Ten artykuł trzeba dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: zweryfikować treść oraz dodać źródła, zweryfikować treść oraz dodać źródła, napisać artykuł w sposób neutralny. Dokładniejsze informacje o tym, co trzeba poprawić, być może leżą na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Błogosławiona
Matka Teresa z Kalkuty (Maria Teresa od Dzieciątka Jezus)
Agnes Gonxha Bojaxhiu
Matka Teresa z Kalkuty na spotkaniu organizacji Pro-life w Bonn (1986 r.).
Data urodzenia	26 sierpnia 1910 Skopje, Imperium Osmańskie
Data śmierci	5 września 1997 Kalkuta
Kościół / wyznanie	katolicki
Data beatyfikacji	19 października 2003 Watykan przez bł. Jana Pawła II
Wspomnienie	5 września
Patronka	Międzynarodowego Dnia Młodzieży
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Matka Teresa z Kalkuty MC, właśc. Agnes Gonxha Bojaxhiu, imię zakonne: Maria Teresa od Dzieciątka Jezus (ur. 26 sierpnia 1910^[1][2] w Skopje (obecnie Macedonia), zm. 5 września 1997 w Kalkucie w Indiach) – zakonnica, założycielka zgromadzenia Misjonarek Miłości, błogosławiona Kościoła katolickiego, laureatka Nagrody Templetona oraz Pokojowej Nagrody Nobla.

Przez ponad 45 lat służyła ubogim, chorym sierotom oraz umierającym w Indiach. Już w latach siedemdziesiątych była znana na świecie jako adwokat biednych oraz bezbronnych. O jej życiu oraz działalności powstawały rozliczne filmy oraz książki. W 1979 roku otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla, natomiast rok później najwyższe indyjskie odznaczenie państwowe – order Bharat Ratna – za pracę humanitarną. Misjonarki Miłości systematycznie rozwijały się oraz w roku jej śmierci (1997) obsługiwały 610 misji w 123 krajach (hospicja, domy dla zakażonych HIV/AIDS, trądem oraz gruźlicą, jadłodajnie, programy wspierające dzieci oraz rodziny, domy dziecka oraz szkoły).

Matka Teresa z Kalkuty musiała też stawiać czoło różnorakiej krytyce. Pojawiały się zarzuty, że jednym z aspektów pracy zgromadzenia Misjonarek Miłości było nawracanie na katolicyzm oraz niepotwierdzone wcale oskarżenia o chrzczenie umierających wbrew ich woli albo woli ich rodziców. Krytykowano jej sprzeciw wobec aborcji oraz antykoncepcji, wiarę w to, że ubóstwo jest czymś dobrym, a także standardy opieki medycznej w hospicjach Misjonarek Miłości oraz nieprzejrzysty sposób wydawania darowizn przez zgromadzenie.

Dzieciństwo

Agnes Gonxha^[3] Bojaxhiu urodziła się 26 sierpnia 1910 roku w Üsküb w Imperium osmańskim (obecnie Skopje, stolica Macedonii). Była najmłodszym dzieckiem w rodzinie ze Szkodry w Albanii. Jej rodzicami byli Nikollë oraz Drana Bojaxhiu^[4]. Jej ojciec aktywnie uczestniczył w albańskim życiu politycznym. Po jego śmierci w 1919 roku, matka wychowywała ją w wierze katolickiej. Wedle biografii Joan Graff Clucas, Agnes od wczesnych lat zafascynowana była żywotami misjonarzy oraz ich posługą. W wieku dwunastu lat postanowiła poświęcić swe życie Bogu^[5]. Sześć lat później opuściła dom rodzinny oraz wstąpiła do Instytutu Błogosławionej Dziewicy Maryi oraz była misjonarką. Nigdy więcej nie ujrzała swej matki oraz siostry^[6].

Początek życia zakonnego

Agnieszka udała się najpierw do opactwa Instytutu Błogosławionej Dziewicy Maryi w Rathfarnham w Irlandii, by nauczyć się języka angielskiego, którego Siostry Loreto używały w swych szkołach w Indiach^[7]. 12 października 1928 roku rozpoczęła tam 6-tygodniowy postulat^[8]. Do Indii przybyła na początku 1929 roku oraz 23 maja rozpoczęła nowicjat w Darjeeling, niedaleko Himalajów^[9]. Swe pierwsze czasowe śluby zakonne złożyła 24 maja 1931 roku przyjmując imię Teresa – po Teresie z Lisieux, patronce misjonarzy^[10]. Zaczęła wówczas nauczać w szkole przy klasztorze Sióstr Loreto w Darjeeling. Stamtąd była przeniesiona do szkoły Entally prowadzonej przez Instytut w Kalkucie. W tym samym czasie była też nauczycielką w szkole powszechnej im. Św. Tereski od Dzieciątka Jezus w Kalkucie^[11]. Śluby wieczyste złożyła 24 maja 1937 roku^[12]. Wyznaczono ją na stanowisko dyrektorki szkoły dla Bengalek oraz jako przełożoną kilku loretanek oraz grupy córek świętej Anny^[13].

W niedziele matka Teresa miała zwyczaj odwiedzać biedaków w slumsach Kalkuty. Mimo osobistego ubóstwa, szukała w zakonie niepotrzebnych, zniszczonych rzeczy, którymi mogłaby wspomóc biednych. Coraz bardziej niepokoiło ją wzrastające w czasie II wojny światowej ubóstwo w Kalkucie. Klęska głodu w roku 1943 przyniosła ogromną liczbę ofiar śmiertelnych oraz wywołała nędzę w mieście. Matka Teresa pozostała jednak w Kalkucie, kontynuując nauczanie w szkole^[14].

