Madryt
Herb miejski Flaga
Nazwa oficjalna	Madryt
Państwo	Hiszpania
Wspólnota autonomiczna	Madryt
Prowincja	Madryt
Comarca	Comarca agrícola del Área Metropolitana de Madrid
Gmina	Madryt
Kod pocztowy	28001-28080
Położenie	40°23′ N 3°41′ W
Powierzchnia	607 km²
Wysokość	667 m
Rzeki	Manzanares
Liczba mieszkańców	3 284.110 (2011)[1]
Gęstość zaludnienia	5410,40 os./km²
Alkad	Ana Botella (PP)
Ważne święta	Virgen de la Almudena – 9 listopada; św. Izydor Oracz patron miasta – 15 maja
Położenie na mapie Hiszpanii
Strona internetowa miasta

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica oraz największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Obszar administracyjny 607 km², liczba ludności 3,28 mln (2011), stolica regionu autonomicznego (comunidad autónoma) o tej samej nazwie (powierzchnia 7993 km², ludność 6,3 mln). Jedno z największych miast Unii Europejskiej oraz trzeci co do wielkości obszar metropolitarny (po Paryżu oraz Londynie) w UE^[2][3]. Madryt jest siedzibą rządu, parlamentu, ministerstw, agencji oraz innych przedstawicielstw międzynarodowych, jak oraz też oficjalną rezydencją króla Hiszpanii^[4]. Na płaszczyźnie ekonomicznej Madryt jest czwartym najbogatszym miastem w Europie (po Londynie, Paryżu oraz Moskwie) oraz trzecim w ramach UE^[5]. Jest podstawowym centrum finansowym oraz biznesowym Hiszpanii^[6], aktualnie 50,1% z ponad 5 000 wiodących na świecie firm hiszpańskich generowanych jest przez spółki znajdujące się w Madrycie. Znajduje się na niej m.in.: trzecia co do wielkości giełda w Europie - Bolsa de Madrid, Latibex - giełda przeznaczona jedynie dla papierów wartościowych emitentów z Ameryki Łacińskiej oraz istnieje tu kilkanaście największych korporacji na świecie jak: Banco Santander - największy bank w strefie Euro, Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, Telefónica, Repsol YPF, Iberia LAE, Endesa czy FCC, które leżą m.in. wśród 200 najlepszych spółek wg magazynu Forbes. Madryt jest siedzibą Światowej Organizacji Turystyki, należącej do ONZ, ponadto jest siedzibą sekretariatu generalnego Organizacji Państw Iberoamerykańskich. Mieszczą się tutaj także instytucje związane z regulacją języka hiszpańskiego w świecie m.in.: Akademia Języka Hiszpańskiego, czy Królewska Akademia Hiszpańska. Miasto jest wpływowym ośrodkiem kulturalnym na świecie swoją siedzibę ma tu wiele prestiżowych instytucji jak np.: Muzeum Prado, Muzeum Narodowe Centrum Sztuki Królowej Zofii czy Muzeum Thyssen-Bornemisza, które leżą w gronie jednych z najczęściej odwiedzanych muzeów na swiecie^[7]. Wedle opublikowanego przez brytyjski magazyn Monocle Madryt istnieje w dziesiątce miast na świecie pod względem największej jakości życia^[8].

Spis treści 1 Pochodzenie nazwy miasta 2 Historia 3 Geografia 3.1 Położenie geograficzne 3.2 Klimat 3.3 Hydrologia 4 Podział administracyjny miasta 4.1 Obszar metropolitarny 4.2 Lokalne władze 5 Demografia 6 Gospodarka 7 Gwałtowny rozwój 8 Ekonomia 9 Turystyka 9.1 Zabytki 9.2 Muzea 9.3 Parki 9.4 Architektura oraz rzeźba 9.5 Galerie 9.6 Opery 9.7 Wieżowce 10 Kuchnia 11 Handel oraz usługi 12 Rozrywka 12.1 Nocne życie 13 Lokalne święta 14 Edukacja 14.1 Przedszkola, szkoły podstawowe oraz średnie 14.2 Uniwersytety 15 Sport 16 Transport 16.1 Autostrady 16.2 Metro 16.3 Transport kolejowy 16.4 Autobusy 16.5 Tramwaje 16.6 Teleférico 16.7 Transport lotniczy 17 Miasta partnerskie 18 Sprawdź też 19 Linki zewnętrzne 20 Przypisy

Pochodzenie nazwy miasta

Istnieje parę teorii dotyczących pochodzenia nazwy "Madryt". Wedle legendy Madryt stał się założony przez Ocno Bianora (syna króla Toskanii oraz Mantui Tyrrheniusa); stał się on pierwotnie nazwany "Metragirta" albo "Mantua Carpetana", inni zaś twierdzą, że pierwotną nazwą tego miasta była "Ursaria", ze względu na dużą liczbę niedźwiedzi, które zostały znalezione w sąsiednich lasach, które wraz z drzewkiem truskawkowym ("madroño" w języku hiszpańskim) są herbem miasta od czasów średniowiecza^[9].

Niemniej jednak, aktualnie powszechnie uważa się, że obecna nazwa miasta pochodzi z II wieku p.n.e., kiedy to Imperium Rzymskie ustanowiło osadę nad brzegiem rzeki Manzanares. Termin Madryt przechodził w wielorakich okresach historii ewolucje związane ze swą nazwą. W VII wieku, od czasu islamskiego podboju Półwyspu Iberyjskiego zmieniono nazwę na "al-Majrīṭ" (z arabskiego المجريط – "Mayra"), co oznaczało odniesienie wody (w tym przypadku rzeki Manzanares) jako "drzewa" albo "dawcy życia". We współczesności nazwa "Madrid" ("Madryt" w jęz. polskim) wyewoluowała od słowa "Matrit" w języku mozarbic, która to nazwa jest używana w chwili obecnej^[10].

Historia

Stolica Hiszpanii to jedno z najstarszych miast na naszym kontynencie. Jego początki sięgają już czasów panowania Starożytnego Imperium Rzymskiego. W tamtym okresie bowiem założono pierwszą osadę nad rzeką Manzanares (II wiek p.n.e.).

Pierwsza wzmianka o mieście, powstałym wokół mauretańskiego zamku Madżrid, pochodzi z X w. Zdobyty w 939 przez króla aragońskiego Ramira II, następnie odbity przez Maurów oraz w 1083 ostatecznie przejęty przez króla kastylijskiego Alfonsa VI. Prawa miejskie w 1118. Osada rozwijająca się przy fortecy przyczyniła się do powstania miasta. Jednak przez pierwsze pięć wieków miasto nie miało większego znaczenia. Okres wzrostu znaczenia miasta jako ośrodka handlowego zaczął się w XVI wieku.

Centralne położenie w Kastylii sprzyjało wzrostowi znaczenia politycznego. Dwukrotnie w XVI wieku (1524, 1528) zwoływano do Madrytu posiedzenia kortezów, mimo że stolicą kraju było Toledo.

W 1561 po dokonaniu rozbudowy Alkazaru, król Filip II przeniósł stolicę kraju z Toledo do Madrytu. Następnie rozpoczęto (1563) budowę Eskurialu, położonego niedaleko od Madrytu zespołu pałacowego. Miasto wkrótce stało się największym ośrodkiem handlowym oraz gospodarczym kraju. W XVII wieku rozbudowane oraz unowocześnione. W latach 1851-1864 otrzymało pierwsze połączenie kolejowe z Aranjuez. Na przełomie XIX oraz XX Madryt przebudowano rozbierając stare fortyfikacje miejskie, unowocześniono ciągi komunikacyjne. W latach 1873-1874 Madryt był stolicą pierwszej Republiki Hiszpańskiej.

W okresie wojny domowej (1936-1939) Madryt był jednym z głównych ośrodków sił republikańskich. Obie strony toczyły o niego ciężkie walki. Wobec zagrożenia rząd republikański z czasem przeniósł się do Walencji. 28 marca 1939 zajęty przez wojska generała F. Franco.

Po II wojnie światowej nastąpił szybki wzrost oraz rozbudowa miasta. Aktualnie wiele firm przenosi swe siedziby właśnie do Madrytu, ze względu na jego centralne położenie oraz dynamiczny rozwój przemysłowy oraz gospodarczy.

Centrum Madrytu dzieli się na: Stary Madryt oraz Madryt Burboński. O miano serca miasta konkurują ze sobą znajdujące się w starej części miasta plac Puerta del Sol oraz plac Plaza Mayor, który z kolei słynie z procesów inkwizycyjnych przeprowadzanych na nim aż do końca zniesienia inkwizycji w 1834 r. Również w tej części miasta istnieje Pałac Królewski, zamieszkiwany zarówno przez Habsburgów jak oraz przez Burbonów.

11 marca 2004 islamscy terroryści przeprowadzili zamach w wagonach należących do podmiejskich linii kolejowych. W eksplozjach bomb zginęło 190 osób (w tym czworo Polaków), a 2057 było rannych.

Geografia

Położenie geograficzne

Madryt leży w centralnej części Półwyspu Iberyjskiego. Współrzędne geograficzne miasta to: 40° 26 'N 3° 41' W, zaś jego średnia wysokość nad poziomem morza to 667 m. Jego położenie w centralnej części półwyspu sprawia iż miasto leży w strefie klimatu kontynentalnego suchego oraz surowego. Miasto leży parę kilometrów od łańcucha górskiego Sierra de Guadarrama, pod względem hydrologicznym leży w basenie rzeki Tag.

