| Moskwa |
|
|

Moskwa |
| Państwo |
Rosja |
| Miasto wydzielone |
Moskwa |
| Mer |
Siergiej Sobianin |
| Powierzchnia |
1081 km² |
| Wysokość |
150÷253 m m n.p.m. |
Ludność (2010)
• liczba ludności
• gęstość
• aglomeracja |
11 613 000[1] Powyższa wartość przedstawia zarejestrowaną liczbę ludności w Moskwie, najnowsze dane statystyczne mówią jeszcze o dodatkowych ok. 6 mln niezarejestrowanych osób, które mieszkają albo dojeżdżają do stolicy Rosji w celach zarobkowych.
9 722,1 os./km²
14 416 700 |
| Nr kierunkowy |
+7 495,498,499 |
| Kod pocztowy |
101000-129626 |
| Tablice rejestracyjne |
77, 97, 99, 177, 199 |
| Podział miasta |
10 okręgów (округов – okrugow) oraz 123 rejony (Райо́н – rajon) |
|
|
| 55°45′N 37°37′E / 55.75, 37.617 |
 |
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
Moskwa w Wikicytatach |
Hasło Moskwa w Wikisłowniku |
| Strona internetowa miasta |
Moskwa nocą. Na pierwszym planie most
metra nad rzeką Moskwą. W tle z lewej tzw. "Biały Dom" aktualnie siedziba rządu, wcześniej parlamentu –
Rady Najwyższej RSFSR
Miejskie Muzeum Historyczne Miasta Moskwy na Placu Czerwonym
Moskwa (ros. Mocква /mɐ'skva/) – stolica Rosji oraz największe miasto tego kraju. Jest także największym miastem Europy, liczącym 10,56 mln mieszkańców[1], przy czym cała aglomeracja liczy 14,6 mln mieszkańców (2007)[2]. Jeden z najważniejszych ośrodków politycznych, gospodarczych, kulturowych, religijnych, finansowych, edukacyjnych, komunikacyjnych oraz turystycznych Rosji.
Moskwa jest siedzibą najwyższych władz państwowych Rosji w tym: prezydenta, parlamentu (Dumy Państwowej oraz Rady Federacji) oraz rządu. W przeszłości miasto było stolicą: Księstwa Moskiewskiego (1213-1328), Wielkiego Księstwa Moskiewskiego (1328-1547), Carstwa Rosyjskiego (1547-1712), Rosji Radzieckiej (1917-1922) oraz Związku Radzieckiego (1922-1991). Moskwa jest także stolicą Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Znajduje się tu ponad 600 świątyń wielorakich wyznań, w tym Cerkiew Chrystusa Zbawiciela – największa na świecie cerkiew prawosławna, a także Monaster Daniłowski – siedziba patriarchy Moskwy oraz całej Rusi. Podczas II wojny światowej Moskwa jako jedyna stolica europejska odparła ataki niemieckie uzyskując tytuł "miasta-bohatera".
Miasto jest aktualnie jednym z najważniejszych ośrodków finansowych świata. W rankingu miast światowych pod względem kosztów życia Moskwa zajęła w 2006 pierwsze miejsce jako najdroższe miasto świata, w 2009 była trzecia[3]. W rankingu miast światowych miesięcznika "Forbes" Moskwa zajęła w 2011 po raz kolejny z rzędu pierwsze miejsce pod względem liczby zamieszkujących ją miliarderów (79 osób)[4]. Wcześniej, w 2009, w rankingu tym przejściowo z pierwszego spadła na trzecie miejsce[5].
W 1990 historyczne centrum miasta (Kreml oraz plac Czerwony wraz z nawiązującymi do nich obiektami) było wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
W 2009 Moskwa była gospodarzem Eurowizji 2009, po zwycięstwie Dimy Biłana w 2008 z sumą 272 pkt. Było to pierwsze zwycięstwo Rosji na tym międzynarodowym festiwalu. Cały konkurs przebiegał w dniach 12, 14 oraz 16 maja (2 półfinały oraz finał) w Hali Olimpijskiej.
Geografia
Położenie
Moskwa leżąca jest nad rzeką Moskwą w Europie Wschodniej, w centrum Niżu Wschodnioeuropejskiego.
