Nowy Sącz
Ratusz
Herb Nowego Sącza Flaga Nowego Sącza
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Założono	8 listopada 1292
Prawa miejskie	1292
Prezydent miasta	Ryszard Nowak
Powierzchnia	57,58 km²
Wysokość	272-387 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość	84 594 1 468,5 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 18
Kod pocztowy	33-300 do 33-308, 33-310, 33-320
Tablice rejestracyjne	KN
Położenie na mapie Polski Nowy Sącz
49°37′30″N 20°41′27″E / 49.625, 20.69083Na mapach: 49°37′30″N 20°41′27″E / 49.625, 20.69083
TERC (TERYT)	1262011
SIMC	0959435
Hasło promocyjne: Nowy Sącz. Dobrze wróży
Urząd miejski Rynek 1 33-300 Nowy Sącz
Wiadomości w Wikinews
Hasło Nowy Sącz w Wikisłowniku
Strona internetowa

Nowy Sącz – miasto na prawach powiatu w województwie małopolskim, siedziba ziemskiego powiatu nowosądeckiego. Trzecie co do liczby mieszkańców oraz trzecie co do powierzchni miasto w województwie małopolskim. Węzeł komunikacyjny, podstawowy ośrodek turystyczny Sądecczyzny. Jedno z najstarszych miast w Małopolsce – lokowane 8 listopada 1292 r.

Wedle danych z 30 czerwca 2010 roku miasto miało 84 594 mieszkańców^[1].

Geografia

Położenie geograficzne

Nowy Sącz położony jest w płaskim dnie Kotliny Sądeckiej, w widłach rzek Dunajca oraz Kamienicy Nawojowskiej na zróżnicowanej wysokości od 272 n.p.m.(Wielopole) do ok. 475 n.p.m. (wzgórze Majdan). Najstarsza cząstka miasta leży na płaskim wyniesieniu pomiędzy korytami obu rzek, które ma naturalne walory obronne, co zadecydowało o lokowaniu miasta przez króla Wacława II właśnie w tym miejscu. W dawnych czasach wzgórze miejskie było poprzecinane parowami (obecnie zasypanymi) pełniącymi role dodatkowych fos. Położenie w Kotlinie Sądeckiej powoduje pewną izolację Nowego Sącza od innych ośrodków osadniczych, jednak przebiegający tędy szlak komunikacyjny na południe Europy, spowodował, że miasto znalazło w średniowieczu dogodne warunki do rozwoju oraz wymiany handlowej – z reguły z Węgrami.

Nowy Sącz położony jest u podnóża masywów górskich: na południu istnieje Beskid Sądecki, na zachodzie Beskid Wyspowy, na wschodzie wcina się wąskim klinem Beskid Niski, a od północy przylega Pogórze Rożnowskie. W niewielkiej odległości istnieje także Jezioro Rożnowskie, co podnosi walory turystyczne miasta.

Przed reformą administracyjną w 1998 r. stolica województwa nowosądeckiego. W latach 1973-1977 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Nowy Sącz.

W liczbach

• Powierzchnia miasta: 57,58 km²
• Najwyższy punkt: wzgórze Majdan – ok. 475 m n.p.m.
• Najniższy punkt: Wielopole – 272 m n.p.m.
• Obwód miasta: 42,3 km
• Długość wszystkich ulic: 230 km
• Długość rzek: 18 km

Klimat

Osiedla

Zgodnie z obowiązującym Statutem Nowego Sącza^[3] miasto dzieli się na 25 osiedli:

Toponimia

Początkowo, osada w miejscu dzisiejszego Nowego Sącza nosiła nazwę Kamienica. Nazwa miasta aktem lokacyjnym nadanym przez Wacława II, była przeniesiona z sąsiadującego Sandecz – Sącza (dzisiaj Starego Sącza). Aby odróżnić od poprzedniego miasta, dodano przymiotnik "Nowy", a miasto zaczęło nosić nazwę "Nova Sandecz".

