Ten artykuł dotyczy państwa Meksyk. Sprawdź też: inne znaczenia tego słowa.

Estados Unidos Mexicanos Meksykańskie Stany Zjednoczone
Flaga Meksyku Godło Meksyku
Hymn: Himno Nacional Mexicano (Narodowy Hymn Meksykański)
Język urzędowy	hiszpański oraz 63 języki indiańskie (lenguas nacionales)
Język używany	hiszpański oraz kilkaset języków indiańskich
Stolica	Meksyk
Ustrój polityczny	republika federalna
Głowa państwa	prezydent Felipe Calderón
Szef rządu	prezydent Felipe Calderón
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	14. na świecie 1 972 550[1] km² 49 510 km² (2,51%)
Liczba ludności (2010)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	11. na świecie 112 336 538[2]▲ 56,9 osób/km²
PKB (2011)  • całkowite   • na osobę	▲1 167,1 mld USD[3] ▲10 637 USD[3]
PKB (PPP) (2011)  • całkowite   • na osobę	▲1 658,1 mld USD[3] ▲15 113 USD[3]
Jednostka monetarna	peso (MXN)
Niepodległość	od Hiszpanii deklaracja – 16 września 1810, uznanie – 24 września 1821
Strefa czasowa	UTC -8 do -6 – zima UTC -7 do -5 – lato
Kod ISO 3166	MX/MEX/484
Domena internetowa	.mx
Kod samochodowy	MEX
Kod telefoniczny	+52
1  Dane szacunkowe na lipiec 2008, podane za CIA The World Factbook [1]
Hasło Meksyk w Wikisłowniku

  W Wikimedia Commons leżą multimedia związane z tematem:
Meksyk

Sprawdź w Wikicytatach kolekcję cytatów
Meksyk

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze Stanami Zjednoczonymi (na północy), z Oceanem Spokojnym (na zachodzie oraz południu), Zatoką Meksykańską oraz Morzem Karaibskim (na wschodzie) oraz z Gwatemalą oraz Belize (na południu oraz południowym wschodzie).

Meksyk zajmuje powierzchnię prawie 2 mln km², co daje mu pod tym względem 14. miejsce na świecie^[4]. Ze 114,8 mln mieszkańców jest 11. krajem z największą liczbą ludności^[5]. Meksyk jest federacją 31 stanów oraz Dystryktu Federalnego, w którego skład wchodzi stolica – miasto Meksyk – jedno z najgęściej zaludnionych miast na świecie.

Jest wyłącznym przedstawicielem Ameryki Łacińskiej (oprócz Chile) w OECD, co było możliwe dzięki silnej pozycji w regionie oraz ustabilizowanej sytuacji gospodarczej^[6]. Od momentu wejścia do porozumienia o wolnym handlu ze Stanami Zjednoczonymi oraz Kanadą (NAFTA) w 1994 gospodarka Meksyku wkroczyła na ścieżkę dynamicznego rozwoju gospodarczego. Od 2000 trwa proces demokratyzacji życia politycznego, które przed tą datą było opanowane przez dominującą w systemie władzy partię PRI. Jej hegemonia była przerwana dopiero po wygranej Vicente Foxa w wyborach prezydenckich. Meksyk trzeba do grupy krajów nowouprzemysłowionych^[7] oraz trzeba do państw określanych jako wschodzące potęgi tzw. emerging powers^[8][9]. Wedle raportu Goldman Sachs Meksyk do 2050 r. będzie 5 największą gospodarką na świecie^[10].

Meksyk jest państwem bogatym w surowce mineralne, jednakże z ograniczonym areałem ziemi uprawnej oraz z gwałtownie rosnącą populacją. Ponad połowa mieszkańców żyje w środkowej części kraju, z tym że rozległe rejony na suchej północy oraz tropikalnym południu są sporadycznie zaludnione. W ostatnich latach gospodarka kraju w dużej części ma za podstawę na dochodach z turystyki oraz eksportu ropy naftowej. Wewnętrzna migracja ludności z rejonów wiejskich uczyniła gwałtowny rozrost ośrodków miejskich, w których mieszka aktualnie ponad 2/3 ludności. Mimo poprawiających się wskaźników ekonomicznych duża cząstka społeczeństwa w dalszym ciągu pozostaje biedna, co da się przypisać częściowo kryzysowi z lat 80., który przejawiał się wysoka inflacją oraz ogromnym zadłużeniem zagranicznym.

Modernizacja oraz uprzemysłowienie pozostają w sprzeczności z tradycyjnym stylem życia, który przetrwał z reguły na odizolowanych terenach wiejskich. Jego częścią są małe społeczności, złożone z indiańskich chłopów, którzy żyją analogicznie jak ich przodkowie. Kulturalne pozostałości po wielkich cywilizacjach indiańskich (np. Chichén Itzá czy Tulum) współistnieją obok kolonialnych miast hiszpańskich, takich jak Taxco czy Querétaro. Różnice pomiędzy poszczególnymi regionami, wyrażające się w kulturze, architekturze, kuchni oraz sposobie gospodarowania są cechą charakterystyczną dla współczesnego Meksyku.

Warunki geograficzne oraz klimatyczne

 Osobny artykuł: Geografia Meksyku.

Warunki geologiczne

Mapa fizyczna

Meksyk położony jest w jednym z najaktywniejszych tektonicznie obszarów na świecie. Z tego też powodu nie są tu rzadkością trzęsienia ziemi oraz erupcje wulkaniczne. Citlaltépetl (5636 m n.p.m.) oraz Popocatépetl są przykładami aktywności wulkanicznej, która stosunkowo niedawno doprowadziła do ukształtowania powierzchni południowej części kraju. Meksyk leży na zachodnim krańcu Płyty Północnoamerykańskiej, która spotyka się z Płytą Pacyficzną oraz Karaibską. Na styku tych form geologicznych doszło do znacznego wypiętrzenia się terenu, którego efektem są rozliczne pasma górskie.

Pod względem geologicznym w Meksyku da się wyróżnić osiem głównych regionów. Najważniejszym jest Wyżyna Meksykańska (północna oraz środkowa cząstka kraju). Swój początek bierze ona na przesmyku Tehuantepec oraz dochodzi do granicy ze Stanami Zjednoczonymi. Wyżyna składa się z zasadniczej środkowej części, od której odchodzą rozliczne odgałęzienia. Z północy na południe zwiększa się jej średnia wysokość n.p.m. (na północy jest to średnio 1200 m, a na południu przy mieście Meksyk już 2400 m)^[11]

Barranca del Cobre, Chihuahua

Środkową partię Wyżyny Meksykańskiej da się podzielić na dwie części. Pierwszą stanowi Mesa Północna (zaczyna się przy granicy amerykańskiej oraz kończy niedaleko stanu San Luis Potosí). Jest to stosunkowo suchy oraz bezodpływowy obszar, istnieje tu parę stałych cieków wodnych. Z kolei Mesa Centralna (zaczyna się w stanie San Luis Potosí oraz dochodzi do miasta Meksyk) była uformowana przez działalność wulkaniczną. Mesa Centralna jest bardziej zasobna w wilgoć niż Mesa Północna, wyżej leżąca oraz bardziej płaska. Znajduje się tu szereg wąwozów oraz zagłębień, oddzielonych od siebie wulkanami. Niziny znajdujące się na Mesie Centralnej są z reguły niewielkie powierzchniowo (największe z nich nie przekraczają 250 km²). Są one stosunkowo żyzne oraz stanowią tradycyjny spichlerz kraju. W niższych częściach Mesy Centralnej istniały dawniej jeziora, które w większości zostały osuszone po pojawieniu się hiszpańskich kolonistów.

Wyżyna Meksykańska jest otoczona przez trzy pasma górskie: Sierra Madre Zachodnią^[12] (na zachodzie), Sierra Madre Wschodnią^[13] (na wschodzie) oraz Kordylierę Wulkaniczną^[14] (na południu). Najwyższym szczytem Sierra Madre Zachodniej jest Cerro Agua Caliente (3315 m n.p.m.). Pasmo to zbudowane jest z reguły z prekambryjskich łupków krystalicznych oraz z wapieni oraz piaskowca. Sierra Madre Zachodnia opada stopniowo ku Zatoce Kalifornijskiej. Granice Sierra Madre Wschodniej wyznacza bieg rzeki Rio Grande (na północy) oraz Kordyliera Wulkaniczna (na południu). Najwyższym szczytem tego pasma jest Pena Nevada (4054 m n.p.m.). Zbudowane jest z reguły z mezozoicznych oraz trzeciorzędowych wapieni oraz piaskowców, miejscami przykrytych skałami pochodzenia wulkanicznego. Sierra Madre Oriental opada stromo ku Zatoce Meksykańskiej. Na obszarze Kordyliery Wulkanicznej leżą potężne wulkany: Popocatépetl, Iztaccíhuatl (5286 m n.p.m.) oraz Toluca (4558 m n.p.m.).

Wulkan Citlaltépetl (Pico de Orizaba)

Na wschód oraz zachód od Wyżyny Meksykańskiej rozciągają się nadbrzeżne równiny. Równina nad Zatoką Meksykańską rozpościera się na długości ponad 1400 km, począwszy od amerykańskiego stanu Teksas aż po wybrzeża Jukatanu. Charakterystyczne dla niej są laguny oraz rozległe nisko leżące bagna. Równina nad Pacyfikiem jest dużo węższa, swój początek bierze przy Dolinie Mexicali a kończy się na południu, niedaleko Tuxpan. Przeważajaca ilość jej obszaru przylega do Zatoki Kalifornijskiej. Rejon ten jest dosyć ubogi w wodę oraz dlatego uprawa roli jest tu możliwa z reguły w oparciu o nawadnianie.

Odizolowany od reszty kraju pozostaje półpustynny Półwysep Kalifornijski, o długości prawie 1300 km oraz szerokości 160 km. Na południe od Wyżyny Meksykańskiej leży depresja Balsas, która swoją nazwę wzięła od największej rzeki tego regionu. Charakterystyczne dla niej są niewielkie wzgórza, które są poprzecinane wąwozami oraz parowami. Klimat w tym regionie jest suchy oraz gorący.

Na południu rozciągają się wysoko leżące wyżyny oraz pasma górskie. Najważniejszym z nich jest stosunkowo niewysoka (2000-2400 m n.p.m.) Sierra Madre Południowa, graniczy ona z malowniczą "Riwierą Meksykańską" (m.in. Acapulco), która jest chętnie odwiedzana przez turystów. Sierra Madre del Sur leżąca jest pomiędzy Kordylierą Wulkaniczną a przesmykiem Tehuantepec. Jej najwyższym szczytem jest Teotepec (3703 m n.p.m.). W jej skład wchodzą z reguły granity oraz skały wulkaniczne. Następnym ważnym pasmem na południu jest Sierra Madre de Chiapas – zbudowana z krystalicznych bloków skalnych oraz biegnąca wzdłuż Pacyfiku od przesmyku Tehuantepec do terytorium Gwatemali. Na terytorium stanu Oaxaca (południowa cząstka kraju) istnieje Mesa Południowa, składająca się z płaskowyżów z licznymi dolinami. Średnia wysokość n.p.m. sięga tu 1200-1500 m.

Przesmyk Tehuantepec, oddzielający Ocean Spokojny od wód Zatoki Meksykańskiej wznosi na wysokość 270 m n.p.m. Jego środkowa cząstka składająca się z niewysokich wzgórz po obu stronach styka się z nadbrzeżnymi równinami. Wyżyny w stanie Chiapas, będące przedłużeniem pasm górskich ze Ameryki Środkowej, posiadają formę uskoku otaczającego wysoko położoną dolinę. W kierunku północno-zachodnim leży dolina rzeki Grijalva, pomiędzy nią a Równiną Tabasco istnieje parę mniejszych pasm z charakterystycznymi uskokami.

Na północny zachód od Równiny Tabasco istnieje półwysep Jukatan. Tworzą go z reguły wapienne skały, teren jest tu płaski oraz sporadycznie przekracza 150 m n.p.m.. Z uwagi na miękkie podłoże wykształciły się tu głębokie jaskinie podziemne, powstałe w wyniku działalności wody.

Warunki wodne

Cataratas de Agua Azul, Chiapas

Największe rzeki oraz zbiorniki wodne w Meksyku leżą w środkowej części kraju. Lerma bierze swój początek w basenie Toluca, a następnie kieruje się na zachód, gdzie formuje największe naturalne jezioro kraju – Chapala. Z Chapali wypływa z kolei Santiago, która kieruje się na północny zachód poprzez Sierra Madre Zachodnią oraz wpada następnie do Pacyfiku. We wschodniej części Mesy Centralnej istnieje grupa rzek Moctezuma-Pánuco, która wydrążyła głębokie wąwozy w masywach Sierra Madre Wschodniej, ich bieg kończy się w wodach Zatoki Meksykańskiej. Z dawniej charakterystycznych dla Mesy Centralnej licznych jezior ocalały zaledwie niewielkie pozostałości, takie jak m.in. Pátzcuaro oraz Cuitzeo.

Z depresji Balsas odpływa rzeka o tej samej nazwie, z którą łączą się także mniejsze dopływy z Mesy Centralnej. Rzeka Balsas była w wielu miejscach przecięta zaporami wodnymi (rejon Sierra Madre Południowej), które stanowią ważne źródło energii elektrycznej. Na południowym wschodzie Usumacinta oraz Grijalva wypływają z wilgotnych wyżyn stanu Chiapas. Razem z rzeką Papaloapan (która wpada do Zatoki Meksykańskiej na południe od Veracruz) Usumacinta oraz Grijalva stanowią przeszło 40% systemu rzecznego Meksyku.

Park Narodowy Lagunas de Montebello

Północna cząstka Meksyku ze swoim suchym klimatem jest uboga w duże cieki wodne. Największą rzeką jest tutaj Río Grande, która tworzy naturalną granicę ze Stanami Zjednoczonym. Dopływ Rio Grande – Conchos bierze swój początek na Mesie Północnej. Z uwagi na bliskość Sierra Madre Zachodniej oraz Wschodniej rzeki na wschodnim oraz zachodnim wybrzeżu są krótkie oraz płyną wartkim nurtem. Na nizinach rozciągających się nad Pacyfikiem – Yaqui, Fuerte oraz Culiacán posłużyły do stworzenia rozbudowanego systemu nawadniania terenów rolnych. Skąpe opady w rejonie Półwyspu Kalifornijskiego oraz porowate wapienne skały wchodzące w skład Jukatanu sprawiły, że w regionach tych praktycznie niedobór jest większych powierzchniowych rzek.