Klimat
Moskwa leży w strefie klimatów umiarkowanych. Na terenie zachodniej Rosji panuje klimat kontynentalny z odmianą wybitnie kontynentalną.
Podział administracyjny
-
Mapa podziału administracyjnego Moskwy
Moskwa jest miastem wydzielonym Federacji Rosyjskiej oraz stanowi jej odrębny podmiot. Jest też stolicą obwodu moskiewskiego, chociaż sama do niego nie należy. Miejski kod OKATO to 45. Moskwa dzieli się w pierwszym rzędzie na 10 okręgów oraz w drugim rzędzie na 123 rejony.
- Zielenogradzki okręg administracyjny Moskwy (oddzielne miasto w Zielenogradzie)
- Północny okręg administracyjny Moskwy
- Północno-wschodni okręg administracyjny Moskwy
- Północno-zachodni okręg administracyjny Moskwy
- Centralny okręg administracyjny Moskwy
- Wschodni okręg administracyjny Moskwy
- Południowy okręg administracyjny Moskwy
- Południowo-wschodni okręg administracyjny Moskwy
- Południowo-zachodni okręg administracyjny Moskwy
- Zachodni okręg administracyjny Moskwy
Historia
Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Moskwy pochodzą z IV-III wieku p.n.e. W IX wieku osada muromska, od ok. 862 w granicach Rusi. Najstarszy zachowany zapis dotyczący Moskwy pochodzi z 1147, kiedy to Jerzy Dołgoruki wydał rozkaz zbudowania na Wzgórzu Borowickim drewnianej baszty, dając tym samym początek kremlowi moskiewskiemu. W 1156 miasto było otoczone dębową palisadą. W 1237 Moskwa była zdobyta oraz częściowo zniszczona przez Batu-chana. W 1263 wielki książę włodzimierski Aleksander Newski wydzielił w ramach swego państwa Księstwo Moskiewskie, które było specjalnie utworzone dla jego najmłodszego syna – Daniela. Stolicą księstwa od początku jego istnienia była Moskwa odznaczająca się dogodnym położeniem geograficznym, z dala od Złotej Ordy, z której strony da się się było spodziewać najazdów oraz umiejscowieniem na wewnątrzruskich szlakach handlowych, które dostarczały miastu poważnych środków finansowych. Dzięki długim okresom pokoju w początkowej historii Księstwa Moskiewskiego szybko wzrastała liczba ludności miasta.
Stolica Wielkiego Księstwa
Z walk o sukcesję po Aleksandrze Newskim na Rusi zwycięsko wyszło niewielkie Księstwo Moskiewskie, w którym od 1263 na tronie zasiadał najmłodszy syn Aleksandra, Daniel, założyciel moskiewskiej linii Rurykowiczów. Za panowania Daniela wybudowano w Moskwie m.in. Monaster Daniłowski (1300) – aktualnie jedną z rezydencji patriarchów Moskwy oraz Wszechrusi.
W 1325 metropolita Rusi Piotr przeniósł swą siedzibę z Włodzimierza (dokąd wcześniej była przeniesiona z Kijowa) do Moskwy. W 1328 wielki książę włodzimierski, Iwan I Kalita, przeniósł na stałe do rodzimej Moskwy także stolicę wielkiego księstwa, co dało początek Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu. Prestiż miasta w owym czasie nieustannie wzrastał. Książęta moskiewscy jako spadkobiercy Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego posiadali zwierzchnictwo nad pozostałymi księstwami ruskimi. W mieście osiedlała się ruska inteligencja (duchowieństwo, bojarzy) m.in. z Kijowa oraz Włodzimierza. Iwan Kalita ufortyfikował Moskwę oraz otoczył kreml nową, dębową palisadą a także ufundował m.in. kamienny Sobór Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (1326). Do najznaczniejszych obiektów w Moskwie z tego okresu należą także: Plac Czerwony, Monaster Czudowski (1365) oraz monaster Wniebowstąpienia Pańskiego (1389). Nadal jednak wielcy książęta moskiewscy (do końca XIV wieku) najpierw obejmowali władzę we Włodzimierzu oraz tytułowali się wielkimi książętami włodzimierskimi. W 1382 miasto było zdobyte przez Tatarów oraz w znacznej mierze zniszczone. Odbudowa miasta trwała wiele lat.
