W górach Północnej Osetii
Krajobraz Północnej Osetii
Osetia Północna (oficj. Republika Północnoosetyjska – Alania, ros. Республика Северная Осетия – Алания, Riespublika Siewiernaja Osietija – Ałanija, oset. Цæгат Ирыстоны Аланийы Республикæ) – jedna z republik wchodzących w skład Federacji Rosyjskiej, leżąca na północnym Kaukazie.
Geografia
Osetia Północna, zwana także Alanią, trzeba do Federacji Rosyjskiej. Leży na północnym skraju dużego kaukaskiego grzbietu górskiego, oddzielającego Kaukaz północny od Kaukazu południowego. Po drugiej stronie gór leży Osetia Południowa, należąca do Gruzji. Osetia Północna ma powierzchnię ok. 8 tys. km² oraz liczy około 700 tys. mieszkańców, z czego ok. 25 % stanowią Rosjanie. Niemal połowa ludności mieszka w stolicy, Władykaukazie, która w czasach radzieckich nosiła nazwę Ordżonikidze.
Republika graniczy na południu z Gruzją oraz wchodzącą formalnie w jej skład separatystyczną Osetią Południową, na zachodzie z Kabardyno-Bałkarią, na wschodzie z Czeczenią oraz Inguszetią. Rosja leży na północy. Niemal 2 tysiące kilometrów dzieli Władykaukaz od Moskwy.
Stolicą Osetii Północnej jest Władykaukaz. Odmienne miasta to Ardon, Ałagir, Digora, Mozdok oraz Biesłan.
Demografia
Statystyki demograficzne
- Ludność ogółem: 710.275 (2002)
- Ludność miejska: 464.875 (65,5 %)
- Ludność wiejska: 245.400 (34,5 %)
- Mężczyźni: 336.035 (47,3 %)
- Kobiety: 374.240 (52,7 %)
- Liczba kobiet przypadająca na 1000 mężczyzn: 1.114
- Średnia wieku w całej populacji: 33,8 lat
- Średnia wieku w miastach: 34,2 lat
- Średnia wieku na wsiach: 32,9 lat
- Średnia wieku mężczyzn: 30,4 lat
- Średnia wieku kobiet: 36,9 lat
- Liczba gospodarstw domowych: 200.191 (z 690.806 mieszkańcami)
- Liczba gospodarstw domowych w miastach: 143.397 (z 447.884 mieszkańcami)
- Liczba gospodarstw domowych na wsiach: 56.794 (z 242.922 mieszkańcami)
- Przyrost naturalny (2005)
- Liczba urodzeń: 7.894 (współczynnik urodzeń 1,12 %)
- Liczba zgonów: 8.654 (współczynnik zgonów 1,23 %)
- Ubytek naturalny: 760 (współczynnik przyrostu naturalnego - 0,11 %)
Narodowości
Struktura narodowościowa (2002):
- Osetyjczycy: 445,3 tys. (62,7 %)
- Rosjanie: 164,7 tys. (23,2 %)
- Ingusze: 21,4 tys. (3,0 %)
- Ormianie: 17,2 tys. (2,4 %)
- Ukraińcy: 5,2 tys. (0,7 %)
- Czeczeni: 3,4 tys. (0,5 %)
- Kabardyjczycy: 2,8 tys. (0,4 %)
- Turcy: 2,8 tys. (0,4 %)
- Azerowie 2,4 tys. (0,3 %)
- Grecy 2,3 tys. (0,3 %)
- Tatarzy 2,1 tys. (0,3 %)
- Koreańczycy 1,8 tys. (0,3 %)
- Cyganie 1,6 tys. (0,2 %)
- Białorusini 1,0 tys. (0,1 %)
- Pozostali oraz o nieustalonej narodowości: 56,4 (5,1 %)
Zmiany struktury narodowościowej
Zmiany struktury narodowościowej Osetii Północnej na podstawie danych spisowych:
|
1926 |
1939 |
1959 |
1970 |
1979 |
1989 |
2002 |
| Osetyjczycy |
139.120 (60,3 %) |
165.616 (50,3 %) |
215.463 (47,8 %) |