Klimat

Region Madrytu ma umiarkowany klimat kontynentalny, przejściowo śródziemnomorski. Zimy są tu chłodne, wielokrotnie są temperatury poniżej 0 °C, także w porze zimowej każdego roku są opady śniegu. Styczeń jest najzimniejszym miesiącem w Madrycie (2-10 °C). Lato charakteryzuje się występowaniem wysokich temperatur w granicach 30 °C, w lipcu wielokrotnie może dochodzić nawet do 40 °C. Z uwagi na położenie miasta na dużych wysokościach, Madryt ma nader wysokie amplitudy temperatur pomiędzy nocą a dniem, noce są chłodniejsze, co prowadzi do obniżenia średniej w miesiącach letnich. Opady latem są nader rzadkie, przeważajaca ilość opadów jest jesienią oraz wiosną^[11]. Maksymalna roczna średnia temperatura wynosi 19,5 °C. Średnie roczne sumy opadów wynoszą tu 435 mm.

Obserwacje temperatur w Parku Retiro

Lata 1971-2000	sty	lut	mar	kwi	maj	cze	lip	sie	wrz	paź	lis	gru	Średnia
Temperatura maksymalna (°C)	9,7	12,0	15,7	17,5	21,4	26,9	31,2	30,7	26,0	19,0	13,4	10,1	19,4
Temperatura minimalna (°C)	2,6	3,7	5,6	7,2	10,7	15,1	18,4	18,2	15,0	10,2	6,0	3,8	9,7
Opady (mm)	37	35	26	47	52	25	15	10	28	49	56	56	436

Obserwacje temperatur na lotnisku Madryt-Barajas

Lata 1971-2000	sty	lut	mar	kwi	maj	cze	lip	sie	wrz	paź	lis	gru	Średnia
Temperatura maksymalna (°C)	10,6	12,9	16,3	18,0	22,3	28,2	33,0	32,4	27,6	20,6	14,7	11,0	20,6
Temperatura minimalna (°C)	0,3	1,5	3,2	5,4	8,8	13,0	16,1	16,0	12,7	8,3	3,8	1,8	7,6
Opady (mm)	33	34	23	39	47	26	11	12	24	39	48	48	386

Hydrologia

Główną rzeką, która przepływa przez Madryt jest rzeka Manzanares. Manzanares u stóp wsi Manzanares el Real tworzy zalew Santillana, który jest jednym z najważniejszych źródeł wody pitnej dla Madrytu. nieoczekiwanie niej w Madrycie oraz jego okolicach są rozliczne małe rzeczki oraz strumyki, tak jest w przypadku strumieni La Moraleja de la Vega, albo Valdelamasa, Viñuelas, które wpadają bezpośrednio do rzeki Jarama, a ta zaś uchodzi do rzeki Guadarrama.

Podział administracyjny miasta

Madryt administracyjnie jest podzielony na 21 okręgów, te zaś są z kolei podzielone na 128 obwodów.

Fuencarral-El Pardo El Pardo Fuentelarreina Peñagrande Barrio del Pilar La Paz Valverde Mirasierra El Goloso.			Hortaleza Palomas Valdefuentes Canillas Pinar del Rey Apóstol Santiago Piovera		Barajas Alameda de Osuna Aeropuerto Barajas Timón Corralejos.
Moncloa-Aravaca Casa de Campo Argüelles Ciudad Universitaria Valdezarza Valdemarín El Plantío Aravaca.	Tetuán Bellas Vistas Cuatro Caminos Castillejos Almenara Valdeacederas Estrecho	Chamartín El Viso Prosperidad Ciudad Jardín Hispanoamérica Nueva España Pza. Castilla.	Ciudad Lineal Ventas Pueblo Nuevo Quintana La Concepción San Pascual San Juan Bautista Colina Atalaya Costillares.	San Blas Simancas Hellín Amposta Arcos Rosas Rejas Canillejas Salvador.
	Chamberi Gaztambide Arapiles Trafalgar Almagro Vallehermoso Ríos Rosas.	Salamanca Recoletos Goya Fuente del Berro Guindalera Lista Castellana.
	Centrum Palacio Embajadores Cortes Justicia Universidad Sol.	Retiro Pacífico Adelfas Estrella Ibiza Jerónimos Niño Jesús	Moratalaz Pavones Horcajo Marroquina Media Legua Fontarrón Vinateros.	Vicálvaro Vicálvaro Ambroz
Latina Los Cármenes Puerta del Ángel Lucero, Aluche Las Águilas Campamento Cuatro Vientos.	Arganzuela Paseo Imperial Acacias Chopera Legazpi Delicias Palos de la Frontera Atocha		Puente de Vallecas Entrevías San Diego Palomeras Bajas Palomeras Sureste Portazgo Numancia	Villa de Vallecas Vallecas Santa Eugenia.
	Carabanchel Comillas Opañel San Isidro Vista Alegre Puerta Bonita Buenavista Abrantes.	Usera Orcasitas Orcasur San Fermín Almendrales Moscardó Zofio Pradolongo
		Villaverde San Andrés San Cristóbal Butarque Los Rosales Los Ángeles

Obszar metropolitarny

Wokół miasta, rozciąga się szereg miast, które w pewnym sensie są zależne od Madrytu. Zgodnie z projektem obszaru miejskiego Hiszpanii 2005 – AUDES5, obszar metropolitalny Madrytu skupia Madryt oraz czterdzieści okolicznych gmin, liczy 5843031 mieszkańców oraz zajmuję powierzchnię 4.609,7 km², co stanowi gęstość 1.021,6 mieszkańców na km²^[12]. Jest to największa aglomeracja w Hiszpanii oraz trzecia co do wielkości w Unii Europejskiej.

Lokalne władze

Rada miejska składa się z 55 radnych (Concejales), jednym z nich jest burmistrz miasta (Alcalde), aktualnie funkcję to sprawuje Alberto Ruiz-Gallardón Jiménez.

Burmistrz wraz z radą miasta jest najwyższym organem politycznym w sprawie reprezentacji obywateli w gminnym rządzie, albowiem odnosi się do debaty na temat polityki lokalnej oraz podejmowania strategicznych decyzji.

Rada miasta jest organem politycznym reprezentacji obywateli w miejskiej administracji, rada zajmuje się kwestiami podatkowymi miasta, zatwierdzeniem zmian dekretów oraz rozporządzeń, zatwierdzeniem budżetu miasta, usługami itp...^[13]

Demografia

Współcześnie Madryt liczy 3 273 729 mieszkańców. Ludność Madrytu ogólnie wzrosła od kiedy miasto stało się stolicą kraju w połowie XVI wieku oraz ustabilizowała się na poziomie około 3 milionów z w okresie początku lat 70.

Od około 1970 do połowy 1990 roku populacja miasta spadła. Zjawisko to dotyczyło także Barcelony oraz innych miast europejskich, w części sytuacja ta spowodowana była wzrostem kosztów utrzymania w mieście oraz rozwój oraz urbanizacja terenów wiejskich oraz podmiejskich.

Demograficzny boom oraz wzrost ludności w Madrycie odnotowuje się pod koniec lat 1990 oraz na początku 2000 r. ze względu na międzynarodową imigrację oraz duży napływ ludności w związku z silnym wzrostem gospodarki hiszpańskiej. Dla przykładu, wedle danych spisu ludności, liczba ludności miasta wzrosła o 271.856 pomiędzy 2001 oraz 2005 rokiem^[14].

Aktualnie stolica Hiszpanii, przyciąga wielu imigrantów z całego świata. 83,8% mieszkańców miasta to rodowici Hiszpanie. Najwięcej imigrantów pochodzi z krajów Ameryki Łacińskiej, Europy, Azji, Afryki zachodniej oraz północnej, z reguły z krajów należących do Maghrebu, populację imigrantów w Madrycie szacuje się na 18% w stosunku do ogółu całkowitej liczby mieszkańców^[15]. Największe grupy imigrantów stanowią: Ekwadorczycy (104 184 tys.), Marokańczycy (99 242 tys.), Rumuni (54 875 tys.), Kolumbijczycy (35 971 tys.), Peruwiańczycy (34 083 tys.), Chińczycy (22 500 tys.), Mauretańczycy (12 144 tys.). Istnieją także inne społeczności rezydujący w znacznych ilościach m.in.: Gwinejczycy, Boliwijczycy, Bułgarzy, Polacy, Filipińczycy.