Stolica Carstwa
Po upadku Konstantynopola (1453) Moskwa zyskała na znaczeniu jako spadkobierczyni Bizancjum, co podkreślić miało małżeństwo Iwana III z Zofią Paleolog, bratanicą ostatniego cesarza bizantyjskiego Konstantyna XI Dragazesa, a także przejęcie bizantyjskiego dwugłowego orła jako herbu państwa oraz bizantyjskiego ceremoniału dworskiego. Aspiracje Wielkiego Księstwa Moskiewskiego sformułowano w tezie o Moskwie jako "trzecim Rzymie". Moskwa miała się stać nową stolicą prawosławnego świata. Kreml moskiewski stał się w latach 1485–1495 rozbudowany wedle projektu włoskich architektów renesansowych Pietra Solariego oraz Marco Ruffo, którzy nadali mu dzisiejszy wygląd. Cerkwie moskiewskie były wielokrotnie bogato zdobione freskami m.in. w Soborze Zwiastowania na Kremlu (1405) oraz licznymi ikonami autorstwa Teofana Greka, Andrieja Rublowa oraz Prochora z Gorodca. W latach 1475–1479 stał się przebudowany przez Aristotele'a Fioravantiego Sobór Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. W latach 1555–1560 architekci Barma oraz Postnik Jakowlew zbudowali na placu Czerwonym Cerkiew Wasyla Błogosławionego, która stała się symbolem miasta.
Miasto szybko przekształciło się w wielki ośrodek handlowy, rzemieślniczy, stało się centrum kultury ogólnoruskiej. W XVI w. kremlowską twierdzę otoczono murem, zachowanym do czasów współczesnych. Za czasów panującego w Moskwie w latach 1533-1584 Iwana IV Groźnego miasto otrzymało połączenie morskie, poprzez Morze Białe, z krajami Europy Zachodniej.
Wielka Smuta
-
Osobny artykuł: Dymitriady.
Wjazd na Kreml patriarchy cerkwi rosyjskiej.Patriarcha siedzi na koniu prowadzonym przez cara. 1654 r.
W czasie Wielkiej Smuty oraz wojny polsko-rosyjskiej 1609–1618, w 1610 po zwycięstwie nad wojskami rosyjskimi w bitwie pod Kłuszynem oddziały polskie pod wodzą hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego wkroczyły do stolicy Rosji, okupując ją do 1612. W sierpniu 1612 wybuchło w Moskwie powstanie mieszczan pod wodzą kupca Minina skierowane przeciw okupacji polskiej, w wyniku którego Polacy zostali wyparci z miasta. 1 września 1612 rozpoczęła się bitwa pod Moskwą stoczona pomiędzy rosyjskim pospolitym ruszeniem oraz armią polsko-litewską, która zakończyła się zwycięstwem Rosjan. 7 listopada skapitulował ostatni polski garnizon przebywający na Kremlu.
W 1613 Sobór Ziemski, zwołany w Moskwie przez mieszczan oraz szlachtę rosyjską, obrał na cara księcia Michała Romanowa. Dał on początek nowej dynastii, panującej w Rosji do 1917 oraz zakończył okres Wielkiej Smuty.
Rządy Piotra I
W 1712 Piotr I przeniósł stolicę z Moskwy do Petersburga, nowo powstałego miasta nad Newą. Moskwa pozostała jednak centralnym ośrodkiem imperium oraz nadal się rozwijała. W 1755 z inicjatywy Michaiła Łomonosowa założono w Moskwie pierwszy rosyjski uniwersytet noszący aktualnie jego imię.
XIX wiek
W 1812 Moskwę okupowała Wielka Armia napoleońska. Rosjanie wypuszczając wcześniej więźniów nakazali im podpalić miasto, aby wojska napoleońskie nie miały gdzie się zatrzymaćpotrzebne źródło. W wyniku odcięcia znacznej części dostaw żywności przez rosyjskich powstańców oraz armię rosyjską, która stosowała podjazdową strategię walki oraz wydłużenia linii komunikacyjnych, a także braku miejsca do zakwaterowania wynikłego z pożaru, w którym uległo spaleniu ponad 70% zabudowy przy zbliżającej się zimie oraz braku nadziei na kapitulację Rosjan, Napoleon po 35 dniach okupacji nakazał odwrót.