12 lipca 1944 roku po raz pierwszy spotkała ojca Celestyna Van Exema, belgijskiego jezuitę, znawcę języka arabskiego oraz islamu, który przybył do Kalkuty, aby pracować wśród tamtejszych muzułmanów. Na prośbę matki Teresy, za zgodą miejscowego arcybiskupa, stał się jej kierownikiem oraz ojcem duchowym^[15].

Sierpień 1946 roku przyniósł eskalację konfliktu hindusko-muzułmańskiego, który pogrążył miasto w atmosferze grozy oraz rozpaczy. Po wybuchu walk w mieście ustały wszelkie dostawy żywności. Matka Teresa miała wtedy pod swoją opieką szkołę z internatem w Entally. Przebywało w nim wówczas 300 dziewcząt^[16].

Misjonarki Miłości

10 września 1946 roku podróżując z Kalkuty do klasztoru w Darjeeling na coroczne rekolekcje Matka Teresa doświadczyła „powołania w powołaniu”. Została wezwana, by opuścić klasztor oraz założyć nowe zgromadzenie oddane pomocy ubogim. Wspominała później: "To był rozkaz. Odmowa byłaby zaparciem się wiary”^[17]. Po powrocie z rekolekcji matka Teresa przekazała swemu kierownikowi duchowemu notatki dotyczące doświadczonego powołania. Zgodnie z nimi zasadniczymi rysami nowego zgromadzenia miała być:

• "praca w duchu ubóstwa oraz radości na rzecz najbiedniejszych z biednych, mieszkających w dzielnicach nędzy";
• specjalny ślub miłości wobec ubogich; oraz
• działalność bez instytucji, szpitali oraz dużych przychodni ("praca wśród porzuconych, samotnych oraz najuboższych")^[18].

"Nowe" powołanie matki Teresy było jednak wystawione na próbę, albowiem miejscowy arcybiskup Périer zdecydował, że nie zatwierdzi prośby zakonnicy do Rzymu "wcześniej niż za rok"^[19]. W styczniu 1948 roku zezwolono matce Teresie ubiegać się o pozwolenie opuszczenia zakonu loretanek. Najpierw zwróciła się z tą prośbą do matki generalnej zgromadzenia w Rathfarnham w Irlandii. Przełożona zgodziła się oraz poleciła matce Teresie zwrócić się o indult eksklaustracji do Kongregacji w Rzymie. Mimo to, matka Teresa prosiła Stolicę Apostolską o indult sekularyzacji, albowiem nalegał na to arcybiskup Périer. 12 kwietnia 1948 roku Kongregacja ds. Rozkrzewiania Wiary wydała dekret o eksklaustracji matki Teresy ważny przez rok^[20].

Swą pracę misyjną z ubogimi ze slumsów rozpoczęła w sierpniu 1948 zamieniając habit Instytutu Błogosławionej Dziewicy Maryi na zwykłe bawełniane sari z niebieską obwódką. Przyjęła wtedy obywatelstwo indyjskie^[21]. Oryginalnie założyła szkołę w Motijhil oraz wkrótce rozpoczęła udzielanie pomocy ubogim oraz głodującym^[22]. Jej wysiłki w krótkim czasie zostały zauważone przez indyjskich urzędników oraz premiera Indii^[23].

Z pamiętnika Matki Teresy z Kalkuty wynika, że pierwszy rok jej działalności był trudny. Nie miała żadnego źródła utrzymania oraz musiała żebrać o jedzenie oraz zaopatrzenie. Doświadczała także wielorakich wątpliwości, samotności oraz pokus, by wrócić do Instytutu Błogosławionej Dziewicy Maryi. Napisała w swym pamiętniku^[24]:

Nasz Pan chce, bym była wolną zakonnicą z krzyżem ubóstwa na ramionach. Dzisiaj odebrałam dobrą lekcję. Ubóstwo ludzi biednych musi być dla nich bardzo ciężkie. Szukając domu nadającego się na szpital, chodziłam oraz chodziłam do czasu aż zaczęły mnie boleć nogi. Pomyślałam wtedy, jak bardzo oni muszą cierpieć na ciele oraz duszy szukając domu, jedzenia oraz uzdrowienia. Wówczas komfort życia klasztornego (w którym wcześniej służyła) zaczął mnie kusić. Kusiciel powtarzał: «Musisz wypowiedzieć tylko słowo, a wszystko będzie jak dawniej». Z wolnej woli, mój Boże, oraz z miłości do Ciebie pragnę pozostać oraz czynić wszystko, co wskaże Twoja święta wola. Nie pozwoliłam sobie na uronienie ani jednej łzy.

7 października 1950 roku Matka Teresa otrzymała pozwolenie z Watykanu na założenie zgromadzenia diecezjalnego, które później stało się zgromadzeniem Misjonarek Miłości^[25]. Matka Teresa tak określiła cel swojego zgromadzenia: „Głodni, nadzy, bezdomni, sparaliżowani, ślepi, trędowaci, wszyscy ci ludzie w całym społeczeństwie czują się niechciani, niekochani oraz zaniedbani. Ludzie ci stali się ciężarem dla wszystkich oraz są przez wszystkich unikani”. Zgromadzenie rozpoczęło swą działalność w Kalkucie posiadając zaledwie 13 członków. Aktualnie ma ponad 5000 sióstr zakonnych, prowadzących na całym świecie sierocińce, hospicja dla chorych na AIDS, centra pomocy charytatywnej, domy pomocy dla uchodźców, niewidomych, niepełnosprawnych, starców, alkoholików, ubogich, bezdomnych, ofiar powodzi, epidemii oraz głodu^[26].