Historia^[4]

Miasteczko galicyjskie

Nowy Sącz stał się lokowany 8 listopada 1292 przez króla Wacława II. Miasto zawdzięczało szybki rozwój licznym przywilejom oraz położeniu na szlaku handlowym na Węgry. W XIV w., za panowania Kazimierza Wielkiego, wybudowany stał się zamek oraz mury obronne. W zamku sądeckim odbywały się rozliczne spotkania polskich władców z władcami innych narodów. W 1409 król Władysław Jagiełło oraz książę litewski Witold układali tutaj plany wojny z zakonem krzyżackim. W średniowieczu miasto kilkakrotnie nawiedzały powodzie, pożary oraz epidemie, co częściowo zahamowało jego rozwój.

W XVI oraz XVII w. w okolicach Nowego Sącza rozwijali działalność arianie (m.in. Jonasz oraz Wespazjan Schlichtyngowie). W mieście w latach 1556-1616 funkcjonowała tu szkoła oraz zbór ariański ukierunkowane na dyteizm.

13 grudnia 1655 mieszczanie sądeccy pod dowództwem braci Wąsowiczów, przy wsparciu oddziałami Gabriela Wojniłłowicza, uwolnili miasto (jako jedno z pierwszych w Rzeczypospolitej) od najeźdźców szwedzkich. Tym samym zaczął się zryw narodu polskiego przeciwko najeźdźcy z północy. Odwrót Szwedów spod Jasnej Góry zaczął się 13 dni po tym fakcie. 3 stycznia 1656 Król Jan Kazimierz przebywający w Krośnie, datował list z podziękowaniem dla ludności Nowego Sącza za obronę Polski. W 1683 miasto odwiedził powracający do kraju po zwycięskiej bitwie pod Wiedniem Jan III Sobieski.

W 1770, a więc jeszcze przed I rozbiorem Polski, Austria zaanektowała powiaty spiski, nowotarski oraz sądecki, w wyniku czego Nowy Sącz znalazł się w granicach Austrii w Galicji – urzędowa niemiecka nazwa miasta brzmiała Neu Sandez. W 1876 założono C.K. Warsztaty Kolejowe, a rok później oddano do użytku sądecki odcinek kolei tarnowsko-leluchowskiej. 3 lipca 1893 w Nowym Sączu powstał Związek Stronnictwa Chłopskiego (ZSCh) – pierwsza w Europie polityczna organizacja chłopska. Utworzona była przez Jana oraz Stanisława Potoczków.

W 1889 Nowy Sącz stał się gminą miejską. W 1912 jako w jednym z pierwszych miast w Polsce wybudowano w rekordowym tempie własną elektrownię. 11 marca po raz pierwszy zapaliły się lampy elektryczne.

Podczas I wojny światowej, w latach 1914-1915, miasto przejściowo okupowali Rosjanie, następnie ponownie zajęte było przez wojska państw centralnych. Wyzwolony w 1918 powrócił do odrodzonej Rzeczypospolitej. 31 października 1918 w Nowym Sączu (3 dni po powołaniu Polskiej Komisji Likwidacyjnej), po raz pierwszy w niepodległej Polsce, orkiestra oficjalnie odegrała Mazurka Dąbrowskiego, który później stał się hymnem państwowym.

21 grudnia 1918 stał się wcielony do nowo powstałej Rusińskiej Ludowej Republiki Łemków. 12 marca 1920, kiedy to republika ta była zlikwidowana przez wojska polskie stał się częścią II Rzeczypospolitej.

21 czerwca 1934 na "Starym Cmentarzu" stał się pochowany minister spraw wewnętrznych gen. Bronisław Pieracki. W tym dniu Polskie Radio przeprowadziło pierwszą w historii bezpośrednią transmisję wydarzenia spoza Warszawy.