Gospodarka

Madryt pełni funkcję głównego ośrodka kulturalnego oraz naukowego, jest też najważniejszym ośrodkiem przemysłowym kraju. Podstawowy ośrodek biznesu oraz handlu międzynarodowego. Jedno z największych centrów finansowych Europy oraz świata oraz największe centrum finansowe Hiszpanii. Znajduje się tu polityczne centrum całej Hiszpanii. Podstawowy ośrodek wielkiego okręgu przemysłowego. Dobrze rozwinięty przemysł elektrotechniczny, maszynowy, włókienniczy oraz spożywczy, a także przemysł materiałów budowlanych oraz środków transportu (zakłady produkcji samochodów oraz taboru kolejowego). Ważną gałąź stanowi przemysł chemiczny. Dobrze rozwinięty handel oraz rzemiosło. Istnieją tu też zakłady papiernicze, wydawnictwa oraz wytwórnie filmowe. Centrum komunikacyjne – sieć drogowa oraz kolejowa promieniście rozchodzi się ku wybrzeżom morskim oraz granicom państwa. Czwarty co do wielkości port lotniczy kontynentu europejskiego – Barajas (ponad 52 mln pasażerów w 2007). Rozwinięta baza turystyczna. Madryt jest najszybciej rozwijającym się miastem w Hiszpanii, aktualnie ulokowanych jest tu wiele przedsiębiorstw oraz koncernów na skalę światową, wiele firm przeniosło tu swoje siedziby, z reguły z Barcelony. Począwszy od 1992 r. Madryt odnotował znaczny wzrost w sektorze usług. Aktualnie Madryt odnotowuje najwyższy wzrost gospodarczy w całym kraju. Jest tu najniższa stopa bezrobocia (1,4%)^[16].

Ważny ośrodek polityczny oraz kulturalno-naukowy. Liczne szkoły wyższe (największy w kraju uniwersytet) oraz placówki naukowo-badawcze.

Gwałtowny rozwój

W latach 30. ubiegłego stulecia miasto było zmodernizowane oraz wydatnie odnowione, co było równoznaczne ze znacznym rozrostem oraz powiększeniem się jego obszaru: ulice zostały oświetlone, wybudowano też wiele nowych budynków. W drugiej połowie XIX wieku, pod nadzorem Marquesa de Salamanca, podjęto prace nad rozbudową północnej części miasta. W roku 1872 na północ od Calle de Alcala wybudowano 28 nowych ulic. Dzielnica ta do dziś nosi nazwę Salamanca oraz jest uważana za jedną z najładniejszych oraz najelegantszych części (barrios) Madrytu oraz jedną z najładniejszych na całym świecie. Na początku XX wieku miasto wciąż się rozbudowywało oraz powiększało. W 1910 roku wybudowano nową główną ulicę Gran Vía, która oddzielała barrio San Bernardo od Calle de Alcala oraz biegła dalej do położonej w samym centrum miasta Plaza de España.

W czasie hiszpańskiej wojny domowej w latach (1936-1939) Madryt, który był silnym ośrodkiem republikańskim, stał się poważnie zniszczony. Wojska generała Franco przez dwa oraz pół roku oblegały miasto oraz kiedy w końcu wdarły się do centrum, wojnę uznano za zakończoną. W czasie panowania frankistów, od zakończenia wojny aż do śmierci Franco w 1975 roku, Gran Vía nosiła nazwę Avenida Jose Antonio de Primo de Rivera, na cześć założyciela hiszpańskiej partii nacjonalistycznej. Po zwycięstwie sił demokratycznych oraz restauracji monarchii (na tronie zasiadł król Jan Karol), wszystkim przemianowanym przez frankistów ulicom przywrócono ich dawne nazwy. Koniec wojny domowej stał się dla Madrytu początkiem kolejnego okresu odnowy oraz rozbudowy. Było to możliwe pomiędzy innymi dzięki temu, że Hiszpania nie brała aktywnego udziału w II wojnie światowej. W latach 1948-1951 gwałtownie wzrosła liczba mieszkańców tego miasta. Aktualnie sam Madryt liczy 3,3 mln mieszkańców, a jego aglomeracja 6 mln oraz liczba ta ciągle rośnie. Po wstąpieniu Hiszpanii do UE znaczenie Madrytu na arenie światowej wydatnie wzrosło.

Ekonomia

Rok	Euro
1998	56.076.454€
1999	60.573.828€
2000	66.535.412€
2001	71.595.433€
2002	75.334.358€
2003	79.784.603€

W 2003 r. Madryt posiadał PKB o wartości 79.785.000.000 €, co stanowi 10% dochodu narodowego. Najważniejszym sektorem gospodarki jest sektor usług, który stanowi 85,09% udziału w gospodarce miasta, w tym sektorze zawierają się usługi finansowych (31,91% całkowitego PKB) oraz działalność handlowa (31,84% całkowitego PKB). Reszta PKB pochodzi z przemysłu (8,96% łącznego PKB), sektora budownictwa (5,93% łącznego PKB). Rolnictwo ma bardzo mały wpływ na PKB stanowi zaledwie jedynie 0,03% łącznego PKB. PKB na 1 mieszkańca wyniósł w 2005 r. 35.372 USD. PKB w ostatnich latach rośnie na poziomie wyższym niż w pozostałej części kraju, co jest związane z tym, że miasto jest jednym z głównych czynników napędzających hiszpańską gospodarkę.

Branża przemysłowa jest aktualnie coraz mniej obecna w mieście, rozprowadzając swe usługi na przedmieścia oraz tereny okolicznych gmin, związane jest to procesem odciążeniem miasta od przemysłu oraz przeniesie go na okoliczne gminy albo w pobliża granic miasta, tworząc tam parki przemysłowe. Tym niemniej, przemysł nadal ma ważną pozycję we wzroście PKB miasta.

Sektor usług prowadzi się działalność gospodarczą w Madrycie z 85% całkowitego PKB, zatrudnia 2/3 siły roboczej mieszkańców miasta oraz aglomeracji. Do głównych pracodawców w tym sektorze są: centralna administracja państwa oraz administracja finansowa (Madryt jest siedzibą dużej części firm działających w całej Hiszpanii, ponad połowa krajowego kapitału finansowego). Duży wpływ ma także wprowadzenie nowych technologii. pracodawcami w Madrycie są: lotniska oraz IFEMA (Institución Ferial de Madrid). Ponadto, turystyka odgrywa ważną rolę w gospodarce miasta, Madryt jest jednym z najczęściej odwiedzanych miast w Europie za Paryżem, Londynem oraz Rzymem, oraz najczęściej odwiedzanym miastem w Hiszpanii. W 2008 zakończona była budowa Strefy Biznesowej Czterech Wież – dużego obszaru biznesowego. Madryt jest trzecim^[17] względem PKB najbogatszym miastem w Europie.

Turystyka

Madryt otoczony jest niewielką prowincją zwaną Comunidad de Madrid. Stolica Hiszpanii dzieli się na dwie dzielnice tj: Stary Madryt; Madryt Burboński. Madryt znany jest z bogatych muzeów zwłaszcza Prado – jednego z najważniejszych w świecie. Ponadto: Pałac Królewski (XVIII wiek), Pałac Sprawiedliwości (1758), Pałac Senatu, Pałac Kongresowy (1843), Puerta de Alcalá (1778), katedra Almudena (1993), kościół San Pedro el Real (XV wiek), katedra San Isidoro el Real (XVII wiek), klasztor Descalzas Reales (XVI wiek), park Casa de Campo o powierzchni 1447 ha z Fontanną Księcia (1725), mosty, m.in. Toledański (1720-1732), Segovia (1584).

Wiele nowoczesnych budowli wzniesiono po II wojnie światowej (Palacio de Communicaciones, Palacio Nuevos Ministerios, stadion Santiago Bernabéu, dworzec Chamartín, arterie komunikacyjne). Nowoczesne osiedla mieszkaniowe oraz przemysłowe na peryferiach (Getafe, Alcorcón, Alcalá de Henares).

Na północny zachód od Madrytu istnieje mauzoleum ofiar wojny domowej – Monumento Nacional de Santa Cruz del Valle de los Caidos (Św. Krzyż w Dolinie Poległych).

Madryt ma ponad 40 parków oraz ogrodów. Na uwagę zasługują zwłaszcza: ogród botaniczny (założony w 1781 r.) oraz parki leżące nad brzegami rzeki Manzanares na zachodzie oraz w okolicach Prado na wschodzie. Wielką atrakcją turystyczną jest też świątynia Deboda. staroegipska budowla sprowadzona w czasach budowy tamy asuańskiej oraz pieczołowicie odtworzona w pobliżu Rosales. Rozciąga się z niej widok na całe miasto.

W Madrycie istnieje największa w Hiszpanii arena, na której dzieją się walki byków – Las Ventas może pomieścić 23 tysiące widzów. Adepci sztuki matadorskiej toczą tu swe pierwsze walki w czasie specjalnych uroczystości inicjacyjnych. Wielką popularnością wśród mieszkańców Madrytu cieszy się też bez wątpienia piłka nożna, analogicznie jak w całej Hiszpanii. W mieście funkcjonują dwa potężne kluby piłkarskie: Real Madryt oraz Atlético Madryt. Stadion Atlético, Vicente Calderón, może pomieścić 70 tysięcy widzów, a stadion Realu, Santiago Bernabéu, 80 tysięcy.

Dla turystów odwiedzających miasto Urząd Miasta Madrytu przygotował cztery karty ułatwiające turystom dostęp do wydarzeń kulturalnych oraz zapewniające rozliczne zniżki^[18]: Madrid Card – umożliwiająca różnorodne zniżki w tym także na komunikację miesjką; Madrid Phone – umożliwiająca tańsze rozmowy krajowe oraz międzynarodowe; Madrid Card Promociones – umożliwiająca darmowe przejazdy środkami miejskiej komunikacji czy wejścia do muzeów oraz Madrid Card Congresos – skierowana jest do uczestników kongresów.

