Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki

Spis treści 1 Lata 2011-2020 2 Lata 2001-2010 3 Lata 1976-2000 4 Lata 1951-1975 5 Lata 1926-1950 6 Lata 1901-1925 7 Sprawdź też 8 Linki zewnętrzne

Lata 2011-2020

• 2011

Saul Perlmutter (½)

Brian P. Schmidt (¼)

Adam G. Riess (¼)

za odkrycie przyspieszającej ekspansji wszechświata poprzez obserwacje odległych supernowych

Lata 2001-2010

• 2010

Andriej Gejm (½)

Konstantin Nowosiołow (½)

za przełomowe badania nad grafenem

• 2009

Charles K. Kao (½)

za odkrycie sposobu transmisji światła poprzez włókna optyczne

Willard S. Boyle (¼)

George E. Smith (¼)

za opracowanie połprzewodnikowego obwodu obrazującego – sensora CCD

• 2008

Yoichiro Nambu (½)

Makoto Kobayashi (¼)

Toshihide Maskawa (¼)

za odkrycie podstaw złamania symetrii co umożliwiło przewidzenie istnienia przynajmniej trzech rodzin kwarków

• 2007

Albert Fert (½)

Peter Grünberg (½)

za odkrycie gigantycznego magnetooporu

• 2006

John C. Mather (½)

George F. Smoot (½)

za odkrycie, że kosmiczne mikrofalowe promieniowanie tła ma osoba promieniowania ciała doskonale czarnego oraz za odkrycie anizotropii tego promieniowania

• 2005

Roy Glauber (½)

za teoretyczny opis zachowania cząstek światła

John Hall (¼)

Theodor Hänsch (¼)

za wkład w rozwój precyzyjnej spektroskopii laserowej

• 2004

David J. Gross

H. David Politzer

Frank Wilczek

za opracowanie teorii asymptotycznej swobody w silnych oddziaływaniach pomiędzy cząsteczkami elementarnymi

• 2003

Aleksiej Aleksiejewicz Abrikosow

Witalij Łazarewicz Ginzburg

Anthony James Leggett

za pionierski wkład w rozwój teorii nadprzewodnictwa oraz nadciekłości.

• 2002

Raymond Davis Jr. (¼)

Masatoshi Koshiba (¼)

za detekcję neutrin kosmicznych (R.D. - pierwszą; M.K. - ponowną, w szczególności rejestrację neutrin pochodzących z wybuchu supernowej); dało to początek astronomii neutrinowej

Riccardo Giacconi (½)

za rozwój astronomii promieniowania X (konstrukcja pierwszych detektorów, odkrycie pozasłonecznych źródeł, wykazanie, że promieniowanie X jest składową promieniowania tła, oraz in.)

• 2001

Eric Cornell

Wolfgang Ketterle

Carl E. Wieman

za uzyskanie nowego stanu materii, tzw. kondensat Bosego-Einsteina, oraz za przeprowadzenie doświadczeń nad zbadaniem jego właściwości.

Lata 1976-2000

• 2000

Żores Ałfiorow (¼)

Herbert Kroemer (¼)

za osiągnięcia w dziedzinie półprzewodników heterostrukturalnych

Jack Kilby (½)

za wkład w wynalezienie układu scalonego

• 1999

Gerardus 't Hooft

Martinus J.G. Veltman

za wyświetlenie kwantowej struktury oddziaływań elektrosłabych

• 1998

Robert B. Laughlin

Horst Störmer

Daniel C. Tsui

za odkrycie cieczy kwantowej ze wzbudzeniami o ładunku ułamkowym

patrz też: efekt Halla (kwantowy), cząstka "Ułamkowy kwantowy efekt Halla".

