Nauki prawne to zbiór nauk społecznych oraz humanistycznych zajmujących się prawem. Jako synonimy "nauk prawnych" używa się także terminów prawoznawstwo czy jurysprudencja, są to jednak terminy wieloznaczne. Prawoznawstwo oznaczać może także teorię prawa, natomiast jurysprudencja uznawana jest za jedną z ogólnych nauk prawnych, specyficzną szczególnie dla krajów common law.

Prawoznawstwo nie jest nauką spójną oraz jednolitą, co jest konsekwencją różnorodnych perspektyw w badaniu prawa, a także wielorakich celów stawianych przed badaczami (praktycznych albo teoretycznych).

Dyscypliny nauk prawnych

Najczęściej wyróżnia się trzy działy nauk prawnych^[1]:

• Dogmatyka prawa (szczegółowe nauki prawne) - zajmuje się opisem, systematyzacją oraz wykładnią prawa obowiązującego. Jest to najstarsza oraz najliczniejsza z nauk prawnych. Wykłady z nauk dogmatycznoprawnych stanowią podstawę studiów prawniczych. W ramach dogmatyki prawa wyróżnia się dyscypliny odpowiadające różnym gałęziom prawa:
  • konstytucjonalistyka,
  • procesualistyka,
  • karnistyka (penalistyka),
  • cywilistyka,
  • administratywistyka,
  • internacjonalistyka,
  • inne nauki dogmatycznoprawne (np. nauka prawa handlowego czy prawa europejskiego), nieuznawane jednak przez wszystkich autorów.
• Ogólne nauki o prawie - zaliczane są tu dyscypliny zajmujące się ogólnymi zagadnieniami związanymi z prawem, a także metodologią badań prawa. Ich wyszczególnianie oraz podział jest jednak przedmiotem sporów oraz różni się w zależności od kraju^[2].
  • filozofia prawa - najstarsza z ogólnych nauk o prawie, zajmująca się filozoficzną refleksją nad prawem, jego istotą oraz celem,
  • teoria prawa - zajmuje się ogólnymi oraz wspólnymi zagadnieniami nauk dogmatycznoprawnych (problemy stosowania, wykładni, obowiązywania prawa, czy budowy systemu prawnego),
  • jurysprudencja - rozwijana w krajach anglosaskich, podobna do kontynentalnej teorii prawa.
• Nauki historycznoprawne:
  • historia prawa - bada historię ustrojów politycznych oraz systemów prawnych,
  • historia doktryn politycznych oraz prawnych - bada rozwój idei politycznych oraz prawnych oraz ich wpływ na kształtowanie się instytucji prawnych.

Komparatystyka prawnicza (studia prawnoporównawcze), zajmująca się porównawczą analizą systemów prawa oraz ustrojów państwowych, jest klasyfikowana osobno, jako że zawiera elementy każdego z tych trzech działów.

Wiele innych nauk zalicza się do tzw. nauk pomocniczych prawoznawstwa. Opierają się one na dorobku oraz metodologii innych nauk, odnoszonych następnie do badania prawa. Wiele z tych nauk ma kluczowe znaczenie dla praktyki prawniczej (np. kryminalistyka, kryminologia, medycyna sądowa, informatyka prawnicza). Odmienne posiadają duże znaczenie dydaktyczne, będąc istotnym elementem edukacji prawniczej (np. logika prawnicza). Pewne nauki pomocnicze posiadają jednak własne cele badawcze, niezależne od celów innych nauk prawnych (np. socjologia prawa czy antropologia prawa).

Nauki penalne

Nauki prawne oraz nauki pomocnicze prawoznawstwa zajmujące się różnymi aspektami przestępczości oraz kary, określane są jako nauki penalne. Do nauk penalnych zalicza się:

• prawo karne,
• prawo karne procesowe
• prawo karne wykonawcze
• kryminologię,
• kryminalistykę,
• wiktymologię,
• medycynę sądową,
• psychiatrię sądową,
• psychologię sądową

Nauki prawne a tytuły naukowe w Polsce

W odmienny sposób nauki prawne podzielono na mocy rozporządzenia Ministra Nauki oraz Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 roku w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki oraz sztuki oraz dyscyplin naukowych oraz artystycznych (Dz. U. 2011 Nr 179, poz. 1065), które zastąpiło uchwałę Centralnej Komisji do Spraw Stopni oraz Tytułów z dnia 24 października 2005 roku w sprawie określenia dziedzin nauki oraz dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych oraz artystycznych^[3].

Zgodnie z rozporządzeniem za dyscypliny nauk prawnych uznaje się:

• nauki o administracji,
• prawo,
• prawo kanoniczne.

W ramach każdej z tych dyscyplin możliwe jest otrzymanie stopnia doktora nauk prawnych.

Przypisy