
Ten artykuł dotyczy Republiki Macedonii. Sprawdź też:
inne znaczenia tego słowa.
Macedonia (maced. Македонија, alb. Maqedonia), Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) – państwo powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, leżące na Półwyspie Bałkańskim oraz zajmujące ok. 38% regionu historycznego oraz geograficznego Macedonia.
- Język: macedoński (urzędowy) 66%, albański (urzędowy na obszarach zamieszkanych przez minimum 20% Albańczyków) 25%, turecki 3%, serbsko-chorwacki 3% (wszystkie cztery urzędowe w poniektórych rejonach)
- Waluta: 1 denar macedoński (MKD) = 100 deni
Nazwa
Problemy z nazwą tego kraju[a] są efektem sprzeciwu Grecji wobec nazywania tej bałkańskiej republiki Macedonią[1]. W kwestii uspokojenia Grecji na forum ONZ Macedonia oficjalnie była przyjęta jako Była Jugosłowiańska Republika Macedonii szerzej znana pod angielskim akronimem FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia)[2] (mac. Поранешна Југословенска Република Македонија, trl. Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija).
Flaga Macedonii z lat 1992-1995, zmieniona po greckich protestach
Nazwę „Macedonia” uznaje oficjalnie aktualnie 125 krajów na świecie ze 154, z którymi Macedonia utrzymuje stosunki dyplomatyczne, w tym trzech stałych członków Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych: Chiny, Stany Zjednoczone oraz Rosja; sześciu członków NATO: Bułgaria, Kanada, Polska, Słowenia, USA oraz Turcja); oraz trzy kraje UE: Bułgaria, Polska oraz Słowenia. 11 sierpnia 2005 Rada Ministrów RP zdecydowała o posługiwaniu się przez Rzeczpospolitą Polską w stosunkach dwustronnych z państwem macedońskim nazwą – Republika Macedonii. Równocześnie Rada Ministrów zdecydowała, że nazwa Była Jugosłowiańska Republika Macedonii będzie używana przez Rząd RP na forum międzynarodowym (ONZ, UE, NATO itp.). Problem z nazewnictwem tego kraju pociąga ze sobą konsekwencje uznania nieuznanej mniejszości macedońskiej w Grecji oraz Bułgarii oraz wskazuje na istnienie grupy etnicznej, podzielonej na 4 części po 1913 roku. Przedstawiciele macedońskiej mniejszości w Grecji są zrzeszeni w partii Vinożito (Tęcza), deputowany z okręgu Florina zasiada w Parlamencie Europejskim w grupie European Free Aliance, wybrany także głosami miejscowych Greków. W przeszłości członkowie Vinożito byli celem wielu aktów agresji. Między innymi w 1995 w miejscowości Florina zdemolowano oraz zdewastowano ich siedzibę. Te zdarzenia opisał Grecki Komitet Helsiński w swych raportach. Dokładna liczba Macedończyków w Grecji jest bardzo trudna do określenia, bowiem w spisie powszechnym nie da się się określać jako Macedończyk. Władze Grecji wychodzą z założenia, że na terenie Grecji nie ma już oryginalnych Słowian – Macedończyków, a słowiańskojęzyczni obywatele Grecji są Grekami, zeslawizowanymi w przeszłości albo potomstwem rodzin wielokrotnie mieszanych. Grecy uważają też, że liczące trzy tysiąclecia określenie "Macedończyk" nie winno być zawłaszczane na oznaczenie narodowości oraz na wyłączność, przez naród słowiański.
Ostatnio sytuacja ulega pewnej poprawie, a świadectwem tego jest opublikowanie w Atenach oraz Salonikach macedońskiego Bukvar – Abecedar (elementarza).
Historia
-
– przedstawia historię ziem, aktualnie tworzących m.in. terytorium Republiki Macedonii.
Geografia
-
- Powierzchnia całkowita: 25 713 km²
- Powierzchnia lądowa: 24 856 km²
- Powierzchnia wód: 447 km²
- Całkowita granica lądowa: 748 km
- Długość wybrzeża: nie ma dostępu do morza
- Długość granic z sąsiadującymi państwami: Albania 151 km, Bułgaria 148 km, Grecja 228 km, Kosowo 159 km, Serbia 62 km.
