Marian Spychalski, ps. Marek, Orka (ur. 6 grudnia 1906 w Łodzi, zm. 7 czerwca 1980 w Warszawie) – z wykształcenia inżynier architekt, działacz partyjny oraz państwowy w okresie PRL, w latach 1943–1952 poseł do Krajowej Rady Narodowej oraz poseł na Sejm Ustawodawczy (w październiku 1951 pozbawiony immunitetu), w latach 1957–1972 poseł na Sejm PRL II, III, IV oraz V kadencji, członek Komitetu Centralnego oraz Biura Politycznego KC PZPR, przewodniczący Rady Głównej SFOS, prezydent Warszawy (1944–1945), Członek Honorowy PTTK (od 15 maja 1965), przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1968–1971) oraz przewodniczący Rady Państwa PRL (1968–1970), szef Sztabu Głównego Gwardii Ludowej (1942), szef Sztabu Głównego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego (1944), szef Głównego Zarządu Politycznego WP (1956), minister obrony narodowej PRL (1957–1968), Marszałek Polski (od 7 października 1963). Był ostatnią osobą, której nadano ten stopień.
Życiorys
Dzieciństwo oraz młodość
Urodził się 6 grudnia 1906 w Łodzi w rodzinie robotniczej. Syn Józefa – majstra w łódzkiej fabryce Frenkla oraz Franciszki Leśkiewicz wywodzącej się z wioski Kowale nad Wartą k. Sieradza, młodszy brat Józefa – pułkownika piechoty Wojska Polskiego, zamordowanego w sierpniu 1944 w KL Sachsenhausen.
Dwudziestolecie międzywojenne
W 1931 ukończył studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, uzyskując dyplom inżyniera architekta. W tym roku wstąpił też do Komunistycznej Partii Polski.
Przed wojną z ramienia KPP penetrował legalne organizacje społeczno-polityczne. [1] W okresie międzywojennym był zatrudniony w pracowniach urbanistycznych w Warszawie oraz Poznaniu. Do najważniejszych obiektów zaprojektowanych przez Spychalskiego w owym okresie należały[2]:
- osiedle ogródkowe na Naramowicach w Poznaniu – jako stażysta (1933),
- Cmentarz Parafialny św. Jana Vianneya w Poznaniu przy ul. Lutyckiej (Podolany) – współprojektant,
- Szkoła Powszechna nr 46 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Poznaniu[3],
- baseny pływackie na Niestachowie w Poznaniu (lipiec 1938),
- boisko sportowe AZS Poznań przy ul. Pułaskiego,
- boisko sportowe przy ul. Gdańskiej w Poznaniu (Śródka),
- plan podziału terenów państwowych na Golęcinie w Poznaniu,
- plan szczegółowy cmentarza junikowskiego w Poznaniu (niezrealizowany),
- plan arterii średnicowej pomiędzy ul. Zwierzyniecką, Kaponierą, Świętym Marcinem, a placem Wiosny Ludów oraz ul. Wrocławską w Poznaniu,
- plan stworzenia połączenia (arterii) pomiędzy ul. Wrocławską a Mostem św. Rocha w Poznaniu (1938–1939),
- plany otoczenia oraz dojazdów do tzw. Mostu Zjednoczenia – aktualnie Most Królowej Jadwigi w Poznaniu,
- korty Legii w Warszawie.
Od 1935 był kierownikiem wydziału planu ogólnego zabudowania stolicy w Zarządzie Miejskim w Warszawie. W 1937 laureat nagrody Grand Prix w Paryżu.
II wojna światowa
Podczas wojny w konspiracji. Od 1942 w Polskiej Partii Robotniczej, współtwórca oraz szef Sztabu Głównego Gwardii Ludowej, w 1944 szef sztabu informacyjnego Sztabu Głównego Armii Ludowej. We wrześniu 1943 był autorem akcji ujawnienia Gestapo listy działaczy Polskiego Państwa Podziemnego, Delegatury Rządu na Kraj oraz żołnierzy Armii Krajowej[4].
Okres powojenny
W 1944 był członkiem delegacji Krajowej Rady Narodowej w ZSRR, następnie od lipca do września 1944 szef Sztabu Głównego Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego. W latach 1944–1945 prezydent oraz przewodniczący Rady Narodowej Warszawy.