Zabytki

Madryt leży 600 m n.p.m. oraz jest najwyżej położoną stolicą Europy. Sercem miasta jest Puerta del Sol (Brama Słońca) – owalny plac otoczony ze wszystkich stron kremowymi XVIII-wiecznymi domami. Jest to hiszpański "kilometr zero", oznaczony płytą chodnikową naprzeciwko wieży zegarowej – punkt, od którego mierzy się wszystkie odległości. Na środku placu istnieje posąg brązowego niedźwiedzia, zjadającego owoce z drzewa poziomkowego (nawiązanie do herbu Madrytu), ulubione miejsce randek. W sylwestra o północy zbierają się tu mieszkańcy, by zgodnie z tradycją zjeść 12 winogron, jedno po każdym uderzeniu zegara. Na chodniku przed bramą istnieje oznaczenie Kilometra Zero, od którego liczą się główne drogi Hiszpanii. U wylotu Calle del Carmen – jednej z promieniście odchodzących od placu ulic – stroi trójwymiarowy herb Madrytu.

Atrakcję stanowi także Plaza Mayor ( Podstawowy Plac), będąca pozostałością z XVII w., oraz choć przestała już być centrum miasta, przyciąga wielu mieszkańców. Mówi się o nim "teatr pod niebem Madrytu". Jest przestronna, wybrukowana oraz zamknięta dla ruchu kołowego. Plaza Mayor jest symbolem Madrytu. Dziewięć bram otwiera się na plac wzniesiony na kolumnadach. Można tu zobaczyć m.in. freski na Casa de la Panaderia, tutaj istnieje pomnik Filipa III na koniu. W pobliżu Plaza Mayor istnieje wiele ciekawych miejsc, takich jak: Torre de los Lujanes, Casa de Cisneros, Casa de la Villa, Pałac Abrantes, Mercado de San Miguel, Arco de Cuchilleros, Basilica de San Miguel, zakon Jeronimos del Corpus Christi, Plaza de la Villa.

Istotnym elementem Madrytu jest Palacio Real (Pałac Królewski) – po tym jak w Wigilię Bożego Narodzenia 1734 r. spłonął doszczętnie alkazar Habsburgów, Filip rozpoczął budowę gmachu bardziej odpowiadającego potrzebom dynastii Burbonów. Pałac wznosi się na pozostałościach starożytnego zamku obronnego Alcazar, pochodzącego z epoki Habsburgów. Pałac stał się zaprojektowany przez włoskich mistrzów: Sacchettiego oraz Sabatiniego. Wnętrza zajmują: Farmacia Real, pełna szklanych pojemników z egzotycznymi medykamentami; Museo de la Real Armería, w którym da się zobaczyć miecze Cortésa oraz Ferdynanda Katolickiego, piękny Salon Tronowy, Salon Kolumnowy oraz wytworne apartamenty. Na zewnątrz mieszczą się wyjątkowe Ogrody Sabatiniego oraz Campo del Moro oraz plac Plaza de la Armeria. Ostatnim stałym mieszkańcem Palacio Real był Alfons XIII. Aktualna rodzina królewska woli skromniejsze lokum za miastem a więc budowla pełni tylko funkcje reprezentacyjne. Istotną częścią Pałacu Królewskiego jest Sala Tronowa, w której leżą trony sporządzone specjalnie dla współcześnie panującego króla Juana Carlosa oraz królowej Zofii. Przed bramą stoi honorowa straż, a uroczyste zmiany warty dzieją się pomiędzy godziną 12 a 13 w pierwszą środę miesiąca. Na przeciw Pałacu Królewskiego istnieje Teatr Królewski wskrzeszony w 1997 roku jako teatr liryczny. W okolicach leżą inne ciekawe obiekty takie jak: klasztor Descalzas Reales, Plaza de Oriente, Senat, kościół San Ginem, Puerta del Sol.

Kościół San Isidro – stał się zaprojektowany przez Pedro Sancheza na wzór Il Gesu de Roma w Rzymie, pochodzi on za czasów króla Filipa IV. W okolicy kościoła San Isidro zwiedzić da się odmienny ciekawy kościół San Pedro el Viejo o el Real. Warto także zobaczyć Capilla del Obispo, Muzeum San Isidro, Puerta del Toledo oraz słynny most Toledo.

La Almudena – to katedra madrycka, ukończona w roku 1992 r., na pięćsetlecie odkrycia Ameryki, zaś jej budowę rozpoczęto pod koniec XIX wieku. W nocy, dzięki wspaniałemu oświetleniu, jej białe ściany mienią się feerią barw. Pełna nazwa tej świątyni to Nuestra Senora de la Almudena. Zewnątrz budowla zdobiona jest w stylu neoklasycznym, z tym że wewnątrz dominuje klimat neogotycki. Krypta jest z kolei w stylu neoromańskim. Jest to pierwsza hiszpańska katedra poświęcona przez Papieża oraz pierwsza, którą Jan Paweł II poświęcił poza Rzymem. Znajduje się w centrum miasta.

Plaza de España (pol. Plac hiszpański) – zamknięty z dwóch stron wysoki wieżowcami jeden z głównych placów Madrytu. Pośrodku placu hiszpańskiego istnieje wysoki biały cokół – pomnik Cervantesa, przed nim na postumencie wzniesiono wielkie posągi Don Quijote'a oraz Sancho Panzy wraz z ich wiernymi wierzchowcami, po bokach zaś dwie rzeźby z piaskowca powodują ukochaną rycerza – Dulcyneę.

Gran Vía – jest jedną z najbardziej reprezentacyjnych arterii Madrytu. Ciągną się wzdłuż niej wysokie budynki o ciekawej architekturze – pewne zwieńczone wieżami. Całości dopełniają sklepy, restauracje, kina, hotele.

Plaza de Cibeles – nazwa tego placu pochodzi od uchodzącej za wizytówkę miasta Fuente de Cibeles, fontanny z posągiem frygijskiej bogini płodności Kybele. Znajduje się tu także Palacio de Comunicaciones, czyli gmach poczty głównej, zbudowany w latach 1904-1917 z zachowanym bizantyjskim stylem oraz neobarokowy Palacio de Linares, mieszczący instytucje związane z Ameryką Łacińską.

Plaza Cánovas del Castillo – plac ten rozpoczyna aleję zwaną Paseo del Prado; jego środek zajmuje Fuente de Neptuno – Fontanna Neptuna. W pobliżu mieści się Muzeum Prado, Muzeum Thyssen-Bornemisza posiadające eksponaty z malarstwa zachodnioeuropejskiego w czasach XV – XX w. oraz klasycystyczny Congreso de los Diputados, czyli Kortezy, niższa izba parlamentu hiszpańskiego.

Plaza de Colón (pol. Plac Kolumba) – wraz z przylegającym do niego parkiem Jardines de Descubrimiento – stanowi cały węzeł komunikacyjny miasta. Pod placem ma swoją siedzibę Centrum Kulturalne Madrytu, nad nim zaś wznosi się potężna neogotycka kolumna z posągiem odkrywcy Ameryki, otoczona fontanną. Przy placu mieści się także gmach Biblioteki Narodowej oraz Muzeum Archeologicznego.

Calle de Serrano – to ciąg ulic najelegantszych sklepów w Madrycie; zamyka dzielnicę Salamanca.

Puerta de Alcalá – niegdyś wschodnia brama miasta – dziś wznosi się na ruchliwej Plaza de Independencia. Potężną budowlę z granitu stworzył architekt Karola III, Sabatini; wieńczą ją rzeźby z białego marmuru, otaczają zaś ukwiecone trawniki. Jest jednym z największych symboli Madrytu. Składa się ona z pięciu przejść, trzy z nich z pełnym łukiem a dwa z płaskim łukiem. W najwyższej, centralnej części jest płyta kamienna upamiętniająca rok budowy oraz króla Karola III, uwieńczona tarczą z herbem przedstawiającym broń trzymaną przez Sławę oraz geniusza. Kiedyś każde przejście było okratowanie, które zamykano co dzień o zmierzchu.

Templo de Debod – (Świątynia Debod) to egipska świątynia boga Amona, podarowana Hiszpanom za pomoc przy budowie tamy asuańskiej; mieści się na terenie Parque del Oeste, na skarpie nad rzeką Manzanares. Posiada zróżnicowane sale, wśród których najważniejsza jest Kaplica zdobiona reliefami, która zachowana jest w oryginalnym stanie oraz jest to najstarsza cząstka świątyni, gdzie zobaczyć da się sceny rytuałów.

El Rastro – najsłynniejszy madrycki targ, czynny tylko w niedzielę, zajmuje tereny przy ulicy Ribera de Curtidores, co w języku polskich oznacza Nadbrzeże Garbarzy. Rozciągają się tutaj także na wąskie przecznice, które na swój sposób symbolizują odmiana towarów, np. meble.

