Obrady Okrągłego Stołu

Rozmowy Okrągłego Stołu – rozmowy prowadzone od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 roku przez przedstawicieli władz PRL, opozycji solidarnościowej oraz Kościoła. Prowadzone były w kilku miejscach, a ich rozpoczęcie oraz zakończenie odbyło się w siedzibie Urzędu Rady Ministrów PRL w Pałacu Namiestnikowskim w Warszawie. W obradach wszystkich zespołów brały udział 452 osoby.

Jedno z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Polski w wyniku którego rozpoczęły się zmiany ustrojowe Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w tym częściowo wolne wybory do Sejmu, tzw. wybory czerwcowe.

Geneza Okrągłego Stołu

  Sprawdź też: Strajki w Polsce 1988 i Rozmowy w Magdalence.

W połowie sierpnia 1988 roku władze PRL rozpoczęły rozmowy z opozycją spowodowane licznymi, trwającymi od kwietnia w wielorakich regionach Polski protestami społecznymi. Dzięki nim 31 sierpnia w willi MSW na ul. Zawrat w Warszawie odbyło się spotkanie generała Czesława Kiszczaka oraz Lecha Wałęsy, na którym obecny był także biskup Jerzy Dąbrowski oraz sekretarz Komitetu Centralnego Stanisław Ciosek^[1]. Kolejne nastąpiło 15 września, oprócz Kiszczaka, Wałęsy oraz Cioska byli na nim także Andrzej Stelmachowski oraz ksiądz Alojzy Orszulik^[1].

16 września rozpoczęły się, znane jako rozmowy w Magdalence, rozmowy władz państwowych z przedstawicielami ruchu solidarnościowego oraz Kościoła podczas których podstawowym ogniskiem zapalnym była kwestia legalizacji Solidarności. Uzgodniono iż Okrągły Stół postanie w połowie października, a jego tematyką ma być: "model funkcjonowania państwa oraz życia publicznego, przyspieszenie rozwoju oraz modernizacja gospodarki narodowej, kształt polskiego ruchu związkowego"^[2]. Październikowy termin nie stał się jednak dotrzymany, albowiem Solidarność nie zgadzała się na warunki rządowe: żądała legalizacji oraz nieingerowania w składzie strony solidarnościowo-opozycyjnej przyszłego Okrągłego Stołu^[1].

27 sierpnia 1988 roku stanowisko premiera objął Mieczysław Rakowski, 14 października stał się natomiast powołany jego gabinet. W grudniu rozpoczęły się obrady X Plenum Komitetu Centralnego PZPR, podczas którego dyskutowano możliwość rozmów z Solidarnością oraz jej legalizacji. Spowodowały one duży konflikt w partii, w tym zmiany w Biurze Politycznym^[1]. Ostatecznie, dzięki naciskowi m.in. Jaruzelskiego oraz Kiszczaka, przyjęto "Stanowisko X Plenum KC PZPR w sprawie pluralizmu politycznego oraz związkowego"^[1]. Umożliwiło to rozpoczęcie przygotowań do obrad Okrągłego Stołu.

27 stycznia 1989 nastąpiło kolejne spotkanie Wałęsy oraz Kiszczaka, podczas którego ustalono procedurę oraz zakres obrad oraz ostateczny termin rozpoczęcia^[1].

Przebieg

Obrady toczone były w trzech głównych zespołach:

• ds. gospodarki oraz polityki społecznej,
• ds. reform politycznych,
• ds. pluralizmu związkowego.

Postanowienia

• utworzenie Senatu z liczbą 100 senatorów; wybory większościowe (po 2 senatorów z każdego województwa, a w woj. warszawskim oraz katowickim po 3);
• kwotowe wybory do Sejmu – 65% miejsc (299 mandatów) miało być zagwarantowane dla PZPR, ZSL oraz SD (60%) oraz dla prokomunistycznych organizacji katolików – PAX, UChS oraz PZKS (5%). Ważny jest fakt, iż liczbę 299 podzielono na 264 oraz 35, z czego pierwsze były obsadzane w wyniku wyborów w okręgach wielomandatowych, a drugie z tzw. listy krajowej, na której znajdowali się najbardziej znani przedstawiciele partyjni; o pozostałe 35% miejsc (161 mandatów) posiadali walczyć w wolnych wyborach kandydaci bezpartyjni;
• utworzenie urzędu Prezydenta PRL, wybieranego przez Zgromadzenie Narodowe na 6-letnią kadencję;
• zmiana prawa o stowarzyszeniach, która umożliwiłaby rejestrację Solidarności;
• dostęp opozycji do mediów (np. raz w tygodniu półgodzinna audycja w TVP, reaktywowanie "Tygodnika Solidarność");
• przyjęcie "Stanowiska w sprawie polityki społecznej oraz gospodarczej oraz reform systemowych" jednak bez większych konkretów w sprawie reform gospodarczych.