W 1952 roku Matka Teresa z Kalkuty otworzyła swój pierwszy dom dla umierających w miejscu udostępnionym przez miasto Kalkuta. Z pomocą urzędników indyjskich przemieniła opuszczoną świątynię hinduistyczną w Dom dla Umierających Kalighat – darmowe hospicjum dla ubogich. Nazwała je Kalighat – Dom Czystego Serca^[27]. Ludzie przyprowadzani do hospicjum otrzymywali pomoc medyczną oraz dostawali możliwość odejścia z godnością, zgodnie z rytuałami ich wiary. Muzułmanom czytano Koran, Hindusi otrzymywali wodę z Gangesu, a katolicy otrzymywali sakrament namaszczenia chorych^[28]. „Piękna śmierć” – mawiała Matka Teresa – „jest po to, by ludzie żyjący jak zwierzęta, umierali jak aniołowie – kochani oraz chceni”. Wkrótce misjonarka otworzyła dom dla chorych na trąd oraz nazwała to miejsce "Shanti Nagar", czyli "Miasto pokoju"^[29]. Misjonarki Miłości założyły (również w Kalkucie) parę klinik dla trędowatych zaopatrujących ich w lekarstwa, bandaże oraz żywność.

Misjonarki Miłości opiekowały się coraz większą liczbą bezdomnych dzieci. Matka Teresa poczuła więc potrzebę, by stworzyć dla nich dom. W 1955 roku otworzyła Nirmala Shishu Bhavan, czyli Dom Dzieci Nieskazitelnego Serca jako schronienie dla bezdomnych sierot oraz bezdomnej młodzieży^[30].

Zgromadzenie założone przez Matkę Teresę z Kalkuty zaczęło szybko przyciągać zarówno kandydatki do życia zakonnego jak oraz darczyńców gotowych wspierać to przedsięwzięcie. W latach sześćdziesiątych w całych Indiach otwierane były hospicja, domy dziecka oraz domy dla trędowatych. Matka Teresa rozszerzyła następnie zgromadzenie na cały świat. Pierwszy dom poza Indiami stał się otwarty w Wenezueli w 1965 roku^[31]. Następne domy zgromadzenia otwierane były w Rzymie, Tanzanii oraz w 1968 roku w Austrii. W latach siedemdziesiątych domy otwierane były w wielu innych krajach Azji, Afryki, Europy oraz w Stanach Zjednoczonych^[32].

W 1996 roku działało 517 misji zgromadzenia Misjonarzy Miłości w ponad 100 krajach^[33]. Przez lata zgromadzenie Matki Teresy urosło z 12 młodych kobiet gotowych nieść pomoc potrzebującym do 5000 zakonnic służących „najbiedniejszym z biednych” w ponad 450 miejscach na całym świecie.

Zgromadzenie Braci Misjonarzy Miłości było założone w 1963 roku, a gałąź kontemplacyjna sióstr Misjonarek Miłości w roku 1976. Świeccy katolicy oraz niekatolicy zostali włączeni do zgromadzenia jako Współpracownicy Matki Teresy. Zostali nazwani Cierpiącymi Współpracownikami oraz Świeckimi Misjonarkami Miłości. Na prośbę wielu księży w 1984 roku Matka Teresa założyła także Kapłański Ruch Corpus Christi przeznaczony dla księży^[34]. W tym samym roku wraz z ojcem Josephem Langfordem założyła także Zgromadzenie Ojców Misjonarzy Miłości^[35], by połączyć cele kształcenia Misjonarek Miłości z sakramentalną posługą duchowieństwa. Do 2007 roku całe zgromadzenie Misjonarzy Miłości liczyło około 450 braci oraz 5000 zakonnic na całym świecie pracujących na 600 misjach, w szkołach oraz placówkach opiekuńczych w 120 krajach^[36].

Dobroczynność międzynarodowa

Podczas oblężenia Bejrutu w 1982 roku Matka Teresa z Kalkuty uratowała 37 dzieci ze szpitala na froncie pośrednicząc w chwilowym zawieszeniu broni pomiędzy Izraelską armią oraz Palestyńskimi partyzantami^[37]. W towarzystwie pracowników Czerwonego Krzyża przeszła przez strefę ognia do zniszczonego szpitala, by ewakuować młodych pacjentów^[38].

Gdy w latach '80. Europa Wschodnia otworzyła się szerzej na świat, Matka Teresa zwiększyła swe wysiłki na rzecz krajów komunistycznych, które wcześniej nie zezwoliły na działanie Misjonarkom Miłości rozpoczynając tam dziesiątki projektów. Stanowczo sprzeciwiała się aborcji oraz rozwodom.

Matka Teresa z Kalkuty pojechała także do Etiopii, by nieść pomoc oraz służyć głodującym, do Czarnobyla, by pomóc ofiarom napromieniowania oraz do Armenii, by ratować tamtejsze ofiary trzęsienia ziemi^[39]. W 1991 roku po raz pierwszy powróciła do ojczyzny oraz założyła w Tiranie dom Braci Misjonarzy Miłości.