W 1856 była założona przez Pawła Trietiakowa Galeria Trietiakowska, gromadząca aktualnie jedną z największych oraz najbardziej znaczących w świecie kolekcji dzieł sztuk pięknych, zwłaszcza z zakresu malarstwa. W 1898 rozpoczęto budowę Muzeum Sztuk Pięknych w Moskwie. Otwarcia dokonano 31 maja 1912 nadając muzeum nazwę Muzeum Sztuk Pięknych im. Aleksandra III. Instytucję przemianowano na Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w 1937 dla uczczenia setnej rocznicy śmierci poety. Od 1981 Muzeum Puszkina gości doroczny międzynarodowy festiwal muzyki Wieczory Grudniowe Światosława Richtera[6].
Po zniesieniu obowiązku pańszczyzny w 1861, zaczął się masowy napływ do miasta chłopów, powstawały rozliczne fabryki oraz zakłady przemysłowe.
Wiek XX oraz XXI
W marcu 1918 utworzony przez bolszewików rząd przeniósł swą siedzibę do Moskwy. W 1919 aktor oraz reżyser Władimir Gardin otworzył w Moskwie Instytut Kinematografii – najstarszą uczelnię filmową na świecie. Podczas II wojny światowej moskiewska bitwa w 1941 ocaliła miasto. Po II wojnie światowej nadal się rozwijało. Po rozpadzie ZSRR oraz tzw. puczu sierpniowym (19-21 sierpnia 1991) Moskwa stała się stolicą Rosji, która w tym czasie proklamowała niepodległość.
Aktualnie Moskwa jest "najwyższym" miastem Europy; aktualnie są tu ulokowane najwyższe wieżowce na kontynencie, w tym egzemplarze w budowie.
Katastrofy oraz zamachy terrorystyczne
Zabytki oraz miejsca warte odwiedzenia
Polacy urodzeni w Moskwie
- Karol Olgierd Borchardt - pisarz oraz marynarz, kapitan żeglugi wielkiej,
- Mojżesz Broderson - poeta tworzący w języku jidysz, malarz oraz rysownik,
- Stanisława Dembowska - uczona, biolog, profesor Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego,
- Witold Doroszewski - językoznawca, profesor Uniwersytetu Warszawskiego,
- Władysław Dziewulski - historyk,
- Aleksander Gieysztor - historyk mediewista,
- Karol Modzelewski - historyk oraz polityk, mediewista, profesor nauk humanistycznych,
- Bolesław Papi - ornitolog amator, żołnierz Armii Krajowej,
- Irena Sułkowska-Kurasiowa - historyk, archiwista.
Demografia
Wg oficjalnych statystyk Moskwa zaledwie przekroczyła 10 mln mieszkańców. Nieoficjalne źródła głoszą jednak, że w Moskwie może żyć nawet 15 mln osób. Dokładna ocena jest bardzo trudna ze względu na dużą liczbę nielegalnych imigrantów w mieście oraz korupcję panującą w administracji zajmującej się meldunkami. Zezwolenie na meldunek w Moskwie, jest w dalszym ciągu trudne do otrzymania legalną drogą, nawet dla obywateli Rosji, pomimo niezgodności ograniczeń w tym zakresie z konstytucją kraju. W 2007 w Moskwie zarejestrowanych było 1,26 mln zagranicznych pracowników. Ocenia się jednak, że oprócz nich bez zezwolenia pracować może w mieście do 2 mln.osób nie posiadających obywatelstwa rosyjskiego.
Historia populacji
| Rok |
Populacja |
| 1400 |
40 000 |
| 1638 |
200 000 |
| 1710▼ |
160 000 |
| 1725 |
145 000 |
|
| Rok |
Populacja |
| 1738▼ |
138 400 |
| 1775 |
161 000 |
| 1785 |
188 700 |
| 1811 |
270 200 |
| 1813▼ |
215 000 |
| 1825 |
241 500 |
| 1840 |
349 100 |
| 1856 |
368 800 |
| 1868 |
416 400 |
| 1871 |
601 969 |
| 1888 |
753 459 |
|
| Rok |
Populacja |
| 1897 |
1 038 600 |
| 1912 |
1 617 157 |
| 1920▼ |
1 027 300 |
| 1926 |
2 101 200 |
| 1939 |
4 609 200 |
| 1959 |
6 133 100 |
| 1970 |
7 194 300 |
| 1979 |
8 142 200 |
| 1989 |
8 972 300 |
| 2002 |
10 383 000 |
| 2010 |
10 563 038 |
|
Dzisiejsza Moskwa
Gospodarka
Panorama centrum finansowego Moskwy.
