Narodowy Bank Polski (NBP) – polski bank centralny z siedzibą w Warszawie. Podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP.
NBP przysługuje wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej. Do zadań NBP trzeba także: organizowanie rozliczeń pieniężnych, prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi, prowadzenie działalności dewizowej, prowadzenie bankowej obsługi budżetu państwa, regulowanie płynności banków oraz ich refinansowanie, kształtowanie warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego, opracowywanie statystyki pieniężnej oraz bankowej, bilansu płatniczego oraz międzynarodowej pozycji inwestycyjnej.
Historia
Narodowy Bank Polski rozpoczął działalność w 1945, zastępując ówczesny Bank Polski Spółka Akcyjna. Oryginalnie funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. Aż do końca lat 80. zajmował się działalnością ogólnobankową: był monopolistą nie tylko w dziedzinie emisji pieniądza, ale także udzielania kredytu oraz gromadzenia oszczędności. W czasie przemian ustrojowych wydzielone zostały z niego banki regionalne oraz komercyjne, a sam NBP zajął się tylko emisją pieniądza oraz polityką monetarną państwa (funkcja monetarna).
Banki wydzielone z NBP[1]:
1 stycznia 1995 NBP przeprowadził denominację złotego.
Organizacja
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997[3] oraz ustawa o Narodowym Banku Polskim[4] zapewniają NBP mocną pozycję w systemie instytucji publicznych. Ustawowymi organami NBP są: Prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd NBP.
Podział organizacyjny
- Gabinet Prezesa
- Departament Administracji
- Departament Audytu Wewnętrznego
- Departament Edukacji oraz Wydawnictw
- Departament Emisyjno-Skarbcowy
- Departament Informatyki oraz Telekomunikacji
- Departament Kadr
- Departament Komunikacji oraz Promocji
- Departament Ochrony
- Departament Operacji Krajowych
- Departament Operacji Zagranicznych
- Departament Operacyjno-Rachunkowy
- Departament Prawny
- Departament Ryzyka Operacyjnego oraz Zgodności
- Departament Statystyki
- Departament Systemu Finansowego
- Departament Systemu Płatniczego
- Departament Zagraniczny
- Departament Zamówień Publicznych
- Departament Zarządzania Ryzykiem Finansowym
- Instytut Ekonomiczny
Prezes NBP
Prezes NBP jest powoływany na 6-letnią kadencję przez Sejm na wniosek Prezydenta RP. Prezes NBP jest Przewodniczącym Rady Polityki Pieniężnej oraz Zarządu NBP, jest przełożonym wszystkich pracowników NBP oraz reprezentuje NBP na zewnątrz. Prezes NBP reprezentuje interesy Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach bankowych oraz finansowych.
Prezes NBP może uczestniczyć w posiedzeniach Sejmu oraz Rady Ministrów. W imieniu Rady przedstawia tym organom kwartalne informacje o bilansie płatniczym oraz roczne bilanse należności oraz zobowiązań płatniczych państwa. Prezes NBP przy wydawaniu zarządzeń podlegających ogłoszeniu oraz decyzji administracyjnych ma prawo używania pieczęci z godłem państwowym. Ponosi odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu.
Ta sama osoba nie bywa prezesem NBP dłużej niż przez dwie kolejne kadencje (czyli bywa przez dwie kadencje z rzędu, trzecią kadencję nie może być, ale kolejne dwie kadencje znowu może itd.). Prezes NBP w swej działalności jest apolityczny, czyli nie może należeć do żadnej partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności politycznej nie dającej się pogodzić z godnością jego urzędu.
Lista Prezesów NBP
- Edward Drożniak od 13 marca 1945 do 17 marca 1949
- Witold Trąmpczyński od 27 września 1950 do 18 grudnia 1956
- Edward Drożniak od 18 grudnia 1956 do 3 czerwca 1961 (drugi raz)
- Adam Żebrowski od 3 czerwca 1961 do 20 stycznia 1965
- Stanisław Majewski od 20 stycznia 1965 do 17 września 1968
- Leonard Siemiątkowski od 17 września 1968 do 29 grudnia 1972
- Witold Bień od 2 kwietnia 1973 do 30 grudnia 1980
- Stanisław Majewski od 1 stycznia 1981 do 29 lipca 1985 (drugi raz)
- jako pełniący obowiązki – Zdzisław Pakuła od 29 lipca 1985 do 12 listopada 1985
- Władysław Baka od 12 listopada 1985 do 13 lipca 1988
- Zdzisław Pakuła od 13 lipca 1988 do 12 września 1989
- Władysław Baka od 12 września 1989 do 17 stycznia 1991 (drugi raz)
- Grzegorz Wójtowicz od stycznia 1991 do sierpnia 1991
- Hanna Gronkiewicz-Waltz od 5 marca 1992 do 10 stycznia 2001
- Leszek Balcerowicz od 10 stycznia 2001[5] do 10 stycznia 2007
- Sławomir Skrzypek od 11 stycznia 2007[6] do 10 kwietnia 2010
- jako pełniący obowiązki – I zastępca Piotr Wiesiołek od 10 kwietnia 2010 do 11 czerwca 2010
- Marek Belka od 11 czerwca 2010[7]
Rada Polityki Pieniężnej
-
Zadaniem Rady Polityki Pieniężnej (RPP) jest coroczne ustalanie założeń oraz realizacja polityki pieniężnej państwa. Rada ustala wysokość podstawowych stóp procentowych, wyznacza zasady operacji otwartego rynku oraz ustala zasady oraz tryb naliczania oraz utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Zatwierdza plan finansowy banku centralnego oraz sprawozdanie z działalności NBP.