6 września 1939 Nowy Sącz stał się zajęty przez wojska niemieckie. W latach okupacji niemieckiej przez Nowy Sącz prowadziły szlaki przerzutu żołnierzy na Węgry do organizowanej we Francji a potem Anglii armii polskiej. 20 stycznia 1945, po trzydniowych walkach, do miasta wkroczyły jednostki 38 Armii gen. płk. Kiryła Moskalenki. Za bohaterską postawę w czasie wojny w 1946 miasto odznaczone było Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy.

W 1951 Nowy Sącz stał się uznany za miasto na prawach powiatu. W latach 1958-1975 miał miejsce tzw. „eksperyment sądecki”. W latach 1975-1998 był stolicą województwa nowosądeckiego. W wyniku reformy administracyjnej od 1 stycznia 1999 Nowy Sącz jest powiatem grodzkim, będąc równocześnie siedzibą powiatu nowosądeckiego ziemskiego.

Demografia

 Osobny artykuł: Ludność Nowego Sącza.

Wykres liczby ludności Nowego Sącza na przestrzeni ostatnich 6 stuleci^[5][6].

Największą populację Nowy Sącz odnotował w 2005 r. – wg danych GUS 84 729 mieszkańców^[7].

Zabytki

Nowosądecki ratusz

Ruiny Zamku Królewskiego w Nowym Sączu

Bazylika kolegiacka św. Małgorzaty

Kościół pw. św. Kazimierza

• Ratusz – budynek stanowiący serce miasta, siedziba władz Nowego Sącza. Obecny kształt ratusz uzyskał podczas odbudowy po pożarze w końcu XIX wieku. Stoi pośrodku rynku – centralnego placu miasta, który ma powierzchnię 19 200 m²
• Bazylika kolegiacka
• Układ urbanistyczny Starego Miasta
• Mury obronne miasta Nowego Sącza
• Zamek Królewski w Nowym Sączu (XIV, XVII w.) – ruiny, z zachowanym fragmentem fortyfikacji miejskich
• Dom Gotycki – siedziba Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu
• Renesansowa kamienica Lubomirskich – dzisiaj Biblioteka Publiczna
• Kościół pw. św. Rocha – parafia istniała za czasów księdza Jana Długosza, przed 1513 r.
• Kościół pw. św. Heleny – nieznany rok budowy, wymieniany w archiwach Kapituły Katedry Wawelsklej już w 1596 r.
• Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
• Kościół pw. św. Ducha oraz Klasztor OO Jezuitów – z fundacji Władysława Jagiełły wzniesiony w 1410
• Zespół Poklasztorny OO Franciszkanów – powstał w 1297 r. z upoważnienia Wacława II
• Kościół pw. św. Kazimierza
• Klasztor oraz Kościół Popijarski – budowa z inicjatywy starosądeckich klarysek przed 1610 r.
• "Biały Klasztor" – Klasztor Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
• Synagoga – wybudowana w 1746 roku
• Chasydzka bożnica Bajs Nusn z przełomu XIX oraz XX wieku
• Sądecki Park Etnograficzny – jest skansenem regionalnym, który prezentuje kulturę ludową Sądecczyzny
• Secesyjny Dworzec PKP
• Stara Kolonia – jedno z najstarszych osiedli robotniczych w kraju
• Dom Robotniczy – neogotycki ośrodek kulturalny z 1907 r.
• Willa Marya
• XIX-wieczny budynek Szkoły Podstawowej im. Władysława Jagiełły
• XIX-wieczny budynek Gimnazjum im. Adama Mickiewicza (dawniej Szkoła Podstawowa)
• Budynek Szkoły Podstawowej im. Obrońców Pokoju
• Dawny gmach Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół"
• Cmentarz Komunalny – na którym leżą m.in.: symboliczny pomnik powstańców (1831), Grób Nieznanego Żołnierza z 1920, Groby powstańców z 1863 r., monumentalny pomnik – obelisk z kwaterami grobów żołnierzy (polskich, austriackich oraz niemieckich z czasów I wojny światowej), pomnik legionistów z I wojny światowej, nagrobny pomnik gen. Józefa Kustronia, symboliczny grób "Oświęcimiaków" (kwatery ofiar terroru hitlerowskiego), pomnik oraz groby żołnierzy radzieckich z lat II wojny światowej, pomnik Bronisława Pierackiego (ministra oraz polityka II Rzeczypospolitej), symboliczny grób "Sybiraków" Ziemi Sądeckiej
• Nowy cmentarz żydowski – kirkut, w latach 1940-1945 był miejscem egzekucji, także masowych dokonywanych przez hitlerowców na ludności żydowskiej miasta oraz okolicy, także na Polakach
• Stary Cmentarz ("Cmentarz Zasłużonych") – W cokole pomnika złożone są urny z prochami z miejsc straceń, obozów koncentracyjnych, z pól bitewnych. Przed pomnikiem Sądeckiej Piety istnieje płyta Nieznanego Żołnierza II wojny światowej. Cmentarz symbolizuje: kaźń w więzieniu w Nowym Sączu, rozstrzelanych przy moście kolejowym nad Dunajcem, przy moście na Kamienicy, na Cmentarzu Żydowskim, rozstrzelanych dwóch partyzantów w Dąbrówce, rozstrzelanych w Biegonicach, w Rdziostowie, Młodowie, Starym Sączu, Wysokim, Chomranicach, Łomnicy
• Kapliczka "Szwedzka" pw. św. Marka z 1771 r.
• Kapliczka pw. św. Jana Nepomucena z przełomu XIX oraz XX wieku (przyczółek mostu nad Kamienicą)
• Kapliczka pw. św. Anny z XVII wieku (przy ul. Lwowskiej)
• Pomniki martyrologii

