Odessa (ukr. Одеса, ros. Одесса) – miasto w południowej części Ukrainy, nad Morzem Czarnym, stolica obwodu odeskiego (Одеська область).
Historia
-
Osobny artykuł: Historia Odessy.
W starożytności na terenie Odessy istniały dwie osady greckie: "Isiaka" oraz "Istrian". Od 337 roku tereny te należały do Gotów, w 390 przejęli je Hunowie, a w 453 Kutrigurzy (potomkowie Hunów). W 520 znalazły się pod panowaniem Awarów, w 620 Bułgarów (Hordy Asparucha) do 830 roku, kiedy zdobyli je Madziarowie. Od XIV wieku na terenie Odessy istniała tatarska warownia Hadżibej (Chanat Krymski), a później (w 1529 znalazła się w otomańskim regionie Jedysan) turecka twierdza Yeni Dünya (tur. Nowy Świat), która była zajęta przez rosyjskie wojska w 1789 roku. Miasto było oficjalnie założone w 1794 przez Rosję na terytorium straconym przez Turcję w 1792. W XIX wieku miasto stało się podstawowym portem obsługującym eksport rosyjskiego zboża. Dzięki temu stało się jednym z najbogatszych oraz najszybciej rozwijających się miast carskiej Rosji.
W 1795 miasto miało 2250 mieszkańców, a w 1814 25 tys. Potem wzrost liczby ludności był jeszcze szybszy: w 1850 100 tys., w 1873 185 tys., w 1884 225 tys., w 1900 450 tys. Przed wybuchem I wojny światowej miasto stało się czwartym najważniejszym miastem imperium rosyjskiego, po Petersburgu, Moskwie oraz Warszawie. Po rewolucji w 1917 miasto straciło swoją wyjątkową rolę oraz wcale nie odzyskało poprzedniej świetności. Na początku 1918 miasto było stolicą Odeskiej Republiki Radzieckiej. W latach 1941-1944 Odessa wchodziła w skład Rumunii pod nazwą Antonescu (na cześć marszałka Iona Antonescu).
Klimat
Odessa charakteryzuje się klimatem umiarkowanym kontynentalnym oraz suchym, gorącym. Ilość słonecznych dni w roku przekracza 290.
Zima krótka oraz łagodna z średnią temperaturą około zera stopni Celsjusza. Śnieg oraz temperatury poniżej -10 stopni Celsjusza są rzadko.
Lato długie oraz gorące ze średnią temperaturą około 25 stopni Celsjusza. Wielokrotnie zdarzają się temperatury powyżej 35 stopni Celsjusza.
Transport oraz gospodarka
Odessa – największy port morski Ukrainy, transportujący ziarno, cukier, węgiel, cement, metale, drewno oraz produkcję przemysłu maszynowego. Baza morskiej floty. Duży węzeł kolejowy ze stacją Odessa. Podstawowe branże przemysłu – budowa okrętów, obróbka ropy naftowej, budowa maszyn, rolniczy oraz chemiczny przemysł. Duże uzdrowiskowe centrum, rozliczne plaże oraz sanatoria.
W Odessie istnieje także międzynarodowy port lotniczy.
Sport
Odessę w Ukraińskiej Wyszczej Lidze reprezentuje klub piłkarski Czornomorec Odessa.
Zabytki oraz atrakcje turystyczne
- Filharmonia Miejska (d. giełda)
- Stara Giełda w Odessie z lat 1829-1837
- Latarnia morska
- Odeskie katakumby
- Pałac Woroncowów z lat 1826-1834
- Schody Potiomkinowskie
- Teatr Opery oraz Baletu z lat 1884-1887 w stylu eklektycznym
- Pałac Beliny-Brzozowskiego w pobliżu Bulwaru Nadmorskiego. W XIX wieku Zenon Izydor Belina-Brzozowski wybudował w Odessie neogotycki pałac, który miał mu służyć za siedzibę w mieście, przez które eksportował zboże ze swoich majątków (z siedzibą w Sokołówce) na terenie dawnego województwa bracławskiego. Pałac miał dwa piętra oraz był wzorowany na angielskich zamkach, a zaprojektował go Feliks Gąsiorowski. Na elewacji zbudowano wieloboczne baszty oraz smukłe wieżyczki z krenlażem. W pałacu tym właściciel gościł zaprzyjaźnionego z nim Juliusza Słowackiego. Budynek ten był też miejscem, w którym spotykała się liczna miejscowa Polonia. Po Zenonie Izydorze pałac odziedziczył Jan Belina-Brzozowski. Do 1919 roku konsulem RP w Odessie był Zenon Karol Belina-Brzozowski[1].
- Dom Mickiewicza, ul. Deribasowska 16, miejsce pobytu Adama Mickiewicza podczas zesłania w 1825 roku
- Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Odessie (tzw. Kościół Polski) z 1854 r., proj. F. Morandi, ul. Ekaterinienskaja 33
- Pałac Olgi Potockiej w Odessie (ob. Muzeum Sztuki) w stylu klasycyzmu, proj. Franciszek Boffo,ul. Софиевская 5а
- Kościół św. Pawła w Odessie z 1897 r.
- Synagoga z XIX wieku
- Sobór Przemienienia Pańskiego w Odessie
- Urząd Miasta w Odessie z 1826 r.
- Hotel Petersburski z 1833 r. (ob. biura)
- Hotel Londyński z 1827 r. w stylu neorenesansowym
Znani Polacy związani z Odessą
- Juliusz Bardach – profesor prawa oraz ustroju
- Stanisław Chlebowski – malarz orientalista
- Zygmunt Chmielewski – aktor teatralny oraz filmowy, reżyser teatralny oraz pedagog
- Romuald Chojnacki – malarz
- Kazimierz Fabrycy – generał Wojska Polskiego
- Luba Fischer – przedwojenna aktorka filmowa
- Władysław Horodecki – architekt
- Ida Kamińska – aktorka teatralna oraz filmowa oraz reżyser
- Zygmunt Klukowski – lekarz, bibliofil, kolekcjoner ekslibrisów, historyk regionalista, autor pamiętników, żołnierz Związku Walki Zbrojnej (Armii Krajowej)
- Halina Krahelska – działaczka społeczna, publicystka oraz powieściopisarka
- Adam Mickiewicz – poeta
- Ludwik Kmicic-Skrzyński – generał Wojska Polskiego
- Juliusz Słowacki – poeta
- Tadeusz Tołwiński – architekt oraz urbanista, historyk oraz teoretyk urbanistyki
- Władysław Wincze – architekt wnętrz
- Mariusz Zaruski – generał, żeglarz, taternik
Bibliografia
- Karakina, Yelena/Samoilova, Tatyana/Ishchenko, Anna: Touring Odessa, Kyiv 2004, ISBN 966-8137-01-9.
Galeria
Przypisy
- ↑ Roman Aftanazy, Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczpospolitej, woj. kijowskie, Tom 11, str. 394
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
.svg&filetimestamp=20101031100937)
.svg&filetimestamp=20100618191747)
