Malezja (malajski Malaysia) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Malajskim oraz wyspie Borneo; obszar 329 847 km², ludność 27 730 000 (5 września 2008)[2], stolica Kuala Lumpur (ok. 1 500 000 mieszkańców), siedziba rządu w Putrajaya.
Malezja na Półwyspie Malajskim graniczy z Tajlandią oraz Singapurem, na wyspie Borneo z Brunei oraz Indonezją.
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Malezji.
Państwo zawiera w sobie dwa terytoria oddzielone Morzem Południowochińskim, południową cząstka Półwyspu Malajskiego oraz północną cząstka wyspy Borneo. Ukształtowanie terenu jest podobne w obu częściach - nadmorskie równiny przechodzą w gęsto zalesione zbocza gór. Najwyższym szczytem Malezji jest Kinabalu, 4101 m n.p.m., położony na Borneo.
Malezja istnieje w strefie klimatu równikowego. Nawiedzają ją południowo-zachodnie (od kwietnia do października) oraz intensywniejsze, północno-zachodnie monsuny (od października do lutego).
Historia
Pierwsza organizacja państwowa na terenie dzisiejszej Malezji powstała na początku XV w., kiedy powstał sułtanat Malakki. W tym czasie na obszarze Azji południowo-wschodniej rozprzestrzenił się islam. W 1511 Malakkę podbili Portugalczycy, zakładając tam kolonię. Synowie ostatniego sułtana Malakki założyli Sułtanat Perak oraz Sułtanat Johor. Rozpoczęła się rywalizacja pomiędzy Portugalczykami oraz Sułtanatem Aceh oraz Sułtanem Johor o kontrolę nad cieśniną Malakka. Konflikt ten trwał do 1641 r., kiedy Holandia wraz z sułtanem Johor przejęła kontrolę nad cieśniną.
W 1786 r. Kompania Wschodnioindyjska otrzymała od sułtana Kedah wyspę Penang. W drugiej połowie XIX w., wiele państewek malezyjskich prosiło o pomoc Wielką Brytanię w celu rozwiązania konfliktów wewnętrznych. Do początku XX w. stany Pahang, Selangor, Perak oraz Negeri Sembilan utworzyły Sfederalizowane Stany Malezji. Chociaż formalnie były suwerenne, to faktyczną władzę sprawowali brytyjscy rezydenci, mianowani jako doradcy miejscowych władców. Pozostałe stany: Johor, Kedah, Kelantan, Perlis oraz Terengganu utworzyły Niesfederalizowane Stany Malezji. Mimo, iż przyjęły one brytyjskich rezydentów, to nie podlegały bezpośrednio Londynowi. Stany Sabah oraz Sarawak były natomiast częścią Brytyjskiego Borneo Północnego.
W styczniu 1942 r. wojska japońskie zaatakowały Półwysep Malajski rozpoczynając bitwę o Malaje. Mimo zaciekłego oporu sił brytyjskich, australijskich oraz indyjskich armia japońska do końca lutego opanowała półwysep oraz wyspę Borneo. Japończycy traktowali Malajów nader dobrze, przez co cząstka malajskich urzędników oraz intelektualistów z nimi kolaborowała. Przeważajaca ilość sułtanów także współpracowała z japońskim okupantami, choć później twierdzili, że robili to wbrew własnej woli. Japończycy stali się jednak niepopularni, po tym jak oddali Tajlandii cztery północne stany (Kedah, Perlis, Kelantan oraz Terengganu). Chińczycy byli natomiast brutalnie prześladowani, co uczyniło powstanie partyzantki antyjapońskiej.
W 1945 Brytyjczycy ustanowili w Brytyjskich Malajach administrację wojskową, a cztery stany północne zostały zwrócone przez Tajlandię. 1 kwietnia 1946 założono Związek Malajski. Malajowie protestowali, albowiem nie podobało im się ograniczenie władzy sułtanów oraz przyznanie obywatelstwa imigrantom, z reguły Chińczykom. 31 stycznia 1948 założono Federację Malajską, składającą się ze wszystkich stanów malajskich, lecz bez Singapuru. 31 sierpnia 1957 Federacja Malajska ogłosiła niepodległość od Wielkiej Brytanii.
16 września 1963 przyłączono północne Borneo oraz zmieniono nazwę kraju na Malezję. W 1965 od Malezji odłączył się Singapur, który stał się suwerennym państwem.[3]
Ustrój polityczny
Malezja to federalna monarchia konstytucyjna. Głową państwa jest król, wybierany co 5 lat przez Zgromadzenie Władców (władcy oraz gubernatorzy stanów - sułtani). Tradycyjnie władcą zostaje najstarszy wiekiem spośród elektorów. Władza ustawodawcza trzeba do dwuizbowego parlamentu (Izba Reprezentantów - 222 przedstawicieli) o kadencji 5-letniej oraz Senat (70 przedstawicieli) o kadencji 3-letniej. Władzę wykonawczą sprawuje rząd, a premiera mianuje król. Stany Malezji posiadają autonomię wewnętrzną z własną konstytucją oraz organami władz, ale sprawy zagraniczne, obrona, finanse oraz oświata podporządkowane są rządowi centralnemu.
Gospodarka
-
PKB na jednego mieszkańca w Malezji wynosi $12,700 USD (2006 r.). Struktura PKB przedstawia się następująco (dane z 2006):
- rolnictwo: 8,3%
- przemysł: 48,1%
- usługi: 43,6%
Główne towary eksportowe kraju to: kauczuk, olej palmowy, wyroby elektroniczne.
Podział administracyjny
Malezja podzielona jest na 13 stanów (negeri-negeri), w tym 9 sułtanatów, oraz trzy terytoria federalne (wilayah-wilayah persekutuan):
Dziewięć spośród stanów ma tytularnych władców, sułtanów, zwanych też radżami (Yang di-Pertuan Besar), oraz własnych premierów (Chief Minister). Pozostałe 4 stany, Penang, Malakka, Sabah oraz Sarawak, będące niegdyś koloniami Korony brytyjskiej, posiadają tytularnych zarządców, gubernatorów (Yang di-Pertuan Negeri) oraz premierów (Chief Minister).
Putrajaya jest nową stolicą administracyjną rządu federalnego Malezji. Powstała by odciążyć przeludnione Kuala Lumpur. Gabinet premiera stał się przeniesiony do Putrajayi w 1999 roku, a cały proces przenosin zakończył się w 2005. Kuala Lumpur nadal pozostaje siedzibą parlamentu oraz komercyjną oraz finansową stolicą państwa. Odmienne większe miasta Malezji to George Town, Ipoh oraz Johor Bahru.
Religia (2000)
-
-
[4]
Święta państwowe
Ochrona przyrody
Ochronę przyrody w Malezji rozpoczęto w latach 20. XX w. Jednym z pierwszych chronionych obszarów był rezerwat ptaków Bukit Fraser utworzony w 1922 r. Dzisiaj istnieje przeszło 50 rezerwatów oraz parków narodowych.
Parki narodowe Malezji :
Sprawdź też
Sprawdź hasło
Malezja w Wikisłowniku
Przypisy
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) |
|
| Członkowie |
|
|
| Obserwatorzy |
|
|
| Dialog |
|
|
| Kraje kandydujące |
|
|
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
|