Gleby

Południowa cząstka kraju ze względu na swój tropikalny charakter w przeważającej części składa się z gleb laterytowych. Posuwając się na południowy wschód da się zauważyć, że ziemia staje się bardziej czerwonawa oraz żółta, co jest spowodowane występowaniem dużych ilości wodorotlenków żelaza oraz aluminium oraz wypłukiwaniem cennych składników przez wodę co czyni ją słabo przydatną dla rolnictwa. Z kolei Mesa Centralna obfituje w żyzne gleby wulkaniczne, które już w epoce prekolumbijskiej były intensywnie uprawiane. Intensywne rolnictwo wywołało jednak przyśpieszoną erozję tych terenów. Sucha północ charakteryzuje się brązowo-szarymi ziemiami, bogate w wapień po odpowiednim nawodnieniu dają one wysokie plony, przy czym duże zasolenie stwarza problemy w ich wykorzystaniu.

Klimat

Sierra Madre

Meksyk ze względu na dużą rozciągłość szerokości geograficznej oraz zróżnicowanie topograficzne cechuje się dużą różnorodnością klimatyczną. Ponad połowa kraju istnieje pod zwrotnikiem Raka. W rejonach tych wilgotne oraz morskie masy powietrza znad Zatoki Meksykańskiej, Morza Karaibskiego oraz Pacyfiku są ściągane przez małe ciśnienie atmosferyczne. Są one podstawowym źródłem opadów, których szczyt przypada na okres od maja do sierpnia. Zarówno wschodnie, jak oraz zachodnie wybrzeże jest narażone na wielokrotnie występujące tam huragany (w szczególności w sierpniu oraz w październiku). Północna cząstka kraju, ze swoimi pustyniami oraz półpustyniami, nie obfituje w opady, co jest spowodowane z reguły przez wyż baryczny panujący nad Pacyfikiem.

Juki, Sonora

Różnice temperatur w wilgotniejszych oraz tropikalnych częściach Meksyku są niewielkie (rzadko przekraczają 5 °C pomiędzy najgorętszym oraz najcieplejszym miesiącem). Okres zimowy da się tu raczej zdefiniować jako porę deszczową. Na klimat w tym regionie największy wpływ ma położenie nad poziomem morza a poszczególne strefy klimatyczne ułożone są południkowo. Na wysokościach od 0 do 900 m temperatury są wysokie, obszary te są określane nazwą tierra caliente (hiszp. – gorąca ziemia). Dla przykładu Veracruz leżące nad Zatoką Meksykańską ma średnią dzienną temperatur ok. 25 °C. Tierra templada (hiszp. – ziemia umiarkowana) zawiera w sobie regiony gdzie wysokość nie przekracza 1800 m. W Jalapie położonej 1400 m n.p.m. średnia temperatur wynosi ok. 19 °C. Tierra fria (hiszp. – zimna ziemia) to obszary sięgające 3300 m n.p.m. Pachucha znajdująca się na wysokości 2400 m cechuje się średnią roczną temperatur ok. 15 °C. Nad terra fria leżą jeszcze tzw. paramos (górskie pastwiska, na których zalega nieraz śnieg), są one z reguły w środkowej części kraju na terenach od 3900 do 4200 m n.p.m.

Pustynia Sonora

Im bardziej na północ od rejonów tropikalnych, tym większa staje się temperatura, która najwyższe poziomy osiąga w środkowej części Mesy Północnej. Amplitudy temperatur pomiędzy zimą oraz latem są tutaj znaczące. W Kalifornii Dolnej oraz w północnej części pustyni Sonora nierzadko w lipcu oraz sierpniu powietrze rozgrzewa się do nawet 43 °C. Poza wysokimi masywami górskimi oraz północną częścią Mesy Północnej temperatura sporadycznie spada poniżej 0 °C.

Meksyk jest krajem, w którym opady są w większości rejonów przeważnie niewystarczające. Z wyjątkiem wyżynnych części Sierra Madre Wschodniej oraz Zachodniej oraz nadbrzeżnej równiny nad Zatoką Meksykańską na tereny powyżej Zwrotnika Raka spada mniej niż 500 mm deszczu rocznie. Niemal cały stan Kalifornia Dolna oraz przeważajaca ilość Sonory oraz Chihuahua otrzymuje nie więcej jak 250 mm opadów rocznie. Duża cząstka środkowych oraz południowych regionów kraju cechuje się poziomem opadów poniżej 1000 mm rocznie (które są z reguły w okresie od maja do sierpnia). Zaledwie obszary obejmujące równinę nad Zatoką Meksykańską oraz przyległe tereny od Tampico po Villahermosa oraz Chiapas oraz półwysep Jukatan dysponują obfitymi całorocznymi opadami.

Flora

Wypalanie dżungli (południowy Meksyk)

Upalne regiony stanów Kalifornia Dolna, Sonora oraz przeważająca cząstka północnego oraz środkowego Meksyku porośnięte są niską oraz sucholubną roślinnością. W wyżej położonych regionach Sonory, Chihuahua oraz Coahuila oraz Tamaulipas są trawy, krzewy oraz wiele gatunków kaktusów oraz innych sukulentów. Charakterystyczne dla tego obszaru jest sporadycznie występujące drzewo boojum (środkowa Kalifornia Dolna). Półsucha cząstka depresji Balsas porośnięta jest niskimi krzewiastymi zaroślami, karłowatymi drzewami oraz kaktusami.

Przeważajaca ilość Sierra Madre Zachodniej oraz Mesy Centralnej była pierwotnie pokryta wiecznie zielonymi lasami iglastymi oraz drzewami liściastymi. Podobna roślinność rozciąga się także dalej na południe w kierunku wyżyn. Z uwagi na długą obecność człowieka w tym regionie doszło do zubożenia bogactwa przyrodniczego, co przejawia się w ograniczeniu pasma lasów tylko do wyższych partii Sierra Madre Zachodniej. W ich skład wchodzą przeważnie sosny oraz jodły. Wystarczy wspomnieć, że w okresie 1990-2005 trwający proces wycinki lasów uczynił średni roczny ubytek w areale o ok. 0,5%, łącznie zniknęło więc 260 tys. ha lasów.

Bogate w duże opady deszczu równiny nadbrzeżne, wyżyny Chiapas oraz południową cząstka półwyspu Jukatan pokrywa gęsty las równikowy (selva). W jego skład wchodzą m.in. szerokolistne drzewa o wielorakich wysokościach, w tym palmy, cenione ze względu na twarde drewno odmiany Bocote, Chechen oraz Machichi, a na wybrzeżu mangry. W mniej wilgotnych rejonach są gatunki roślin charakterystyczne dla stepów oraz sawann.

Na wschodnim wybrzeżu są lasy kolczaste, zrzucające okresowo liście, oraz wiecznie zielone lasy podzwrotnikowe. Południowo-zachodnie wybrzeże porastają także suche lasy kolczaste.

Fauna

Takie zwierzęta jak: małpy, tapiry, jaguary, które są charakterystyczne dla Ameryki Środkowej oraz Południowej posiadają także swoje siedliska w wilgotnych lasach południowego Meksyku. Ponadto południowa cząstka kraju ze względu na niewielką gęstość zaludnienia pozostaje ostoją dla wielu rzadkich odmian zwierząt^[15].

Środkowy oraz północny Meksyk ze względu na silne oddziaływanie człowieka na środowisko utracił swoją pierwotną różnorodność biologiczną. Jednakże da się tu spotkać z reguły w parkach oraz rezerwatach m.in. niedźwiedzie, jelenie, pumy czy kojoty. W zimie do Sierra Madre Occidental przybywają rozliczne grupy kaczek oraz gęsi. Na pustynnych oraz półpustynnych częściach Meksyku są króliki, węże oraz pancerniki. Mimo podejmowanych przez obrońców środowiska prób w 2004 r. zagrożonych wyginięciem było 57 gatunków ptaków, 72 gatunki ssaków, 21 gatunków gadów oraz 106 gatunków ryb.

• 

  Ocelot

• 

  Żarłacz biały

• 

  Papuga

• 

  Iguana

Surowce

Isla Aguada, Campeche

Wydobycie surowców mineralnych w nowożytnej historii Meksyku stale było ważną częścią gospodarki kraju. Srebro przez długi czas stanowiło największą pozycję w eksporcie, także w chwili obecnej Meksyk jest czołowym producentem tego kruszcu na świecie. Główne ośrodki jego wydobycia koncentrują się na obszarze tzw. "srebrnego pasa", rozciągającego się od Guanajuato oraz Zacatecas na Mesie Centralnej aż po Chihuahua na Mesie Północnej oraz San Luis Potosi na wschodzie. nieoczekiwanie srebra pozyskuje się w tym rejonie również: cynk, ołów, rtęć, antymon, mangan oraz kadm.

Złoża żelaza leżą na terenie stanu Durango, ich eksploatacja była zapoczątkowana w pierwszej połowie XX w. Dzięki nim możliwe było uruchomienie licznych hut, które przyczyniły się do rozwoju przemysłu w Monterrey. Największym zagłębiem węgla kamiennego jest Sabinas (na północ od Monterrey), tutejszy węgiel ze względu na dużą kaloryczność jest wykorzystywany do produkcji koksu. Niedaleko Santa Rosalía (Kalifornia Dolna) pod koniec XIX w. odkryto bogate pokłady miedzi, jednakże zostały one już praktycznie wyczerpane. W chwili obecnej największe ilości miedzi wydobywa się niedaleko Cananea oraz La Caridad w północnej części stanu Sonora.

Oaza Mulege, Kalifornia Dolna

Od połowy lat 70. XX w. podstawowym surowcem eksportowym Meksyku jest ropa naftowa. Niemal 70% dochodów z eksportu kraju pochodzi właśnie ze sprzedaży ropy naftowej, która jest dostarczana z reguły do Stanów Zjednoczonych. Pierwsze szyby naftowe w Meksyku powstały na początku XX w. koło Tampico nad Zatoką Meksykańską. Z biegiem czasu odkrywano kolejne pola naftowe, w szczególności koło przesmyku Tehuantepec. Do momentu nacjonalizacji przedsiębiorstw naftowych w 1938 ogromna przeważajaca ilość wydobycia była kierowana za granicę. W 1938 utworzony stał się PEMEX (Petróleos Mexicanos) – częściowo samodzielna agencja państwowa, której zadaniem pozostaje odkrywanie, produkcja oraz handel ropą naftową oraz gazem ziemnym.

Najwięcej działających platform wiertniczych jest w Zatoce Meksykańskiej. Główne pola naftowe to: Poza Rica (niedaleko Tuxpan), Tampico-Misantla oraz wybrzeże w stanach Chiapas oraz Tabasco. Główne rejony wydobycia gazu ziemnego są leżące koło Reynosy w północno-wschodniej części kraju oraz w okolicach regionu Chiapas-Tabasco. Meksyk w dalszym ciągu ma jeszcze duże rezerwy nieeksploatowanych złóż ropy oraz gazu.

Bogactwa naturalne

El Tajín, Veracruz

Z uwagi na zróżnicowanie geograficzne oraz klimatyczne Meksyk jest producentem wielu różnorodnych produktów rolnych. Pomimo tego, że hodowla oraz rolnictwo były od stale podstawą gospodarki, to Meksyk nie ma zbyt dużego areału ziemi rolnej. Przeważajaca ilość kraju jest zbyt uboga w opady albo zbyt skalista. W wielu rejonach konieczne jest nawadnianie. Szacuje się, że tylko 20% powierzchni nadaje się pod produkcję rolną. W rzeczywistości tylko 10-12% ziemi jest przygotowywane pod uprawę, a później tylko z połowy ze względu na trudne warunki klimatyczne zbiera się plony. Ponadto 20% gruntów jest nawadnianych.

Meksyk tylko w 1/5 części jest porośnięty lasami, ocenia się, że w XVI w. stosunek zalesienia wynosił 2/3. Z uwagi na gwałtowną eksploatację lasów ich powierzchnia ulegała radykalnemu zmniejszeniu. Z jednej strony w poniektórych rejonach Sierra Madre Zachodniej rozpoczęto program systematycznego zalesienia, ale z drugiej na na południu prowadzi się nadal wzmożoną wycinkę lasów deszczowych, które są zamieniane następnie w pastwiska.

Meksyk dysponuje bogatymi łowiskami rybnymi, jednakże ryby nie stanowią głównego składnika diety przeciętnego Meksykanina. Szczególnie bogata w owoce morza jest Zatoka Kalifornijska (m.in. marliny, krewetki). Na południe od Półwyspu Kalifornijskiego łowi się tuńczyka. W południowych rejonach Zatoki Meksykańskiej, niedaleko Jukatanu wody obfitują w zróżnicowane odmiany ryb tropikalnych. Północna cząstka Zatoki jest wykorzystywana do odławiania krewetek

Kraj dysponuje także korzystnym układem rzek, które dopuszczają produkcję "czystej" energii elektrycznej. Od lat 40. oraz 50. rozpoczęto szereg programów mających na celu budowę hydroelektrowni. Przeważajaca ilość z nich zlokalizowana była we wschodniej oraz południowej części Mesy Centralnej. Rozwój technologii umożliwił budowę tam w bardziej niedostępnych regionach na rzece Grijalva na obrzeżach wyżyn Chiapas.

Historia

 Osobny artykuł: Historia Meksyku.

Zamieszki na placu Tlatelolco

Historia Meksyku jako niepodległego państwa ma swój początek 24 sierpnia 1821 r., kiedy to po trwającej ponad 10 lat wojnie o niepodległość wojska hiszpańskie zostały pokonane przez oddziały kreolskie pod dowództwem Agustína de Iturbide, a wicekról Juan Ruiz de Apodaca musiał abdykować.

Na terenach współczesnego Meksyku istniało parę cywilizacji prekolumbijskich, m.in. Olmekowie, Zapotekowie, Majowie, Toltekowie oraz najbardziej znani – Aztekowie. Ci ostatni stworzyli potężne imperium ze stolicą w Tenochtitlán (czyt. tenocztitlan), położoną w miejscu obecnego miasta Meksyk. Państwo Azteków istniało od ok. połowy XIII w. do 1521 r. oraz obejmowało w szczytowym okresie potęgi znaczną cząstka tzw. Mezoameryki.

Cywilizacja oraz imperium Azteków zostały zniszczone przez hiszpańskich konkwistadorów pod wodzą Hernána Cortésa w latach 1518-1521. Dzięki przebiegłości, wykorzystaniu wewnętrznych słabości państwa Azteków, przewadze uzbrojenia oraz dużej dozie szczęścia, stosunkowo niewielkie siły konkwistadorów, liczące ok. 600 osób, zdołały opanować imperium posiadające początkowo kilkusettysięczną^[16]armię.