269.326 (48,7 %) |
299.022 (50,5 %) |
334.876 (53,0 %) |
445.310 (62,7 %) |
| Rosjanie |
50.272 (21,8 %) |
122.614 (37,2 %) |
178.654 (39,6 %) |
202.367 (36,6 %) |
200.692 (33,9 %) |
189.159 (29,9 %) |
164.734 (23,2 %) |
| Ingusze |
1.540 (0,7 %) |
6.106 (1,9 %) |
6.071 (1,3 %) |
18.387 (3,3 %) |
23.663 (4,0 %) |
32.783 (5,2 %) |
21.442 (3,0 %) |
| Ormianie |
6.921 (3,0 %) |
8.932 (2,7 %) |
12.012 (2,7 %) |
13.355 (2,4 %) |
12.912 (2,2 %) |
13.619 (2,2 %) |
17.147 (2,4 %) |
| Ukraińcy |
14.282 (6,2 %) |
7.063 (2,1 %) |
9.362 (2,1 %) |
9.250 (1,7 %) |
10.574 (1,8 %) |
10.088 (1,6 %) |
5.198 (0,7 %) |
| Inni |
18.646 (8,1 %) |
18.874 (5,7 %) |
29.019 (6,4 %) |
39.896 (7,2 %) |
45.139 (7,6 %) |
51.903 (8,2 %) |
56.444 (7,9 %) |
Religie
Zdecydowana przeważajaca ilość mieszkańców kraju wyznaje prawosławie. Istnieje także mniejszość muzułmańska, którą składają się na z reguły Ingusze oraz przedstawiciele innych kaukaskich mniejszości narodowych. Również wśród Osetyjczyków, w zdecydowanej większości prawosławnych istnieje kilkuprocentowa mniejszość wyznająca islam sunnicki.
Języki
Status języka urzędowego na terenie Osetii posiadają na równi język rosyjski oraz osetyjski.
Język rdzennych mieszkańców kraju - Osetyjczyków ma dwa główne dialekty: zachodnioosetyjski "digoron oraz wschodnioosetyjski "iron", który stał się podstawą opracowania języka literackiego oraz do którego zalicza się także dialekt "Tual", którym posługuje się ludność Osetii Południowej. Język osetyjski zachował wiele archaicznych cech, charakterystycznych dla języków irańskich (m.in. zachowanie przypadków), natomiast jego fonetyka jest pod silnym wpływem sąsiednich języków kaukaskich. W słowniku widoczne są silne wpływy języka rosyjskiego.
-
Osobny artykuł: język osetyjski.
Historia
Alanowie, przodkowie dzisiejszych Osetyjczyków, osiedlili się w Osetii Północnej prawdopodobnie już w IV w. po Chr., kiedy spokrewnione z nimi plemiona Sarmatów zostały podbite przez Hunów. W następnym okresie rozwinęli system feudalny oraz w IX w. przyjęli chrześcijaństwo.
W XIII w. w wyniku najazdów Mongołów Alanowie przenieśli się w odległe doliny oraz góry Kaukazu. Świadectwem tych wojen do dzisiaj są wysokie baszty obronne, w których ludność chroniła się przed wrogami. W późniejszym czasie Osetia coraz bardziej zwracała się ku Rosji, szukając wsparcia w konfliktach z muzułmańskimi Turkami Osmańskimi, Tatarami Krymskimi, a także z Czeczenami oraz Inguszami.
Ostatecznie w drugiej połowie XVIII w. do Rosji udali się wysłannicy, którzy w drodze rokowań doprowadzili do przyłączenia Osetii do Rosji.
Po rewolucji październikowej Północna Osetia najpierw stanowiła cząstka Górskiej ASRR, a po jej rozwiązaniu otrzymała autonomię jako Północnoosetyjski Obwód Autonomiczny. W 1936 autonomię poszerzono oraz powstała Północnoosetyjska ASRR.
