Czechosłowacka oznaka Orderu Białego Lwa (wojskowa)

Gwiazda Orderu I Klasy przyznanego gen. Władysławowi Sikorskiemu

Order Białego Lwa (cz.: Řád bilého lva) – najwyższe odznaczenie Republiki Czeskiej, kontynuujące tradycję orderu czechosłowackiego o takiej samej nazwie, utworzonego w roku 1922 jako odznaczenie dla zasłużonych cudzoziemców. Order ten nadawany jest przez prezydenta Czech (obecnie oraz własnym obywatelom, oraz cudzoziemcom) za znamienite zasługi dla Republiki Czeskiej.

Order Białego Lwa dzieli się na dwie grupy (skupiny), cywilną oraz wojskową, oraz ma pięć klas (tříd), przy czym kollana w I Klasie bywa nadawana zaledwie głowom państw.

Historia orderu

Order Białego Lwa stał się ustanowiony 7 grudnia 1922 roku jako odznaczenie nadawane jedynie cudzoziemcom (I Republika Czechosłowacka odznaczeń swym obywatelom nie nadawała) za wybitne zasługi w dziedzinach kultury, przemysłu, handlu oraz wojskowości zdobyte przy współpracy innych państw z Republiką Czechosłowacką. Order nadawał prezydent republiki wedle rekomendacji swej kancelarii. Order podzielony był na dwie grupy, cywilną oraz wojskową, każda z nich posiadała trzy klasy: Krzyż Wielki, Komandor z Gwiazdą oraz Komandor oraz medale złoty oraz srebrny. Po zajęciu Czech oraz Moraw przez III Rzeszę oraz utworzeniu tzw. Protektoratu order był nadal od roku 1941 nadawany przez czechosłowacki Rząd na Wygnaniu pod prezydenturą Edwarda Benesza. Po roku 1945, po przejęciu władzy przez komunistów order zachowano, nadając mu w roku 1961 nowe statuty oraz zmieniając jego wygląd. W latach 1990 – 1992 order, po ponownej zmianie statutów oraz wyglądu, zachowano jako najwyższe odznaczenie CSRF. Po podziale Czechosłowacji w 1993 na dwa państwa, Order Białego Lwa przejęła Republika Czeska, ponownie zmieniając jego wygląd oraz statuty: od 1994 order ma (według znanego schematu Legii Honorowej) pięć klas, przy zachowaniu obu dawnych grup (wojskowej oraz cywilnej) oraz nadawany być może obywatelom czeskim oraz cudzoziemcom.

Na podstawie artykułu 4. statutów, każdy Prezydent Republiki Czeskiej zostaje, na czas pełnienia tego urzędu, kawalerem Orderu I Klasy z Kollaną. Może go zachować po zakończeniu swojej kadencji, zaledwie za zgodą obu izb Parlamentu Republiki Czeskiej.

Podczas II wojny światowej Order Białego Lwa (klasy wojskowej) nadawany był osobom szczególnie zasłużonym dla wyzwolenia Czechosłowacji spod okupacji hitlerowskiej. W maju 1945 roku, po kapitulacji Niemiec, przyznano order wielu oficerom wojsk aliantów, w tym Dwightowi Eisenhowerowi, pośmiertnie w 1995 gen. Pattonowi. Nie trzeba go mylić z drugim – Orderem Wojennym Białego Lwa, ustanowionym przez prezydenta Benesza w lutym roku 1945.

W 1999 roku Orderem Białego Lwa (I Klasy, bez Kollany) odznaczono, z racji piastowania urzędu prezydenta RP, Lecha Wałęsę. Orderem I Klasy z Kollaną odznaczeni zostali kolejni polscy prezydenci: Aleksander Kwaśniewski w 2004 oraz Lech Kaczyński w 2010 roku.