Po podboju Azteków na terenie współczesnego Meksyku utworzone było hiszpańskie wicekrólestwo Nowa Hiszpania. Ogromną rolę w tym okresie odgrywał Kościół katolicki, a zwłaszcza jezuici, którzy stworzyli zręby systemu edukacji, pomocy społecznej oraz położyli podwaliny pod rozwój kulturalny kraju. W tym czasie doszło do wymieszania się ludności pochodzącej z Hiszpanii z miejscowymi Indianami oraz czarnymi niewolnikami sprowadzanymi z Afryki. Podstawą gospodarki było wówczas wydobycie srebra oraz rolnictwo. Władzę w państwie sprawowali rodowici Hiszpanie, z którymi silnie konkurowali urodzeni na miejscu biali, zwani Kreolami. Ludność mieszana rasowo (Metysi) oraz Indianie stanowili podstawową siłę roboczą oraz tworzyli dolne warstwy społeczeństwa.

Po wojnie o niepodległość, początkowo utrzymano monarchię, tworząc Cesarstwo Meksyku. Jednak w 1823 roku zaprowadzono ustrój republikański. Młoda republika straciła Teksas w wyniku secesji przeprowadzonej przez amerykańskich osadników. W 1845 roku wybuchła wojna amerykańsko-meksykańska, która doprowadziła kraj do ruiny. Kilka lat później, w czasie rządów Benito Juáreza, Meksyk stał się zaatakowany przez Francję. Francuzom udało się na pewien czas opanować państwo oraz przekształcić je w Drugie Cesarstwo z Maksymilianem I jako władcą. Armię republikańską, pod wodzą Juáreza, poparły, po zakończeniu wojny secesyjnej, Stany Zjednoczone. W 1867 r. republikanie pojmali Maksymiliana, który stał się rozstrzelany, a samo cesarstwo legło w gruzach.

W 1877 roku, już po śmierci Juáreza, władzę przejął Porfirio Diaz, który sprawował dyktatorskie rządy aż do 1911 roku, kiedy stracił władzę oraz udał się na wygnanie na skutek wzrastającego oporu społeczeństwa oraz wzrostu znaczenia opozycji. Władzę po nim objął Francisco Madero. Od tego momentu zaczęła się destabilizacja kraju, chaos polityczny oraz przewroty wojskowe. W międzyczasie w 1917 przyjęto nową, liberalną konstytucję, która jednak nie pomogła krajowi wyjść z kryzysu.

Subcomandante Marcos – formalny przywódca Zapatystowskiej Armii Wyzwolenia Narodowego

Po wyborze Plutarco Elíasa Callesa na prezydenta w 1923 r. rozpoczęła się długa era rządów Partido Revolucionario Institucional (PRI) – Partii Rewolucyjno-Instytucjonalnej, która rządziła metodami autorytarnymi praktycznie aż do wyborów prezydenckich w 2000 roku. Partia ta początkowo miała charakter lewicowo-populistyczny. Opowiadała się za reformą rolną oraz nacjonalizacją przemysłu, później jednak jej program coraz bardziej ewoluował w kierunku rządów technokratów oraz zwolenników gospodarki wolnorynkowej.

W latach 30. XX wieku Meksyk zaczął eksploatować duże zasoby ropy naftowej i, w czasach prezydentury Lázaro Cárdenasa, stał się ważnym eksporterem tego surowca. W czasie II wojny światowej Meksyk związał się początkowo z państwami Osi, aby w 1942 roku, pod wpływem USA, wypowiedzieć im wojnę oraz dołączyć do aliantów. Wielu Meksykanów walczyło wówczas w szeregach armii amerykańskiej.

Po II wojnie światowej Meksyk przeżył parę kryzysów gospodarczych, cały czas pozostając pod rządami PRI. Po kryzysie z 1976 roku PRI radykalnie zmieniła politykę gospodarczą, otwierając kraj na kapitał zagraniczny. Do władzy zaczęli dochodzić młodzi, żądni sukcesu działacze partyjni, którzy w większości zostali wykształceni w USA. W 1988 roku nastąpił rozłam w PRI. W wyborach prezydenckich startowało dwóch kandydatów wywodzących się z tej partii. Wybory "wygrał" w niezbyt jasnych okolicznościach oficjalny kandydat PRI Carlos Salinas de Gortari, który okazał się zręcznym politykiem. Dzięki niemu Meksyk odzyskał równowagę ekonomiczną, a w 1992 roku podpisał ze Stanami Zjednoczonymi oraz Kanadą umowę dającą początek Północnoamerykańskiemu Porozumieniu Wolnego Handlu (NAFTA).

W 1994 roku wybuchło powstanie kierowane przez Zapatystowską Armię Wyzwolenia Narodowego. Równolegle ukazało się ryzyko głębokiego kryzysu gospodarczego, które było zażegnane szybką ekonomiczną interwencją USA oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Pod koniec 1997 roku miało miejsce drugie powstanie zapatystów, połączone z aferami korupcyjnymi, które łącznie podkopały zaufanie społeczne do rządu. PRI po raz pierwszy utraciła przeważajaca ilość w parlamencie. W wyborach w 2000, po raz pierwszy od 1929 roku, wygrał kandydat opozycyjnej partii, Vicente Fox. Jego następcą stał się Felipe Calderón, który swoją kadencję rozpoczął 1 grudnia 2006 roku.

Na przełomie marca oraz kwietnia 2009 roku w Meksyku wybuchła epidemia grypy H1N1.

Ludność

Regiony kulturowe

Procesja, Cholula

Z uwagi na znaczące różnice w środowisku geograficznym, strukturę rasową oraz sieć osadniczą w Meksyku doszło do wytworzenia się zwartych regionów kulturowych. Kraj da się podzielić na hiszpańsko-metyską północ oraz indiańskie południe. Podział ten jest podobne podobną sytuację w czasach prekolumbijskich gdzie także na obszarze Mesy Centralnej oraz na południu istniały rozwinięte cywilizacje natomiast na północy funkcjonowała bardziej prymitywna kultura grup zbieracko-myśliwskich.

Północny Meksyk jest terenem sporadycznie zaludnionym z nielicznymi skupiskami ludzkimi. W jego ramach da się wyróżnić cztery części. Największa z nich pokrywa się z grubsza z Mesą Północną. Górnictwo oraz rolnictwo wprowadzone tu przez Hiszpanów w XVI stuleciu nadają mu specyficzny charakter, w ostatnim okresie realizowane programy nawadniania ziemi oraz duże inwestycje firm amerykańskich przyczyniły się do zróżnicowania źródeł utrzymania mieszkańców. Z kolei cząstka północno-wschodnia rozciąga się od Tampico do granicy ze Stanami Zjednoczonymi a w głębi lądu do Sierra Madre Wschodniej. Pierwotna ludność indiańska była wyparta przez hiszpańskich osadników, którzy stworzyli wielkoobszarowe rancza oraz farmy. Przez długi czas był to jeden z najuboższych rejonów Meksyku. Jednak z uwagi na rozwijające się wydobycie ropy naftowej, powstanie przemysłu hutniczego oraz przeprowadzenie licznych projektów irygacyjnych wzdłuż Río Bravo del Norte doszło do znacznej poprawy sytuacji gospodarczej.

Walka z bykami, Aguascalientes

Północny zachód zajmuje cząstka Sierra Madre Zachodniej oraz rozciąga się na południe od granicy z USA do stanu Nayarit. Przed podbojem hiszpańskim znajdowały się tu rozliczne grupy Indian. W chwili obecnej pozostały po nich w odizolowanych regionach tylko plemiona Seri oraz Tarahumara. W początkowym okresie kolonizacji przeważało tu górnictwo jednak współcześnie najważniejszą rolę odgrywa rolnictwo (a w szczególności hodowla bydła).

Kalifornia Dolna – historycznie jeden z najbardziej trudno dostępnych rejonów Meksyku pozostaje nadal sporadycznie zaludniony, mieszkańcy koncentrują się z reguły w niewielkich miasteczkach położonych na przeciwnych końcach Półwyspu Kalifornijskiego. Nieliczni Indianie w XVIII w. padli ofiarą przyniesionych tu przez misjonarzy chorób. Kolonizacja europejska koncentrowała się z reguły w wilgotniejszych miejscach (np. San Ignacio czy Mulejé), które dawały możliwość uprawy roli.

Transport pulque, Zacatecas

Tancerze, Jalisco

W południowym Meksyku bardziej widoczne są ślady wielkich cywilizacji prekolumbijskich. Najbardziej prężnym ich ośrodkiem był środkowy Meksyk (Mesa Centralna oraz sąsiednie wyżyny). Prym wiedli Aztekowie, chociaż istniało tu wiele innych mniejszych plemion. Po przybyciu Hiszpanów sytuacja nie uległa istotnej zmianie – było to nadal centrum Wicekrólestwa Nowej Hiszpanii. Region ten stał się ośrodkiem gospodarczym Nowej Hiszpanii. Duże zagęszczenie ludności sprawiło, że mogła tu rozkwitnąć uprawa roli wymagająca dużej liczby siły roboczej. Doszło do integracji miejscowych Indian z białymi przybyszami oraz z czarnymi niewolnikami. Pierwotni mieszkańcy przetrwali tylko w nielicznych enklawach (np. Michoacán, Mezquital czy Toluca), ich obecność silnie kontrastuje z przeludnionym oraz silnie zurbanizowanym mieście Meksyk.

Region zachodni ma swój ośrodek w mieście Guadalajara oraz zawiera w sobie stany: Jalisco, Colima, Nayarit, Zacatecas oraz Guanajuato. Przeważa tu ludność wiejska, której podstawowym zajęciem pozostaje rolnictwo. Od najbardziej zamierzchłych czasów był to "spichlerz" kraju, co jest spowodowane urodzajnością gleb oraz korzystnymi warunkami wodnymi oraz klimatycznymi. W ostatnich latach rozwija się tu także intensywnie przemysł, w szczególności w Querétaro, Salamanca oraz Irapuato. Nadmorskie Manzanillo pozostaje jednym z największych portów pacyficznych. Takie charakterystyczne rzeczy dla kultury meksykańskiej jak: tequila, sombrero czy muzyka mariachi wzięły swój początek właśnie na zachodzie.

Rejon Balsas jest sporadycznie zaludniony z uwagi na gorący oraz suchy klimat. Podstawowym zajęciem ludności pozostaje tu hodowla oraz ekstensywna uprawa roli. Południowe wyżyny obejmujące przeważajaca ilość stanów: Michoacán, Guerrero oraz Oaxaca sa słabo rozwinięte gospodarczo co przekłada się mały stopień zamożności. Tutaj też w największej liczbie koncentruje się ludność indiańska (Zapotekowie, Mistekowie), która zajmuje niewielkie gospodarstwa rolne oraz posługuje się tradycyjnymi metodami uprawy roli. Zaledwie nadbrzeżne kurorty turystyczne (Acapulco, Puerto Escondido) wyróżniają się na tle powszechnie panującego tu ubóstwa.

"Wielka bogini", Teotihuacan

Kolejnym regionem jest wybrzeże nad Zatoką Meksykańską, ze stanami Tabasco oraz Veracruz oraz przyległymi do niego zboczami Sierra Madre Wschodniej. Przeważają tu Metysi, zaledwie w wyżej położonych częściach leżą niewielkie społeczności indiańskie. Przez długi czas Veracruz było podstawowym "oknem na świat" tego regionu oraz także współcześnie odgrywa dużą rolę, zarówno pod względem ekonomicznym jak oraz kulturowym. Na prowincji rolnictwo towarowe oraz hodowla są najważniejszym źródłem utrzymania. Południowa cząstka regionu do niedawna była prawie niedostępna dla osadnictwa ze względu na bagnisty oraz malaryczny charakter, jednakże po przeprowadzeniu licznych inwestycji mających na celu uregulowanie stosunków wodnych tereny są bardziej przydatne gospodarczo.

Przeważajaca ilość stanu Chiapas jest odizolowana od reszty kraju. Rolnictwo towarowe (w szczególności uprawa bawełny) ma szanse rozwoju na wybrzeżu pacyficznym, w reszcie stanu dominuje pasterstwo oraz uprawa roli na własne potrzeby. Indianie stanowią przeważajaca ilość na obszarze północnych wyżyn wokół San Cristóbal de las Casas, Metysi przeważają na południu.

Centrum dawnej cywilizacji Majów na Jukatanie nadal pozostaje "indiańskie". Region ten słynie z licznych stanowisk archeologicznych (Chichén Itzá oraz Uxmal oraz Tulum). Pod koniec XIX w. w Méridzie – wyłącznym większym mieście w tej części kraju rozkwitła produkcja agawy (henequen) co doprowadziło do rozkwitu gospodarczego. W tropikalnych lasach deszczowych prymitywne rolnictwo oraz zbieractwo daje utrzymanie niewielkim społecznościom zamieszkującym ten rejon Jukatanu.

Miasta

 Osobny artykuł: Miasta Meksyku.

Gęstość zaludnienia

W epoce prekolumbijskiej ludność koncentrowała się w zachodniej, środkowej oraz południowej części regionu wyżyn. Pierwsi Hiszpanie osiedlali się w dotychczas istniejących miastach indiańskich – w celu łatwiejszego wykorzystania siły roboczej oraz sprawowania nadzoru nad tubylcami. Poza centralną częścią kraju osadnictwo było rozproszone oraz rzadkie, ograniczało się z reguły do takich placówek jak: kopalnie, misje zakonne czy forty. Oryginalnie górnictwo odgrywało największą rolę przy koncentracji nowych osadników. W XVI w. powstały rozliczne osady górnicze, w których wydobywano z reguły srebro, były to m.in. Durango, San Luis Potosí, Aguascalientes oraz Pachuca. Dopiero w połowie XIX w. pojawili się w większej liczbie koloniści w północnej części kraju, którzy zajęli się hodowlą bydła. Powyższe procesy spowodowały, że aktualnie Meksyk jest krajem nierównomiernie zaludnionym, są zarówno rejony o bardzo dużej liczbie mieszkańców (np. miasto Meksyk) jak oraz tereny praktycznie niezamieszkane (część Kalifornii Dolnej, południowy Jukatan).

Współcześnie Meksyk ulega gwałtownej urbanizacji. W liczbach bezwzględnych przodują wprawdzie największe zespoły miejskie, jednak najwyższy przyrost procentowy ludności dotyczy szeregu małych oraz średnich miast. W połowie lat 80. kraj posiadał ponad sto ośrodków miejskich, w których liczba mieszkańców wynosiła ponad 50 tys. Główną osią procesu urbanizacji pozostaje wąski pas obejmujący środkowy Meksyk od Puebli do Guadalajary. Najbardziej zauważalny ostatnimi czasy stał się jednak rozrost miast położonych przy granicy ze Stanami Zjednoczonymi.

Wśród meksykańskich miast niekwestionowanym liderem jest miasto Meksyk, które jest podstawowym ośrodkiem politycznym, gospodarczym, społecznym oraz oświatowym kraju. Liczące ponad 20 mln mieszkańców miasto Meksyk jest największym zespołem miejskim na świecie.