Życie duchowe

Analizując jej czyny oraz osiągnięcia Jan Paweł II zapytał: „Gdzie Matka Teresa znajdowała siłę oraz wytrwałość, aby oddać się całkowicie służbie innym? Znajdowała ją w modlitwie oraz w cichej kontemplacji Jezusa Chrystusa, Jego Świętego Oblicza, Jego Najświętszego Serca”^[40]. Prywatnie Matka Teresa doświadczała wątpliwości oraz walk na tle wiary, które trwały prawie 50 lat, aż do końca jej życia. Jej postulator, ksiądz Brian Kolodiejchuk, zeznał że podczas swej "nocy duchowej" „w ogóle nie czuła obecności Boga”, „ani w swym sercu, ani w Eucharystii”^[41]. Matka Teresa wyrażała poważne wątpliwości, co do istnienia Boga oraz cierpiała z powodu braku wiary:^[42]

Gdzie jest moja wiara? Nawet głęboko... nie ma niczego prócz pustki oraz ciemności... Jeśli jest Bóg – niech mi wybaczy. Gdy staram się wznieść moje myśli do Nieba, napotykam na tak wielką pustkę, że te myśli wracają jak ostre noże oraz ranią moją duszę... Jak wielki jest ten nieznany ból – nie mam wiary. Odraza, pustka, niedobór wiary, niedobór miłości, niedobór zapału... Po co ja pracuję? Jeśli nie ma Boga, nie ma oraz duszy. Więc jeśli nie ma duszy, Jezu, Ty też nie jesteś prawdziwy.

W nawiązaniu do powyższych słów, ksiądz Brian Kolodiejchuk zasygnalizował, że ukazuje się ryzyko, że niektórzy potrafią źle zinterpretować ich znaczenie. Wiara Matki Teresy w to, że Bóg działa przez nią pozostała niezmienna oraz pomimo, że usychała z tęsknoty za utraconym poczuciem bliskości Boga, wcale nie kwestionowała jego istnienia^[43]. Wielu innych świętych miało podobne doświadczenia duchowego opuszczenia. Kościół katolicki wierzy, że jest to duchowa próba. Przechodziła ją także imienniczka Matki Teresy, święta Teresa z Lisieux, która nazwała tę próbę „nocą nicości”^[43]. W przeciwieństwie do błędnego przekonania, że wątpliwości, których doświadczała są przeszkodą w jej procesie kanonizacyjnym, identyczne doświadczenia charakteryzują świętych uznanych za mistyków^[43].

Matka Teresa opisuje, że po dziesięciu latach walki z wątpliwościami, miała krótki etap ożywienia wiary. Jesienią 1958 roku, w chwili śmierci papieża Piusa XII modląc się za niego na mszy żałobnej powiedziała, że była uwolniona z „długiej ciemności: tego dziwnego cierpienia”. Pięć tygodni później opisuje jednakże powrót tych samych wątpliwości dotyczących wiary^[44].

Matka Teresa napisała wiele listów do swych spowiedników oraz przełożonych. Poprosiła, by jej listy zostały zniszczone po jej śmierci, bojąc się, że „ludzie będą bardziej myśleli o mnie niż o Jezusie”^[45]. Pomimo tej prośby jej korespondencja była zebrana w dzieło zatytułowane Mother Teresa: Come Be My Light^[46]. W jednym z opublikowanych listów jej autorstwa, który adresowany jest do jej powiernika duchowego, księdza Michaela van der Peeta, napisała: „Jezus darzy cię szczególna miłością. U mnie zaś, cisza oraz pustka są tak wielkie, że patrzę oraz nie widzę, słucham oraz nie słyszę – język porusza się w modlitwie, ale nie przemawia... chcę żebyś się za mnie modlił – tak, by Jego wola wypełniła się w moim życiu.”

Wiele serwisów informacyjnych odniosło się do pism Matki Teresy, wskazując na „kryzys jej wiary"^[47]. Pewni ludzie krytycy Matki Teresy, jak Christopher Hitchens, uznają jej pisma za dowód, że jej publiczny wizerunek stał się zbudowany przede wszystkim dla rozgłosu. Hitchens pisze: „Co jest bardziej uderzające: to, że wierni powinni odważnie stawić czoła faktowi, że jedna z ich bohaterek straciła swoją wiarę, czy to, że Kościół powinien kontynuować szerzenie jej kultu, jako znanej ikony zagubionej starszej pani, która dla praktycznych celów przestała wierzyć?”^[44]

Inni natomiast, jak ksiądz Brian Kolodiejchuk, redaktor Come By My Light, porównują Matkę Teresę z Kalkuty do szesnastowiecznego mistyka świętego Jana od Krzyża, który stworzył termin "nocy duszy", by opisać konkretny etap w rozwoju duchowym mistrzów duchowości. Watykan stwierdził, że jej listy nie wpłyną na jej proces kanonizacyjny^[48].

Benedykt XVI w swej pierwszej encyklice Deus Caritas Est wymienił Matkę Teresę z Kalkuty trzy razy. Użył on także przykładu jej życia jako wyjaśnienia jednego z głównych punktów encykliki: „Na przykładzie błogosławionej Matki Teresy z Kalkuty możemy jasno zobaczyć, że czas poświęcony Bogu na modlitwie nie tylko nie ogranicza efektywnej oraz pełnej miłości służby bliźniemu, lecz jest także niewyczerpalnym źródłem tej służby”^[49]. Matka Teresa stwierdziła, że „tylko modlitwą oraz czytaniem duchowym możemy rozwijać umiejętność modlitwy"^[50]. Sama Matka Teresa spędzała codziennie parę godzin na modlitwie przed Najświętszym Sakramentem.

