Nieformalnie miara przypisuje zbiorom nieujemne liczby rzeczywiste tak, by większym zbiorom odpowiadały większe liczby.
Miara – rozważana w matematyce funkcja służąca określeniu „wielkości” zbiorów poprzez przypisanie im pewnej nieujemnej liczby.
Pojęcie to wyrosło z potrzeby bardziej usystematyzowanego spojrzenia na zagadnienia długości, pola powierzchni czy objętości w pracach Lebesgue'a nad jego miarą. Nie wszystkie zastosowania miar muszą posiadać związek z wielkościami fizycznymi. Nieformalnie, dla danego zbioru, „miara” jest dowolnym spójnym przypisaniem „wielkości” (pewnym) podzbiorom tego zbioru.
W zależności od zastosowań „wielkość” podzbioru może oznaczać jego liczność, ilość elementów posiadających pewną cechę albo prawdopodobieństwo wystąpienia pewnego zdarzenia losowego. Podstawowym zastosowaniem miar jest definicja ogólnego pojęcia całki na zbiorach o bardziej skomplikowanej strukturze niż przedziały prostej rzeczywistej. Całki tego typu wykorzystuje się najczęściej w teorii prawdopodobieństwa oraz wielu działach analizy matematycznej.
Wielokrotnie niemożliwym albo niepożądanym jest przypisywanie miary wszystkim podzbiorom danego zbioru, dlatego też nie wymaga się tego w jej definicji. Istnieją jednak pewne warunki spójności rządzące typami kombinacji podzbiorów, którym da się przypisać wielkość za pomocą miary; zawierają się one w dodatkowym pojęciu przestrzeni mierzalnej.
Teoria miary (lub czasami ogólniej: teoria miary oraz całki) jest gałęzią analizy rzeczywistej, która bada σ-algebry, miary, funkcje mierzalne oraz całki.
Definicja
Niech
będzie σ-ciałem podzbiorów zbioru
. Funkcję
![\mu\colon \mathcal{A}\to [0,\infty]](//upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/math/f/3/c/f3c94ca24fb29ac2f07efd2373b3b0a9.png)
nazywamy miarą, gdy
dla każdej rodziny zbiorów parami rozłącznych
.
Kilka
nazywamy przestrzenią mierzalną, natomiast trójkę
- przestrzenią z miarą.
Miary, które spełniają warunek

nazywamy miarami probabilistycznymi. Miary tego rodzaju są zasadniczym pojęciem w nowoczesnej teorii prawdopodobieństwa.
Własności
Niech
będzie przestrzenią z miarą oraz niech
ciągiem elementów
.
- Monotoniczność: Jeśli
oraz
, to 
- Podaddytywność:
.
- Jeżeli
oraz miara przynajmniej jednego ze zbiorów
albo
jest skończona, to
.
- Ciągłość z dołu: jeśli
dla każdej liczby
,
.
- Ciągłość z góry : jeśli
oraz
, to
.
Powyższa własność jest fałszywa bez założenia o skończoności miary przynajmniej jednego zbioru
- istotnie, niech
,
wszystkie zbiory
są miary nieskończonej, ale
.
Miary σ-skończone
-
Osobny artykuł: miara σ-skończona.
Jeśli
jest przestrzenią z miarą, to miarę
nazywa się
- skończoną, kiedy