Równocześnie należał do najwyższych władz PPR – w latach 1944–1948 był członkiem Komitetu Centralnego oraz w latach 1945–1948 członkiem Biura Politycznego KC. W 1945 dwukrotnie otrzymał stopień generalski – generała brygady w lutym, generała dywizji w czerwcu. Od 1948 w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, wszedł w skład najwyższych władz partii, stał się członkiem Komitetu Centralnego oraz Biura Politycznego KC.
W latach 1945–1949 był wiceministrem obrony narodowej oraz równocześnie zastępcą naczelnego dowódcy Wojska Polskiego ds. polityczno-wychowawczych. Od 1949 ministrem – najpierw odbudowy (kwiecień – maj), następnie budownictwa (maj – listopad). W listopadzie 1949 stał się oskarżony o odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne oraz odsunięty od stanowisk państwowych oraz wykluczony z KC PZPR, pracował jeszcze jako architekt przy odbudowie Wrocławia; w latach 1950–1956 więziony.
Polska Rzeczpospolita Ludowa
Po zwolnieniu w marcu 1956 stał się zrehabilitowany oraz przywrócony do działalności państwowej, od października ponownie członek KC (do 1971) oraz Biura Politycznego KC (do 1970), od października do listopada 1956 wiceminister obrony narodowej oraz szef Głównego Zarządu Politycznego WP, od listopada minister obrony narodowej (do 1968). W lipcu 1957 stał się awansowany na generała broni. Od 1961 studiował w Akademii Sztabu Generalnego. W 1963 otrzymał stopień Marszałka Polski (był ostatnią osobą, której nadano ten stopień). W latach 1968–1970 przewodniczący Rady Państwa PRL, a w latach 1968–1971 przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. W 1970 r., podczas oficjalnej wizyty M. Spychalskiego w Pakistanie doszło do próby zamachu na jego życie na lotnisku w Karaczi. W jej wyniku zginął wiceminister spraw zagranicznych PRL Zygfryd Wolniak. Spychalski odszedł z życia politycznego w wyniku upadku ekipy Władysława Gomułki, będącego następstwem wydarzeń na Wybrzeżu w grudniu 1970 roku. Do końca życia wchodził w skład Rady Naczelnej ZBoWiD.
Śmierć oraz pogrzeb
Zmarł 7 czerwca 1980 w Warszawie. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W pogrzebie uczestniczyli m.in. przewodniczący Rady Państwa PRL prof. Henryk Jabłoński, członkowie Biura Politycznego KC PZPR: Władysław Kruczek oraz Stanisław Kania, członkowie Rady Państwa Henryk Szafrański oraz Stanisław Wroński, minister do spraw kombatantów gen. dyw. Mieczysław Grudzień, a także emerytowani członkowie władz PRL: Władysław Gomułka, Ignacy Loga-Sowiński, Ryszard Strzelecki. Mowę pogrzebową wygłosił minister obrony narodowej PRL gen. armii Wojciech Jaruzelski.
Od 15 maja 1965 był Członkiem Honorowym Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. 17 marca 1947 przyznano mu (wciąż obowiązujący) tytuł honorowego obywatela Malborka.
Awanse
Odznaczenia
Przypisy
- ↑ Piotr Gontarczyk, Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941-1944, Warszawa 2003, s.99.
- ↑ Kazimierz Sobkowicz, Architekci wielkopolscy – biogramy – dzieła – stowarzyszenia, cz.I, lata 1886–1939, wyd. Oddziału Poznańskiego Stowarzyszenia Architektów Polskich, Poznań, 1988, s. 134, 141 oraz 150–151, ISBN 83-00-02480-8
- ↑ Dariusz Matelski, Siedemdziesiąt lat służby Polsce 1936–2006. Dzieje Szkoły Powszechnej oraz Podstawowej nr 46 w Poznaniu. Książka dedykowana pamięci patronów szkoły: Józefa Piłsudskiego oraz Marii Dąbrowskiej (Poznań 2007), ISBN 978-83-87350-48-2
- ↑ Władysław Bułhak Komunistyczny donos do gestapo Rzeczpospolita 5–6 maja 2007
|
Prezydenci Warszawy |
|
| I Rzeczpospolita |
|
 |
|
| Panowanie pruskie |
|
|
| Księstwo Warszawskie |
|
|
| Królestwo Polskie |
|
|
| I wojna światowa |
|
|
| II Rzeczpospolita |
|
|
| II wojna światowa |
|
|
| Generalne Gubernatorstwo |
|
|
| Polska Rzeczpospolita Ludowa |
|
|
| III Rzeczpospolita |
|
|