Gospodarka

Lista przedsiębiorstw w mieście zatrudniających ponad 500 osób:

• w branży budownictwa: Fakro
• w branży kolejowej: Newag
• w branży spożywczej: Konspol
• w branży górniczej: Nowosądecka Fabryka Urządzeń Górniczych "Nowomag" S.A. – członek Grupy Famur
• w branży przemysłowej: Wiśniowski (z siedzibą w Wielogłowach)
• w branży produktów węglowych oraz technicznych : SGL CARBON SA

Dla zgromadzenia nowych inwestycji, stworzenia nowych miejsc pracy, 19 września 2007 roku powstała w mieście "Podstrefa Nowy Sącz Krakowskiego Parku Technologicznego"^{potrzebne źródło}.

Miasto jest gospodarzem Targów Budownictwa oraz Targów Stolarki Budowlanej. W roku 2011 odbędzie się już 15 edycji Sądeckich Targów "Dom oraz Otoczenie", które skupiają branże: budownictwo, instalacje oraz wyposażenie wnętrz. Dodatkowo od kilku już lat z powodzeniem imprezie towarzyszy Wystawa Motoryzacyjna.

Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University oraz miasto Nowy Sącz są corocznym organizatorem Światowego Forum Ekonomicznego dla Młodzieży (równoległego do Forum Ekonomicznego w Krynicy-Zdroju).

Centra Handlowe oraz Galerie w Nowym Sączu

• Centrum Handlowe EUROPA Plaza II
• Centrum Handlowe Gołąbkowice
• Centrum Handlowe Arkadia
• Centrum Handlowe Węgierska
• Galeria Szubryt
• Galeria Sandecja
• Galeria Trzy Korony (planowe otwarcie w 2013 roku)

Edukacja oraz nauka

Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University

Na terenie Nowego Sącza działa: 19 szkół podstawowych, 15 gimnazjów, 13 techników (wraz ze szkołami artystycznymi), 18 liceów, 10 zasadniczych szkół zawodowych, 13 liceów dla dorosłych, 7 techników dla dorosłych oraz 28 szkół pomaturalnych. Swoją siedzibę posiadają tu także uczelnie wyższe:

• Wyższa Szkoła Biznesu - National-Louis University,
• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu,
• Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości w Nowym Sączu

oraz ośrodki zamiejscowe uczelni:

• Politechniki Krakowskiej^{potrzebne źródło},
• Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie,
• Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie,
• Wydział Nauk Społecznych Wschód-Zachód Szkoły Wyższej w Łodzi.