Zarząd NBP
Zarząd kieruje działalnością NBP. W jego skład wchodzi prezes oraz 6-8 członków, w tym 2 wiceprezesów. Członków powołuje oraz odwołuje prezydent na wniosek prezesa NBP. Do kompetencji zarządu należą:
- okresowa ocena obiegu pieniężnego oraz rozliczeń pieniężnych oraz obrotu dewizowego
- nadzorowanie operacji otwartego rynku
- ocena funkcjonowania systemu bankowego
- przygotowanie oraz rozpatrywanie projektów uchwał oraz innych materiałów kierowanych do Rady.
Obecny skład Zarządu NBP
Nadzór bankowy
Od 1 stycznia 2008 funkcje nadzorcze nad polskim sektorem bankowym sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego.
Komitet Inwestycyjny Rezerw Dewizowych
Szczególną rolę przypisano wewnętrznemu organowi banku - Komitetowi Inwestycyjnemu Rezerw Dewizowych.
Działalność
Funkcje podstawowe
Narodowy Bank Polski, jak przeważajaca ilość banków centralnych w gospodarkach rynkowych, pełni trzy podstawowe funkcje.
Bank emisyjny. NBP ma wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Narodowy Bank Polski wyznacza wielkość ich emisji oraz moment wprowadzenia do obiegu, za którego płynność odpowiada. Ponadto, organizuje obieg pieniężny oraz reguluje ilość pieniądza w obiegu.
Bank banków. NBP pełni w stosunku do banków funkcje regulacyjne, które posiadają na celu zapewnienie bezpieczeństwa depozytów zgromadzonych w bankach oraz stabilności sektora bankowego. Organizuje system rozliczeń pieniężnych, prowadzi bieżące rozrachunki międzybankowe oraz aktywnie uczestniczy w międzybankowym rynku pieniężnym. Narodowy Bank Polski jest odpowiedzialny za stabilność oraz bezpieczeństwo całego systemu bankowego. Pełniąc funkcję banku banków, sprawuje kontrolę nad działalnością banków, a w szczególności nad przestrzeganiem przepisów prawa bankowego. Ponadto NBP nadzoruje systemy płatności w Polsce.
Centralny bank państwa. NBP prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, prowadzi rachunki bankowe rządu oraz centralnych instytucji państwowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych oraz realizuje ich zlecenia płatnicze.
Pozostała działalność
- Działalność statystyczna. W ramach działalności statystycznej zbierane, przetwarzane oraz publikowane są m.in. dane dotyczące: bilansu płatniczego oraz międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, statystyka pieniężna oraz bankowa, oczekiwania inflacyjne osób prywatnych, inflacja bazowa.
- Analizy oraz badania ekonomiczne. NBP prowadzi oraz wspiera działalność analityczną oraz badawczą w zakresie szeroko rozumianej ekonomii oraz finansów. Wyniki tej działalności publikowane są m.in. w następujących opracowaniach:
- Raport o inflacji – kwartalna ocena sytuacji gospodarczej przez Radę Polityki Pieniężnej,
- Informacja o kondycji sektora przedsiębiorstw ze szczególnym uwzględnieniem stanu koniunktury – raport kwartalny opracowywany na podstawie wyników badań ankietowych przedsiębiorstw,
- Sytuacja na rynku kredytowym – wyniki kwartalnej ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych,
- Raport o stabilności systemu finansowego – publikacja roczna,
- Bank oraz Kredyt – recenzowane pismo naukowe o ekonomii oraz finansach, ukazujące się 11 razy w roku,
- Materiały oraz Studia – nieperiodyczne zeszyty prezentujące badania oraz opracowania naukowe (tzw. working papers)
- Edukacja ekonomiczna. W ramach Programu Edukacji Ekonomicznej podejmowane są działania służące upowszechnieniu tematyki ekonomicznej, zrozumieniu zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej, promocji przedsiębiorczości. Celem działań jest przybliżenie społeczeństwu nie tylko zasad funkcjonowania oraz roli NBP, ale także popularyzacja wiedzy o szeroko rozumianej ekonomii oraz finansach. Dotarcie do powszechnego odbiorcy następuje poprzez media, szkolenia, publikacje, konkursy, stypendia oraz Portal Edukacji Ekonomicznej NBPortal. Prowadzi też portal Obserwatorfinansowy.pl.
- Podpis elektroniczny. Bank prowadzi Narodowe Centrum Certyfikacji, pełniące funkcję głównego urzędu certyfikacji w ramach infrastruktury bezpiecznego podpisu elektronicznego w Polsce.
Niezależność NBP
Narodowy Bank Polski, jako bank centralny powinien być niezależny od wpływów politycznych. Stanowisko to podziela także Trybunał Konstytucyjny stwierdzając w wyroku z 28 czerwca 2000 r. wydanym w pełnym składzie (sygn. akt K 25/99, OTK ZU 2000, nr 5, poz. 141):
- specyficzna pozycja ustrojowa NBP jako centralnego banku państwa opiera się z jednej strony na niezależności wobec organów państwowych, z drugiej zaś na "apolityczności" tego banku.
Sprawdź też
Sprawdź hasło
NBP w Wikisłowniku
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Prezesi Narodowego Banku Polskiego |
|
|
|
 |
|
