku), a w 2012 roku odbędą się kolejne.

Dużą popularnością cieszy się w Londynie piłka nożna, istnieje tam aż 5 stadionów należących do pierwszoligowych klubów piłkarskich: Arsenal (trzynastokrotny mistrz Anglii oraz dziesięciokrotny zdobywca Pucharu Anglii), Tottenham Hotspur, Chelsea, a także Fulham, oraz Queens Park Rangers. Ponadto w mieście posiadają swoją siedzibę takie kluby jak: Charlton Athletic, Crystal Palace, Leyton Orient, Millwall, Brentford F.C., West Ham United, Barnet, czy AFC Wimbledon . Największym stadionem pozostaje Wembley, który jest w stanie pomieścić 90 000 osób.

Popularny jest także tenis. Na południu miasta, w dzielnicy Wimbledon leżą słynne korty. Rokrocznie rozgrywany jest tam wielkoszlemowy turniej tenisowy odbywający się na przełomie czerwca oraz lipca uznawany za nieoficjalne mistrzostwa świata na kortach trawiastych.

Na stadionie Lord's Cricket Ground, który może pomieścić 30 tysięcy widzów dzieją się zawody w krykieta.

Innym ważnym wydarzeniem jest londyński maraton, odbywający się w kwietniu.

Pozostałe popularne wśród londyńczyków dyscypliny sportu to golf, koszykówka, rugby, łyżwiarstwo oraz kajakarstwo.

Stadion Hackney Wick Stadium specjalnie przystosowany do organizacji imprez żużlowych gościł w latach 1995-96 2 rundy Grand Prix Wielkiej Brytanii.

Bibliografia

• Bohdan O. Jeżewski, .Polski Londyn - Polish Guide to London. Skorowidz rzeczowy, 128 s.

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona miasta (ang.)
• Oficjalna strona władz miasta (ang.)
• Informacje o Londynie (pol.)
• Transport w Londynie (ang. • pol.)
• Metro w Londynie (ang.)
• Galeria zdjęć (ang.)