Plaza de Toros de las Ventas – to madrycka arena do walki byków. Zbudowana w latach 1929-1931; jej czerwony mur zdobią łuki oraz ceramiczne płytki, przed nią zaś ustawiono dwa pomniki sławnych matadorów. Prócz walk dzieją się tu także koncerty rockowe, a także zawody z cyklu Red Bull X Fighters. Mieści ona prawie 25000 widzów oraz jest to największa arena w całej Hiszpanii oraz jedna z najważniejszych na świecie. Wybudowana była w stylu neomudejar z odkrytej cegły, podstawą jej udekorowania są płytki ceramiczne. Z motywów ornamentalnych wyróżnić trzeba herby z wszystkich prowincji hiszpańskich. Sezon rozpoczyna się tutaj w marcu a kończy w październiku, zaś walki posiadają miejsce w niedziele oraz święta. Przy czym szczególne są uroczystości Świętego Izydora, patrona Madrytu, które trwają od połowy maja do połowy czerwca, kiedy to korridy dzieją się co dzień. Od roku 1951 pod zarządem areny istnieje Museo Taurino, gdzie wystawiana jest pełna kolekcja przedmiotów związanych z walkami byków oraz historią areny.

Plaza de Oriente – istnieje on na wschód od Pałacu Królewskiego w Madrycie. Plaza de Oriente oddzielona jest od pałacu ulicą Bailén, choć obecnie, po przeprojektowaniu plac, łącznie z fasadą wschodnią pałacu, stanowi pewną całość.

Biblioteka Narodowa (Biblioteca Nacional) – założona była przez Filipa V w roku 1712 pod nazwą Biblioteka Królewska. Biblioteka Narodowa powstała w celu szerzenia wiedzy wśród podwładnych oraz zebrania bibliotek prywatnych. Budowa Gmachu Biblioteki Narodowej, rozpoczęła się w 1866 roku. Fasada na dolnym piętrze jest w stylu doryckim, zaś na górnym piętrze w stylu jońskim. Aktualnie jest to jedna z najbogatszych bibliotek pod względem zbiorów bibliograficznych, w zbiorach ok. 6 milionów książek. Zbiory biblioteki podzielone są na zbiory nowe (od roku 1831), księgi dawne (do roku 1830), rękopisy oraz dokumenty, czasopisma oraz gazety, ryciny, rysunki oraz fotografie,mapy oraz plany, partytury oraz nagrania dźwiękowe.

Palacio de Cristal – (Pałac Kryształowy) – składa się ze szklanych murów podtrzymywanych jońskimi kolumnami z żelaza. Na zewnątrz wyróżnia się fasada w stylu greckim skierowana w stronę jeziora. Jest to jeden z najbardziej wyróżniających się budynków w ogrodach Parque del Retiro, od lat są w nim wystawiane czasowe ekspozycje współczesnej sztuki.

Metrópolis – to budynek o eleganckiej architekturze oraz wyjątkowych proporcjach, przy czym wyróżnia się z całości budynku, kopuła z czarnego łupka, ze złotymi wplatanymi zdobieniami, która ukoronowana jest wspaniałą Wiktorią ze skrzydłami. Na drugim piętrze wybudowana była rotunda z podwójnymi kolumnami korynckimi. Te potężne kolumny podtrzymują trzecie piętro udekorowane statuami reprezentującymi handel, rolnictwo, górnictwo oraz przemysł.

Casón del Buen Retiro (Pałac Dobrego Wypoczynku) – zbudowany w XVII wieku do użytku oraz dla odpoczynku króla Filipa IV. Od tamtego czasu był on kilkakrotnie remontowany, wciąż jednak zachowuje elementy dawnego budynku, takie jak sufit malowany w XVII wieku przez Lucasa Jordána. Obiekt stał się przekazany Muzeum Prado oraz mieści on zbiór malarstwa z XIX wieku.

La Casa de Postas (Królewski Gmach Pocztowy) – nowy gmach pocztowy zbudowany w okresie pomiędzy 1795 oraz 1800 rokiem o klasycznych cechach, oparty stał się nie planie nieregularnego pięciokąta zorganizowanego wokół centralnego patia oraz miał tylko dwa piętra. Ten neoklasyczny budynek mieści dziś oddziały Samorządu Regionu Madrytu.

La Real Casa de Aduanas – (Królewskie Biuro Celne) prace budowlane nad tym obiektem zakończyły się w 1769 r. Zewnętrzną cząstka stanowiła wówczas fasada o dobrych proporcjach uwieńczona balustradą zbudowaną z cokołu kamiennego oraz szereg wielorakich okien oraz frontonów rozmieszczonych symetrycznie. Aktualnie jest to siedziba Ministerstwa Finansów.

Muralla de Madrid – są to pozostałości arabskiego muru obronnego z IX oraz X wieku, oraz innego chrześcijańskiego z XII oraz XIII wieku. Wewnątrz arabskiego muru znajdowała się twierdza warowna, meczet oraz dom emira.

Palacio del Congreso – jest to budowla o klasycznych cechach, zbudowana na planie prostokąta, na którym rozmieszczone zostały jego sale. Zewnętrzną cząstka wyróżnia fasada główna z korynckim portykiem z sześcioma kolumnami. Lwy znajdujące się po obu stronach schodów wybudowane zostały z dział z brązu przejętych od wroga po pierwszej wojnie z Marokiem w latach 1859-1860.

Palacio del Senado – pałac ten zbudowany stał się przez Francisca de More z zamiarem pomieszczenia w nim Salonu Kortezów, na miejscu dawnej szkoły Colegio de la Encarnación. Od pierwszych lat XIX wieku oraz z uwagi na bliskość od pałacu, a dawna uczelnia agustiańska stała się jednym z najbardziej znaczących politycznie budynków w mieście. Posiada on bibliotekę neogotycką z roku 1883.

Puente de Segovia – jest to najstarszy istniejący aktualnie w Madrycie most. Jego budowa przypisywana jest architektowi Juanowi de Herrera, który wykonał go w okresie od 1582 do 1584 roku. Składa się on z dziewięciu pełnych łuków z bramą na czele, która wybudowana była w celu nadania wielkości wjazdowi na dwór.

Sociedad General de Autores – budynek, uznany jest za najlepszy przykład madryckiego modernizmu. Wybudowany jako dom-pałac bankiera Longorii, aktualnie jest siedzibą Sociedad Generalde Autores (Ogólnego Stowarzyszenia Autorów), ma fasadę zdobioną motywami roślinnymi o wijących się kształtach.

El Faro de La Moncloa – to niespełna stumetrowa wieża z okrągłym, krytym tarasem widokowym na skraju miasteczka uniwersyteckiego. Widać z niej cały Madryt oraz góry Guadarrama. W pobliżu mieszczą się budynki rządowe.

Madryt to miasto żyjące z reguły nocą. Lokale otwarte są aż do świtu. Największe skupisko barów jest w centrum miasta. Najbardziej uczęszczany jest rejon ulic Huertas oraz Plaza de Santa Ana oraz okolice Alonso Martinez oraz Plaza de Santa Barbara. Dzielnica Moncloa oraz Arguelles skupiają z reguły studentów oraz młodszą klientelę. Madryckie bary proponują różnorodną ofertę muzyczną. Dużą atrakcją jest wizyta w klubach zapraszających śpiewających kompozytorów tzw. cantautores.

Muzea

• Muzeum przy Paseo del Prado – działa już od 1918 r. w swej kolekcji ma niezwykłe kolekcje królewskie. Budynek muzeum stał się zaprojektowany przez Juana de Villanueva, wybudowany w 1785 r. Znajdują się tu największe dzieła takich twórców jak: Francisco Goya, Diego Velázquez – najwybitniejszego malarza złotego wieku Hiszpanii, autora znakomitych portretów rodziny królewskiej, Bartolomé Esteban Murillo, czy Francisco de Zurbarán. Warto zwrócić uwagę na Las Meninas(Panny dworskie, 1656 r.), dzieło przedstawiające infantkę Małgorzatę wśród jej dworek oraz autoportret samego artysty. Niedaleko istnieje dodatkowy budynek muzealnego kompleksu Prado, Casón del Buen Retiro, gdzie leżą skarby sztuki hiszpańskiej z XIX wieku.

• Real Academia de Bellas Artes – jest tu zbiór malarstwa, rzeźby hiszpańskiej oraz zagranicznej z okresu XVI – XX wieku (szczególny nacisk położony jest na dzieła hiszpańskiego Złotego Wieku); eksponaty ilustrujące działalność Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych; sala poświęcona Pablowi Picasso.

• Museo Arqueológico Nacional – znaleziska z terenów Hiszpanii, a także Egiptu, Grecji oraz terenów cywilizacji Etrusków (paleolit – wiek XVIII). Dzieła kultury Iberów, pomiędzy innymi znana Dama z Elche. Sztuka rzymska, wizygocka, islamu; kopia Groty Altamira z Kantabrii, ozdobionej malowidłami naskalnymi z paleolitu.

• Museo Nacional de Artes Decorativas – jest to muzeum Sztuki Zdobniczej, przedstawiające życie codzienne Hiszpanii od czasów fenickich do XX wieku – bądź to w formie zrekonstruowanych pomieszczeń, bądź też ekspozycji tematycznych, istnieje tu kompletna kuchnia z XVIII wieku, wyłożona od sufitu do podłogi ceramiką wymalowaną w scenki rodzajowe oraz zegar wskazujący czas nocny, który nie wybijał godzin.

• Museo Thyssen-Bornemisza – kolekcja zbiorów w tym muzeum zawiera w sobie siedem wieków działalności artystycznej, począwszy od prymitywnej sztuki włoskiej aż do pop-artu.