• 1997

Steven Chu

Claude Cohen-Tannoudji

William D. Phillips

za rozwój metod chłodzenia oraz pułapkowania atomów laserem

• 1996

David M. Lee

Douglas D. Osheroff

Robert C. Richardson

za odkrycie nadciekłości w izotopie helu-3

• 1995

Martin L. Perl

Frederick Reines

za pionierski wkład do fizyki leptonów

• 1994

Bertram Brockhouse

Clifford Shull

za pionierski wkład do rozwoju technik rozpraszania neutronów dla badań materii skondensowanej

• 1993

Russell A. Hulse

Joseph H. Taylor Jr

za odkrycie nowego typu pulsarów, które otworzyło nowe możliwości badania grawitacji

• 1992

Georges Charpak

za jego wynalezienie oraz rozwój detektorów cząstek, a zwłaszcza wielodrutowej komory proporcjonalnej

• 1991

Pierre-Gilles de Gennes

za odkrycie, że metody rozwinięte przy badaniu zjawisk uporządkowania w prostych układach bywają uogólnione do bardziej złożonych form materii, dla przykładu ciekłych kryształów oraz polimerów

• 1990

Jerome I. Friedman

Henry W. Kendall

Richard E. Taylor

za ich pionierskie badania dotyczące głęboko nieelastycznego rozpraszania elektronów na protonach oraz związanych neutronach, co miało istotny wpływ na rozwój modelu kwarkowego w fizyce cząstek

• 1989

Norman F. Ramsey(½)

za wynalezienie metody oscylacyjnych pól oraz ich użycie w maserach wodorowych oraz zegarach atomowych

Hans Georg Dehmelt(¼)

Wolfgang Paul(¼)

za rozwój techniki pułapek jonowych

• 1988

Leon Max Lederman

Melvin Schwartz

Jack Steinberger

za metodę wiązki neutrinowej oraz przedstawienie dubletowej struktury leptonów poprzez odkrycie neutrina mionowego

• 1987

J. Georg Bednorz

Karl Alexander Müller

za postęp w odkryciu nadprzewodnictwa materiałów ceramicznych

• 1986

Ernst Ruska(½)

za jego podstawowe prace z optyki elektronowej oraz projekt pierwszego mikroskopu elektronowego

Gerd Binnig(¼)

Heinrich Rohrer(¼)

za ich projekt skaningowego mikroskopu tunelowego

• 1985

Klaus von Klitzing

za odkrycie kwantowego efektu Halla

• 1984

Carlo Rubbia

Simon van der Meer

za ich decydujący wkład do wielkiego projektu prowadzącego do odkrycia cząstek W oraz Z

• 1983

Subramanyan Chandrasekhar(½)

za jego badania teoretyczne procesów fizycznych istotnych dla struktury oraz ewolucji gwiazd

William Alfred Fowler(½)

za jego badania teoretyczne oraz doświadczalne reakcji jądrowych ważnych dla powstania pierwiastków we Wszechświecie

• 1982

Kenneth G. Wilson

za jego teorię zjawisk krytycznych w przejściach fazowych

• 1981

Nicolaas Bloembergen

Arthur Leonard Schawlow

Kai M. Siegbahn

za ich wkład do rozwoju mikroskopii laserowej oraz elektronowej wysokiej rozdzielczości

• 1980

James Cronin

Val Fitch

za odkrycie naruszania jednej z fundamentalnych zasad symetrii w rozpadach neutralnych mezonów K

• 1979

Sheldon Lee Glashow

Abdus Salam

Steven Weinberg

za prace nad jednolitą teorią wzajemnego słabego oraz elektromagnetycznego oddziaływania cząstek elementarnych

• 1978

Piotr Kapica(½)

za odkrycia w fizyce niskich temperatur

Arno Allan Penzias(¼)

Robert Woodrow Wilson(¼)

za odkrycie promieniowania reliktowego

• 1977

Philip Warren Anderson

Sir Nevill Francis Mott

John Hasbrouck van Vleck

za fundamentalne badania teoretyczne struktury elektronowej układów magnetycznych oraz nieuporządkowanych

• 1976

Burton Richter

Samuel Chao Chung Ting

za ich (niezależne) odkrycie ważnej podstawowej cząstki elementarnej

Lata 1951-1975

• 1975

Aage Niels Bohr

Ben Roy Mottelson

Leo James Rainwater

za odkrycie związku pomiędzy ruchem kolektywnym oraz ruchem jednocząstkowym oraz rozwinięcie teorii budowy jąder atomowych oparte na tym związku