- σ-skończoną albo półskończoną, kiedy istnieje ciąg zbiorów
takich, że
oraz

Innymi słowy, miara σ-skończona dopuszcza przedstawienie przestrzeni, na której jest określona, jako przeliczalnej sumy zbiorów miary skończonej.
Dla przykładu miara Lebesgue'a jest miarą σ-skończoną. Istotnie,
,
gdzie każdy przedział postaci
jest bez wątpienia długości (miary)
.
Jeżeli jednak
jest miarą liczącą na prostej, to znaczy miarą przypisującą skończonym podzbiorom zbioru liczb rzeczywistych liczbę ich elementów, a zbiorom nieskończonym "
", to
nie jest miarą σ-skończoną. Istotnie, zbiór liczb rzeczywistych jest nieprzeliczalny - żadnego zbioru nieprzeliczalnego nie da się przedstawić w postaci przeliczalnej sumy zbiorów skończonych.
Miary, które nie są σ-skończone, uznawane są, w pewnym sensie, za patologiczne.
Zupełność
-
Osobny artykuł: miara zupełna.
Miarę nazywa się zupełną, kiedy każdy podzbiór zbioru miary zero jest mierzalny, a więc w konsekwencji miary zero. Nie każda miara jest zupełna - na przykład, miara Lebesgue'a obcięta do σ-ciała borelowskich podzbiorów prostej nie jest zupełna. Można to uzasadnić korzystając z następujących faktów:
Podzbiory zbiorów miary zero, nazywane są zbiorami zaniedbywalnymi. Twierdzenie Carathéodory'ego o rozszerzaniu miary mówi, że każdą miarę da się rozszerzyć do miary (określonej na większym σ-ciele, rozszerzonym o zbiory zaniedbywalne), która jest zupełna (tzw. uzupełnienie miary). Miara Lebesgue'a na rodzinie zbiorów mierzalnych w sensie Lebesgue'a jest uzupełnieniem miary Lebesgue'a na rodzinie zbiorów borelowskich.
Przykłady
Do innych ważnych przykładów zalicza się miary: borelowską, Jordana, ergodyczną, Eulera, Gaussa, Baire'a oraz Radona.
Zbiory niemierzalne
-
Jeśli
jest przestrzenią mierzalną, to podzbiory
, które nie należą do
nazywamy zbiorami niemierzalnymi (względem
.
Pod pojęciem zbiorów niemierzalnych matematycy posiadają na myśli najczęściej zbiory, które nie są mierzalne w sensie Lebesgue'a. Rodzinę
zbiorów mierzalnych w sensie Lebesgue'a najczęściej opisuje się jako rodzinę tych podzbiorów prostej, które spełniają warunek Caratheodory'ego dla miary zewnętrznej Lebesgue'a. Naturalnym pytaniem matematyków było więc czy wszystkie podzbiory prostej są mierzalne w sensie Lebesgue'a?. Okazuje się, że nie da się udzielić odpowiedzi na to pytanie używając tylko aksjomatyki Zermelo-Fraenkela (bez aksjomatu wyboru). Zakładając aksjomat wyboru da się jednak udowodnić istnienie niemierzalnych podzbiorów prostej; do przykładów takich zbiorów należą
Można wykazać (zakładając AC), że każdy zbiór dodatniej miary Lebesgue'a zawiera podzbiór niemierzalny.
Uogólnienia
Rozważa się także „miary”, których wartości nie są ograniczone do nieujemnych liczb rzeczywistych oraz nieskończoności. Dla przykładu przeliczalnie addytywna funkcja w cały zbiór liczb rzeczywistych jest nazywana miarą ze znakiem, z kolei taką funkcję o wartościach w liczbach zespolonych nazywa się miarą zespoloną. Uważnie badano miary przyjmujące wartości w przestrzeniach Banacha. Miara, która przyjmuje wartości w zbiorze samosprzężonych rzutów na przestrzeń Hilberta nazywana jest miarą spektralną; są one używane z reguły w twierdzeniu spektralnym analizy funkcjonalnej. Jeżeli zachodzi potrzeba odróżnienia zwykłej miary przyjmującej wartości nieujemne od jednego z jej uogólnień, to używa się zwykle pojęcia „miara dodatnia”.
Innym uogólnieniem jest miara skończenie addytywna. Jest ona tym samym co zwykła miara z wyjątkiem wymagania tylko skończonej zamiast przeliczalnej addytywności. Chronologicznie definicja ta ukazała się pierwsza, ale szybko stwierdzono, że jest ona mało użyteczna. Miary skończenie addytywne są jednak powiązane z takimi pojęciami jak: granice Banacha, przestrzeń dualna do L∞ oraz uzwarcenie Čecha-Stone'a. Wszystkie wspomniane pojęcia są zaś powiązane w pewien sposób z aksjomatem wyboru.
Ważny wynik geometrii całkowej, znany jako twierdzenie Hadwigera mówi, że przestrzeń funkcji niezmienniczych ze względu na przesunięcia, skończenie addytywnych, niekoniecznie nieujemnych zbiorów określona na skończonej sumie zwartych zbiorów wypukłych w
składa się (z dokładnością do mnożenia skalarnego) z jednej „miary”, która jest „jednorodna stopnia
” dla każdego
oraz kombinacji liniowych tych „miar”. „Jednorodna stopnia
” oznacza, że skalowanie dowolnego zbioru przez dowolny współczynnik
mnoży „miarę” zbioru przez
. Jednorodną stopnia
jest zwykła
-wymiarowa objętość, jednorodną stopnia
jest „objętość powierzchni”, jednorodną stopnia
jest tajemnicza funkcja nazywana „błędną szerokością” (przekorna nazwa), jednorodną stopnia zero jest charakterystyka Eulera.
Sprawdź też
Sprawdź hasło
miara w Wikisłowniku
Bibliografia
- R. M. Dudley, 2002. Real Analysis and Probability. Cambridge University Press.
- D. H. Fremlin, 2000. Measure Theory. Torres Fremlin.
- Paul Halmos, 1950. Measure theory. Van Nostrand and Co.
- R. Duncan Luce oraz Louis Narens (1987). „measurement, theory of,” The New Palgrave: A Dictionary of Economics, t. 3, s. 428-32.
- M. E. Munroe, 1953. Introduction to Measure and Integration. Addison Wesley.
- Shilov, G. E. oraz Gurevich, B. L., 1978. Integral, Measure, and Derivative: A Unified Approach, Richard A. Silverman, tł. Dover Publications. ISBN 0-486-63519-8. Akcentuje całkę Daniella.
- Pewne użyteczne notatki Tripos Cambridge na temat prawdopodobieństwa oraz teorii miary link
- A. Birkholc, „Analiza matematyczna. Funkcje wielu zmiennych”, PWN, Warszawa 1986.