Guadalajara jest drugim najbardziej zurbanizowanym rejonem państwa. Ma ona bardziej tradycyjny niż stolica charakter, zarówno pod względem zabudowy, jak oraz wyglądu. Guadalajara jest stolicą stanu Jalisco, a jej wpływ gospodarczy rozciąga się na cały region zachodni. Guadalajara jest ważnym ośrodkiem handlowym oraz przemysłowym. Znajduje się tu m.in. uniwersytet, akademia medyczna oraz wiele innych szkół, co sprawia, że jest ważnym centrum kulturalnym oraz oświatowym.

Monterrey z kolei rozwinęło się jako ośrodek przemysłowy (głównie hutniczy). Miasto jest stosunkowo młode (gwałtowna rozbudowa sięga początków XX w.) oraz pozbawione cennych zabytków architektonicznych. Przyczyną powstania licznych tu hut stali było istnienie blisko położonych złóż węgla kamiennego (zagłębie Sabinas), a oprócz hut istnieje szereg innych zakładów z gałęzi przemysłu ciężkiego. Monterrey jest ostoją Partii Akcji Narodowej oraz twierdzą politycznego konserwatyzmu.

Skład etniczny

Główne języki

Ludność Meksyku składają się na z reguły Metysi, którzy stanowią ok. 60% społeczeństwa, reszta to Indianie (30%) oraz ludność pochodzenia europejskiego (przeważnie Hiszpanie) stanowiąca ok. 9%. Dodatkowo w latach 1519 do 1650 sprowadzonych było 120 tys. czarnych niewolników. Pod koniec epoki kolonialnej Nową Hiszpanię zamieszkiwało ok. 200 tys. niewolników. Murzyni zawierali mieszane małżeństwa zarówno z Indianami jak oraz Metysami, w końcu rozpłynęli się wśród liczniejszej pierwotnej ludności, pewne ich ślady w wyglądzie mieszkańców są bardziej zauważalne na zachodnim oraz wschodnim wybrzeżu (głównie rejon Veracruz).

Ludność indiańska wyróżnia się z reszty społeczności szeregiem cech, takich jak chociażby: język, zwyczaje, strój, jedzenie czy domostwa. Podstawowym kryterium, stosowanym m.in. na szczeblu administracyjnym, które służy identyfikacji Indian pozostaje język. Ocenia się, że ok. 8% wszystkich Meksykanów włada językami indiańskimi. W roku 2000 zaledwie 1% ludności posługiwało się tylko oraz jedynie językami tubylczymi.

Największe skupiska Indian leżą w regionach gdzie w momencie przybycia Hiszpanów rozkwitały największe cywilizacje. Są to przede wszystkim środkowa, południowa oraz południowo-wschodnia cząstka kraju. Dla przykładu na terenach dawnej cywilizacji Majów istnieje najwyższy odsetek mieszkańców posługujących się językami indiańskimi (37%), na drugim miejscu pod tym względem jest Oaxaca (36%). Innymi stanami z licznymi populacjami Indian są: Jukatan, Chiapas, Quintana Roo, Hidalgo oraz Campeche.

Polacy w Meksyku

Pierwszymi Polakami w Meksyku byli przybyli tu w XVII w. misjonarze. W latach 1863 – 1865 prawie 2 tysiące Polaków służyło we francuskiej armii interwencyjnej, która miała na celu osadzenie na tronie cesarza Maksymiliana. Aktualna Polonia meksykańska ukształtowała się z reguły w pierwszej połowie XX w., a zwłaszcza w okresie międzywojennym kiedy do Meksyku przybyło parę tysięcy Polaków. Polacy zamieszkują z reguły rejon Dystryktu Federalnego, środkową cząstka kraju oraz stanowią nieliczną mniejszość.

Języki

 Osobny artykuł: Języki Meksyku.

Z uwagi na długoletnie panowanie Hiszpanii nad Meksykiem język hiszpański jest aktualnie językiem dominującym w życiu publicznym, mimo że wcale nie było to uregulowane ustawowo. nieoczekiwanie hiszpańskiego w użyciu są 63 języki indiańskie (nie licząc wielu ich wariantów, wielokrotnie bardzo odległych), które posiadają status „języka narodowego” zagwarantowany przez Ogólną Ustawę Praw Językowych. 80% Meksykanów, którzy posługują się językami indiańskimi zna także język hiszpański. Najbardziej powszechnym językiem tubylczym jest nahuatl (ok. 1,6 mln użytkowników, 1/4 wszystkich Indian). Kolejnym językiem jest język maya (używany przez 13% populacji indiańskiej), później są: zapotecki (7%) oraz mixtecki (7%). Żaden z pozostałych języków nie jest używany przez więcej niż 5% Indian.

Religie

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Meksyku.

 Osobny artykuł: Egzarchat Meksyku.

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Meksyku.

Hiszpanie po przybyciu do Meksyku oprócz gwałtownej eksploatacji Indian prowadzili także szeroko zakrojoną akcję misyjną wśród tubylców. nieoczekiwanie ewangelizacji władze kolonialne nałożyły zakaz wyznawania jakichkolwiek innych religii niż katolicyzm. Wszystko to sprawiło, że Meksykanie są współcześnie społeczeństwem bardzo jednolitym pod względem religijnym, z dominującym Kościołem Rzymskokatolickim. W praktyce jednak, w szczególności w rejonach wiejskich praktykowanie katolicyzmu odbiega znacząco od jego odmiany europejskiej oraz miejskiej. Na prowincji przetrwało szereg zwyczajów, które były tolerowane przez misjonarzy oraz zostały niejako włączone do praktyk chrześcijańskich.

Konstytucja meksykańska z 1917 gwarantuje swobodę wyznania. Nowelizacja konstytucji z 1992 zniosła wiele poważnych ograniczeń nałożonych wcześniej na Kościół katolicki. Reformy dotyczyły m.in. zniesienia zakazu głosowania przez duchowieństwo, pozostawiono jednak ścisły zakaz bezpośredniego uczestniczenia Kościoła w życiu politycznym. W ostatnich latach da się zauważyć coraz poważniejsze włączanie się hierarchii kościelnej w krytykę polityki ekonomicznej oraz społecznej rządu federalnego.

Około 89% społeczeństwa uważa się za katolików. Ostatnio coraz większego znaczenia nabierają kościoły protestanckie, które wypierają katolicyzm, w szczególności wśród Indian. Protestanci stanowią 3% całej populacji oraz zielonoświątkowcy 2,7%. Mimo że uczestnictwo w mszach świętych w XX w. znacząco spadło, to da się zauważyć wśród młodych Meksykanów odrodzenie się religijności. Zgodnie z badaniami opinii publicznej Meksykanie, którzy nawet aktywnie nie uczestniczą w życiu religijnym oraz tak w dalszym ciągu uważają się za "religijnych".

Demografia

Liczba ludności (mln)

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech społeczeństwa meksykańskiego od lat 40. XX w. jest gwałtowny przyrost naturalny. Nawet pomimo jego spowolnienia w latach 80. liczba ludności rośnie o 50% szybciej niż wynosi średnia światowa. Taki rozwój sytuacji jest pochodną wielu czynników, na które składają się przede wszystkim rozwój opieki medycznej oraz rolnictwa. Drastycznie spadł odsetek śmiertelności wśród niemowląt oraz wydłużyła się średnia długość życia, która jednak oraz tak jeszcze w dużym stopniu odstaje od krajów rozwiniętych. Średnia długość życia niemalże podwoiła się do tej z lat 30. oraz wynosi aktualnie ok. 75 lat.

Kolejną cechą populacji kraju jest duży odsetek ludności, która nie ukończyła nawet 15 lat (stanowi ona 40% społeczeństwa). Od 1915 liczba mieszkańców kraju wzrosła o 500%. Taka gwałtowna eksplozja demograficzna stworzyła szereg napięć społecznych, przede wszystkim na tle gospodarczym oraz społecznym. Praktycznie wszystkie rządy próbowały prowadzić politykę ograniczającą liczbę urodzin, jednakże bez większego powodzenia.

Wewnętrzna migracja ludności doprowadziła do nierównomiernego zaludnienia kraju. Duże liczby małorolnych chłopów z prowincji oraz małych miasteczek przeniosły się do miast. Szacuje się, że już 70% wszystkich Meksykanów żyje w miastach, z tego 50% w miastach, których liczba mieszkańców wynosi więcej niż 50 tys. Gwałtownie z drugiej strony spadła liczba ludności na terenach wiejskich. Przy czym jest to spadek tylko procentowy natomiast w liczbach bezwzględnych z uwagi na wysoką migrację aktualnie liczba ludności na wsi utrzymuje się na mniej więcej tym samym poziomie. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest niedostatek ziemi rolnej oraz niedobór pozarolniczych miejsc pracy.

Przyrost naturalny (%)

Większe szanse na awans społeczny w dużych miastach sprawiają, że mieszkańcy wsi cechują się dużą mobilnością oraz gotowością zmiany miejsca zamieszkania. Duża migrujących wybiera Guadalajarę, Monterrey czy Pueblę, jednak od wielu lat to stolica jest podstawowym celem chłopów z prowincji. Drugim miejscem migracji są tereny przygraniczne na północy, które skorzystały na dużych inwestycjach amerykańskich. Z uwagi na duży napływ przybyszów z południa rozrosły się takie miasta jak: Ciudad Juárez, Mexicali oraz Tijuana.

nieoczekiwanie przemieszczania się ludności wewnątrz kraju od lat 70. znacząco rośnie emigracja zewnętrzna, w przeważającej części do Stanów Zjednoczonych. Ocenia się, że w latach 1970-1985 od 4 do 8 mln Meksykanów nielegalnie przekroczyło granicę z USA. Przeważajaca ilość z tych emigrantów stanowią słabo wykształceni oraz niewykwalifikowani mieszkańcy prowincji, chociaż daje się też zauważyć rosnący odsetek lepiej wykształconych Meksykanów co przekłada się na proces tzw. "drenażu mózgów".

Nielegalna emigracja pełni rolę zaworu bezpieczeństwa, który pomaga rozładować narastające problemy gospodarcze wywołane przez przeludnienie. Ponadto pieniądze przesyłane przez emigrantów z zagranicy także nie pozostają bez znaczenia dla rodzin, które pozostały w kraju.

Przestępczość

Przestępczość oprócz spraw gospodarczych jest jednym z największych problemów we współczesnym Meksyku. Meksyk jest podstawowym krajem tranzytowym w szlaku narkotykowym (kokaina, marihuana oraz heroina) biegnącym z Ameryki Południowej do Stanów Zjednoczonych. Przemyt narkotyków doprowadził do wzrostu zjawisk korupcyjnych w administracji rządowej oraz w policji. nieoczekiwanie tego na terenie krajów powstały silne struktury przestępcze, których metody działania są bardzo brutalne^[20].

Poziom przestępczości jest szczególnie wysoki w dużych miastach^[21]. Duże różnice społeczne oraz polaryzacja pod względem ekonomicznym są jednym z czynników odgrywających dużą rolę we wzroście liczby popełnianych przestępstw. Ponadto wymiar sprawiedliwości działa opieszale oraz nieskutecznie, co skutkuje stosunkowo niewielkim odsetekiem osób aresztowanych a następnie skazanych. W kwestii walki z gangami narkotykowymi Stany Zjednoczone nawiązały z Meksykiem szeroko zakrojoną współpracę. Negatywny wpływ na zwalczanie przestępczości ma fakt, iż niektórzy policjanci pozostają na usługach karteli narkotykowych. Nawet wprowadzenie wojska do walki z gangami nie okazało się skuteczną metodą na ich wyeliminowanie. W ostatnich latach coraz bardziej wzrasta liczba zabójstw na tle porachunków mafijnych, wzmaga się także liczba ataków na policjantów. nieoczekiwanie narkotyków kolejną sferą działalności przestępczej pozostaje handel ludźmi oraz przerzucanie emigrantów do USA^[22].

Edukacja

Narodowy Autonomiczny Uniwersytet Miasta Meksyk

Przez cały okres kolonialny za edukację w Meksyku odpowiadał prawie w całości Kościół katolicki. Po uzyskaniu niepodległości zaczęto formować pierwsze podstawy publicznego systemu edukacji. Aktualnie szkoły podstawowe (1-6 klasa) są całkowicie laickie. Rząd federalny odpowiada za ustalanie programu zajęć oraz dostarczanie podręczników.

Konstytucja z 1917 wprowadziła obowiązkową edukację do poziomu 6 klasy szkoły podstawowej. Z obowiązku szkolnego wywiązuje się ok. 90% dzieci oraz młodzieży w wieku 6-14 lat. Dużo gorzej wygląda sytuacja w wieku powyżej 15 lat, w tym przedziale wiekowym tylko 50% osób uczęszcza do szkół. Meksyk uczynił duże postępy w zakresie likwidacji analfabetyzmu. Dla przykładu w 1970 74% osób w wieku powyżej 15 lata posiadało umiejętność czytania oraz pisania. W 2005 odsetek ten wynosił już 93%. Nie ma znaczących różnic w poziomie analfabetyzmu pomiędzy płciami. Analfabetyzm jest natomiast poważniejszym problemem w najuboższych stanach (Chiapas, Guerrero)^[23].

Szkolnictwo wyższe jest zdominowane przez uczelnie państwowe. Przeważajaca ilość z nich mieści się w mieście Meksyk. Największym uniwersytetem jest UNAM (Narodowy Autonomiczny Uniwersytet Miasta Meksyk) (założony w 1551). Odmienne większe uczelnie leżące w stolicy to m.in. Narodowy Instytut Politechniczny (założony w 1937), Kolegium Meksykańskie (Colegio de México), Autonomiczny Instytut Technologiczny (założony w 1946), Uniwersytet Ibero-Amerykański (1943). nieoczekiwanie tego trzeba wymienić: Uniwersytet w Guadalajarze (1792), Autonomiczny Uniwersytet w Puebli Benemérita (1937), Uniwersytet w Veracruz (1944) czy Instytut Zaawansowanych Badań Technologicznych w Monterrey (1943).

Instytut Technologiczny w Monterrey

Do bardziej znanych meksykańskich naukowców oraz wynalazców należą: Luis E. Miramontes (twórca pigułki antykoncepcyjnej), Manuel Mondragon (pierwszy karabin automatyczny), Guillermo González Camarena (pionier w dziedzinie telewizji kolorowej), Mario Molina (zdobywca Nagrody Nobla w dziedzinie chemii). Rodolfo Neri – absolwent UNAM stał się pierwszym meksykańskim kosmonautą (w ramach misji STS-61-B w 1985).