• 1974

Sir Martin Ryle (½)

za pionierskie prace w dziedzinie radioastronomii

Antony Hewish (½)

za odkrycie pulsarów

• 1973

Leo Esaki (¼)

za odkrycie tunelowania w półprzewodnikach

Ivar Giaever (¼)

za odkrycie tunelowania w nadprzewodnikach

Brian David Josephson (½)

za teoretyczne przewidzenie własności przepływu prądu nadprzewodnictwa przez barierę

• 1972

John Bardeen

Leon Neil Cooper

John Robert Schrieffer

za odkrycie teorii nadprzewodnictwa

• 1971

Dennis Gabor

za odkrycie zasad holografii

• 1970

Hannes Olof Gösta Alfvén (½)

za fundamentalne prace oraz odkrycia w dziedzinie magnetohydrodynamiki oraz ich owocne zastosowania do wielorakich działów fizyki plazmy

Louis Eugene Félix Néel (½)

za fundamentalne prace oraz odkrycia związane z antyferromagnetyzmem oraz ferrimagnetyzmem, które doprowadziły do ważnych zastosowań w fizyce ciała stałego

• 1969

Murray Gell-Mann

za wkład oraz odkrycia związane z klasyfikacją cząstek elementarnych oraz ich oddziaływań

• 1968

Luis Walter Alvarez

za decydujący wkład w fizykę cząstek elementarnych, w szczególności za odkrycie wielkiej liczby stanów rezonansowych, co było możliwe dzięki rozwinięciu techniki korzystania z pęcherzykowej komory wodorowej oraz analizy danych

• 1967

Hans Albrecht Bethe

za wkład do teorii reakcji jądrowych, a szczególnie za odkrycia związane z wytwarzaniem energii w gwiazdach

• 1966

Alfred Kastler

za odkrycie oraz rozwinięcie metod optycznych badania rezonansu Hertza w atomach

• 1965

Shin'ichirō Tomonaga

Julian Schwinger

Richard P. Feynman

za ich fundamentalne prace w dziedzinie elektrodynamiki kwantowej, o głębokich konsekwencjach dla fizyki cząstek elementarnych

• 1964

Charles Hard Townes

Nikołaj Basow

Aleksander Prochorow

za fundamentalne prace w dziedzinie elektroniki kwantowej, które doprowadziły do skonstruowania oscylatorów oraz wzmacniaczy bazujących na zasadzie działania masera oraz lasera

• 1963

Eugene Paul Wigner (½)

za wkład w teorię jądra atomowego oraz cząstek elementarnych, a szczególnie za odkrycie oraz zastosowanie w tych teoriach podstawowych zasad symetrii

Maria Goeppert-Mayer (¼)

J. Hans D. Jensen (¼)

za odkrycia związane z powłokowym modelem jąder atomowych

• 1962

Lew Dawidowicz Landau

za pionierskie teorie skondensowanej materii, w szczególności ciekłego helu

• 1961

Robert Hofstadter (½)

za pionierskie badania rozpraszania elektronu w jądrach atomowych oraz dokonane na tej drodze odkrycia związane ze strukturą nukleonów

Rudolf Mößbauer (½)

za badania rezonansowej absorpcji promieniowania gamma oraz odkrycie w związku z tym efektu, który nosi jego imię

• 1960

Donald Arthur Glaser

za wymyślenie komory pęcherzykowej

• 1959

Emilio Gino Segrè

Owen Chamberlain

za odkrycie antyprotonu

• 1958

Paweł Czerenkow

Ilja Frank

Igor Tamm

za odkrycie oraz wyjaśnienie efektu Czerenkowa

• 1957

Chen Ning Yang

Tsung-Dao Lee

za wnikliwe zbadanie tak zwanego prawa zachowania parzystości, co doprowadziło do ważnych odkryć w związku z cząstkami elementarnymi

• 1956

William Bradford Shockley

John Bardeen

Walter Houser Brattain

za badania półprzewodników oraz wynalezienie tranzystora

• 1955

Willis Eugene Lamb (½)

za odkrycia związane ze strukturą subtelną widma wodoru

Polykarp Kusch (½)

za precyzyjne określenie momentu magnetycznego elektronu

• 1954

Max Born (½)

za fundamentalne badania w dziedzinie mechaniki kwantowej, szczególnie za statystyczną interpretację funkcji falowej