Moskwa jest najbogatszym oraz najbardziej dynamicznie rozwijającym się miastem w całej Rosji. W rankingu miast światowych miesięcznika "Forbes" Moskwa zajęła w 2011 po raz kolejny pierwsze miejsce pod względem liczby mieszkających w nich miliarderów (79 osób)[4]. W mieście zarejestrowana jest też przeważajaca ilość największych rosyjskich oraz międzynarodowych przedsiębiorstw działających w Rosji, co przekłada się na znaczące dochody miasta. Pewne państwowe giganty, jak dla przykładu monopolista "Gazprom", pomimo że ich główne siedziby leżą de facto w Moskwie, zarejestrowane są jednak w Sankt Petersburgu. Wiązane jest to najczęściej z naciskiem byłego prezydenta Władimira Putina na zapewnienie środków rozwojowych swojemu miastu rodzinnemu nad Newą.
Rozwój gospodarczy miasta w ostatnich latach wiąże się z jego dynamiczną rozbudową oraz przebudową. Wiele starych budynków, w szczególności bloki mieszkalne z lat 50. oraz 60. tzn. "Chruszczowki" czy też "Chruszczoby" jest systematycznie wyburzanych oraz zastępowanych przez nowoczesną architekturę. Niekiedy burzy się jednak także obiekty zabytkowe a zastępują je budynki kontrowersyjne z punktu widzenia architektonicznego. Przykładem takiego działania jest renowacja XIX-wiecznego kompleksu budynków "Sriednie Torgowyje Riady" przy Placu Czerwonym, naprzeciw Cerkwi Wasyla Błogosławionego. Pod koniec 2006 wyburzono wewnętrzną cząstka zabytkowego zespołu. W tym samym roku zburzono także położony nieopodal gigantyczny Hotel Rossija z lat 60. Na jego miejscu ma powstać nowoczesne centrum handlowe. Z modernizacją architektury miasta wiąże się także kontrowersyjny proces wysiedlania uboższych mieszkańców z centralnych oraz prestiżowych dzielnic.
Architektura wieżowcowa
-
-
Osobny artykuł: Moskiewskie City.
Symbolem architektonicznego renesansu Moskwy są wznoszone w ostatnich latach nowoczesne wieżowce. Do ukończonych trzeba m.in. tzw. Triumf-Pałas będący aktualnie najwyższym budynkiem w Europie. W tej roli zastąpić ma go wkrótce jeszcze wyższy budowany właśnie drapacz chmur pod nazwą Federation Tower, który powstaje w ramach kompleksu "Moskiewskie City" ("Москва-Сити" albo też "Moscow International Business Center").
nieoczekiwanie budowy nowoczesnych budynków biurowych oraz mieszkalnych po 1990 odbudowano w Moskwie szereg mających symboliczne znaczenie zabytków zburzonych w latach socjalistycznych. Do najsłynniejszych przedsięwzięć w tym zakresie trzeba odbudowa Cerkwi Chrystusa Zbawiciela.
Koszty życia
Wraz z rozwojem gospodarczym miasta oraz ciągłym napływem do niego inwestorów oraz nowych mieszkańców systematycznie rosną w Moskwie koszty życia. Ceny mieszkań od wielu lat posiadają tendencję wzrostową oraz osiągają w centrum miasta wysokości porównywalne z największymi metropoliami światowymi. W rankingu miast światowych pod względem kosztów życia cudzoziemców firmy Mercer Human Resources Consulting z 2006 Moskwa zajęła pierwsze miejsce jako najdroższe miasto świata. Ocena ta jest jednak wielokrotnie krytykowana, a nie ulega równocześnie wątpliwości, że koszty życia dla osób niekorzystających ze specjalnych instytucji dla nieznających języka rosyjskiego pracowników przedsiębiorstw zagranicznych są wydatnie niższe. Hogg Robinson Group w swoim rankingu kosztów pokojów hotelowych umieściła w 2008 Moskwę także na pierwszym miejscu jako najdroższe w tym zakresie miasto świata.