- Najwyższy punkt: Korab, 2753 m n.p.m.
- Najniższy punkt: rzeka Wardar na granicy z Grecją – 50 m n.p.m.
Macedonia jest krajem w przeważającej mierze górskim oraz wyżynnym. Na terenie całego kraju są rozrzucone masywy górskie, z których największy oraz najwyższy to Szar Płanina. Między masywami leżą kotliny – Priłepsko Połe w dolinie Crnej Reki, Połog w dolinie górnego Wardaru, Owcze Połe oraz Koczansko Połe nad Bregałnicą oraz doliny większych rzek – Strumicy, Wardaru oraz Drinu.
Najdłuższą rzeką Macedonii jest Wardar (320 km długości), którego największymi dopływami są Treska, Pčinja, Bregałnica oraz Crna Reka. Poza tym terytorium Macedonii odwadniają jeszcze Drin oraz Strumica. Wardar oraz Strumica należą do zlewiska Morza Egejskiego, Drin – do zlewiska Morza Adriatyckiego.
-
Osobny artykuł: Rzeki Macedonii.
Gospodarka
Gospodarka Macedonii nie jest bardzo rozwinięta. Kryzys gospodarki, jaki uczyniło oderwanie się od Jugosławii, stał się lekko złagodzony. Jednak bezrobocie nadal jest wysokie oraz sięga około 35%. W przemyśle dominuje przemysł przetwórczy. Są rozliczne huty, z reguły szkła oraz miedzi. Handel rozwija się powoli, wraz ze wzrostem zamożności obywateli.
PKB na osobę w Macedonii wynosi 8,5 tysiąca dolarów (mierzone parytetem siły nabywczej).
Udział w PKB:
- Rolnictwo: 11,9%
- Przemysł: 28,2%
- Usługi: 59,9%.
Rolnictwo
Obraz satelitarny Macedonii
Użytki rolne w kraju (głównie górskie pastwiska) zajmują około 40% powierzchni kraju. W dolinach rzek oraz kotlinach śródgórskich uprawa zbóż (pszenica, kukurydza), buraków cukrowych, słoneczników, bawełny oraz tytoniu. Rozwinięte warzywnictwo (pomidory, papryka, arbuzy) oraz sadownictwo (jabłonie, grusze, brzoskwinie, śliwy). Na nasłonecznionych, południowych zboczach dolin plantacje winorośli. W górach pasterska hodowla owiec.
Przemysł
Niewielkie wydobycie węgla brunatnego (niedaleko Kumanowa), rud żelaza, chromu, cynku oraz ołowiu oraz antymonu. Produkcja energii elektrycznej z reguły w małych elektrowniach wodnych. Przemysł przetwórczy skoncentrowany w większych miastach (spożywczy, włókienniczy, metalurgiczny, chemiczny oraz drzewny), w Skopje huta żelaza. Rzemiosło artystyczne: wyroby ze srebra, złota, drewna, dywany.
Główne miasta
-
Osobny artykuł: Miasta Macedonii.
Podział administracyjny
-
Macedonia jest podzielona na 84 gminy (општина – opsztina), z tego 10 gmin wchodzi w skład miasta Skopje.
Demografia
Grupy etniczne wg spisu powszechnego w 2002 r.
Narodowości:[3]
Religie:
Sprawdź też
Uwagi
- ↑ Specjalny Wysłannik Sekretarza Generalnego ONZ wskazuje na potrzebę nieużywania samego tylko określenia "Macedonia", jako synonimu terytorium leżącego w jednym tylko kraju. Równocześnie sugeruje stosowanie określenia "Grecka Macedonia" , zamiast promowanych przez Republikę Macedonii terminów "Macedonia Egejska", albo "Macedonia zajmowana przez Grecję". Źródło: fragmenty projektu rezolucji RB ONZ, 2005, autorstwa Mathew'a Nimetz (ang.)
Przypisy
|
Państwa Europy |
|
|
|
 |
|
Państwo nieuznawane
na arenie międzynarodowej |
|
|
| Terytoria zależne |
|
|
| Państwo sui generis/terytorium sporne |
|
|
- ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo.
- ↑ Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 81 ze 193 państw członkowskich ONZ. Aktualnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX.
|
|