Walther Bothe (½)

za metodę koincydencji oraz odkrycia dokonane tą metodą

• 1953

Frits (Frederik) Zernike

za przedstawienie metody kontrastu fazowego, szczególnie za wymyślenie mikroskopu fazowo-kontrastowego

• 1952

Felix Bloch

Edward Mills Purcell

za rozwinięcie nowych metod w obszarze precyzyjnych magnetycznych metod jądrowych oraz za odkrycia dokonane przy ich zastosowaniu

• 1951

Sir John Douglas Cockcroft

Ernest Thomas Sinton Walton

za ich pionierskie prace związane z przekształceniem jąder atomowych za pomocą sztucznie przyspieszanych cząstek

Lata 1926-1950

• 1950

Cecil Frank Powell

za rozwinięcie metody (kliszy) fotograficznej badania procesów jądrowych oraz za odkrycia związane z mezonami, dokonane przy zastosowaniu tej metody

• 1949

Hideki Yukawa

za przewidzenie istnienia mezonów na podstawie teoretycznej pracy dotyczącej sił jądrowych

• 1948

Patrick Maynard Stuart Blackett

za rozwinięcie metody komory WiJsona oraz za odkrycia, przy jej użyciu, w dziedzinach fizyki jądrowej oraz promieniowania kosmicznego

• 1947

Sir Edward Victor Appleton

za badanie fizyki górnych warstw atmosfery, a szczególnie za odkrycie tak zwanej warstwy Appletona

• 1946

Percy Williams Bridgman

za wymyślenie aparatury do wytwarzania skrajnie wysokich ciśnień oraz za odkrycia, których dzięki temu dokonał w dziedzinie fizyki wysokich ciśnień

• 1945

Wolfgang Ernst Pauli

za odkrycie zasady wykluczania, nazwanej także zakazem Pauliego

• 1944

Isidor Isaac Rabi

za metodę rezonansową obserwacji własności magnetycznych jąder atomowych

• 1943

Otto Stern

za wkład w rozwój metody promieni molekularnych oraz za odkrycie momentu magnetycznego protonu

• 1942

nie przyznano

• 1941

nie przyznano

• 1940

nie przyznano

• 1939

Ernest Orlando Lawrence

za wynalezienie oraz udoskonalenie cyklotronu oraz za wyniki uzyskane przy jego użyciu, w szczególności odnoszące się do pierwiastków sztucznie promieniotwórczych

• 1938

Enrico Fermi

za pokazanie istnienia nowych pierwiastków promieniotwórczych wytworzonych przez napromieniowanie neutronami oraz za odkrycie reakcji jądrowych wywołanych przez powolne neutrony

• 1937

Clinton Joseph Davisson

George Paget Thomson

za doświadczalne odkrycie dyfrakcji elektronów na kryształach

• 1936

Victor Franz Hess(½)

za odkrycie promieniowania kosmicznego

Carl David Anderson(½)

za odkrycie pozytonu

• 1935

James Chadwick

za odkrycie neutronu

• 1934

nie przyznano

• 1933

Erwin Schrödinger

Paul Adrien Maurice Dirac

za odkrycie nowych płodnych form teorii atomowej

• 1932

Werner Karl Heisenberg

za stworzenie mechaniki kwantowej, której zastosowanie doprowadziło, pomiędzy innymi, do odkrycia alotropowych postaci wodoru

• 1931

nie przyznano

• 1930

Sir Chandrasekhara Venkata Raman

za prace dotyczące rozpraszania światła oraz za odkrycie zjawiska nazwanego jego imieniem

• 1929

Książę Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie

za odkrycie falowej natury elektronów - patrz - fale materii

• 1928

Owen Willans Richardson

za prace dotyczące termoemisji elektronów, a w szczególności za odkrycie prawa nazwanego jego imieniem

• 1927

Arthur Holly Compton(½)

za odkrycie zjawiska (Comptona) nazwanego jego imieniem

Charles Thomson Rees Wilson(½)

za wynalezienie metody czynienia widzialnymi torów cząstek naładowanych elektrycznie, z wykorzystaniem kondensacji pary - patrz komora Wilsona