W 2007 r. Wyższa Szkoła Biznesu - National-Louis University była pierwszym (i jest aktualnie jedynym) partnerem firmy Google w Europie Środkowej. Szeroka współpraca ze światowym potentatem w wyszukiwaniu będzie opierać się m.in. na rozwijaniu nowoczesnych systemów komunikacji w WSB-NLU. Uczelniami współpracującymi z Google w Europie Zachodniej są m.in. uniwersytety Oksfordzki oraz Cambridge.

Na terenie miasta istnieje jedna z dwóch w Polsce szkół należących do jezuitów. Nazywa się: Jezuickie Centrum Edukacji oraz znajduje sie w niej gimnazjum akademickie oraz liceum akademickie.

Kultura

Małopolskie Centrum Kultury "Sokół"

Pomnik Jana Pawła II w Nowym Sączu. Umiejscowiony jest na rynku, obok ratusza

Zegar kwiatowy w Nowym Sączu. Znajduje się u podnóża ruin zamku. Tarcza zegara ma 5 metrów średnicy. Sam mechanizm zegarowy kosztował ok. 10 tys. zł

Nowy Sącz jest ośrodkiem kulturalnym ziemi sądeckiej oraz w Małopolsce.

 Osobny artykuł: imprezy cykliczne w Nowym Sączu.

Instytucje kulturalne

 Osobny artykuł: instytucje kultury w Nowym Sączu.

W Nowym Sączu istnieje szereg instytucji oraz placówek, mających istotny wpływ dla życia kulturalnego regionu.

Muzea oraz galerie sztuki:

• Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu:
  • Dom Gotycki
  • Galeria Dawna Synagoga
  • Galeria Marii Ritter
  • Sądecki Park Etnograficzny
• Nowosądecka Mała Galeria
• Galeria "Sokół"
• Galeria Sztuki Współczesnej BWA SOKÓŁ
• Galeria Sądeckiej Biblioteki Publicznej "Piwnica"
• Galeria Klubu Twórczego TPSP
• Galeria Miejskiego Ośrodka Kultury

Biblioteki:

• Biblioteka Publiczna im. J. Szujskiego
• Biblioteka WSB-NLU
• Biblioteka PWSZ Nowy Sącz
• Biblioteka Pedagogiczna
• Biblioteka Lekarska
• Biblioteka Specjalistyczna przy Muzeum Okręgowym

Kina:

• Kino Sokół
• Kino 5D Extreme
• Kino Helios (otwarcie I kwartał 2013)

Wybrane zespoły teatralne oraz kabarety:

• Teatr Robotniczy im. Bolesława Barbackiego
• Teatr NSA
• Teatr Dziecięcy "Cudoki Szuroki"
• Kabaret "Ergo" na czele z Leszkiem Bolanowskim
• Teatr dziecięcy oraz młodzieżowy "Iskiereczka" przy Gimnazjum im. Adama Mickiewicza

Wybrane kluby literackie oraz stowarzyszenia:

• Klub Literacki "Sądecczyzna" przy Katolickim Stowarzyszeniu "Civitas Christiana"
• Stowarzyszenie Animatorów Kultury
• Stowarzyszenie Przyjaciół Sztuk Pięknych
• Stowarzyszenie Pastelistów Polskich

W Nowym Sączu działa także wiele zespołów muzycznych, orkiestr, chórów, zespołów folklorystycznych, zespołów tanecznych.