Mimo że nie ma bezpośredniego związku pomiędzy zgromadzeniem Matki Teresy, a zakonem franciszkańskim, podziwiała ona stale świętego Franciszka z Asyżu^[51]. W jej życiu da się także zauważyć wpływy duchowości franciszkańskiej. Misjonarki Miłości odmawiają codzienne rano po przyjęciu Komunii Świętej modlitwę świętego Franciszka o pokój. Śluby oraz reguły w obu zakonach są także podobne^[51]. Święty Franciszek kładzie nacisk na ubóstwo, czystość, posłuszeństwo oraz uległość wobec Chrystusa. Poświęcił on również, tak jak Matka Teresa z Kalkuty, przeważajaca ilość swojego życia służbie biednym, szczególnie trędowatym.

Utrata zdrowia oraz śmierć

Matka Teresa z Kalkuty w 1983 roku w czasie wizyty u papieża Jana Pawła II w Watykanie doznała ataku serca. Po drugim ataku w roku 1989 otrzymała rozrusznik serca. W 1991 roku po walce z zapaleniem płuc podczas pobytu w Meksyku miała dalsze problemy z sercem. Zaproponowała swą rezygnację ze stanowiska przewodniczącej Misjonarek Miłości, lecz zakonnice ze zgromadzenia w tajnym głosowaniu wyraziły wolę, by nadal im przewodziła. Matka Teresa zgodziła się kontynuować swoją pracę jako przewodnicząca zgromadzenia.

W kwietniu 1996 roku upadła oraz złamała obojczyk. W sierpniu tego samego roku chorowała na malarię oraz niewydolność lewej komory serca. Miała kolejną operację serca, lecz było widać, że jej zdrowie się pogarsza. Arcybiskup Kalkuty, Henry Sebastian D’Souza, powiedział że kiedy Matka Teresa po raz pierwszy była hospitalizowana z powodu kłopotów z sercem, polecił księdzu egzorcyście, by odprawił na niej egzorcyzm, albowiem myślał, że bywa atakowana przez diabła.

13 marca 1997 roku ustąpiła ze stanowiska przewodniczącej zgromadzenia Misjonarek Miłości. Zmarła 5 września 1997 roku. Jej śmierć była opłakiwana zarówno przez świeckich jak oraz przez religijne wspólnoty wyznaniowe. W hołdzie Nawaz Sharif, premier Pakistanu, powiedział, że była „wyjątkowym człowiekiem, który żył długo dla wyższych celów. Jej całożyciowe oddanie opiece nad biednymi, chorymi oraz upośledzonymi było jednym z najwyższych przykładów poświęcenia się ludzkości". Były sekretarz ONZ, Javier Pérez de Cuéllar, powiedział: „Ona jest Organizacją Narodów Zjednoczonych. Ona jest pokojem na świecie”^[52].

W chwili jej śmierci zgromadzenie Misjonarek Miłości Matki Teresy z Kalkuty liczyło ponad 5000 sióstr, a związane z nim braterstwa 300 członków. Zgromadzenie ma aktualnie 610 misji w 123 krajach. Misjonarki Miłości są także wspomagane przez współpracowników, których liczba w latach dziewięćdziesiątych wynosiła ponad milion^[53].

We wrześniu 1997 roku, na tydzień przed jej pogrzebem, ciało Matki Teresy z Kalkuty było wystawione na widok publiczny w kościele świętego Tomasza w Kalkucie. Została uhonorowana przez rząd indyjski pogrzebem państwowym w podziękowaniu za zasługi na rzecz ubogich wszystkich religii w Indiach^[54].

Beatyfikacja

W 1997 roku po śmierci Matki Teresy z Kalkuty Stolica Apostolska rozpoczęła proces jej beatyfikacji. Proces wymagał udokumentowanego cudu dokonanego za wstawiennictwem Matki Teresy. W 2002 roku Watykan uznał za cud uzdrowienie guza w jamie brzusznej u Hinduski Moniki Besry. Kobieta była uzdrowiona po tym, jak założyła medalion z wizerunkiem Matki Teresy z Kalkuty. Monika Besra powiedziała, że z obrazka wyszedł promień światła oraz uleczył guza w jamie brzusznej. Doktor Ranjan Mustafi, który powiedział gazecie "The New York Times", że leczył Besrę, stwierdził że guz nie był wcale rakiem, lecz torbielą spowodowaną gruźlicą. Dodał ponadto: „To nie był cud... brała lekarstwa od dziewięciu miesięcy do roku”^[55].

Argumentacja strony uznającej cud powołuje się na dokumentację medyczną Moniki zawierającą sonogramy, recepty oraz notatki lekarzy, które potrafią potwierdzić czy rzeczywiście był to cud. Monika twierdzi, że siostra Betta z Misjonarek Miłości przechowuje tę dokumentację. Siostra Betta nie komentuje tych doniesień. Urzędnicy ze szpitala Balurghat, gdzie Monika była leczona, twierdzą że są naciskani przez zgromadzenie, by uznać uleczenie za cud.^[56]