Nauka oraz edukacja
Moskwa jest najważniejszym ośrodkiem naukowym w Rosji. Tu swoją główną siedzibę ma Rosyjska Akademia Nauk oraz jej rozliczne instytuty. W Moskwie istnieje także największe skupisko wyższych uczelni w kraju. Wśród 60 uczelni państwowych o statusie uniwersytetu do najważniejszych należą:
Transport
Stacja Kijowska metra moskiewskiego
W Moskwie zarejestrowanych jest ok. 2,5 mln samochodów. Niedostosowana do takiej ilości pojazdów sieć drogowa miasta jest notorycznie przeciążona. Podstawą jej struktury są obwodnice: począwszy do okalającego ścisłe centrum "Pierścienia Bulwarowego" (Bulwarnoje Kolco), poprzez "Pierścień Sadowy" (Sadowoje Kolco) wyznaczający granice śródmieścia, następnie zakończony w 2004 "Trzeci Pierścień Transportowy" (Trietje Transportnoje Kolco) a skończywszy na wielkiej obwodnicy miasta znanej pod nazwą MKAD. W budowie istnieje już "Czwarty Pierścień Transportowy".
Systemem rozbudowanej naziemnej komunikacji miejskiej zarządza Mosgortrans (Мосгортранс), w skład którego wchodzą:
- Sieć linii autobusowych
- Sieć linii tramwajowych (od 1899)
- Sieć linii trolejbusowych (od 1933)
Transport publiczny uzupełnia duża liczba mikrobusów znanych jako Marszrutki kursujących wzdłuż linii autobusowych, trolejbusowych oraz tramwajowych.
Metro
-
Osobny artykuł: Metro w Moskwie.
Ważnym środkiem transportu w Moskwie jest metro. Pierwszą linię moskiewskiego metra uruchomiono w 1935, a składają się na nie: 182 stacje, 12 linii oraz torowiska o łącznej długości 301,2 km.
Transport lotniczy
Porty lotnicze Moskwy:
oraz parę mniejszych lotnisk, m.in. Bykowo (Быково), Ostafiewo (Остафьево).
Transport kolejowy
W mieście istnieje dziewięć dużych dworców kolejowych obsługujących pociągi z poszczególnych kierunków: Dworzec Białoruski, Dworzec Kazański, Dworzec Kijowski, Dworzec Kurski, Dworzec Leningradzki, Dworzec Pawelecki, Dworzec Ryski, Dworzec Sawiołowski oraz Dworzec Jarosławski
-
Sport
-
Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Moskwie.
W Moskwie działają takie kluby sportowe jak: CSKA Moskwa, Dinamo Moskwa, FK Moskwa, Lokomotiw Moskwa, Spartak Moskwa, Torpedo Moskwa – posiadające parę sekcji wielorakich dyscyplin sportowych. Na Łużnikach istnieje pałac sportu. Rozgrywano tu m.in. Mistrzostwa Świata w Łyżwiarstwie Figurowym 2005 oraz Letnie Igrzyska Olimpijskie w 1980, Finał Ligi Mistrzów 2008, Mistrzostwa Świata w Gimnastyce Artystycznej 2010. W 2013 miasto gościć będzie lekkoatletyczne mistrzostwa świata. Corocznie rozgrywany jest tutaj także tenisowy turniej Kremlin Cup.
Miasta partnerskie
Algier, Algieria.
Ałma-Ata, Kazachstan[10].
Ankara, Turcja.
Astana, Kazachstan.
Ateny, Grecja.
Baku, Azerbejdżan.
Bangkok, Tajlandia.
Banja Luka, Bośnia oraz Hercegowina.
Bejrut, Liban.
Belgrad, Serbia.
Berlin, Niemcy.
Bruksela, Belgia.
Buenos Aires, Argentyna.
Bukareszt, Rumunia.
|
Chicago, USA.
Cuzco, Peru.
Delhi, Indie.
Donieck, Ukraina.
Dubaj, ZAE.
Düsseldorf, Niemcy.
Duszanbe, Tadżykistan.
Erywań, Armenia.
Gandża, Azerbejdżan.