W ostatnich latach z większych przedsięwzięć badawczych realizowanych w Meksyku da się wymienić budowę Wielkiego Teleskopu Milimetrowego, służącego do obserwacji części kosmosu przysłoniętych pyłem gwiezdnym. Cieniem na osiągnięciach naukowców meksykańskich kładą się niewielkie środki przeznaczane przez rząd na rozwój naukowy (obecnie jest to ok. 4% PKB) w porównaniu do innych krajów. Niekorzystnym zjawiskiem jest także koncentracja prawie całego potencjału naukowego w stolicy (75% wszystkich przewodów doktorskich ma miejsce w mieście Meksyk). W 1962 powołana była Narodowa Komisja Kosmiczna, która była jednak później zlikwidowana. W ostatnich latach pojawiły się plany jej odtworzenia^[24].

Opieka społeczna

Meksyk jako pierwszy kraj w historii w swojej konstytucji z 1917 zawarł pojęcie "bezpieczeństwa socjalnego", które pozostawało jednak martwym pojęciem praktycznie do 1943. Problemem zabezpieczenia społecznego zajmuje się Meksykański Instytut Zabezpieczenia Społecznego. Ubezpieczenia są finansowane ze składek pracodawców, pracowników oraz przez rząd oraz zawierają w sobie ok. 50% obywateli. W Meksyku nie ma natomiast zasiłków dla bezrobotnych. Wydatki na zabezpieczenie społeczne w 1997 stanowiły 18,1% wydatków budżetowych^[25].

Na system opieki społecznej składa się m.in. dotowana przez państwo opieka zdrowotna, która przynajmniej w teorii ma być dostępna dla wszystkich obywateli. W praktyce jednak w wielu mniejszych miejscowościach mieszkańcy nie posiadają do niej żadnego albo tylko ograniczony dostęp. Prywatne przychodnie oraz szpitale oferują dużo wyższy standard od publicznych ale ogromnej większości społeczeństwa nie stać na usługi przez nie oferowane. Wydatki na ochronę zdrowia stanowiły w 1997 3,4% wydatków budżetowych.

Średnia długość życia w Meksyku wynosi 73 lata dla mężczyzn oraz 79 lat dla kobiet. Śmiertelność niemowląt to ok. 20 zgonów na 1000 urodzeń.

Kultura

Z uwagi na zróżnicowanie etniczne oraz podziały społeczno-ekonomiczne kultura meksykańska nie jest jednorodna. Na prowincji chłopi w dalszym ciągu czują silny związek ze swoimi małymi ojczyznami (patria chica) co pomaga podtrzymać różnorodność kulturową. Do obecnych czasów przetrwała duża liczba języków oraz zwyczajów indiańskich (w szczególności na południu). Rząd federalny wspiera rękodzieło oraz sztukę ludową a także sztukę klasyczną pochodzenia europejskiego. Wysiłki te posiadają na celu wytworzenie jednolitego wzorca kultury meksykańskiej. Od lat 30. indigenismo – duma z dorobku dawnych kultur indiańskich jest jednym z głównych motywów w sztuce meksykańskiej.

W kwestii promowania kultury meksykańskiej powołany stał się Narodowy Instytut Sztuk Pięknych. Pod jego auspicjami dzieją się pokazy międzynarodowe jak oraz krajowe Narodowej Orkiestry Symfonicznej, tańca ludowego oraz baletu klasycznego. nieoczekiwanie tego działają zróżnicowane agencje, których celem jest zachowanie w nieskażonej formie pierwotnej kultury oraz rzemiosła indiańskiego.

Największą liczbą instytucji kulturalnych dysponuje stolica, leżą tu: Narodowe Muzeum Antropologii oraz Muzeum Sztuki Ludowej. Dużą rolę odgrywają także instytuty kulturalne funkcjonujące przy ośrodkach akademickich.

Literatura

 Osobny artykuł: Literatura meksykańska.

Najbardziej znani na świecie pisarze meksykańscy podejmują ponadczasowe oraz uniwersalne tematy w swoich utworach. Duży wpływ na twórczość literacką w Meksyku po 1945 wywarł Samuel Ramos, który w swoich książkach zajmuje się rozważaniami na temat człowieka oraz kultury. Przodującym poetą w całej Ameryce Łacińskiej jest z kolei Octavio Paz. Uznaniem na całym świecie cieszą się nowele Carlosa Fuentesa, w świecie hiszpańskojęzycznym bardzo popularny jest Gustavo Sainz oraz Juan José Arreola. Wśród dramatopisarzy prym wiodą Rodolfo Usigli, Luisa Josefina Hernández oraz Emilio Carballido.

• 

  Octavio Paz

• 

  Carlos Fuentes

• 

  Elena Poniatowska

• 

  Juana Inés de la Cruz

Malarstwo, rzeźba oraz architektura

Najbardziej rozpoznawalną formą malarstwa meksykańskiego są bez wątpienia murale. Mówi się nawet o istnieniu szkoły muralistów meksykańskich Legendarne są murale opisujące rewolucję meksykańską, modernizację oraz walkę klas wykonywane przez Diego Riverę czy Davida Alfaro Siqueirosa. Z innych znanych malarzy da się wymienić Rufino Tamayo oraz Juana Soriano. Dużą popularność zyskały też wykonywane przez ludowego artystę José Clemente Orozco gipsowe figury.

Na współczesną architekturę meksykańską duży wpływ wywarły funkcjonalizm oraz ekspresjonizm. Widać w niej także pewne elementy architektury amerykańskiej oraz europejskiej. Jednym z bardziej znanych przykładów oryginalnej meksykańskiej myśli atchiktektonicznej jest kompleks uniwersytecki UNAM w mieście Meksyk, a w szczególności biblioteka uniwersytecka. Wśród architektów meksykańskich wybitną sławę zdobyli Luis Barragán, Juan O'Gorman oraz Felix Candela.

• 

  Jose Maria Velasco

• 

  Diego Rivera

• 

  Frida Kahlo

Muzyka oraz film

Meksykańska muzyka, w szczególności ta wywodząca się z kręgów ludowych (ranchero, mariachi) zyskała dużą popularność w całej Ameryce Łacińskiej, a miasto Meksyk stało się siedzibą wielu studiów nagraniowych oraz wytwórni fonograficznych. Krajowy przemysł filmowy trzeba do największych na zachodniej półkuli. Za złotą erę meksykańskiego filmu uważa się lata 40. oraz 50., był to okres szczytowy pod względem ilości kręconych filmów jak oraz budżetu przeznaczanego na kino. Z Meksyku wywodzi się wielu znanych reżyserów są to m.in. Alejandro González Iñárritu ("Amores Perros", "Babel"), Alfonso Cuarón ("Children of Men") oraz Guillermo del Toro ("Labirynt Fauna"). Niewątpliwie najbardziej znanymi meksykańskimi gwiazdami początku XXI w. był (rozpadł się w 2009 roku) młodzieżowy zespół RBD, który na całym świecie zdobył mnóstwo fanów oraz sprzedał miliony płyt. Z udziałem członków tej grupy powstał także świetny serial dla młodzieży "Rebelde" Zbuntowani oraz sitcom "RBD:La Familia" opowiadający o fikcyjnym życiu członków RBD.

• 

  Carlos Chávez

• 

  Mariachi

• 

  Thalía

• 

  Guillermo del Toro

Media

Największymi stacjami telewizyjnymi w Meksyku są "Televisa" oraz "TV Azteca". Z ważniejszych tytułów prasowych trzeba wymienić: "Esto" (nakład 400 tys. egz.), "El Heraldo de México" (nakład 209 tys. egz.), "La Prensa" (nakład 208 tys. egz.), "Excélsior" (nakład 200 tys. egz.). Wśród czasopism najwyższy nakład osiągają miesięcznik "Selecciones del Reader’s Digest" (nakład 610 tys. egz.) oraz dwutygodnik "Fama" (nakład 350 tys. egz.). W Meksyku działają agencje prasowe: Agencia Mexicana de Información (AMI) oraz Agencia de Informatión Integral Periodistíca^[26].

Styl życia

Meksykanie dużą wagę przykładają do wartości rodzinnych oraz tradycji. Mimo że kobiety stanowią znaczącą cząstka siły roboczej (35,2% w 2005) to wiele z nich pozostaje w domach oraz zajmuje się dziećmi oraz gospodarstwem. Dzieci, w szczególności te z wyższych klas pozostają w domach rodzinnych dosyć długo. W lepiej uposażonych rodzinach kobiety wielokrotnie dysponują pomocą w opiece nad dziećmi, przygotowaniu posiłków czy sprzątaniu. Przeważająca cząstka meksykańskich kobiet musi dzielić czas pomiędzy pracą w domu oraz na zewnątrz, nierzadko pracując w kilku miejscach.

• 

  Tortilla, salsa oraz suszona wołowina z jajkiem

• 

  Chilaquiles

• 

  Gulasz z ciemnej fasoli

• 

  Guacamole

• 

  Stadion piłki nożnej Azteca, miasto Meksyk

• 

  Charreada

• 

  La Catrina – figurka na Święto Zmarłych

Mieszkańcy miast ubierają się analogicznie do Europejczyków. Natomiast na terenach wiejskich da się zauważyć bardziej tradycyjne ubiory. Indian w przeciwieństwie do metysów cechuje większe przywiązanie do rodzimej kultury.

Meksykańska kuchnia jest bardzo różnorodna oraz zmienia się wraz z klasami społecznymi oraz zwyczajami kulinarnymi. Podstawę diety przeciętnego Meksykanina stanowią tortille z kukurydzy albo pszenicy, fasola, papryka oraz pomidory. W bogatszych domach kuchnia jest bardziej urozmaicona z większymi wpływami kuchni amerykańskiej. Charakterystyczną cechą kuchni meksykańskiej jest także duże spożycie piwa, chociaż w ostatnich latach bardzo poprawiła się jakość win meksykańskich. Symbolem Meksyku pozostaje też wyrabiana z agawy tequila.

Dużą popularnością w Meksyku cieszy się piłka nożna, boks, wyścigi samochodowe a także walki byków. nieoczekiwanie tego duży wpływ na spędzanie wolnego czasu w Meksyku posiadają wzorce przychodzące ze Stanów Zjednoczonych. W szczególności w północnych stanach daje się zauważyć mieszanie się kultury amerykańskiej oraz meksykańskiej.

Gospodarka

Od czasów rewolucji z 1910 w Meksyku zauważalne stało się osłabienie obecności obcego kapitału przy jednoczesnym utrzymaniu stosunkowo wysokiego wzrostu gospodarczego. Kolejną cechą gospodarki meksykańskiej jest duży udział sektora publicznego oraz mieszanego (partnerstwo sektora prywatnego z państwowym). Państwo ma rozliczne mechanizmy regulacyjne, przez które może oddziaływać na rynek, są to m.in. zróżnicowane licencje, pozwolenia, kwoty produkcyjne czy chociażby ceny urzędowe. Ponadto są ograniczenia w inwestowaniu kapitału prywatnego w pewne branże. Przykładem takich restrykcji bywa przede wszystkim działalność naftowa oraz rafineryjna, telekomunikacyjna czy energetyczna, gdzie państwo pozostaje praktycznie monopolistą. Rząd federalny stara się także uniemożliwiać firmom zagranicznym przejęcie kontroli nad ubezpieczeniami, leśnictwem oraz górnictwem oraz wieloma innymi strategicznymi sektorami gospodarki.

Meksyk trzeba do grupy krajów rozwijających się. W latach 1960-1980 PKB wzrósł o ponad 150%. Przy równoczesnej eksplozji demograficznej wzrost gospodarczy w tym okresie wynosił średnio 7%, co jest bardzo dobrym wynikiem na tle innych państw Ameryki Łacińskiej. Usługi odpowiadają za około 50% dochodu narodowego, przemysł stanowi 25%, a rolnictwo ok. 10%. Poziom PKB względem siły nabywczej stawia Meksyk na 12 miejscu na świecie^[27]. W ostatnich latach Meksyk przoduje wśród krajów Ameryki Łacińskiej pod względem wartości nominalnej PKB (8,340 $), zajmując w tym rankingu drugie miejsce^[28]. Wydaje się, że kraj podźwignął się z kryzysu ekonomicznego z 1994 oraz nie ma za podstawę jedynie na eksporcie surowców.

Ludność w wieku produkcyjnym stanowi jedną trzecią społeczeństwa. Usługi dają zatrudnienie największej grupie ludności (ok. 30%). Ponad 25% osób pracuje w rolnictwie a 12% w przemyśle. Niemal połowa nierolniczej siły roboczej jest zrzeszona w związkach zawodowych. Największy z nich – Konfederacja Pracowników Meksykańskich jest blisko związany z dominującą w meksykańskim życiu politycznym Partią Rewolucyjno-Instytucjonalną.

Gwałtownym "boom" gospodarczy, który zaczął się w latach 70. był podtrzymywany przez rosnące dochody z drożejącej ropy, które dopuszczały duże inwestycje w sektorze publicznym oraz prywatnym. Napływ kapitału przełożył się na nowe miejsca pracy oraz rozszerzenie bazy dla rynku towarów oraz usług. Drugą stroną szybkiego rozwoju kraju było rosnące zadłużenie w prywatnych bankach oraz instytucjach finansowych z zagranicy. Dodatkowo na początku lat 80. doszło do spadku cen ropy naftowej co wywołało głęboki kryzys ekonomiczny.

Rząd stał się zmuszony rozluźnienia polityki celnej oraz wprowadzenia większej swobody gospodarczej w celu pobudzenia wymiany handlowej, przyciągnięcia inwestorów zagranicznych oraz pobudzenia przedsiębiorczości. W pierwszej połowie lat 90. miał miejsce umiarkowany wzrost PKB. Jednakże poważne zagrożenie zaczęło stanowić przewartościowanie peso w stosunku do dolara^[29]. Dewaluacja peso przeprowadzona w 1994 doprowadziła z kolei do gwałtownego spadku wartości krajowej waluty. W reakcji na to z Meksyku szerokim strumieniem zaczął odpływać kapitał. Tym samym gospodarka meksykańska znalazła się skraju głębokiego załamania ekonomicznego. W reakcji na to Stany Zjednoczone zdecydowały się udzielić pomocy w postaci pożyczki w celu ratowania słabnącego peso. Jak się później okazało kryzys gospodarczy z lat 1994-1996 było najbardziej poważnym dla kraju od czasów wielkiej depresji z lat 30. Doprowadził do wzrostu ubóstwa oraz spadku poziomu życia dużej części Meksykanów. PKB w latach 1994-1995 spadło o 6,2%^[30].

W nowe stulecie Meksyk wkroczył z nieco mocniejszą ekonomią, którą napędza w dużej części przemysł oraz górnictwo. Nie bez znaczenia dla poprawy sytuacji gospodarczej było wstąpienie Meksyku do NAFTA – Północnoamerykańskiego Porozumienia o Wolnym Handlu. Meksyk pozostaje nadal bardzo uzależniony od sytuacji ekonomicznej Stanów Zjednoczonych. W 2005 PKB Meksyku wyniósł 768,4 mld dolarów^[31].