Christopher Hitchens był wyłącznym świadkiem wezwanym przez Watykan do składania zeznań przeciwko beatyfikacji oraz kanonizacji Matki Teresy z Kalkuty^[57]. Hitchens twierdził, że „intencją Matki Teresy nie była pomoc ludziom” oraz że okłamywała ona darczyńców co do przeznaczenia ich datków. Hitchens powiedział: „ Gdy rozmawiałem z nią, odkryłem, oraz ona mnie o tym zapewniła, że nie działała w celu złagodzenia ubóstwa”. Matka Teresa starała się bowiem ewangelizować świat; wyznała kiedyś: „Nie jestem pracownikiem socjalnym. Nie robię tego dla celów socjalnych. Robię to dla Chrystusa. Robię to dla Kościoła.”^[58]

Stolica Apostolska w procesie beatyfikacyjnym przestudiowała ogromną liczbę dokumentów, opublikowanych oraz nieopublikowanych, krytykujących życie oraz pracę Matki Teresy. Urzędnicy watykańscy powiedzieli, że zarzuty Hitchensa zostały przebadane przez Kongregację do Spraw Kanonizacyjnych oraz że nie znaleziono żadnej przeszkody do beatyfikacji Matki Teresy. W odpowiedzi na ataki, niektórzy katoliccy publicyści nazwali ją znakiem, któremu sprzeciwiać się będą (tymi słowami nazwał Chrystusa starzec Symeon w czasie ofiarowania w świątyni – Łk 2, 34)^[59].

Matka Teresa z Kalkuty była beatyfikowana 19 października 2003 roku.

Uznanie międzynarodowe oraz przyjęcie przez ludzi

Przyjęcie w Indiach

W 1962 roku Matka Teresa z Kalkuty była po raz pierwszy wyróżniona przez rząd indyjski otrzymując Order Padma Shri. W kolejnych dziesięcioleciach otrzymywała główne indyjskie odznaczenia, m. in. w 1972 roku nagrodę Jawaharlala Nehru za Międzynarodowe Porozumienie. W 1980 roku otrzymała najwyższe indyjskie odznaczenie cywilne – order Bharat Ratna.

W 1992 roku była opublikowana jej oficjalna biografia, której autorem jest indyjski urzędnik Navin Chawla^[60].

Opinie mieszkańców Indii o Matce Teresie z Kalkuty nie były jednakowo przychylne. Aroup Chatterjee, jej krytyk, który urodził oraz wychował się w Kalkucie, lecz żył w Londynie, twierdził że „żyjąc nie była ważną osobą w Kalkucie”. Obwiniał on także Matkę Teresę o promowanie negatywnego obrazu jego miasta rodzinnego.

Obecność Matki Teresy z Kalkuty w życiu politycznym Indii wywoływała zgrzyty, albowiem wielokrotnie sprzeciwiała się indyjskiej racji stanu. Indyjska Partia Ludowa weszła z nią w spór o sposób traktowania chrześcijańskich Dalitów, lecz uhonorowała ją po śmieci wysyłając reprezentanta na jej pogrzeb. Światowy Komitet Hindusów, z drugiej strony, sprzeciwił się decyzji rządu o przyznanie jej pogrzebu państwowego.

Sekretarz Światowego Komitetu Hindusów powiedział, że „stawiała interes Kościoła nad posługę państwu”. Oskarżył ją także o faworyzowanie chrześcijan oraz o „chrzczenie w ukryciu” umierających. Indyjski tygodnik Frontline na stronie tytułowej poświęconej Matce Teresie z Kalkuty oddala te zarzuty nazywając je „ewidentną nieprawdą” oraz stwierdza, że „nie miały one żadnego wpływu na postrzeganie jej pracy przez społeczeństwo, szczególnie w Kalkucie”. Tygodnik ten także chwali jej „bezinteresowną opiekę”, energię oraz odwagę. Autor tego artykułu krytycznie jednak odniósł się do jej publicznej kampanii przeciwko aborcji. Skrytykował ją także za to, że pomimo twierdzeń, że jest apolityczna, angażowała się w politykę^[61].

Ronald Reagan oraz Matka Teresa z Kalkuty – wręczenie "Medal of Freedom" w roku 1985

Przyjęcie przez resztę świata

Matka Teresa z Kalkuty była wyróżniana zarówno przez rządy jak oraz organizacje świeckie. W 1962 roku otrzymała nagrodę Ramona Magsaysaya za pracę w południowej oraz wschodniej Azji na rzecz Międzynarodowego Porozumienia. Przyznanie tej nagrody właśnie jej uzasadniono w następujący sposób: „Rada Członków uznaje jej miłosierdzie okazane żyjącym w nędzy oraz biednym, dla pomocy których stworzyła nowe zgromadzenie”^[62]. Na początku lat siedemdziesiątych Matka Teresa stała się znana na całym świecie. Jej sława wzrosła w dużej mierze po filmie dokumentalnym oraz książce o wspólnym tytule Something Beautiful for God autorstwa Malcolma Muggeridge'a. Muggeridge w tym czasie przechodził drogę rozwoju duchowego. Materiał filmowy był kręcony w warunkach słabego oświetlenia, z reguły w Domu dla Umierających. Wydawało się więc, że film nie będzie użyteczny dla ekipy z powodu słabej jakości. Po powrocie z Indii okazał się on jednak bardzo dobrze oświetlony. Muggeridge twierdził, że był to cud „boskiego światła” Matki Teresy^[63]. Pozostali członkowie ekipy uważali, że było to spowodowane nowymi, bardzo wrażliwymi na światło, taśmami filmowymi firmy Eastman Kodak^[64]. Muggeridge niedługo po tym wydarzeniu przeszedł na katolicyzm.