Hanoi, Wietnam.
Hawana, Kuba.
Helsinki, Finlandia.
Ho Chi Minh, Wietnam.
Jełgawa, Łotwa.
Kair, Egipt.
|
Kołomna, Rosja.
Kraków, Polska.
Limoges, Francja.
Londyn, Wielka Brytania.
Lublana, Słowenia.
Madryt, Hiszpania.
Manila, Filipiny.
Narjan-Mar, Rosja.
Nikozja, Cypr.
Paryż, Francja.
Pekin, Chiny.
Pjongjang, Korea Północna.
Podgorica, Czarnogóra.
Praga, Czechy.
Raszt, Iran.
|
Reykjavík, Islandia[11].
Ryga, Łotwa.
Seul, Korea Południowa.
Tallinn, Estonia.
Teheran, Iran.
Tel Awiw-Jafa, Izrael.
Tirana, Albania[12].
Tokio, Japonia.
Tunis, Tunezja.
Ułan Bator, Mongolia.
Valenciennes, Francja.
Warszawa, Polska.
Wiedeń, Austria
Wilno, Litwa.
|
Sprawdź też
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Stolice Europy |
|
| Stolice niepodległych państw |
Amsterdam (konstytucyjna), Holandia • Andora, Andora • Ateny, Grecja • Belgrad, Serbia • Berlin, Niemcy • Berno, Szwajcaria • Bratysława, Słowacja • Bruksela, Belgia • Budapeszt, Węgry • Bukareszt, Rumunia • Dublin, Irlandia • Haga (siedziba rządu), Holandia • Helsinki, Finlandia • Kijów, Ukraina • Kiszyniów, Mołdawia • Kopenhaga, Dania • Lizbona, Portugalia • Londyn, Wielka Brytania • Lublana, Słowenia • Luksemburg, Luksemburg • Madryt, Hiszpania • Mińsk, Białoruś • Monako, Monako (państwo-miasto) • Moskwa, Rosja • Oslo, Norwegia • Paryż, Francja • Podgorica, Czarnogóra • Praga, Czechy • Reykjavík, Islandia • Ryga, Łotwa • Rzym, Włochy • San Marino, San Marino • Sarajewo, Bośnia oraz Hercegowina • Skopje, Macedonia • Sofia, Bułgaria • Sztokholm, Szwecja • Tallinn, Estonia • Tirana, Albania • Vaduz, Liechtenstein • Valletta, Malta • Warszawa, Polska • Watykan, Watykan (państwo-miasto) • Wiedeń, Austria • Wilno, Litwa • Zagrzeb, Chorwacja
|
|
Stolice terytoriów zależnych
i państw nieuznawanych |
|
|
|
Stolice Azji |
|
Abu Zabi, Zjednoczone Emiraty Arabskie • Ad-Dauha, Katar • Amman, Jordania • Ankara, Turcja • Astana, Kazachstan • Aszchabad, Turkmenistan • Bagdad, Irak • Baku, Azerbejdżan • Bandar Seri Begawan, Brunei • Bangkok, Tajlandia • Bejrut, Liban • Biszkek, Kirgistan • Dhaka, Bangladesz • Damaszek, Syria • Dili, Timor Wschodni • Duszanbe, Tadżykistan • Dżakarta, Indonezja • Erywań, Armenia • Hanoi, Wietnam • Islamabad, Pakistan • Jerozolima, Izrael • Kabul, Afganistan • Katmandu, Nepal • Kuala Lumpur, Malezja • Kuwejt, Kuwejt • Male, Malediwy • Manama, Bahrajn • Manila, Filipiny • Maskat, Oman • Naypyidaw, Birma • Nikozja, Cypr • Nowe Delhi, Indie • Pekin, Chiny • Phnom Penh, Kambodża • Pjongjang, Korea Północna • Rijad, Arabia Saudyjska • Sana, Jemen • Seul, Korea Południowa • Singapur, Singapur • Sri Dźajawardanapura Kotte, Sri Lanka • Taszkent, Uzbekistan • Tbilisi, Gruzja • Teheran, Iran • Thimphu, Bhutan • Tokio, Japonia • Ułan Bator, Mongolia • Wientian, Laos
|
|
Państwa nieuznawane
na arenie międzynarodowej |
|
|