Sądecki Park Etnograficzny

Sądecki Park Etnograficzny jest jednym z oddziałów Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Jest to skansen regionalny o powierzchni ok. 20 hektarów, posiadający 68 obiektów tradycyjnego budownictwa wiejskiego oraz mieszczańskiego (prezentujących kulturę ludową historycznej Sądecczyzny) oraz amfiteatr leśny. Na terenie parku leżą m.in.: zagrody chłopskie, dwór szlachecki, folwark dworski, kościół rzymskokatolicki, cerkiew greckokatolicka, zbór protestancki oraz wiele innych.

 Osobny artykuł: Sądecki Park Etnograficzny.

Media

Prasa:

• Dziennik Polski oddział w Nowym Sączu
• Gazeta Krakowska oddział w Nowym Sączu Gazeta Nowosądecka
• Sądeczanin – miesięcznik niezależny wydawany przez Fundację Sądecką
• Miasto – tygodnik nowosądecki
• Dobry Tygodnik Sądecki – tygodnik regionalny
• Nasz Beskid – niezależny miesięcznik regionalny
• Promyczek Dobra – miesięcznik katolicki

Radio:

• RMF MAXXX Nowy Sącz
• RNS FM – Radio Nowy Sącz^[8]
• Radio eN^[9]
• Radio Echo Złote Przeboje
• Polskie Radio Kraków – studio Nowy Sącz
• RDN Małopolska Nowy Sącz
• Radio Eska Małopolska
• Twoje Radio Nowy Sącz

Telewizja:

• Regionalna Telewizja Kablowa
• Telewizja Kablowa INSAT
• TVP Kraków redakcja w Nowym Sączu
• Sądecka Telewizja Internetowa^[10]

Sport

Stadion MKS Sandecja w Nowy Sączu

Większe kluby sportowe

• MKS Sandecja – piłka nożna, siatkówka, szachy, brydż
• MKS Beskid – piłka ręczna
• KS Dunajec/Start – piłka nożna, siatkówka, kajakarstwo górskie, tenis stołowy
• LKS Zawada – piłka nożna
• LKS Biegoniczanka – piłka nożna
• KS Helena – piłka nożna
• KS Jedność Nowy Sącz – piłka nożna, narciarstwo biegowe
• KS Galicja Nowy Sącz – piłka nożna
• RC Biało-Czarni – rugby
• Nowosądecki Klub Sportowy Karate Kyokushin
• KS Chruślice – piłka nożna, kolarstwo górskie
• KS Halny Nowy Sącz – kick-boxing, boks tajski, K-1, sporty walki^[11]
• KS Zabełcze Nowy Sącz - piłka nożna

Obiekty sportowe

• Stadion Ojca Władysława Augustynka – piłka nożna
• Hala Widowiskowo Sportowa – przystosowana do uprawiania dyscyplin sportowych: piłka ręczna, futsal, koszykówka, siatkówka, badminton, tenis ziemny oraz stołowy, unihokej
• Basen MOSiR
• Basen przy Instytucie Sportowym PWSZ
• Basen sezonowy (odkryty)
• Boiska piłkarskie: Dunajec, Start, Helena, Jedność (Piątkowa), Biegoniczanka (Biegonice), Zabełcze, Zawada
• Stadion im. Romana Stramki (pot. międzyszkolny) – bieżnia okólna 330 m, urządzenia lekkoatletyczne, boiska do koszykówki, piłki ręcznej oraz nożnej
• Sala gimnastyczna – Sądeckie Towarzystwo Siatkarskie "Sandecja"
• Biegoniczanka – kort-boisko do siatkówki
• Strzelnica – Rejonowy Ośrodek Szkolenia LOK
• Tory modelarskie – tor asfaltowy do modelarstwa samochodowego z podium
• Lodowisko – otwierane zimą przy hali basenu
• Skatepark – niezadaszony, drewniane przeszkody
• Boisko przy Jezuckim Cenrtrum Edukacji

Wspólnoty religijne

 Osobny artykuł: Struktury wyznaniowe w Nowym Sączu.