Uczestnicy obrad plenarnych

W obradach plenarnych oraz w zespołach uczestniczyli^[3]:

• pierwsi trzej prezydenci III RP (Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski, Lech Kaczyński),
• pięciu późniejszych premierów (Czesław Kiszczak, Tadeusz Mazowiecki, Leszek Miller, Jan Olszewski, Jarosław Kaczyński),
• czterech późniejszych wicepremierów,
• sześciu późniejszych marszałków oraz wicemarszałków Sejmu oraz Senatu,
• ponad 75 późniejszych ministrów oraz wiceministrów,
• ok. 100 późniejszych parlamentarzystów,
• kilku późniejszych prezesów Sądu Najwyższego, Trybunałów, redaktorów naczelnych gazet.

Uczestnicy obrad „Okrągłego Stołu” z podziałem na strony^[4]:

Strona rządowo-koalicyjna

Strona solidarnościowo-opozycyjna

Obserwatorzy kościelni

• ks. Bronisław Dembowski
• bp Janusz Narzyński – biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce
• ks. Alojzy Orszulik

Rzecznicy prasowi

• Janusz Onyszkiewicz
• Jerzy Urban

Uczestnicy obrad w zespole ds. reform politycznych^[5]

Strona solidarnościowo-opozycyjna

Strona rządowo-koalicyjna

Uczestnicy obrad w zespole ds gospodarki oraz polityki społecznej^[5]

Strona solidarnościowo-opozycyjna

Strona rządowo-koalicyjna

Uczestnicy obrad w zespole ds pluralizmu związkowego^[5]

Strona solidarnościowo-opozycyjna

Strona rządowo-koalicyjna

Obserwator z ramienia Międzynarodowego Biura Pracy MOP

Witold Nawrocki

Sprawdź też

Sprawdź w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Okrągłym Stole

• Strajki w Polsce 1988
• Rozmowy w Magdalence
• Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku

Przypisy

Bibliografia

• Andrzej Garlicki: Rycerze Okrągłego Stołu. Wyd. Czytelnik, Warszawa 2004, ss. 250. ISBN 83-07-02970-8
• Okrągły Stół. Opracował Krzysztof Dubiński. Wyd. Krajowa Agencja Promocyjna, Warszawa 1999, ss. 576. ISBN 83-88074-01-6
• Postanowienia Okrągłego Stołu. Wyd. NSZZ „Solidarność” Region Warmińsko-Mazurski, Olsztyn 1989, ss. 272.
• Krzysztof Dubiński: Magdalenka. Transakcja epoki. Notatki z poufnych spotkań Kiszczak-Wałęsa. Wyd. Sylwa, Warszawa 1990, ss. 223. ISBN 83-85167-06-4
• Konstanty Gebert: Mebel. Wyd. Aneks, Londyn 1990, ss. 119. ISBN 0 906601 73 8
• Mariusz Gulczyński: Kreowanie demokracji. Z dysput o celach oraz metodach polskiej transformacji. Wyd. ALMAMER Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Warszawa 2008, ss. 309 (lub 341). ISBN 978-83-60197-67-7
• Peter Raina: Droga do „Okrągłego Stołu”. Zakulisowe rozmowy przygotowawcze. Wyd. von borowiecky, Warszawa 1999, ss. 371. ISBN 83-87689-09-2

p • d • e Jesień Ludów w Europie Środkowo-Wschodniej Kalendarium polityczne   1989 • 1990 • 1991 Polska Strajki w 1988 • Rozmowy w Magdalence • Debata Miodowicz – Wałęsa • Okrągły Stół • Nowela kwietniowa • Wybory czerwcowe • Nowela grudniowa • Plan Balcerowicza • Transformacja w Polsce Węgry Rewolucja na Węgrzech • Trójkątny Stół Czechosłowacja Aksamitna rewolucja NRD Upadek muru berlińskiego • Konferencja dwa plus cztery • Zjednoczenie Niemiec Rumunia Rewolucja w Rumunii • Mineriada Jugosławia Rozpad Jugosławii • Wojna dziesięciodniowa • Wojna w Chorwacji • Wojna w Bośni oraz Hercegowinie Bułgaria Okrągły Stół Albania Jesień Ludów w Albanii ZSRR Kraje bałtyckie Bałtycki łańcuch • Śpiewająca rewolucja • Wydarzenia styczniowe Pozostały obszar Głasnost • Pieriestrojka • Uskorienie • Pucz moskiewski • Układ białowieski • Rozpad Związku Radzieckiego Kategoria Zimna wojna