Jako metodę naukową rozumie się:

• Całokształt sposobów badawczego docierania do prawdy oraz pojęciowego przedstawiania jej.
• Sposób uzyskiwania materiału naukowego do prowadzenia badań.

W pierwszym znaczeniu metoda naukowa to ogół czynności oraz sposobów niezbędnych do rozwiązywania problemów naukowych, do tworzenia prac naukowych oraz do oceny wyników tych działań.

W jej obrębie mieści się metoda badań naukowych, rozumiana jako sposób zdobywania materiałów do badań, stanowiących podstawę do opracowania teoretycznego, do rozwiązania problemu naukowego, na w końcu – do napisania pracy naukowej. Metody badań stosowane do rozwiązania określonego dylematu nazywane są metodami roboczymi.

Dzięki stosowaniu metody naukowej rozwija się prawidłowo nauka oraz poszerza zakres naszej wiedzy.

Metoda naukowa powinna być przystosowana do przedmiotu badań. Pewne jednak zasady pracy badawczej są uniwersalne – dla wielu przedmiotów badań oraz dla wielu nauk.

Etapy pracy naukowej

Wyróżnia się następujące etapy pracy naukowej, które są równocześnie głównymi składnikami metody naukowej:

1. ustalenie oraz uzasadnienie dylematu oraz dostrzeżenie zagadnień pochodnych;
2. krytyka dylematu w świetle dotychczasowych osiągnięć nauki (analiza literatury przedmiotu);
3. wyliczenie niezbędnych założeń albo twierdzeń, czasem także hipotez;
4. ustalenie metod roboczych, obejmujące krytykę metod dotychczasowych oraz wybór albo konstrukcję metod nowych;
5. przeprowadzenie badań naukowych: wykonanie czynności wynikających z postawionego dylematu oraz wybranej metody roboczej;
6. opracowanie materiałów zebranych w czasie badań oraz ich synteza;
7. pisemne opracowanie wyników badań aż do stanu pracy gotowej do druku, po czym ujawnienie ich w publikacji naukowej;
8. krytyczna ocena przebiegu własnych badań oraz pisemnego opracowania wyników.

Trzy pierwsze etapy są wielokrotnie przeprowadzane razem; składają się na etap określenia problemu.

Etapy te powinny być realizowane w tej właśnie kolejności; wybór metody roboczej nie może dla przykładu poprzedzać ustalenia problemu. Są one zresztą nader naturalne, podobne do wszelakiego działania ludzkiego w obliczu nowej sytuacji.

Metody badań naukowych

Znane są następujące metody badań naukowych:

• metoda obserwacyjna
• metoda intuicyjna
• krytyka źródeł
• metoda ankietowa
• analiza krytyczna
• metoda eksperymentalna
• metoda statystyczna
• metoda monograficzna
• metoda indywidualnych przypadków
• metoda sondażu diagnostycznego

Metody te w wielorakich naukach znajdują zróżnicowane zastosowanie, pewne są stosowane tylko w pewnych dziedzinach naukowych, zależnie od ich specyfiki.

Model pracy naukowej

Tradycyjnie, niezależnie od rozmaitych kwestii filozoficznych oraz społecznych, zwykle przyjmuje się, że wyniki badań naukowych przechodzą po ich publikacji proces krytyki oraz oceny ze strony środowiska naukowego. Nauka jest w istocie procesem społecznym, w którym jedni naukowcy stale przyglądają się sceptycznie wynikom pracy innych naukowców oraz akceptują je albo odrzucają w oparciu o obiektywne kryteria.

Proces ten przebiega się zwykle poprzez publikowanie wyników prac w czasopismach naukowych. Zazwyczaj, zanim publikacja jest w ogóle przyjęta do druku, jest ona anonimowo recenzowana przez przynajmniej dwie osoby zajmujące się tą samą dziedziną badań oraz może się ukazać dopiero po pozytywnej opinii recenzentów.

Publikacja naukowa bywa później komentowana, krytykowana oraz oceniana przez innych badaczy, którzy, jeśli uznają, że zawarte w niej informacje nie są wiarygodne, potrafią publikować wyniki swoich badań, które stoją w opozycji do kontrowersyjnej pracy.

Duży wpływ na kierunek prac naukowych posiadają też konferencje naukowe, na których toczą się oficjalne oraz nieoficjalne dyskusje pomiędzy naukowcami. Konferencje prowadzą do zintegrowania środowiska naukowego.

Sprawdź też

• Falsyfikacja
• Instytut Filadelfijski
• Impact factor
• Paranauka
• Pseudonauka
• Protonauka

Bibliografia

• Józef Pieter, Ogólna metodologia pracy naukowej, Ossolineum, Wrocław 1967.