Order Witolda Wielkiego
Vytauto Didžiojo ordinas |
Awers insygniów I Klasy Orderu |
Rewers |
Baretka Krzyża Wielkiego |
Baretka Krzyża Kawalerskiego |
| Ustanowiono |
1930 |
| Kruszec |
złoto |
Order Witolda Wielkiego ze Złotym Łańcuchem oraz tarczą z herbami
Żmudzi, Litwy, Ziemi Trockiej oraz
Wołynia
Order Witolda Wielkiego (lit. Vytauto Didžiojo ordinas) – jedno z najwyższych litewskich odznaczeń państwowych ustanowione w 1930 na pamiątkę 500. rocznicy śmierci wielkiego księcia Witolda.
Historia
Order Witolda Wielkiego stał się ustanowiony w 1930 oraz był przyznawany do 1940. Autorami projektu orderu wg Astikasa[1] byli artyści Mstislavas Dobužinskis albo Petras Tarabilda, wg Kancelarii Prezydenta Litwy odmienny artysta litewski, Jonas Burba[2]. W latach przedwojennych order był produkowany przez znaną szwajcarską firmę medalierską braci Huguenin[1]. Po aneksji Litwy przez ZSRR w 1940 order stał się zniesiony. Przywrócono go po odzyskaniu niepodległości przez Litwę w 1991 jako najwyższe odznaczenie państwowe.
Aktualnie odznaczenie jest wykonywane w Mennicy Państwowej w Wilnie, a wstążka orderu jest produkowana przez znaną duńską firmę medalierską Mørch & Søn w Kopenhadze[2].
Order dzieli się na pięć klas oraz dodatkowo Order ze Złotym Łańcuchem:
- I klasa – Komandoria Wielkiego Krzyża
- II klasa – Wielki Krzyż Komandorski
- III klasa – Krzyż Komandorski
- IV klasa – Krzyż Oficerski
- V klasa – Krzyż Kawalerski.
Wraz z orderem ustanowiono także (powiązany z nim) Medal Orderu Witolda Wielkiego.
W 2008 Poczta Litwy wydała znaczek pocztowy z wizerunkiem tego odznaczenia[3].
Zasady nadawania
Order Witolda Wielkiego przyznawany jest obywatelom litewskim oraz obcokrajowcom za wybitne zasługi cywilne oraz wojskowe dla Państwa Litewskiego.
W okresie międzywojennym Order Witolda Wielkiego otrzymało:[4]
- Order ze Złotym Łańcuchem – prawdopodobnie 5 osób (z Litwinów tylko prezydent Antanas Smetona)
- I klasa – 20 osób (w tym 18 cudzoziemców)
- II klasa – 71 osób
- III klasa – 212 osoby
- IV klasa – 228 osoby
- V klasa – 400 osób.
W latach 90. XX w. Order Witolda Wielkiego I klasy stał się przyznany 21 obcokrajowcom, z reguły głowom koronowanym oraz prezydentom. Pierwszymi cudzoziemcami odznaczonymi tym orderem była szwedzka para królewska, król Karol XVI Gustaw oraz królowa Sylwia (1995)[2]. Z Polaków otrzymali go prezydenci Aleksander Kwaśniewski (1996 oraz 2005) oraz Lech Kaczyński (2009).
Opis odznaki
Odznaką orderu jest emaliowany na biało złoty krzyż (wykonywany ze złota próby 0,925)[5] zwieńczony złotą koroną. Pośrodku krzyża istnieje herb Litwy Pogoń na tle z czerwonej emalii, pod koroną wielkoksiążęcą, oraz otoczony złotym ornamentem. Na rewersie identyczny ornament pod koroną wielkoksiążęcą, ale w miejsce Pogoni stylizowana litera "V" (Witold, lit. Vytautas), a po obu stronach monogramu daty: 1430 oraz 1930. W wersjii wprowadzonej w latach 90. XX w. zmieniono daty na: 1392 oraz 1430 (lata panowania wlk. ks. Witolda). Kawalerom orderu I oraz II klasy przysługuje także gwiazda orderowa w kształcie srebrnej dziewięcioramiennej gwiazdy z okrągłym szafirowym medalionem pośrodku w złotej ramie pod koroną. Pośrodku szafirowego pola medalionu istnieje wizerunek Krzyża Orderu Witolda Wielkiego. Wstążka biała z pomarańczowymi paskami wzdłuż obu boków. Order z łańcuchem orderowym przysługuje każdorazowemu prezydentowi Litwy. Pierwszym prezydentem, który go założył był Antanas Smetona, za prezydentury którego odznaczenie to było ustanowione.
| Baretki Orderu Witolda Wielkiego |
Wielki Krzyż ze Złotą Kollaną |
Wielki Krzyż |
Wielki Krzyż Komandorski |
Krzyż Komandorski |
Krzyż Oficerski |
Krzyż Kawalerski |
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 60
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Order of Vytautas the Great
- ↑ Michel Europa-Katalog. Nordeuropa (Litauen), Schwaneberger Verlag GMBH, Unterschleissheim 2009, ISBN 978-3-87858-884-9
- ↑ Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 58 oraz 60
- ↑ Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 62
Bibliografia
- Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918-1940, Wilno 1993, ISBN 5-417-00373-5
- Robert Werlich: Orders and Decorations of All Nations: Ancient and Modern, Civil and Military, Waszyngton 1965
Linki zewnętrzne
.png&filetimestamp=20080424001750)