Rolnictwo

Rolnictwo ma 10 procentowy udział w wytwarzanym dochodzie narodowym oraz daje zatrudnienie ok. jednej czwartej ludności w wieku produkcyjnym. Znacząca cząstka sektora rolniczego ma za podstawę na tradycyjnych metodach gospodarowania, w szczególności w biedniejszych regionach zamieszkanych przez Indian. Produkcja rolna w takich rejonach bazuje z reguły na kukurydzy, fasoli, uprawianych wielokrotnie na ziemi należącej do wspólnot gminnych. Taki system cechuje się wysokim zapotrzebowaniem na siłę roboczą oraz niską wydajnością. Z ogólnego areału ziemi rolnej grunty orne oraz sady zajmują 12% powierzchni kraju a łąki oraz pastwiska – 37%.

Jednym ze skutków rewolucji 1910 r. była reforma ziemska, która zaowocował wprowadzeniem tzw. systemu ejido. W momencie wybuchu rewolucji ogromna cząstka chłopów praktycznie nie posiadała własnej ziemi oraz pracowała u bogatych posiadaczy ziemskich na hacjendach. Konstytucja z 1917 zawierała postanowienia nakładające ograniczenia na maksymalną wielkość jednego gospodarstwa rolnego. Przepisy te dawały możliwość wywłaszczania oraz podziału uzyskanej w ten sposób ziemi pomiędzy bezrolnych chłopów. Małe obszarowo działki zostały oddane we wspólne użytkowanie niewielkim społecznościom, z których członkowie korzystali indywidualnie (ziemia uprawna) albo wspólnie (pastwiska, lasy). Późniejsze zmiany przyniosły powstanie lokalnych wspólnot pod nazwą ejidos. Pod koniec lat 30. XX w. przeważajaca ilość z hacjend upadła (utrzymały się z reguły na pasterskiej północy). Reforma rolna doprowadziła do powstania licznych małych gospodarstw, których powierzchnia najczęściej wynosiła od 4 do 8 ha. Mimo że duża cząstka ich produkcji jest wykorzystywana na własne potrzeby to znaczna ilość trafia także do mieszkańców miast oraz osad nierolniczych. Kukurydza pozostaje tam podstawową rośliną uprawną ale istnieje także na niewielką skalę chów zwierząt^[32].

Gospodarstwa rolne nastawione na produkcję towarową są najliczniejsze w rejonie Zatoki Meksykańskiej, wyżyn Chiapas, nawadnianych części na północy oraz północnym zachodzie kraju oraz Guanajuato (Mesa Centralna). Rośliny tropikalne już od czasów kolonialnych uprawia się na nadbrzeżnej równinie przy Zatoce Meksykańskiej oraz przyległych terenach. Aktualnie uprawy rozciągają się także bardziej na południowy wschód od Tampico do Chiapas aż po wschodnie zbocza Sierra Madre Wschodniej. Kawa oraz trzcina cukrowa pod względem areału oraz dochodowości posiadają największe znaczenie. Produkty te wystarczają na zaspokojenie krajowych potrzeb a duże nadwyżki są przeznaczane na eksport.

Kawa jest jednym z najcenniejszych artykułów eksportowych, jednakże wzrost zapotrzebowania na cukier sprawił że straciła nieco na znaczeniu. Banany, mango, kakao oraz ryż znajdują zbyt w dużej części na rynku krajowym. Meksyk jest także wiodącym producentem wanilii, która jest zbierana w tym rejonie. Mniejsze areały upraw kakao oraz trzciny cukrowej leżą w zachodnim Chiapas. Natomiast bawełna dominuje na polach położonych przy granicy z Gwatemalą oraz nad Pacyfikiem.

Północna oraz północno-zachodnia cząstka kraju cechuje się dużą skalą wykorzystania irygacji w rolnictwie. Nawadniane są przede wszystkim uprawy bawełny. Duże projekty irygacyjne zaczęły być realizowane w regionie już od lat 30. Plan "Laguna" przeprowadzony niedaleko miasta Torreón był jednym z pierwszych, mających na celu doprowadzenie wody na te skąpe w opady tereny. Pozyskane dla rolnictwa ziemie były oddawane ejidos, które uprawiały bawełnę za pomocą zmechanizowanych metod. Z kolei w okolicach Chihuahua zrealizowano plan "Las Delicias", który umożliwił powiększenie areału pszenicy. Pomimo powstania nowych terenów rolnych gwałtowny przyrost ludności sprawia, że Meksyk pozostaje importerem zboża od lat 80.

W dolinach rzek Fuerte oraz Yaqui w latach 40. przeprowadzono program odzyskania zasolonych gleb na potrzeby nowych upraw. Podobne prace prowadzono także na terenach sięgających do Hermosillo na północy oraz do Culiacán na południu. Przeważajaca ilość z tych obszarów była powierzona spółdzielniom – ejido, cząstka natomiast istnieje w prywatnych rękach. W regionie stanu Sinaloa pszenica odgrywa największą rolę, jest to jeden z największych ośrodków uprawy tego zboża. nieoczekiwanie tego północno-zachodnie rejony Meksyku są wykorzystywane do zbiorów bawełny, warzyw oraz roślin oleistych. Duża cząstka warzyw takich jak pomidory czy sałata jest eksportowana do Stanów Zjednoczonych. Dolina Mexicali stanowi natomiast ważny ośrodek upraw roślin włókienniczych.

Region Mesy Centralnej od dawna uważany jest za "spichlerz" kraju. Pszenica, kukurydza, warzywa, orzeszki ziemne oraz fasola są podstawowymi produktami tutejszych małych gospodarstw. W ostatnich latach coraz większe znaczenie na rynku produktów rolnych zdobywa region Guanajuato, co jest spowodowane sąsiedztwem z gęsto zaludnionymi miastami.

Wyroby z mąki kukurydzianej

Hodowla koncentruje się w północnej części kraju. Mimo przeprowadzonej reformy rolnej w dalszym ciągu są tu duże gospodarstwa, które dobrze sprawdzają się przy chowie dużych stad. Z uwagi na suchy klimat oraz ograniczoną wegetację są tu duże trudności w rozwijaniu produkcji. Duża cząstka mięsa trafia w na eksport na rynek amerykański. W kwestii poprawienia wyników tutejszych farmerów zastąpiono stare hiszpańskie rasy bydła nowymi – bardziej mięsnymi. Pewne pastwiska dzięki nawożeniu oraz nawadnianiu są dostępne do użytkowania przez cały rok. Coraz powszechniejsze staje się także karmienie krów paszami.

nieoczekiwanie północy chów bydła jest także popularny w tropikalnych rejonach Chiapas oraz północno-wschodniego wybrzeża Zatoki Meksykańskiej. Farmerzy uzyskują tutaj zdecydowanie lepsze wyniki w hodowli niż na północy ze względu na większą wilgotność oraz lepsze warunki wegetacyjne. Lasy deszczowe są wycinane a na ich miejscu sieje się trawy w celu szybszej możliwości wykorzystania nowych terenów. Proces ten wywołuje niekorzystne skutki dla środowiska, ze względu na ważną rolę lasów w regulacji stosunków wodnych oraz powstrzymywaniu procesów erozyjnych.

Meksyk jest producentem rzadkich roślin przemysłowych. Są to m.in. henequen (gatunek agawy) – roślina wykorzystywana w meblarstwie. Henequen była wprowadzona na Jukatanie w latach 80. XIX w. oraz przez długi czas to właśnie Jukatan był podstawowym źródłem tego surowca. Reforma z lat 30. XX w. przyczyniła się jednak do zmniejszenia areału z uwagi na wcześniejszą specjalizację dużych hacjend w tym zakresie. Maquey (kolejny gatunek agawy) porasta pewne pola na Mesie Centralnej. Oryginalnie maquey było wykorzystywane do produkcji pulque – niedrogiego napoju alkoholowego. Roślina ta cieszy się dużym powodzeniem w niewielkich gospodarstwach ze względu na możliwość uprawy na mało żyznych oraz skalistych ziemiach. Jeden z symboli kraju – tequila jest także wyrabiana z maquey, ośrodkiem jej produkcji jest miasto Tequila leżące w stanie Jalisco. Z agawy wyrabiany jest także mescal – jeden z popularnych alkoholi meksykańskich.

Leśnictwo

Lasy iglaste, Kalifornia Dolna

Meksyk dysponuje znaczącymi zasobami leśnymi, nawet pomimo to, że dużą cząstka kraju stanowią półpustynie oraz duża cześć lasów istniejących przed przybyciem Europejczyków była wycięta a ogołocona ziemia wystawiona nas działanie wiatru. Szacuje się, że ok. 2/3 obecnego Meksyku na początku XVI w. okrywały lasy. W 2005 obszary leśne stanowiły 34% powierzchni kraju. Gwałtowna wycinka spowodowała, że pozyskiwanie drzewa było objęte ścisłą kontrolą. Jednak nawet nadzór administracji rządowej nie jest w stanie powstrzymać szybko postępującej deforestacji. Między 1970 a 1985 rokiem Meksyk stracił 1/6 swoich lasów.

Największe obszary leśne leżą na południowym wschodzie oraz południu kraju. Składa się na nie wiele cennych oraz rzadkich gatunków drzew (m.in. mahoń, dąb oraz cedr). Ponadto lasy deszczowe stanu Chiapas są ważnym źródłem chicle uzyskiwanego z drzew sapodilla, które jest wykorzystywane do wyrobu gumy do żucia. Wyższe partie Sierra Madre Wschodniej oraz Zachodniej porastają z kolei lasy iglaste (sosna oraz jodła) oraz pewne gatunki drzew liściastych (dąb). Produkcja drzewa nie jest jednak wystarczająca aby sprostać potrzebom kraju, dlatego duża cząstka papieru oraz tektury musi być importowana.

Rybołówstwo

Od lat 40. XX w. Zatoka Meksykańska na szerokości od Tampico do Veracruz jest wykorzystywana do przemysłowego połowu krewetek. Do tego samego celu służą też wody Zatoki Kalifornijskiej. Głębokie wody pacyficzne niedaleko Półwyspu Kalifornijskiego obfitują w wiele gatunków cennych ryb oceanicznych. Rejon ten stał się podstawowym obszarem połowowym kraju od momentu pojawienia się nowoczesnej floty rybackiej. Poławia się tu z reguły sardynki oraz tuńczyki. Ważne łowiska znajdują także przy Zatoce Campeche oraz Półwyspie Jukatańskim.

Przemysł

Huta, Monterrey

Meksyk w ostatnich latach odchodzi od modelu typowego kraju surowcowego, którego główną pozycję eksportową stanowiła ropa naftowa^[33] do bardziej zróżnicowanego modelu gospodarczego. Rozwinięte są m.in. przemysł samochodowy, metalowy, chemiczny, papierniczy, tekstylny, spożywczy, elektroniczny.

Meksyk jest jednym z najbardziej uprzemysłowionych krajów Ameryki Łacińskiej. Produkcja przemysłowa odpowiada za prawie jedną czwartą PKB oraz daje zatrudnienie jednej dziesiątej siły roboczej. Zdecydowana przeważajaca ilość zakładów istnieje w obszarze metropolitarnym stolicy, ze względu na duży rynek zbytu oraz dobrze rozwiniętą infrastrukturę. Profil produkcji jest tutaj bardzo szeroki oraz zawiera w sobie przetwórstwo spożywcze, przemysł samochodowy, maszynowy, elektroniczny, hutniczy oraz wiele innych. Wysiłki rządu zmierzające do zdekoncentrowania produkcji przemysłowej jak na razie nie przynoszą efektów. Jedyne co daje się zauważyć to przenoszenie się fabryk na obrzeża aglomeracji, ale dalej w ramach środkowej części kraju. Odstępstwem od koncentracji produkcji w środkowym Meksyku jest szybki rozwój tzw. maquiladoras (montowni), położonych przy granicy ze Stanami Zjednoczonymi. W ich ramach przebiega się bezcłowy transport surowców oraz materiałów pomiędzy Meksykiem a USA w wąskim pasie granicznym. Przeważająca przeważajaca ilość maquiladoras trzeba do zagranicznych koncernów, które zdecydowały się na ich założenie ze względu na małe koszty pracy.

Platforma wiertnicza

nieoczekiwanie Dystryktu Federalnego duże zagęszczenie fabryk jest w rejonie miast Monterrey oraz Guadalajara. Szczególny skok da się zauważyć w przemyśle ciężkim, który zaczął się szybko rozwijać po II wojnie światowej. Podstawowym jego ośrodkiem pozostaje miasto Monterrey. W latach 1970-1980 produkcja stali w Meksyku praktycznie się podwoiła. W ostatnich latach do branży trafiły nowoczesne technologie, które zwiększyły konkurencyjność meksykańskich stalowni. W latach 90. pewne zakłady należące do przedsiębiorstw zagranicznych zostały przejęte przez rodzimy kapitał.

Branża maszynowa oraz samochodowa koncentruje się w okolicach Puebla, Toluca oraz Hermosillo. Fabryki włókiennicze oraz odzieżowe są natomiast rozproszone. Niemniej jednak w poniektórych regionach są ośrodki z dużymi tradycjami we włókiennictwie (m.in. Guadalajara), cały czas powstają też nowe zakłady np. w Torreón czy Ciudad Juárez. Powstające jak "grzyby pod deszczu" maquiladoras przyczyniły się do powstania bardziej zaawansowanych technologicznie sektorów gospodarki, takich jak: branża elektroniczna oraz komputerowa (np. Tijuana).

Komisja Federalna ds. Elektryczności zarządza siecią energetyczną kraju. Podstawowym źródłem energii w Meksyku jest aktualnie ropa oraz gaz, które wyprzedziły pod tym względem hydroelektrownie^[34].

Budownictwo

Kolejka na lotnisku, miasto Meksyk

Przed spowolnieniem gospodarczym w latach 80. roboty publiczne (mieszkania, drogi, koleje) odpowiadały prawie połowie całej branży budowlanej. Z biegiem czasu państwo ze względu na niedobór środków zaczęło ograniczać swoją rolę a inicjatywę w tym zakresie przejął kapitał prywatny. Pewnym bodźcem dla rozwoju tego sektora stało się trzęsienie ziemi, które nawiedziło kraj w 1985.

Brak wystarczających zasobów mieszkaniowych jest jednym z największych problemów współczesnego Meksyku. Ponadto wiele z istniejących mieszkań nie odpowiada podstawowym standardom, sytuacja wygląda szczególnie źle na terenach wiejskich. W miastach rząd federalny prowadzi programy budowy mieszkań komunalnych. Jednakże mimo ingerencji państwa problem narasta cały czas. Ponadto konieczność cięć budżetowych sprawia, że funduszy na budowę mieszkań jest coraz mniej.