• Museo del Ejército – jednym z głównych eksponatów Muzeum Wojska jest miecz La Tizona, należący do legendarnego – ale oraz historycznego równocześnie – wojownika Cyda istnieje tu także Sala de Ninos, mieszcząca kolekcję 20 tysięcy ołowianych żołnierzyków.

• Museo Nacional Ferrocarril (pol. Muzeum Kolejnictwa) – istnieje tutaj m.in.: jeden z pierwszych ekspresowych elektrowozów, czy drewniana salonka z pełnym wyposażeniem.

• Museo Naval – muzeum morskie, w którym zgromadzone są zbiory związane z hiszpańskimi wyprawami morskimi oraz historią marynarki hiszpańskiej^[19].

Parki

• Parque del Buen Retiro – jest to 120 hektarów drzew, krzewów oraz trawników w samym centrum miasta – na miejscu piętnastowiecznych dóbr zakonników z pobliskiego kościoła hieronimitów. Mieści się tu półkolista kolumnada z pomnikiem Alfonsa XII, stojąca nad prostokątnym stawem. Po drugiej stronie parku zbudowano dwa pawilony, ceglany Palacio de Velázquez oraz szklany Palacio de Cristal – nad sadzawką zamieszkaną przez wodne ptaki.

• Real Jardín Botanico – Królewski Ogród Botaniczny przy Muzeum Prado; da się tu znaleźć pomiędzy innymi rośliny z Ameryki Południowej, warto odwiedzić szklarnię podzieloną na strefy klimatyczne, od pustynnej po tropikalną.

• Campo del Moro – (pol. Pole Maura) – w początkach XII wieku obozowały tu wojska arabskie. W roku 1890 ów łagodnie opadający od Palacio Real ku rzece teren zamieniono w park w stylu angielskim; stał się wtedy placem zabaw dzieci królewskich. Aktualnie mieści się w nim muzeum powozów oraz lektyk.

• Casa de Campo – nie jest to park, lecz duży o powierzchni 1740 ha teren rekreacyjny, porośnięty drzewami oraz spłowiałą od słońca trawą. Na terenie istnieje Parque de Atracciones de Madrid, czyli wesołe miasteczko, ogród zoologiczny, rozliczne fontanny, kilkudziesięciometrowy gejzer. Ciekawym miejscem transportu jest tutaj Teleférico – kolejka linowa.

Architektura oraz rzeźba

Pewne ulice Madrytu są prawdziwymi muzeami rzeźby w plenerze. Działa tutaj Escultura al aire libre de la Castellana – Publiczne Muzeum Sztuki, które w swych zbiorach ma abstrakcyjne prace, wykonane z reguły przez hiszpańskiego artystę Eduardo Chillida.

Począwszy od XVIII wieku, przestrzeń Salón del Prado zdobią monumenty z klasycznych źródeł ikonograficznych, takich jak: Fontanna Alcachofa, las Cuatro Fuentes, Fontanna Neptuna, Fontanna Apolla oraz pomnik bogini Kybele. Na Plaza de Oriente istnieje szereg królów Hiszpanii od Wizygotów oraz wielorakich średniowiecznych królestw chrześcijańskich. Szczególnie ważnym elementem architektonicznym miasta są majestatyczne pałace oraz imponujące rezydencje, są one pozostałością po panowaniu w kraju dwóch potężnych rodów Habsburgów oraz Burbonów. W Madrycie istnieje także wiele wąskich uliczek, które otoczone są malowniczymi dzielnicami. Na uwagę zasługuje przede wszystkim Salamanca – dzielnica w północnej części miasta. Uznawana za jedną z najpiękniejszych oraz najbardziej eleganckich części stolicy Hiszpanii, zaś przez poniektórych za najładniejszą na świecie. Miasto doskonale łączy ze sobą architekturę historyczną pochodzącą sprzed wieków wraz z elementami nowoczesnej architektury, której przykładem jest Puerta de Europa – są to dwie, bliźniacze wieże 115 metrowej wysokości, które są nachylone ku sobie pod kątem 15 stopni. Paseo de Castellana to z kolei zbiorowisko wielorakich pomników o różnorodnej kompozycji architektonicznej istnieje tu m.in.: pomnik Kolumba, Emilio Castelara – rzeźbiarza oraz projektanta ulic oraz budynków w Madrycie, Pomnik Konstytucji z 1978 r. wzniesiony z płaskiej kostki z marmuru, czy też pomnik José Calvo Sotelo. Po całym mieście rozproszone są, zwłaszcza w centrum wiele rzeźb takich jak: lwy z Cortes, rzeźby Miguela de Cervantesa na placu hiszpańskim. Klatka schodowa biblioteki Narodowej obfituje w szereg posągów z hiszpańskich pisarzy.

Galerie

Madryt jest uważany za jeden z najważniejszych miejsc Europy odnośnie muzeów sztuki. Najbardziej znanym jest Triángulo del Arte, leżące wzdłuż placu Paseo del Prado, obejmujący trzy muzea. Najbardziej znanym z nich jest Muzeum Prado, leżą tu dzieła jednych z najwybitniejszych malarzy m.in.: Diego Velázqueza – Las Meninas (Panny dworskie) czy Francisco Goya – La maja vestida oraz La maja desnuda. Pozostałe dwa muzea leżą w: Museo Thyssen-Bornemisza – jest to druga pod względem wartości kolekcja prywatna sztuki na świecie, znajdują sie tu obrazy wszystkich ważnych twórców reprezentujacych wszystkie najważniejsze kierunki artystyczne, od malarstwa średniowiecznego po surrealizm oraz awangardę; oraz Centrum Sztuki Królowej Zofii. Jest to czołowa kolekcja współczesnej sztuki hiszpańskiej, a także miejsce, gdzie wisi słynny obraz Pablo Picassa – Guernica.

Opery

• Hiszpańska Opera Narodowa (hiszp. Orquesta Nacional de España) – jest to najważniejsza w mieście orkiestra grająca muzykę poważna, ma swoja siedzibę w Auditorio Nacional de Música.
• Hiszpańska Orkiestra Symfoniczna Radia oraz Telewizji (hiszp. Orquesta Sinfónica de Radio Televisión Española)
• Teatr Królewski (hiszp. Teatro Real)
• Teatro de la Zarzuela – poświęcony z reguły zarzueli oraz operetce
• Pozostałe zespoły oraz orkiestry rezydujące w Madrycie to: Orquesta Sinfonica de Madrid, Orquesta Sinfonica de la Comunidad de Madrid, Orquesta de Camara Reina Sofia.

Wieżowce

Praktycznie początkowo Madryt nie posiadał wieżowców. Pierwszy wieżowiec powstał w XX wieku za sprawą budowy Gran Via. Dopiero w 1953, w mieście stanął pierwszy wieżowiec. W 1970 r. rozpoczęła się budowa kompleksu finansowej dzielnica w centrum Madrytu AZCA, w której wybudowane wysokie drapacze chmur, takie jak: Torre Picasso oraz wieża telekomunikacyjna República Argentina, powszechnie nie uznawana za wieżowiec. W 2006 r. na Paseo de la Castellana rozpoczęła się budowa kompleksu biznesowego pod nazwą Cuatro Torres Business Area, gdzie w 2008 zostały oddane do użytku cztery najwyższe wieżowce w Hiszpanii. przekraczające wysokość 250 m.

Spis najwyższych budynków w Madrycie:

Lp.	Budowla	Wyskość	Liczba kondygnacji	Rok ukończenia budowy
1	Torre Caja Madrid	250 m	45	2009
2	Torre de Cristal	249 m	45	2008
3	Torre Sacyr Vallehermoso	236 m	52	2008
4	Torrespaña[20]	231 m	4	1982
5	Torre Espacio	223 m	53	2007
6	Torre Picasso	157 m	43	1988
7	Torre de Madrid	142 m	34	1957
8	Centro Internacional de Convenciones de Madrid	125 m	10	2011
9	Torre Europa	121 m	35	1985
10	Edificio España	117 m	25	1953
11	Puerta Europa I	114 m	26	1996
12	Puerta Europa II	114 m	26	1996
13	Faro de Moncloa[21]	110 n	2	1992
14	Torre del Banco de Bilbao	107 m	31	1981
15	Torres Colón	102 m	23	1976
16	Edificio del Ministerio de Comercio	100 m	25	1979

Kuchnia

Współczesna kuchnia łączy tradycyjne potrawy z wytrawnymi narodowymi daniami. Typową madrycką potrawą są callos (flaki) oraz cocido madrileño – gulasz z grochem, jarzynami, mięsami oraz peklowiną. Podawane jest także besugo al horno, bacalao, chuletones oraz kastylijska zupa z czosnkiem.

Najlepszym sposobem na poznanie madryckich specjałów kulinarnych jest przechadzanie się od baru do baru oraz degustowanie kulinarnych specjalności – co, przy okazji, jest starym madryckim zwyczajem. Oczywiście, jedzeniu zwykle towarzyszy hiszpańskie (aczkolwiek niekoniecznie) wino oraz piwo.