Historia insygniów

Cywilny Order Białego Lwa (1922-1960)

Cywilny Order Białego Lwa (1961-1990)

od 1994: Republika Czeska

Insygnia orderu to oznaka, gwiazda I oraz II stopnia oraz łańcuch orderowy (kollana) dla głów państw. Oznaka jest pięciopromienną, emaliowaną na ciemnoczerwony kolor gwiazdą, której promienie kończą się trójzębem, opatrzonym kulkami na szpicach. Między promieniami leżą ornamenty w kształcie złotych liści lipy, "narodowego drzewa" Czech. Na awersie na oznakę nałożony jest ukoronowany lew wspięty (symbol narodowy Czech). Na rewersie oznaka ma okrągły medalion środkowy z czteropolowym "wielkim herbem" Republiki Czeskiej, otoczony białym obramowaniem z dewizą orderu "Pravda vítězí" ("Prawda zwycięży"). Zawieszką oznaki jest wieniec ze złotych liści lipowych w kształcie rombu, który w środku ma – dla grupy cywilnej – dwie skrzyżowane gałązki palmowe albo – dla grupy wojskowej – dwa skrzyżowane miecze. Obecny order ma pięć klas, wszystkie I do V powodują tą samą oznakę, ale o różnej wielkości. Order noszony jest na czerwonej wstędze z szerokimi białymi paskami po bokach.

Gwiazda I oraz II klasy jest srebrna, ośmiopromienna, w środku nosi emaliowany na czerwono medalion ze srebrnym lwem czeskim, otoczonym srebrnym napisem Pravda vítězí z liśćmi lipy jako cezurami napisu.

Złota kollana składa się z 20 członów: 10 medalionów z lwem czeskim oraz 10 kunsztownie splecionych monogramów "ČR".

1922-1960: I, II, III oraz (IV) Republika Czechosłowacka

Insygnia orderu różniły się od obecnych w następujących aspektach: koronowany lew czeski na awersie oznaki oraz na gwieździe I oraz II stopnia niósł na piersi tarczę herbu Słowacji (z trójwzgórzem oraz krzyżem lotaryńskim); na rewersie oznaki każdy jej promień nosił herb – trzech ziem czeskich oraz dwóch słowackich, medalion rewersu nosił inicjały "ČSR". Monogramy kollany składały się z liter "ČSR" oraz medalionów z lwem.

1961-1990: Czechosłowacka Republika Socjalistyczna (CSRS)

Wygląd insygniów zmieniono stosunkowo niewiele: lwu odebrano koronę, a na jego piersi ukazał się herb Słowackiej Republiki Socjalistycznej (vatra na Krywaniu). Zamiast monogramu "ČSR" wprowadzono, tam gdzie on dawniej występował, "ČSSR", usunięto herby ziem czeskich oraz słowackich z rewersu oznaki.

1990-1992: Czeska oraz Słowacka Republika Federalna (CSRF)

Przywrócono awers odznaki sprzed 1960. Herby ziem czeskich oraz słowackich nie powróciły na rewers oznaki – ukazał się na niej, w miejscu monogramu, czteropolowy herb Czechosłowacji (z czeskim lwem oraz słowackim krzyżem). Monogramy na kollanie zmieniono na "ČSFR".

Baretki Orderu Białego Lwa
	CSRS (1961 – 1990)	CSRF (1990 – 1992)	Republika Czeska (od 1994)
I Klasa
II Klasa
III Klasa
IV Klasa	nie ustanowiono
V Klasa	nie ustanowiono

Sprawdź też

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Order of the White Lion

• Order Wojenny Białego Lwa

Bibliografia

• Paul Hieronymussen, Orders, Medals and Decorations of Britain and Europe in Colour, London 1975

Linki zewnętrzne

• Order Białego Lwa
• Statuty Orderu Białego Lwa (1990-1992) (cz.). Pražský hrad (www.hrad.cz). [dostęp 31 stycznia 2010].
• Statuty Orderu Białego Lwa (od 1994 r.) (cz.). Pražský hrad (www.hrad.cz). [dostęp 31 stycznia 2010].
• Odznaczeni Orderem Białego Lwa (1990-1992) (cz.). Pražský hrad (www.hrad.cz). [dostęp 31 stycznia 2010].
• Odznaczeni Orderem Białego Lwa (od 1994 r.) (cz.). Pražský hrad (www.hrad.cz). [dostęp 31 stycznia 2010].