Po rozpadzie ZSRR oraz proklamowaniu niepodległej Rosji, Północnoosetyjska ASRR jako Osetia Północna-Alania uzyskała status podmiotu Federacji Rosyjskiej.
Osetia Południowa
Osetia Południowa w okresie ZSRR stanowiła obwód autonomiczny w ramach Gruzińskiej SRR. Po dojściu do władzy w Gruzji nacjonalistycznego prezydenta, Zwiada Gamsachurdii, który domagał się Gruzji dla Gruzinów, Osetia Południowa uchwałą osetyjskiej Rady Najwyższej proklamowała niepodległość. W odpowiedzi na to Gruzja anulowała autonomiczny status Osetii Południowej oraz uznała to terytorium za cząstka Gruzji, wskutek czego doszło do brutalnych zamieszek, a w latach 1992-93 - kiedy odwołano pospiesznie wysłane w ten rejon oddziały specjalne rosyjskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych - do wojny. Ta zakończyła się 24 czerwca 1992 zawieszeniem broni, którego realizację nadzorował obserwator Organizacji Bezpieczeństwa oraz Współpracy w Europie (OBWE), jak także rosyjskie siły pokojowe. Status Osetii Południowej do dziś nie jest wyjaśniony oraz nie ma perspektyw na rozwiązanie tego problemu.
Problem graniczny z Inguszetią
Na początku lat 90. Osetia Północna oraz Inguszetia wplątały się w konflikt zbrojny o wschodnią cząstka rejonu prigorodnego, który oba narody traktowały jako należący do ich kraju. Problem dotyczący przynależności tego rejonu zaczął się w 1944, kiedy to po likwidacji Czeczeńsko-Inguskiej ASRR zamieszkujący dotychczas ten rejon Ingusze zostali w ramach stalinowskich represji deportowani do Kazachstanu, a obszar ten włączono do ówczesnej Północnoosetyjskiej ASRR. Mimo reaktywowania Czeczeńsko-Inguskiej ASRR (1957) oraz powrotu większości Inguszy do dawnych domów, tereny te pozostawiono w składzie Osetii. W konsekwencji konfliktu z lat 90. parę tysięcy Inguszy, mieszkających dotąd w rejonie prigorodnym oraz w innych częściach Osetii Północnej, była wypędzona, a ich domy przydzielono uciekinierom z Osetii Południowej. Do dzisiaj kwestia ta nie była rozwiązana, zaś wypędzeni Ingusze żyją w większości w obozach dla uchodźców.
Prezydenci Osetii Północnej
Miasta
Na terenie republiki leżą następujące miasta oraz osiedla typu miejskiego
Podział administracyjny
Obszar Osetii Północnej dzieli się na 8 rejonów oraz jedno miasto wydzielone.
| rejon |
Ośrodek administracyjny |
Liczba mieszkańców
(w tys.)
(stan na 1 stycznia 2006) |
Powierzchnia (w tys. km²) |
Gęstość zaludnienia
(os./km²) |
| Ałagirski |
Ałagir |
36,6 |
2,01 |
18,2 |
| Ardoński |
Ardon |
27,9 |
0,36 |
77,5 |
| Digorski |
Digora |
20,4 |
0,64 |
31,9 |
| Irafski |
Czykoła |
15,4 |
1,37 |
11,2 |
| Kirowski |
Elchotowo |
26,9 |
0,36 |
74,7 |
| Mozdocki |
Mozdok |
87,6 |
1,08 |
81,1 |
| Prawobierieżny |
Biesłan |
55,6 |
0,38 |
146,3 |
| Prigorodny |
Oktiabrskoje |
102,3 |
1,46 |
70,0 |
| miasto wydzielone |
Władykaukaz |
314,5 |
0,22 |
1.432,1 |
|
Tablice rejestracyjne
Tablice pojazdów zarejestrowanych w Osetii Północnej posiadają oznaczenie 15 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji oraz literami RUS.
Sprawdź też
Linki zewnętrzne