• 1926

Jean Baptiste Perrin

za prace dotyczące nieciągłej budowy materii, a szczególnie za odkrycie równowagi w procesach osadzania

Lata 1901-1925

• 1925

James Franck

Gustav Ludwig Hertz

za odkrycie praw rządzących zderzeniem elektronu z atomem

• 1924

Karl Manne Georg Siegbahn

za odkrycia oraz badania w dziedzinie spektroskopii promieni X

• 1923

Robert Andrews Millikan

za prace dotyczące elementarnego ładunku elektrycznego oraz zjawiska fotoelektrycznego

• 1922

Niels Henrik David Bohr

za badanie oraz opracowanie modelu budowy atomu w 1913 oraz za rozwinięcie swojej interpretacji mechaniki kwantowej.

• 1921

Albert Einstein

za zasługi dla fizyki teoretycznej, szczególnie za odkrycie praw rządzących zjawiskiem fotoelektrycznym w 1905,

• 1920

Charles Edouard Guillaume

za wkład jaki wniósł w precyzyjne pomiary w fizyce dzięki odkryciu anomalii w stopach niklowo-stalowych

• 1919

Johannes Stark

za odkrycie efektu Dopplera w promieniach kanalikowych oraz za odkrycie rozszczepienia linii widmowych w polu elektrycznym (Efekt Starka)

• 1918

Max Planck

za odkrycie kwantów energii

• 1917

Charles Glover Barkla

za odkrycie charakterystycznego promieniowania rentgenowskiego pierwiastków

• 1916

nie przyznano

• 1915

Sir William Henry Bragg

William Lawrence Bragg

za zasługi w badaniu struktury krystalicznej za pomocą promieni Roentgena

• 1914

Max von Laue

za odkrycie dyfrakcji promieni Roentgena na kryształach

• 1913

Heike Kamerlingh Onnes

za badanie własności materii w niskich temperaturach, które to badania doprowadziły, interalia, do wytworzenia ciekłego helu

• 1912

Nils Gustaf Dalén

za wymyślenie automatycznych regulatorów przeznaczonych, w połączeniu z zasobnikami gazu, do zasilania światłem latarni morskich oraz pław świetlnych

• 1911

Wilhelm Wien

za odkrycia dotyczące praw rządzących promieniowaniem cieplnym

• 1910

Johannes Diderik van der Waals

za pracę nad równaniem stanu gazów rzeczywistych oraz cieczy. Patrz Równanie van der Waalsa, Oddziaływania międzycząsteczkowe

• 1909

Guglielmo Marconi

Carl Ferdinand Braun

za wkład w rozwój telegrafii bezprzewodowej

• 1908

Gabriel Lippmann

za metodę fotograficznego odtwarzania kolorów opartą na zjawisku interferencji

• 1907

Albert Abraham Michelson

za zbudowanie niezwykle precyzyjnych przyrządów optycznych oraz pomiary metrologiczne przeprowadzone przy ich użyciu.

Zobacz: Interferometr Michelsona, Doświadczenie Michelsona-Morleya

• 1906

Sir Joseph John Thomson

za teoretyczne oraz doświadczalne badania przewodnictwa elektrycznego w gazach

• 1905

Philipp Eduard Anton von Lenard

za pracę dotyczącą promieni katodowych

• 1904

Lord Rayleigh (John William Strutt)

za badanie gęstości większości znanych gazów oraz odkrycie argonu

• 1903

Antoine Henri Becquerel (1/2)

za odkrycie promieniotwórczości naturalnej.