Podziały społeczne

Cancun

W społeczeństwie meksykańskim daje się zauważyć duże rozwarstwienie zarówno pod względem majątkowym jak oraz dostępu do edukacji czy świadczeń opieki zdrowotnej. Mimo że cały czas rozwija się klasa średnia to w dalszym ciągu jest ona nieliczna. Podstawowymi grupami społecznymi są dobrze wykształcona oraz bogata elita oraz miejska oraz wiejska biedota.

Najbardziej widoczne jest ubóstwo na prowincji. Losu chłopstwa nie poprawiła reforma rolna. Dzięki niej chłopi dostali wprawdzie ziemię na własność, ale ich gospodarstwa są zbyt małe aby konkurować na rynku oraz z reguły ledwie wystarczają na utrzymanie swoich właścicieli. Mały areał powoduje, że mieszkańcy wsi nie są w stanie wytwarzać żywności w większych ilościach na potrzeby handlu. Chłopi nie posiadają żadnych perspektyw na polepszenie swojego losu czy awans społeczny.

Slumsy w okolicach Ramos Arizpe

Jedyną szansą dla nich pozostaje ucieczka do przeludnionych miast gdzie nowo przybyli składają się na prymitywne osiedla zamieszkane przez biedotę. Duży przyrost naturalny powoduje także wytworzenie się niekorzystnej struktury własności gdzie coraz większą cząstka stanowią bezrolni chłopi. Są oni zmuszeni do podejmowania pracy w bogatszych gospodarstwach, wielokrotnie za minimalna stawkę. W wielu rejonach (głownie na północy kraju) duzi posiadacze ziemscy stanowią nieliczną elitę. Pracując na wielkoobszarowych farmach potrafią wykorzystywać na szeroką skalę zmechanizowane środki produkcji. Szacuje się, że do takich właśnie osób trzeba prawie połowa dochodu wypracowywanego w meksykańskim rolnictwie. Istnieje też nieliczna klasa średnia wśród farmerów, ale ma ona niewielkie znaczenie.

W miastach największą liczbę ludności stanowią najbiedniejsi mieszkańcy. Szacuje się, że 40% mieszkańców meksykańskich aglomeracji osiąga dochody poniżej oficjalnego progu uważanego za poziom ubóstwa. Do grupy tej należą także pracownicy sfery budżetowej. Ogromna przeważajaca ilość z nich zajmuje mieszkania, które nie posiadają podstawowych udogodnień, takich jak: woda, kanalizacja itp. Dla przykładu Nezahualcóyotl – wschodnią cząstka miasta Meksyk zamieszkuje ponad 1 mln osób, żyjących w warunkach urągających podstawowym standardom sanitarnym. Ich przeciwieństwo stanowi nieliczna klasa przedsiębiorców, polityków, lekarzy, prawników itp., która ze względu na wysokie dochody ma decydujący wpływ na życie gospodarcze oraz polityczne kraju.

Płace, koszty utrzymania

Meksykańskie dzieci

Od 1934 w Meksyku obowiązuje płaca minimalna. Wynagrodzenia są zróżnicowane w zależności od kosztów życia w danym regionie oraz rodzaju pracy. Z reguły płace w miastach są wyższe od tych na prowincji. Najwyższe zarobki osiągają pracownicy w mieście Meksyk, Tijuanie, Mexicali oraz w okolicach Ciudad Juárez. Od lat 70. jest duży wzrost wynagrodzeń.

Aż do 1980 inflacja nie była zbyt wysoka jak dla kraju o tak wysokiej stopie wzrostu gospodarczego. W okresie pomiędzy 1960 a 1970 koszty życia rosły przeciętnie o ok. 3%. W latach 70. inflacja sięgała już 10-20%, w latach 80. osiągnęła poziom trzycyfrowy. W 2005 ceny wzrosły o 3,3%.

Turystyka

Turystyka jest najszybciej rozwijającym się sektorem gospodarki meksykańskiej, po wydobyciu ropy naftowej stanowi największe źródło dochodów^[35]. Kiedyś turyści odwiedzali z reguły stolicę oraz przyległe kolonialne miasteczka na Mesie Centralnej a także starożytne miasta Majów na Jukatanie. W ostatnich latach w siłę rosną ośrodki leżące nad piaszczystymi plażami Zatoki Meksykańskiej oraz Oceanu Spokojnego. Szczególną popularnością cieszą się takie kurorty jak: Puerto Vallarta, Acapulco, Cancún, Cozumel, Ixtapa-Zihuatanejo, Mazatlán czy Cabo San Lucas. Od lat 60. buduje się wiele hoteli, lotnisk oraz innych elementów infrastruktury turystycznej po to aby przyciągnąć nowych gości z zagranicy. Wśród turystów największą liczbę stanowią Amerykanie, którzy upodobali sobie Meksyk ze względu na jego bliskość, małe ceny oraz kulturową różnorodność.

Finanse

Bank Meksyku, miasto Meksyk

Niemal dwie trzecie obecnego zadłużenia zagranicznego Meksyku powstało w drugiej połowie lat 70. oraz latach 80. Było to związane z załamaniem się cen ropy naftowej. Z uwagi na z gwałtownie narastającym deficytem konieczne okazało się przeprowadzenie negocjacji z wierzycielami odnośnie zmiany sposobu spłaty zadłużenia. Nieuniknione okazało się także zaciągnięcie dodatkowych pożyczek w celu spłaty bieżących odsetek oraz zmiany struktury długu. Wiele z problemów ekonomicznych kraju było wywołanych przez rosnące zadłużenie zagraniczne. Rząd federalny stał się zmuszony do wdrożenia szeroko zakrojonego programu oszczędności budżetowych, na który złożyło się także sztuczne ograniczanie cen oraz płac.

W wyniku kłopotów finansowych administracji rządowej z Meksyku zaczął odpływać kapitał na inne rynki finansowe, w szczególności do Stanów Zjednoczonych. Nieumiejętność poradzenia sobie z deficytem budżetowym doprowadziła do zahamowania wzrostu gospodarczego oraz ograniczenia inwestycji zagranicznych.

Do 1982 system bankowy miał dualistyczny charakter. Składały się na niego komercyjne banki prywatne oraz instytucje finansowe należące do sektora publicznego. Prywatny sektor bankowy stał się w tym okresie znacjonalizowany w celu zatrzymania "manipulacji" na rynkach finansowych. Jednakże podczas kadencji prezydenta Carlosa Salinasa Gortariego pod naciskiem niezadowolonych przedsiębiorców oraz firm zagranicznych zdecydowano się na ponowną prywatyzację części banków. Wraz z przystąpieniem Meksyku do NAFT-y rząd stał się zmuszony do otwarcia sektora bankowego na banki z innych krajów^[36].

Targ w Oxkutzkab (Jukatan)

Podstawowym zadaniem Banku Meksyku jest emisja waluty narodowej, nadzór nad udzielaniem kredytów, ustalanie poziomu rezerw walutowych oraz sprzedaż złota prywatnym podmiotom. nieoczekiwanie banku centralnego istnieje szereg innych publicznych instytucji. Najważniejszą jest Narodowy Bank Rozwoju, za jego pośrednictwem obca pomoc zagraniczna jest kierowana na poszczególne programy infrastrukturalne.

W latach 70. rząd wielokrotnie przeprowadzał dewaluację peso. Celem tych operacji była redukcja kursu, po którym peso było wymieniane na obce waluty. Spowodowane to było przede wszystkim sytuacją ekonomiczną, w której cen towarów oraz usług w Meksyku wyrażone w dolarach amerykańskich przewyższały ich rzeczywistą wartość co zniechęcało turystów do przyjazdu a importerów do zakupu meksykańskich dóbr eksportowych. Niekorzystnym skutkiem dewaluacji jest stale podwyższenie cen dla Meksykanów, z drugiej strony z takiej sytuacji korzystają eksporterzy. W 1994 rząd obniżył wartość peso o 45% w stosunku do innych walut światowych. Tak wysoka obniżka zniechęciła inwestorów zagranicznych, którzy zaczęli wycofywać swój kapitał a to z kolei doprowadziło do poważnego kryzysu gospodarczego w 1995.

Obrót papierami wartościowymi przebiega się na giełdzie w mieście Meksyk Bolsa de Valores, pewne przedsiębiorstwa meksykańskie są notowane na giełdzie nowojorskiej.

Handel

Od lat 70. XX w. meksykański import rośnie w bardzo szybkim tempie, szczególnie duży wzrost daje się zauważyć w sektorze dóbr konsumpcyjnych oraz produktów rolnych. Z drugiej strony wzrósł także oraz to wydatnie eksport, co jest z reguły zasługą ropy naftowej. Podstawowym partnerem handlowym są Stany Zjednoczone. Niemal 2/3 wartości całego eksportu oraz ponad 2/3 importu stanowi wymiana handlowa z sąsiadem z północy. Innymi dużymi partnerami handlowymi są: Kanada, Hiszpania, Chile oraz Japonia^[5].

Transport

Budowa zintegrowanej sieci transportowej ze względu na ukształtowanie geograficzne napotykała w Meksyku od stale na duże trudności. Mimo to Meksyk stał się jednym z pierwszych krajów Ameryki Łacińskiej, który rozpoczął budowę linii kolejowych. Koleje państwowe są jednakże niewydajne a poważniejszą rolę odgrywały zaledwie w XIX w. oraz na początku XX w. Aktualnie nie są w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb rozwijającej się gospodarki. Pod koniec lat 90. koleje zostały sprywatyzowane a podmioty, które je przejęły otrzymały 50-letnie koncesje na użytkowanie linii. Długość linii kolejowych wynosi 26,7 tysięcy kilometrów^[37].

Duży przyrost naturalny trwający od lat 50. wywiera dużą presję na rząd federalny w celu rozbudowy infrastruktury transportowej. Realizacja tego zadania stwarza problemy w poniektórych trudno dostępnych regionach, takich jak chociażby tereny pomiędzy zachodnimi równinami nadbrzeżnymi a centralnie położoną wyżyną.

Aktualnie największą rolę odgrywa transport samochodowy. Przeważajaca ilość dróg meksykańskich jest dwupasmowa. W czasie rządów prezydenta Carlosa Salinasa Gortariego (1988-1994) zachęcano prywatnych przedsiębiorców do budowy płatnych autostrad. Inwestycje te nie spełniły jednak swojej roli ze względu na dużo wyższe koszty budowy niż w przypadku podobnych dróg budowanych przez sektor publiczny. Łączna długość dróg kołowych sięga 352 tysiące km z czego Droga Panamerykańska stanowi 3,5 tysiąca km^[37]. Przeważajaca ilość szlaków komunikacyjnych ma układ południkowy.

Meksyk dysponuje stosunkowo dobrze funkcjonującą siecią lotnisk obsługującą ruch krajowy oraz międzynarodowy. Największymi oraz najruchliwszymi lotniskami są: miasto Meksyk, Guadalajara, Monterrey, Puerto Vallarta, Cancún oraz Tijuana.

Flota handlowa liczy ponad 600 statków oraz odpowiada za wywóz 85% towarów eksportowych^[38]. Meksyk dysponuje 108 portami morskimi, największe z nich to: Veracruz, Tampico, Coatzacoalcos leżące nad Zatoką Meksykańską oraz Manzanillo, Mazatlán oraz Guaymas nad Pacyfikiem. Meksyk dysponuje też rozwiniętą siecią rurociągów z czego na rurociągi naftowe przypada 28,2 tysięcy km, gazociągi – 13,3 tysięcy km.

Głównymi problemami miejskich sieci transportowych są korki oraz duże zanieczyszczenie powietrza przez pojazdy spalinowe. Pomimo istnienia w wielu miastach publicznych środków transportu (metro, autobusy) wielu Meksykanów preferuje poruszanie się prywatnymi samochodami. Rosnący ruch samochodowy zmusił rząd do wprowadzenia pewnych ograniczeń w celu zmniejszenia zanieczyszczenia środowiska.

System polityczny

Felipe Calderón, prezydent Meksyku

System polityczny Meksyku stał się zbudowany na podobieństwo amerykańskiego modelu władzy. Tak samo jak w USA da się wyróżnić podział władz na: sądowniczą, wykonawczą oraz ustawodawczą. W przeciwieństwie jednak od Stanów Zjednoczonych w Meksyku dużą przewagę ma władza wykonawcza z prezydentem na czele. Przez większą cząstka XX w. tylko jedna partia odgrywała istotną rolę – była to Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna (PRI). PRI założona w 1929 z biegiem czasu zdołała skupić w swoim reku władzę na wiele lat. Praktycznie do 1988 PRI zdobywała wszystkie miejsca w senacie a do 1989 nie przegrała żadnych wyborów gubernatorskich. W 2000 prezydentem stał się Vicente Fox (Partia Akcji Narodowej) – pierwszy raz od wielu lat osoba spoza kręgów PRI.

Władza wykonawcza

Prezydent jest wybierany w głosowaniu powszechnym na 6-letnią kadencję, istnieje zakaz ponownego kandydowania tej samej osoby. Prezydent ma szerokie uprawnienia, a oprócz tego jest wielokrotnie szefem swojej partii przez co ma wpływ na obsadę wielu stanowisk na szczeblu federalnym. Nawet członkowie Kongresu zawdzięczają w dużej części swoje stanowiska prezydentowi. Od prezydenta pochodzi prawie 90% wszystkich projektów legislacyjnych. Członkowie gabinetu prezydenckiego (sekretarze) stoją na czele poszczególnych działów administracji rządowej (m.in. sekretariaty ds. wewnętrznych, zagranicznych, bezpieczeństwa publicznego, gospodarki itp.)^[39].

Władza ustawodawcza

Izba Deputowanych

Parlament meksykański składa się z dwóch izb: Izby Deputowanych oraz Senatu. Członkowie 500-osobowej Izby Deputowanych wybierani są na trzyletnią kadencję. 300 z nich pochodzi z jednomandatowych okręgów wyborczych natomiast reszta jest wyłaniana na podstawie ogólnej puli głosów oddanych w całym kraju na poszczególnych kandydatów. 128-osobowy Senat jest wybierany wraz z prezydentem co 6 lat. Od roku 2000 wszyscy senatorowie są wyłaniani w jednym głosowaniu. 64 senatorów reprezentuje poszczególne części kraju (po dwóch z każdego stanu oraz Dystryktu Federalnego) a pozostałe 64 miejsca są obsadzane wedle ogólnej liczby głosów oddanej na daną partię. Senatorowie oraz deputowani potrafią się starać o reelekcję, ale dopiero po upływie kolejnej kadencji^[40].