W tym czasie, katolicy zaczęli czcić Matkę Teresę jako świętą. W 1971 roku papież Paweł VI nagrodził ją Nagrodą Pokoju papieża Jana XXIII "za pracę na rzecz ubogich, obraz chrześcijańskiej miłości oraz wysiłki na rzecz pokoju"^[65]. W 1976 roku otrzymała Nagrodę Pacem In Terris^[66].

W 1982 roku była mianowana honorowym Kompanem Orderu Australii „za służbę dla społeczności Australii oraz całej ludzkości”^[67]. Rządy Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych wielokrotnie przyznawały jej wyróżnienia. W 1983 otrzymała Order Zasługi Wspólnoty Narodów, a 16 listopada 1996 roku honorowe obywatelstwo Stanów Zjednoczonych. Albania, ojczyzna Matki Teresy, uhonorowała ją w roku 1994.

Uniwersytety, zarówno we wschodnich jak oraz zachodnich Indiach, przyznawały jej doktoraty honoris causa. W 1978 otrzymała Nagrodę Balzana za propagowanie godności ludzkiej, pokoju oraz braterstwa pomiędzy ludźmi^[68], zaś w 1975 roku Międzynarodową Nagrodę Alberta Schweitzera^[69].

W 1979 roku Matka Teresa z Kalkuty otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla „za walkę z biedą oraz cierpieniem, co także stanowi zagrożenie dla pokoju”. „Odmówiła udziału w uroczystym bankiecie na cześć laureatów oraz poprosiła, by suma 192 000 dolarów, którą otrzymała jako nagrodę, była ofiarowana biednym w Indiach"^[70]. Zaznaczyła również, że wcześniejsze nagrody były dla niej o tyle ważne, o ile pomagały potrzebującym na świecie. Podczas odbierania nagrody zapytano ją: „Co możemy uczynić na rzecz pokoju na świecie?”, odpowiedziała: „Idźcie do domu oraz kochajcie swoje rodziny”. Powiedziała ponadto: „Na całym świecie, nie tylko w biednych krajach, ale także na zachodzie znalazłam ubóstwo, lecz o wiele trudniejsze do usunięcia. Gdy przyjmuję głodnego człowieka z ulicy, daję mu talerz ryżu oraz kromkę chleba. Czuję się wtedy spełniona. Usunęłam głód. Lecz istnieje jeszcze inna bieda, bieda osoby, która jest odrzucona od innych, która czuje się niechciana, niekochana, przerażona, osoby, która była usunięta ze społeczeństwa – ta bieda jest tak bardzo raniąca oraz dla mnie bardzo trudna”. Matka Teresa uznała ponadto aborcję za „największego niszczyciela pokoju na świecie”^[71].

W czasie swego życia oraz po śmierci Matka Teresa była uznawana przez Instytut Gallupa za najbardziej podziwianą osobę w USA. W 1999 roku w ankiecie przeprowadzonej w USA była uznana „najbardziej podziwianą osobą w XX wieku”.

Matka Teresa z Kalkuty

Krytyka

Zasady moralne, które Matka Teresa wprowadzała do domów swojego zgromadzenia, spotkały się z krytyką. David Scott napisał, że Matka Teresa z Kalkuty nie starała się rozwiązać dylematu biedy jako takiego, lecz ograniczała się do tego, by utrzymać ludzi przy życiu^[72]. Rozwiązanie dylematu biedy w Indiach jest jednak praktycznie niemożliwe ze względu na liczbę ludzi potrzebujących pomocy oraz wiarę mieszkańców Indii. Hinduiści wierzą, że ludzie biedni albo chorzy odbierają karę za złe życie we wcześniejszym wcieleniu, dlatego też nie udzielają im żadnej pomocy.

Matka Teresa z Kalkuty była także skrytykowana w artykule w Alberta Report za to, że twierdziła, że cierpienie zbliża ludzi do Jezusa^[73].

W prasie medycznej krytykowano standard obsługi medycznej oferowany pacjentom śmiertelnie chorym w Domach dla Umierających. The Lancet oraz British Medical Journal poinformowały o wielokrotnym używaniu igieł do strzykawek, złych warunkach życia, w tym zimnej wodzie do kąpieli dla wszystkich pacjentów oraz o takim podejściu do chorób oraz cierpienia, które wykluczało użycie wielu elementów nowoczesnej opieki medycznej, takiej jak systematyczne diagnozy^[74]. Doktor Robin Fox, redaktor The Lancet, wyznacza opiekę medyczną w placówkach zgromadzenia, jako „przypadkową”. Z powodu braku lekarzy ochotnicy bez wiedzy medycznej musieli podejmować decyzje o opiece nad pacjentami. Robin Fox zaobserwował też, że zgromadzenie Matki Teresy nie dzieliło pacjentów na uleczalnie oraz nieuleczalnie chorych, co skutkowało tym, że ludzie, którzy mogliby przeżyć, byli narażeni na infekcje oraz niedobór leczenia^[75].

Kolejnym punktem krytyki był sposób wydawania pieniędzy przez zgromadzenie. Christopher Hitchens oraz Niemiecki magazyn Stern stwierdzili, że Matka Teresa nie skupiała wydawania pieniędzy na łagodzeniu ubóstwa oraz na poprawianiu warunków w jej hospicjach, lecz na otwieraniu nowych klasztorów oraz na dziele misyjnym^[76].