Na terenie Nowego Sącza działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

• Kościół rzymskokatolicki, diecezja tarnowska, 10 parafii w 4 dekanatach: dekanat Nowy Sącz Centrum, dekanat Nowy Sącz Wschód, dekanat Nowy Sącz Zachód, dekanat Stary Sącz.
• Kościół rzymskokatolicki, Ordynariat Polowy Wojska Polskiego, 1 parafia w dekanacie Straży Granicznej:
  • Parafia wojskowa Miłosierdzia Bożego w Nowym Sączu

• Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (greckokatolicki), Metropolia przemysko-warszawska, Archieparchia przemysko-warszawska, Dekanat krakowsko-krynicki:
  • Parafia św. Dymitra w Nowym Sączu

• Kościoły protestanckie
  • Kościół ewangelicko-augsburski, 1 parafia
  • Kościół Zielonoświątkowy w RP, 1 zbór
  • Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, 1 zbór
  • Kościół Wolnych Chrześcijan, 1 placówka
• Świadkowie Jehowy:
  • Nowy Sącz – Centrum (ok. 65 członków)
  • Nowy Sącz – Wschód (ok. 75 członków)
  • Nowy Sącz – Południe (ok. 60 członków)

Korzystają one wspólnie z jednej Sali Królestwa (ul. Węgierska 213).

Historyczne obiekty sakralne:

• Synagogi:
  • Stara Synagoga w Nowym Sączu
  • Najstarsza Synagoga w Nowym Sączu
  • Synagoga Bajs Nusn w Nowym Sączu
  • Synagoga w Nowym Sączu
• Kościoły:
  • Kościół MB Niepokalanej
  • Bazylika św. Małgorzaty
  • Kościół św. Ducha (Jezuitów)
  • Kościół pw. Św. Rocha
  • Kościół św. Kazimierza
  • Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa (Kolejowy)
  • Cerkiew św. Dymitra w Nowym Sączu

Transport

  Sprawdź też: PKS Nowy Sącz.

MAN NL222 #113

Dworzec Podstawowy w Nowym Sączu. Został wzniesiony w latach 1908-1909 w stylu secesyjnym.

Lotnisko Nowy Sącz-Łososina Dolna

Tranzyt

Przez Nowy Sącz przechodzą drogi krajowe nr:

Komunikacja miejska

 Osobny artykuł: MPK Nowy Sącz.

Komunikację miejską stanowią autobusy Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego (MPK Nowy Sącz).

Początki organizowania komunikacji na terenie miasta sięgają Uchwały Miejskiej Rady Narodowej z 17.07.1947 roku, w której Miejski Zakład Komunikacyjny przystąpił do MRN. W roku 1948 ukazał się pierwszy autobus, obsługujący linię Rynek – Dworzec PKP. Po licznych reorganizacjach, ostatecznie w 1995 roku MZK przekształciło się w Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, którego wyłącznym właścicielem jest miasto Nowy Sącz.

Aktualnie MPK obsługuje linie o numerach: od 1 do 44, będące zarówno trasami na terenie miasta, jak także pobliskich miejscowości.

Kolej

Przez Nowy Sącz przechodzą 2 szlaki kolejowe:

• linia kolejowa 96 Tarnów–Leluchów (długość 145,5 km; uruchomiona 18 sierpnia 1878, 2-torowa na odcinku Stróże–Nowy Sącz, zelektryfikowana w latach 1984–1987)^[12]
• linia kolejowa 104 Chabówka–Nowy Sącz (długość 76,5 km; uruchomiona 16 grudnia 1884, 1-torowa, 10 km odcinek do stacji Marcinkowice zelektryfikowano w 1986, aktualnie czynny tylko 30 km odcinek Nowy Sącz–Marcinkowice–Limanowa zaledwie dla ruchu towarowego)

W mieście leżą 3 czynne stacje oraz przystanki kolejowe dla ruchu pasażerskiego:

• Nowy Sącz
• Nowy Sącz Jamnica
• Nowy Sącz Biegonice

Oraz dwie nieczynne dla ruchu pasażerskiego:

• Nowy Sącz Miasto
• Nowy Sącz Chełmiec

Bezpośrednie połączenia z Nowego Sącza: Kraków, Krynica, Stróże, Tarnów, Warszawa, Malbork, Gdańsk, Sopot, Gdynia.