Dużą kulinarną atrakcją Madrytu są wyroby cukiernicze. Ich wyrób związany jest z obchodzonymi świętami w ciągu roku. Turrón oraz marcepany to słodkości podawane w czasie świąt Bożego Narodzenia. Z kolei Torrijas oraz huesos de barquillos spożywa się w czasie Wielkiego Tygodnia Wielkanocnego. Narodowe Święto San Isidro obfituje w barquillos oraz rosquillos. Zimą mamy okazję do spróbowania bunuelos de viento. Natomiast o każdej porze roku śniadania obfitują w słodkie churros oraz porras.

Prócz kuchni tradycyjnej, bardzo lubiane oraz serwowane w wielu restauracjach, są dania z wielorakich zakątków świata – począwszy od kuchni arabskiej a skończywszy na kuchni iberoamerykańskiej.

Handel oraz usługi

Madryt jest nowoczesnym centrum handlowym. Mieszczą się tu rozliczne wyspecjalizowane domy towarowe oraz handlowe. Jest aktualnie jednym z najnowocześniejszych miast Europy oraz świata. nieoczekiwanie nowoczesności Madryt łączy w sobie także elementy historycznego Madrytu, w którym do dziś dnia, przetrwały rozliczne małe, stare sklepiki. Jest tu wiele warsztatów rzemieślniczych, zakładów kapeluszniczych oraz sklepów z artykułami sakralnymi. W każdą niedziele dodatkowo przebiega się targowisko Rastro. Madryt jest znany w świecie z handlu sztuką oraz antykami (centrum handlowe Puerta de Toledo). Znajdują się tutaj rozliczne galerie, z reguły w dzielnicy Salamanca oraz w okolicy Centro Reina Sofia. Na Mercado Puerta de Toledo wystawiane są na sprzedaż rozliczne antyki, zaś w Parku Retro organizowane są Targi Książki. Kolejnym rodzajem sklepów są sklepy Conde Hermanos, które specjalizują się w sprzedażny instrumentów muzycznych. Wiele sklepów oraz centrów handlowych istnieje na Gran Via jak np. domy towarowe takie jak El Corte Inglés. Hale targowe – mercados del barrio – to miejsca gdzie handluje się żywnością. Największe hipermarkety leżą przy stacji metra Bairo de Pilar – Madrid 2 oraz Núnez de Bilboa – ABC, przy Paseo de la Castellana, wiele dużych hipermarketów oraz i innych sklepów istnieje także na obrzeżach miasta oraz na intensywnie zurbanizowanych.

  Sprawdź też: AZCA.

Rozrywka

Spośród licznych fiest odbywajacych sie w Madrycie przez cały rok największe znaczenie posiadają obchody święta patrona miasta: Fiesta de San Isidro. Trwają one przez cały tydzień w drugiej połowie maja. Całe miasto tętni wówczas zabawą, przebiega sie mnóstwo koncertów, a co wieczór w Jardines Vistillas gra orkiestra. Zabawa tradycyjnie rozpoczyna się od madryckiego tańca chotis. Fiesta rozpoczyna w Madrycie sezon korridy. Z klubów muzycznych znajdujących się w mieście, wybitną popularnością cieszą się te, w których da się posłuchać muzyki flamenco oraz obejrzeć pokaz tańca. Najbardziej znanym jest Café de Chinita. Wraz z imigrantami z dawnych kolonii hiszpańskich przybyła do Hiszpanii oraz do Madrytu moda na muzykę latynoamerykańską, największym klubem w mieście z tą muzyką jest Salsipuedes, w którym to właśnie codziennie dzieją się tańce do muzyki granej przez orkiestrę.

Nocne życie

Życie nocne w Madrycie jest szczególnie bogate. Do wyboru są tu: discobares, discotecas oraz bares de copas. Discotecas, czyli dyskoteki są zwykle nieco większe, głośniejsze oraz dłużej czynne od pozostałych. Do większych oraz bardziej znanych w centrum trzeba Boccacio. Bares de copas zapewniają bardziej kameralne wnętrze oraz wielokrotnie możliwość posłuchania muzyki na żywo. Nocne życie Madrytu ma szczególny charakter, wielokrotnie trwa całą noc do rana, częste są tutaj korki uliczne w nocy oraz nad ranem, kiedy uczestnicy imprez jadą do domu albo wybierają się do kolejnej dyskoteki.

Głównymi obszarami nocnego życia w Madrycie są:

• Barrio de Huertas : Plaza de Santa Ana, Calle de la Cruz, Calle del Principe
• Barrio Latina: Calle Cava Caja,Calle de los Cuchilleros, Plaza Mayor, Plaza Tirso de Molina
• Barrio de Chueca: Plaza de Chueca
• Barrio de Malasana: Plaza del Dos de Mayo
• Barrio de Lavapies: Plaza de Lavapies
• Barrio Salamanca: Calle Jorge Juan, Calle Recoletos
• Barrio Arguelles: Calle Alberto Aguilera, Calle de Sagasta, Calle de Luchana

Lokalne święta

• 15 maja – święto św. Izydora patrona Madrytu
• 13 czerwca – Ermita de San Antonio de la Florida
• 16 lipca – święto Matki Boskiej z Góry Karmel (Nuestra Señora del Carmen), patronki okręgów Puente de Vallecas oraz Chamberí
• 7 sierpnia – święto Kajetana z Thieny
• 10 sierpnia – święto św. Wawrzyńca z Rzymu
• 15 sierpnia – święto Virgen de la Paloma patronki Madrytu oraz dzielnic Centrum oraz Centro y Arganzuela
• 12 października – święto Virgen del Pilar patronki dzielnicy Salamnca
• 9 listopada – jedno z najważniejszych świąt Madrytu, święto Virgen de la Almudena patronki Madrytu

Edukacja

Edukacja w Madrycie zależna jest od Zarządu Edukacji Wspólnoty Madrytu, który nakłada na siebie obowiązki kształcenia na poziomie regionalnym.

Przedszkola, szkoły podstawowe oraz średnie

Około 167 000 dzieci uczęszcza do przedszkoli, 320.800 uczy się w szkole podstawowej, około 4.500 uczęszcza do szkół specjalnych, oraz około 50 000 do szkół kształcenia zawodowego Kształcenia Zawodowego^[22]. Całkowitą liczbę studentów szkolnictwa wyższego szacuje się na ponad 1 milion, z których około 600 000 studentów studiuje w szkołach publicznych, zaś w prywatnych ok. 410.000

Uniwersytety

Madryt jest największym ośrodkiem naukowym Hiszpanii. Znajduje się tu wiele publicznych oraz prywatnych uczelni wyższych. Pewne z nich są jednymi z najstarszych na świecie. W mieście działa parę wyższych uczelni o randze uniwersytetów, najważniejsze z nich to:

• Universidad Nacional de Educación a Distancia – Uniwersytet Otwarty
• Universidad Pontificia Comillas – Uniwersytet Katolicki
• Universidad de Alcalá
• Universidad CEU San Pablo– Uniwersytet Katolicki
• Universidad Complutense de Madrid
• Universidad Politécnica de Madrid – Politechnika

Wyższe uczelnie skupione są w położonym na peryferiach Madrytu, zbudowanym w latach 20. XX wieku miasteczku uniwersyteckim Ciudad Universitaria. Na północy miasta z kolei swoją siedzibę ma Autonomiczny Uniwersytet Madrycki. Na hiszpańskich uniwersytetach da się się uczyć rano (od godz. 8 rano do 14) albo po południu(od 4 do 21). Studenci zwykle posiadają prawo wyboru godziny, na którą chcą przychodzić.

Sport

Klub	Sport	Liga	Miejsce rozgrywki
Real Madryt	Piłka nożna	Primera División	Santiago Bernabéu
Atlético Madrid	Piłka nożna	Primera División	Vicente Calderón
Rayo Vallecano	Piłka nożna	Primera División	Teresa Rivero
Real Madryt	Koszykówka	ACB league	Caja Magica
MMT Estudiantes	Koszykówka	ACB league	Madrid Arena

Madryt jest siedzibą piłkarskiego królewskiego klubu Real Madryt, który swe rozgrywki prowadzi na Estadio Santiago Bernabéu. Jego kibice są określani mianem vikingos (wikingowie) albo zwyczajnie merengues (bezy). Jego rodzinnym rywalem jest Atletico Madryt, który także pochodzi z Madrytu, jego kibice są nazywane los sufridores (cierpiący). Wraz z Barceloną, Glasgow oraz Lizboną, Madryt jest jednym z czterech miast w Europie, który ma dwa 5-gwiazdkowe stadiony UEFA: Real Madryt – Santiago Bernabéu oraz Atletico Madryt – Vicente Calderon. Pewni ludzie z najlepszych hiszpańskich piłkarzy, związani z Madrytem wielokrotnie nazywani są Madrileños, w tym: Emilio Butragueño, Raúl, Iker Casillas, Jose Reina czy Fernando Torres.

Miasto ma także dwa zespoły prowadzące rozgrywki w koszykówce w lidze ACB oraz tor wyścigowy Permanente Circuito del Jarama, na którym przebiega się Grand Prix Hiszpanii Formuły 1. Narciarstwo jest to możliwe w pobliżu gór Sierra de Guadarrama, gdzie leżą narciarskie stoki takie jak: Valdesqui oraz Navacerrada.

Transport

 Osobny artykuł: Transport w Madrycie.