Izba Deputowanych uchwala ustawy, nakłada podatki oraz pełni funkcję kontrolną. Senat z kolei ratyfikuje traktaty oraz zatwierdza pewne nominacje prezydenckie. Może także upoważnić rząd federalny do wkroczenia w uprawnienia władz stanowych, jeżeli uzna, że stał się naruszony porządek konstytucyjny^[39].

Sądownictwo

Judykatywa odgrywa niewielką rolę w systemie władzy Meksyku. Najwyższą instancję stanowi Sąd Najwyższy^[41], którego członków powołuje prezydent za zgodą dwóch trzecich senatorów. Meksykański Sąd Najwyższy sporadycznie dokonuje wykładni prawa, daje się pod tym względem zauważyć jego uległość wobec administracji prezydenckiej. Od 1995 Sąd Najwyższy ma możliwość analizowania nowo uchwalanych ustaw pod względem zgodności z aktami prawnymi wyższego rzędu jeżeli z taką inicjatywą wystąpi przynajmniej jedna trzecia deputowanych oraz senatorów.

Samorząd lokalny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Meksyku.

Podział administracyjny

Meksyk jest państwem federacyjnym, dzieli się na 31 stanów oraz Dystrykt Federalny (obejmujący stolicę). Na czele każdego stanu stoi gubernator, wybierany w wyborach powszechnych na 6-letnią kadencję. Również burmistrz miasta Meksyk – Dystryktu Federalnego powoływany jest w głosowaniu. Przed 1997 szef Dystryktu Federalnego był zaledwie członkiem rządu federalnego mianowanym przez prezydenta. W Dystrykcie Federalnym swoją siedzibę posiadają władze federalne. Każdy stan ma własną konstytucję oraz parlament – Izbę Deputowanych wybieraną na 3 lata. Najniższym szczeblem podziału terytorialnego są gminy (municypia), na czele których stoją burmistrzowie^[42].

Centrami administracji w gminach są większe miasta, które zajmują się podziałem dochodów uzyskanych przez gminę oraz zbieraniem podatków. Samorząd terytorialny w Meksyku ma niewielki zakres autonomii, z reguły ze względu na ograniczone źródła dochodów. Przeważajaca ilość podatków jest pobierana przez scentralizowane agencje państwowe.

Prawa człowieka

Poszanowanie praw człowieka oraz wolności obywatelskich stanowi poważny problem w Meksyku. Nieprawidłowości dotyczą przede wszystkm sposobu przeprowadzania wyborów (liczne nadużycia prawa wyborczego) oraz nierówności wobec prawa. Szczególnie głośna stała się sprawa kobiet z przygranicznego miasta Ciudad Juárez, z których wiele było zamordowanych albo zaginęło, w wyniku przemocy seksualnej oraz handlu "żywym towarem". Przemoc wobec kobiet jest charakterystyczna dla całego kraju, przy czym nie podejmuje się większych prób zwalczenia tego zjawiska. Policja wielokrotnie używa przymusu bezpośredniego do rozpraszania demonstracji, zdarzają się przypadki śmiertelne wśród demonstrantów (szczególnie przy protestach, które tłumi wojsko). Osobom, które są rzecznikami ochrony praw człowieka wielokrotnie grozi się, nierzadkie są także przypadki zabójstw "osób niewygodnych politycznie"^[43] Nagminna jest dyskryminacja Indian pod względem dostępu do szkolnictwa czy opieki zdrowotnej. Rząd nie konsultuje z Indianami inwestycji na terenach przez nich zamieszkanych (reakcją na to jest m.in. ruch zapatystów). Dużo przypadków naruszenia prawa istnieje w zakresie działania organów wymiaru sprawiedliwości. Częste są bezpodstawnie dokonywane zatrzymania. Oskarżeni nie bywają pewni prawa do uczciwego procesu. Duże uchybienia są w zakresie przestrzegania wolności słowa.

Partie polityczne

Partie polityczne
Nazwa	Data powstania	Orientacja polityczna
PRI[44]	1929	centrum, etatyzm
PRD[45]	1988	socjaldemokracja
PAN[46]	1939	konserwatyzm, liberalizm
PT[47]	1990	socjaldemokracja
PVEM[48]	1986	prawica, ekologia
CON[49]	1999	centrum-lewica
PSD[50]	2005	socjaldemokracja
PANAL[51]	2005	centrum, liberalizm

Mimo że Meksyk przez wiele lat był zdominowany przez rządzącą metodami autorytarnymi PRI to w okresie tym istniały konkurencyjne wobec niej ruchy polityczne. W 2000 jedna z partii opozycyjnych – PAN (Partia Akcji Narodowej) przejęła po raz pierwszy od wielu lat stery władzy. Jej kandydat – Vicente Fox stał się prezydentem a PRI przegrała oprócz tego także w wyborach parlamentarnych. PAN była założona w 1939 przez cząstka członków, która zdecydowała się opuścić PRI. Jest to partia centrowa opowiadająca się za prywatyzacją przedsiębiorstw państwowych oraz za ograniczeniem wydatków socjalnych. Inną partią opozycyjną wobec PRI jest PRD (Partia Rewolucji Demokratycznej). PRD powstała w wyniku rozłamu PRI w 1989. Pod względem programowym jest bardziej lewicowa od PAN oraz mniej pojednawcza wobec PRI. Sprzeciwia się liberalizacji gospodarki oraz pewnym aspektom członkostwa Meksyku w NAFTA, które obwinia o utratę przez państwo kontroli nad pewnymi sektorami ekonomii.

W latach 80. PRI utraciła wpływy polityczne, z reguły przez nieudolną politykę gospodarczą, która doprowadziła pogorszenia się sytuacji ekonomicznej społeczeństwa meksykańskiego. W 1987 grupa jej działaczy z Cuauhtémociem Cárdenasem Solórzano była wyrzucona z partii. Solórzano wystartował w wyborach prezydenckich w 1988 na czele lewicowej koalicji. Wybory wygrał kandydat PRI – Carlos Salinas de Gortari, przy czym w opinii wielu obserwatorów w ich trakcie dochodziło do wielu nadużyć. Mimo wygranej Gortariego opozycja zdołała uzyskać 240 miejsc w Izbie Deputowanych co położyło kres 60-letnim jednopartyjnym rządom PRI. Dzięki przeprowadzonej następnie reformie prawa wyborczego partie opozycyjne urosły w siłę co przyczyniło się do pluralizacji życia politycznego Meksyku^[52].

Wojsko

Wojsko meksykańskie składa się z liczących 144 tys. żołnierzy wojsk lądowych, marynarki (37 tys. osób) oraz sił powietrznych (11 tys. osób)^[53]. Biorąc pod uwagę poziom PKB przeznaczanego na obronę Meksyk jest jednym z państw, które przeznaczają na nią bardzo małą cząstka swoich zasobów, albowiem wynosi to tylko około 0,5 PKB^[54]. Teoretycznie służba wojskowa jest obowiązkowa dla wszystkich mężczyzn powyżej 18 roku życia, w praktyce jednak obowiązek ten zawiera w sobie tylko niewielką liczbę rekrutów. Wojsko podlega nadzorowi władz cywilnych, jednakże ma ono też pewien wpływ na bezpieczeństwo publiczne ze względu na wykonywanie przez nie poniektórych zadań policyjnych. Dla przykładu odpowiada za walkę z przemytnikami narkotyków czy ruchem zapatystów.

• 

  Siły specjalne meksykańskiej armii

• 

  Śmigłowiec Mi-8 meksykańskiej marynarki

Polityka zagraniczna

Meksyk jest członkiem ONZ oraz wielu jej agend (np. FAO) a także Międzynarodowej Organizacji Pracy. Należy także do OPA (Organizacji Państw Amerykańskich), a także do wielu organizacji regionalnych. Będąc członkiem Grupy Rio uczestniczy w rozwiązywaniu lokalnych konfliktów w Ameryce Środkowej od lat 80.

Sprawdź też

• Ambasada Meksyku w Polsce

Przypisy

Bibliografia

• Economía actuarial en las empresas industriales, Toribio, Lucio, Editorial CEMEX 2005-2006,
• Enciclopedia de México., Enciclopedia de México, 1977,
• Geografia regionalna świata, Jerzy Makowski (red.), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008,
• Historia Meksyku, Tadeusz Łepkowski, Ossolineum 1986,
• Historia Meksyku, H. B. Parkes, Warszawa 1955,
• México en la literatura, Michener, James Albert, México. Madrid: Espasa Calpe, 1994,
• Meksyk, Bogdan Rudnicki oraz inni (tłum.), Mediaprofit, Warszawa 2005,
• Meksyk, Jane Onstott, National Geographic, Warszawa 2003,
• Meksyk. Kraj kontrastów, Łukasz Gołębiewski, Sonia Draga, Katowice 2007,
• Meksyk Cuda świata, praca zbiorowa, Rzeczpospolita S.A., Warszawa 2008,
• Meksyk, Piotr Sanerek oraz inni (tłum.), Wiedza oraz Życie, Warszawa 2005,
• Meksyk : glify, kalendarze, piramidy, Maria Longhena, Ars Polona 1998,
• Polityka zagraniczna państw Ameryki Łacińskiej, Marcin Gawrycki, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007,
• Stany Zjednoczone Meksyku, Zbigniew Dobosiewicz, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1981,
• Vegetación de México, Jerzy Rezedowski, México: Limusa, 1978.

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Ambasady Polskiej w Meksyku
• Strona oficjalna prezydencji Meksyku (hiszp.)
• Oficjalna strona senatu (hiszp.)
• Instituto Nacional de Estadística y Geografía (INEGI) (hiszp.)
• Blog z podróży po Meksyku

p • d • e Państwa Ameryki Północnej Antigua oraz Barbuda • Bahamy • Barbados • Belize • Dominika • Dominikana • Grenada • Gwatemala • Haiti • Honduras • Jamajka • Kanada • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Saint Kitts oraz Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent oraz Grenadyny • Salwador • Stany Zjednoczone • Trynidad oraz Tobago Terytoria zależne Anguilla (Wielka Brytania) • Bermudy (Wielka Brytania) • Brytyjskie Wyspy Dziewicze (Wielka Brytania) • Grenlandia (Dania) • Gwadelupa • Kajmany (Wielka Brytania) • Martynika (Francja) • Montserrat (Wielka Brytania) • Navassa (Stany Zjednoczone) • Portoryko (Stany Zjednoczone) • Saba (Holandia) • Saint-Barthélemy (Francja) • Saint-Martin (Francja) • Saint-Pierre oraz Miquelon (Francja) • Sint Eustatius (Holandia) • Sint Maarten (Holandia) • Turks oraz Caicos (Wielka Brytania) • Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (Stany Zjednoczone)

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Organizacja Państw Amerykańskich (OPA) Antigua oraz Barbuda • Argentyna • Bahamy • Barbados • Belize • Boliwia • Brazylia • Chile • Dominika • Dominikana • Ekwador • Grenada • Gwatemala • Gujana • Haiti • Honduras • Jamajka • Kanada • Kolumbia • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Paragwaj • Peru • Saint Kitts oraz Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent oraz Grenadyny • Salwador • Stany Zjednoczone • Surinam • Trynidad oraz Tobago • Urugwaj • Wenezuela p • d • e Grupa 20 najważniejszych gospodarek światowych Arabia Saudyjska • Argentyna • Australia • Brazylia • Chiny • Francja • Indie • Indonezja • Japonia • Kanada • Korea Południowa • Meksyk • Niemcy • Republika Południowej Afryki • Rosja • Stany Zjednoczone • Turcja • Unia Europejska • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Światowa Organizacja Handlu (WTO) Albania • Angola • Antigua oraz Barbuda • Arabia Saudyjska • Argentyna • Armenia • Australia • Bahrajn • Bangladesz • Barbados • Belize • Benin • Birma • Boliwia • Botswana • Brazylia • Brunei • Burkina Faso • Burundi • Chile • Chiny • Chorwacja • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dominika • Dominikana • Dżibuti • Egipt • Ekwador • Fidżi • Filipiny • Gabon • Gambia • Ghana • Grenada • Gruzja • Gujana • Gwatemala • Gwinea • Gwinea Bissau • Haiti • Honduras • Hongkong • Indie • Indonezja • Islandia • Izrael • Jamajka • Japonia • Jordania • Kambodża • Kamerun • Kanada • Katar • Kenia • Kirgistan • Kolumbia • Kongo • Korea Południowa • Kostaryka • Kuba • Kuwejt • Lesotho • Liechtenstein • Macedonia • Madagaskar • Makau • Malawi • Malediwy • Malezja • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Meksyk • Mołdawia • Mongolia • Mozambik • Namibia • Nepal • Niger • Nigeria • Nikaragua • Norwegia • Nowa Zelandia • Oman • Pakistan • Panama • Papua-Nowa Gwinea • Paragwaj • Peru • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Saint Kitts oraz Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent oraz Grenadyny • Salwador • Senegal • Sierra Leone • Singapur • Sri Lanka • Stany Zjednoczone • Suazi • Surinam • Szwajcaria • Tanzania • Tajlandia • Tajwan • Togo • Tonga • Trynidad oraz Tobago • Tunezja • Turcja • Uganda • Ukraina • Urugwaj • Wenezuela • Wietnam • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Salomona • Zambia • Zimbabwe • Zjednoczone Emiraty Arabskie • Unia Europejska, w tym poszczególne kraje członkowskie: Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Unia Łacińska Język francuski Francja • Haiti • Monako • Senegal • Wybrzeże Kości Słoniowej Język hiszpański Argentyna • Dominikana • Ekwador • Filipiny • Gwatemala • Hiszpania • Honduras • Kolumbia • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Paragwaj • Peru • Urugwaj • Wenezuela Język kataloński Andora Język portugalski Angola • Brazylia • Gwinea Bissau • Mozambik • Portugalia • Republika Zielonego Przylądka • Timor Wschodni • Wyspy Świętego Tomasza oraz Książęca Język rumuński Mołdawia • Rumunia Język włoski San Marino • Watykan • Włochy • Zakon maltański p • d • e Organizacja Współpracy Gospodarczej oraz Rozwoju (OECD) Państwa członkowskie Australia • Austria • Belgia • Chile • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Izrael • Japonia • Kanada • Korea Południowa • Luksemburg • Meksyk • Niemcy • Norwegia • Nowa Zelandia • Polska • Portugalia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy • Unia Europejska (Komisja Europejska bierze udział w pracach OECD) Kandydaci Rosja Obserwatorzy Tajwan Współpracujący Brazylia • Chiny • Indie • Indonezja • Republika Południowej Afryki Organizacje afiliowane Międzynarodowa Agencja Energetyczna • Agencja Energii Nuklearnej • Europejska Konferencja Ministrów Transportu • Klub Sahelu p • d • e Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu (NAFTA) USA • Kanada • Meksyk