Lotnictwo

 Osobny artykuł: Lotnisko Nowy Sącz-Łososina Dolna.

W miejscowości Łososina Dolna niedaleko miasta istnieje lotnisko sportowe Aeroklubu Podhalańskiego.

Administracja

Władze miasta

Prezydentem miasta jest Ryszard Nowak.

 Osobny artykuł: Prezydenci Nowego Sącza.

Służby mundurowe oraz instytucje publiczne

Szpital Specjalistyczny im. Jędrzeja Śniadeckiego

Nowy Sącz jest siedzibą sądu okręgowego oraz prokuratury okręgowej. W mieście istnieje także urząd celny.

W Nowym Sączu mieści się Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej, w której strukturach działają dwie jednostki ratowniczo-gaśnicze PSP. Działania pożarnicze wspomaga także OSP Biegonice.

Bezpieczeństwa publicznego oraz prawa strzeże Komenda Miejska Policji w Nowym Sączu. Działania te wspomaga straż miejska, a także znajdujący się tutaj Karpacki Oddział Straży Granicznej.

Na terenie miasta istnieje zakład karny.

Miasto ma 2 szpitale Szpital Specjalistyczny im. Jędrzeja Śniadeckiego oraz Wojewódzki Szpital Ginekologiczno-Położniczy.

Współpraca międzynarodowa

Miasta partnerskie^[13]:

Sprawdź też

• Stary cmentarz żydowski w Nowym Sączu

Przypisy

Linki zewnętrzne

Informacje w siostrzanych projektach

 Ilustracje oraz media  w Wikimedia Commons
 Definicje słownikowe  w Wikisłowniku
 Wiadomości  w Wikinews

• Oficjalna strona miasta
• Secesyjny Nowy Sącz – Strona pokazująca secesyjne zabytki Nowego Sącza.
• Znane zabudowania Nowego Sącza na okładkach starych pocztówek
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Województwo małopolskie Powiaty grodzkie Kraków • Nowy Sącz • Tarnów Powiaty ziemskie bocheński • brzeski • chrzanowski • dąbrowski • gorlicki • krakowski • limanowski • miechowski • myślenicki • nowosądecki • nowotarski • olkuski • oświęcimski • proszowicki • suski • tarnowski • tatrzański • wadowicki • wielicki

p • d • e Miasta województwa małopolskiego Miasta na prawach powiatu Kraków • Nowy Sącz • Tarnów Miasta powiatowe Bochnia • Brzesko • Chrzanów • Dąbrowa Tarnowska • Gorlice • Limanowa • Miechów • Myślenice • Nowy Targ • Olkusz • Oświęcim • Proszowice • Sucha Beskidzka • Wadowice • Wieliczka • Zakopane Miasta gminne Alwernia • Andrychów • Biecz • Bobowa • Brzeszcze • Bukowno • Chełmek • Ciężkowice • Czchów • Dobczyce • Grybów • Jordanów • Kalwaria Zebrzydowska • Kęty • Krynica-Zdrój • Krzeszowice • Libiąż • Maków Podhalański • Miechów • Mszana Dolna • Muszyna • Niepołomice • Nowe Brzesko • Nowy Wiśnicz • Piwniczna-Zdrój • Rabka-Zdrój • Ryglice • Skała • Skawina • Słomniki • Stary Sącz • Sułkowice • Szczawnica • Szczucin • Świątniki Górne • Trzebinia • Tuchów • Wojnicz • Wolbrom • Zakliczyn • Zator • Żabno