Pierre Curie (1/4)

Maria Skłodowska-Curie (1/4)

za wspólne badania zjawiska promieniotwórczości odkrytego przez profesora Henri Becquerela

• 1902

Hendrik Antoon Lorentz

Pieter Zeeman

za badania wpływu pola magnetycznego na zjawiska promieniowania

Patrz: Efekt Zeemana

• 1901

Wilhelm Conrad Röntgen

za odkrycie promieni X,

Patrz: (Promieniowanie rentgenowskie)

Sprawdź też

• fizyka
• noty biograficzne
• Nagroda Banku Szwecji w dziedzinie ekonomii

Linki zewnętrzne

• Strona internetowa Komitetu Noblowskiego

p • d • e Nagrody Nobla Lista laureatów Nagrody Nobla • Literatura • Fizjologia albo medycyna • Fizyka • Chemia • Nagroda Pokojowa • Nagroda im. Alfreda Nobla: Ekonomia

p • d • e Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki 1901: Röntgen • 1902: Lorentz, Zeeman • 1903: Becquerel, P. Curie, M. Curie • 1904: Rayleigh • 1905: Lenard • 1906: Thomson • 1907: Michelson • 1908: Lippmann • 1909: Marconi, Braun • 1910: van der Waals • 1911: Wien • 1912: Dalén • 1913: Kamerlingh Onnes • 1914: von Laue • 1915: W. L. Bragg, W. H. Bragg • 1917: Barkla • 1918: Planck • 1919: Stark • 1920: Guillaume • 1921: Einstein • 1922: N. Bohr • 1923: Millikan • 1924: Siegbahn • 1925: Franck, Hertz • 1926: Perrin • 1927: Compton, Wilson • 1928: Richardson • 1929: de Broglie • 1930: Raman • 1932: Heisenberg • 1933: Schrödinger, Dirac • 1935: Chadwick • 1936: Hess, Anderson • 1937: Davisson, Thomson • 1938: Fermi • 1939: Lawrence • 1943: Stern • 1944: Rabi • 1945: Pauli • 1946: Bridgman • 1947: Appleton • 1948: Blackett • 1949: Yukawa • 1950: Powell • 1951: Cockcroft, Walton • 1952: Bloch, Purcell • 1953: Zernike • 1954: Born, Bothe • 1955: Lamb, Kusch • 1956: Shockley, Bardeen, Brattain • 1957: Yang, T. D. Lee • 1958: Czerenkow, Frank, Tamm • 1959: Segrè, Chamberlain • 1960: Glaser • 1961: Hofstadter, Mössbauer • 1962: Landau • 1963: Wigner, Goeppert-Mayer, J. Hans D. Jensen • 1964: Townes, Basow, Prochorow • 1965: Tomonaga, Schwinger, Feynman • 1966: Kastler • 1967: Bethe • 1968: Alvarez • 1969: Gell-Mann • 1970: Alfvén, Néel • 1971: Gabor • 1972: Bardeen, Cooper, Schrieffer • 1973: Esaki, Giaever, Josephson • 1974: Ryle, Hewish • 1975: A. Bohr, Mottelson, Rainwater • 1976: Richter, Ting • 1977: Anderson, Mott, van Vleck • 1978: Kapica, Penzias, Wilson • 1979: Glashow, Salam, Weinberg • 1980: Cronin, Fitch • 1981: Bloembergen, Schawlow, Siegbahn • 1982: Wilson • 1983: Chandrasekhar, Fowler • 1984: Rubbia, van der Meer • 1985: von Klitzing • 1986: Ruska, Binnig, Rohrer • 1987: Bednorz, Müller • 1988: Lederman, Schwartz, Steinberger • 1989: Ramsey, Dehmelt, Paul • 1990: Friedman, Kendall, Taylor • 1991: de Gennes • 1992: Charpak • 1993: Hulse, Taylor • 1994: Brockhouse, Shull • 1995: Perl, Reines • 1996: D. Lee, Osheroff, Richardson • 1997: Chu, Cohen-Tannoudji, Phillips • 1998: Laughlin, Störmer, Tsui • 1999: 't Hooft, Veltman • 2000: Ałfiorow, Kroemer, Kilby • 2001: Cornell, Ketterle, Wieman • 2002: Davis Jr., Koshiba, Giacconi • 2003: Abrikosow, Ginzburg, Leggett • 2004: Gross, Politzer, Wilczek • 2005: Glauber, Hall, Hänsch • 2006: Mather, Smoot • 2007: Fert, Grünberg • 2008: Nambu, Kobayashi, Maskawa • 2009: Kao, Boyle, Smith • 2010: Gejm, Nowosiołow • 2011: Perlmutter, Schmidt, Riess