Mezolit, epipaleolit[1] – środkowy okres epoki kamienia trwający od około 11000 – 7000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie oraz około 8000 – 4800 p.n.e. na terenach Niżu Środkowoeuropejskiego, stanowiący stopniowe przejście od paleolitu do neolitu oraz związany z postępującymi przemianami klimatycznymi (schyłek zlodowacenia).
W Mezolicie wyróżnia się trzy fazy (okresy) klimatyczne):
- fazę preborealną – stopniowe ocieplenie klimatu po ustąpieniu lodowca, zachodzenie lasów iglastych
- fazę borealną – znaczne ocieplenie, duży udział lasów liściastych, wzrost wilgotności, poziomu morza, powstanie jezior, bagien oraz torfowisk,
- fazę atlantycką – ustabilizowanie klimatu, łagodne zmiany pór roku.
Okres ten cechuje przejście z gospodarki łowiecko-zbierackiej do gospodarki wytwarzającej. Moment pojawienia się elementów gospodarki wytwarzającej wyznacza koniec gospodarki łowiecko-zbierackiej. Podstawowe źródła wyżywienia w okresie mezolitu stanowiły zbieractwo, łowiectwo, rybołówstwo oraz początkowe rolnictwo, nastąpiło udomowienie owcy oraz świni. Wynalezione zostały: siekiera, łuk, czółno, rozpoczęto wydobycie krzemienia w kopalniach odkrywkowych (w Polsce – Orońsko), pojawiają się wyroby mikrolityczne, początki plecionkarstwa oraz tkactwa. Ludność mezolityczna prowadziła jeszcze na ogół koczowniczy tryb życia (okresowe osady otwarte oraz schronienia skalne).
Mezolit jest najlepiej poznany na terenie Europy, gdzie wydziela się trzy podstawowe zespoły kultur: krąg zachodni, krąg północny oraz północno-wschodni.
Pod koniec mezolitu pojawiają się najwcześniejsze świadectwa przechodzenia do gospodarki wytwórczej na obszarze Bliskiego Wschodu, w rejonie tzw. żyznego półksiężyca (Lewant, góry Taurus, Anatolia, Kurdystan, pn. Mezopotamia, góry Zagros, Chuzestan). Zalążki kształtowania się tej gospodarki wywodzą się z: kultury natufskiej oraz kultury zarzyjskiej. Tam właśnie znaleziono pierwsze osiedla (m.in. Jerycho, Murajbit, Bajda, Nemrik, Dżarmo, Çayönü Tepesi).
Mezolit jest zjawiskiem regionalnym, związanym ze sposobem adaptacji wczesnych społeczności ludzkich do nowych warunków środowiskowych holocenupotrzebne źródło.
Mezolit w Polsce
-
Na ziemiach polskich znaleziska z okresu mezolitu są nieliczne. Wyróżnić da się cztery kultury archeologiczne mezolitu na ziemiach polskich: kultura komornicka, kultura janisławicka, kultura kundajska, kultura chojnicko-pieńkowska. W okresie mezolitu na ziemiach polskich wystąpiła mikrolityzacja oraz geometryzacja kształtów narzędzi czyli tendencja do zmniejszania wielkości ostrych narzędzi oraz broni krzemiennych. Mikrolityzację zainicjowała lepsza technika delikatnego retuszu, także niedobór oraz trudności z dostępem do krzemienia.
Na ziemiach polskich znanych jest parę pochówków mezolitycznych. Najbardziej znanym jest pochówek z miejscowości Janisławice. Jest to grób mężczyzny w wieku pomiędzy 30, a 40 rokiem życia bogato wyposażony, zawierający ponad 50 wyrobów kościanych oraz tyleż wyrobów krzemiennych. Ciało posypano hematytem oraz ułożono w pozycji siedzącej z wyprostowanymi nogami oraz plecami opartymi o ścianę jamy grobowej. W rękach mężczyzna trzymał łuk oraz kołczan ze strzałami, z których zachowały się zaledwie groty. Posiadał także naszyjnik z zębów jelenia oraz wisiorki z kłów dzika. Znane są także pochówki z okolic Giżycka, skromniejsze, z mężczyznami spoczywającymi w pozycji leżącej.
Przypisy
- ↑ praca zbiorowa red. Andrzej Friszke, Eugeniusz Cezary Król, Encyklopedia szkolna WSiP Historia, s. 504, Warszawa, Wydawnictwo Szkolne oraz Pedagogiczne S.A., 2004. ISBN 83-02-09233-9
Sprawdź też