Powodem krytyki były też źródła pochodzenia poniektórych darowizn. Matka Teresa przyjmowała datki od autokratycznej oraz skorumpowanej rodziny Duvalier z Haiti oraz otwarcie ich chwaliła. Przyjęła także 1,4 miliona dolarów od Charlesa Keatinga zamieszanego w oszustwo oraz skandal korupcyjny znany jako "skandal Keating Five". Wspierała go także przed oraz po aresztowaniu. Paul Turley, ówczesny zastępca prokuratora okręgowego w Los Angeles, napisał do Matki Teresy prosząc ją, by zwróciła darowane pieniądze ludziom, którym Keating je ukradł. Jednym z nich był „ubogi stolarz”. Darowane pieniądze nie zostały rozliczone, a Turley nie otrzymał odpowiedzi.

Colette Livermore – była Misjonarka Miłości – opisuje powody, dla których opuściła zgromadzenie w swej książce Hope Endures: Leaving Mother Teresa, Losing Faith, and searching for Meaning. Livermore uważa, że „teologia cierpienia” Matki Teresy była błędna, pomimo że była dobrą oraz odważną osobą. „Teologia cierpienia” Matki Teresy była jednak zgodna z nauczaniem Jezusa w Ewangeliach. Mimo że Matka Teresa nauczała tych, którzy poszli za nią, o ważności szerzenia Ewangelii raczej poprzez uczynki niż lekcje teologii, Livermore nie mogła tego pogodzić z pewnymi praktykami zgromadzenia. Jako swe zarzuty podaje: odmawianie pomocy potrzebującym, którzy prosili o nią zakonnice poza ustalonym harmonogramem, zniechęcenie zakonnic zgromadzenia Misjonarek Miłości w poszukiwaniu kształcenia medycznego potrzebnego do radzenia sobie z napotykanymi chorobami oraz nakładanie „niesprawiedliwych kar”, takich jak przenosiny z dala od przyjaciół. Livermore twierdzi, że przełożone Misjonarek Miłości „infantylizują” swe podopieczne poprzez zakazywanie czytania świeckich książek oraz gazet. Oskarża także przełożone o to, że stawiają posłuszeństwo nad niezależne myślenie oraz rozwiązywanie problemów^[77].

Sprawdź też

Portal:
Święci

Portal:
Katolicyzm

• święci oraz błogosławieni Kościoła katolickiego

Przypisy

Bibliografia

• Materiały o Matce Teresie ze strony Vox Domini
• O Matce Teresie na brewiarz.katolik.pl [30.09.2009]

Linki zewnętrzne

• Katalog zasobów internetowych o Matce Teresie z Kalkuty
• Tekst krytyczny o Matce Teresie z "Przekroju"
• książka Christophera Hitchensa w przekładzie Andrzeja Dominiczaka: Misjonarska miłość. Matka Teresa w teorii oraz w praktyce, Warszawa : Prometeusz, 2001 (wersja pdf)

p • d • e Laureaci Pokojowej Nagrody Nobla 1901: Dunant, Passy • 1902: Ducommun, Gobat • 1903: Cremer • 1904: IPM • 1905: Suttner • 1906: Roosevelt • 1907: Moneta, Renault • 1908: Arnoldson, Bajer • 1909: Beernaert, Estournelles de Constant • 1910: MSPB • 1911: Asser, Fried • 1912: Root • 1913: La Fontaine • 1917: Czerwony Krzyż • 1919: Wilson • 1920: Bourgeois • 1921: Branting, Lange • 1922: Nansen • 1925: Chamberlain, Dawes • 1926: Briand, Stresemann • 1927: Buisson, Quidde • 1929: Kellogg • 1930: Söderblom • 1931: Addams, Butler • 1933: Angell • 1934: Henderson • 1935: Ossietzky • 1936: Lamas • 1937: Cecil • 1938: Biuro Nansenowskie • 1944: Czerwony Krzyż • 1945: Hull • 1946: Balch, Mott • 1947: Kwakrzy • 1949: Boyd Orr • 1950: Bunche • 1951: Jouhaux • 1952: Schweitzer • 1953: Marshall • 1954: WKNZdsU • 1957: Pearson • 1958: Pire • 1959: Noel-Baker • 1960: Luthuli • 1961: Hammarskjöld • 1962: Pauling • 1963: Czerwony Krzyż • 1964: King • 1965: UNICEF • 1968: Cassin • 1969: MOP • 1970: Borlaug • 1971: Brandt • 1973: Kissinger, Lê • 1974: MacBride, Satō • 1975: Sacharow • 1976: Williams, Corrigan • 1977: AI • 1978: Sadat, Begin • 1979: Matka Teresa • 1980: Esquivel • 1981: WKNZdsU • 1982: Myrdal, Robles • 1983: Wałęsa • 1984: Tutu • 1985: Lekarze Przeciw Wojnie Nuklearnej • 1986: Wiesel • 1987: Arias • 1988: Siły pokojowe ONZ • 1989: Dalajlama • 1990: Gorbaczow • 1991: Suu Kyi • 1992: Menchú • 1993: Mandela, de Klerk • 1994: Arafat, Peres, Rabin • 1995: Pugwash, Rotblat • 1996: Belo, Ramos-Horta • 1997: ICBL, J. Williams • 1998: Hume, Trimble • 1999: Lekarze bez Granic • 2000: Kim • 2001: ONZ, Annan • 2002: Carter • 2003: Ebadi • 2004: Maathai • 2005: MAEA, ElBaradei • 2006: Grameen Bank, Yunus • 2007: MZdsZK, Gore • 2008: Ahtisaari • 2009: Obama • 2010: Liu • 2011: Johnson-Sirleaf, Gbowee, Karman