Położenie miasta w samym środku Hiszpanii sprawia, że siłą rzeczy jest największym oraz podstawowym węzłem komunikacyjnym tego państwa. Komunikacja przebiega się za pomocą wielorakich środków, takich jak: metro, pociągi podmiejskie, autobusy miejskie, tramwaje, kolejka linowa – Teleférico, taksówki, także miasto jest siedzibą międzynarodowego portu lotniczego Barajas.

Autostrady

Numer	Nazwa	Trasa przebiegu
A1	Autovía del Norte	Madryt – Aranda de Duero – Burgos – Miranda de Ebro – Vitoria – San Sebastián – Irún- granica francuska
A-2	Autovía del Nordeste	Madryt – Saragossa – Lleida – Barcelona – Girona – granica francuska
A-3	Autovía del Este	Madryt – Walencja
A-4	Autovía del Sur	Madryt – Kordowa – Sewilla – Kadyks
A-5	Autovía del Suroeste	Madryt – Mérida – Badajoz – Lizbona
A-6	Autovía del Noroeste	Madryt – Medina del Campo – Benavente – Ponferrada – Lugo – La Coruña
A-42	Autovía de Toledo	Madryt – Toledo

Metro

 Osobny artykuł: metro w Madrycie.

Metro w Madrycie jest trzecią w Europie oraz jedną z największych tego typu budowli na świecie. Madryt ma dwanaście linii metra, oraz krótką linię wahadłową. Metro w Madrycie jest jednym z najbardziej rozbudowanych oraz najszybciej rozwijających się sieci metra na świecie^[23], ma wiele dogodnych stacji przesiadkowych oraz połączeń z dworcami autobusowymi, kolejowymi oraz z lotniskiem Barajas. W 2007 r. system metra w Madrycie stał się rozbudowany, zaś w 2008 r. metro w Madrycie wzbogaciło się o kolejną stację Rivas Futura^[24].

Transport kolejowy

Madryt ma kilkanaście dworców kolejowych, największe z nich to:

• Madryt Atocha – obsługuje połączenia z południem oraz wschodem kraju oraz z Portugalią oraz Francją.
• Madryt Chamartín – ruch pociągów w kierunku północnym oraz północno-zachodnim
• Madryt Príncipe Pío
• Madryt Nuevos Ministerios

Połączenia kolejowe realizują różnorodni przewoźnicy kolejowi w Hiszpanii m.in.: RENFE, AVE, FEVE, FGV, Ferrocarril. Madryt ma także system kolei podmiejskiej.

  Sprawdź też: Cercanías Madrid.

Autobusy

W Madrycie jest ponad 200 linii autobusowych miejskich (zwykłych), obsługiwanych przez tysiące autobusów, kursujących z kilkuminutową częstotliwością po wydzielonych "BUS-pasach"; zapewniają one połączenia ze wszystkimi dzielnicami oraz przedmieściami miasta, ich liczba z roku na rok rośnie ze względu na zwiększanie się populacji miejskiej oraz budowę nowych osiedli mieszkaniowych. Prócz autobusów miejskich, w mieście funkcjonują także autobusy nocne, uniwersyteckie, turystyczne (zazwyczaj piętrowe) oraz specjalne. Autobusy obsługują całą madrycką aglomerację.

Tramwaje

 Osobny artykuł: Tramwaje w Madrycie.

Tramwaje w Madrycie to stosunkowo młody system komunikacyjny w mieście. Aktualnie funkcjonują trzy linie tramwajowe – jedna w północnym Madrycie oraz dwie w zachodniej części. W planach jest także budowa dwóch kolejnych linii tramwajowych. Wszystkie tramwaje są niskopodłogowe, tabor do obsługi linii dostarczyła firma Alstom. Tramwaje nazywają się Metro Ligero – lekkie metro, co bywa związane z tym, że linia ma pewne fragmenty podziemne.

Teleférico

Jest to kolejka linowa kursująca nad miastem, począwszy od Paseo Pintor Rosales do Casa de Campo.

Transport lotniczy

 Osobny artykuł: Port lotniczy Madryt-Barajas.

Port lotniczy Madryt-Barajas położony jest w północno-wschodniej części miasta, 12 kilometrów od centrum. Jest to główne lotnisko w Hiszpanii, jedno z największych w Europie oraz na świecie^[25]. Lotnisko ma połączenie z centrum miasta za pomocą 8 linii metra jak oraz wielu autobusów. Miasto ma także drugie mniejsze lotnisko Madryt-Cuatro Vientos, najstarsze lotnisko w kraju, założone w 1911 r., leżące ok. 8 km od centrum miasta, od 1970 r. świadczące usługi cywilno-wojskowe^[26].

Miasta partnerskie

Madryt jest aktywnie zaangażowany w wspieranie inicjatyw pomiędzy miastami partnerskimi w Unii Europejskiej, a także pomiędzy miastami na innych kontynentach, w tym z Afryki, Azji oraz Ameryki^[27].

Paryż, Francja Moskwa, Rosja Lizbona, Portugalia Belgrad, Serbia Warszawa, Polska Bordeaux, Francja Bruksela, Belgia Trypolis, Libia Nowy Jork, Stany Zjednoczone Caracas, Wenezuela Buenos Aires, Argentyna

Hawana, Kuba Managua, Nikaragua Panama, Panama Quito, Ekwador San José, Kostaryka Santo Domingo, Dominikana Meksyk, Meksyk Rabat, Maroko Pekin, Chińska Republika Ludowa Nawakszut, Mauretania

Sprawdź też

• Metro w Madrycie
• Plaza Mayor
• Plaza de Santa Ana
• Puerta del Sol
• Descalzas Reales
• Cmentarz angielski w Madrycie
• Światowe Dni Młodzieży 2011 w Madrycie

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Madrytu
• Portal turystyczno-biznesowy Madrytu

Przypisy

p • d • e Europejskie Stolice Kultury Lata 80. XX wieku Lata 90. XX wieku Lata 2000-2002 Lata 2003-2009 Lata 2010-2019 1985   Ateny 1986   Florencja 1987   Amsterdam 1988   Berlin Zachodni 1989   Paryż 1990   Glasgow 1991   Dublin 1992   Madryt 1993   Antwerpia 1994   Lizbona 1995   Luksemburg 1996   Kopenhaga 1997   Saloniki 1998   Sztokholm 1999   Weimar 2000  Reykjavík 2000  Bergen 2000  Helsinki 2000  Bruksela 2000  Praga 2000  Kraków 2000  Santiago de Compostela 2000  Awinion 2000  Bolonia 2001  Rotterdam 2001  Porto 2002  Brugia 2002  Salamanka 2003  Graz 2004  Genua 2004  Lille 2005  Cork 2006  Patras 2007  Luksemburg 2007  Sybin 2008  Liverpool 2008  Stavanger 2009  Wilno 2009  Linz 2010  Essen 2010  Pecz 2010  Stambuł 2011  Turku 2011  Tallinn 2012  Guimarães 2012  Maribor 2013  Marsylia-Prowansja 2013  Koszyce 2014  Umeå 2014  Ryga 2015  Mons 2015  Pilzno 2016  Wrocław 2016  San Sebastián

p • d • e Stolice Europy Stolice niepodległych państw Amsterdam (konstytucyjna), Holandia • Andora, Andora • Ateny, Grecja • Belgrad, Serbia • Berlin, Niemcy • Berno, Szwajcaria • Bratysława, Słowacja • Bruksela, Belgia • Budapeszt, Węgry • Bukareszt, Rumunia • Dublin, Irlandia • Haga (siedziba rządu), Holandia • Helsinki, Finlandia • Kijów, Ukraina • Kiszyniów, Mołdawia • Kopenhaga, Dania • Lizbona, Portugalia • Londyn, Wielka Brytania • Lublana, Słowenia • Luksemburg, Luksemburg • Madryt, Hiszpania • Mińsk, Białoruś • Monako, Monako (państwo-miasto) • Moskwa, Rosja • Oslo, Norwegia • Paryż, Francja • Podgorica, Czarnogóra • Praga, Czechy • Reykjavík, Islandia • Ryga, Łotwa • Rzym, Włochy • San Marino, San Marino • Sarajewo, Bośnia oraz Hercegowina • Skopje, Macedonia • Sofia, Bułgaria • Sztokholm, Szwecja • Tallinn, Estonia • Tirana, Albania • Vaduz, Liechtenstein • Valletta, Malta • Warszawa, Polska • Watykan, Watykan (państwo-miasto) • Wiedeń, Austria • Wilno, Litwa • Zagrzeb, Chorwacja Stolice terytoriów zależnych i państw nieuznawanych Douglas, Wyspa Man • Gibraltar, Gibraltar • Longyearbyen, Svalbard • Prisztina, Kosowo • Saint Helier, Jersey • Saint Peter Port, Guernsey • Thorshavn, Wyspy Owcze • Tyraspol, Naddniestrze

p • d • e Miasta Światowego Dnia Książki oraz Praw Autorskich 2001 Madryt • 2002 Aleksandria • 2003 Nowe Delhi • 2004 Antwerpia • 2005 Montreal • 2006 Turyn • 2007 Bogota • 2008 Amsterdam • 2009: Bejrut • 2010 Lublana • 2011 Buenos Aires • 2012 Erywań 2013 Bangkok