Pałac Prezydencki w Warszawie (również Koniecpolskich, Radziwiłłów, Lubomirskich, Namiestnikowski), pałac w Warszawie, w Śródmieściu, przy Krakowskim Przedmieściu; od 1993 siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Pałac Prezydencki jest najokazalszym gmachem przy Krakowskim Przedmieściu oraz równocześnie największym z warszawskich pałaców. Stoi pomiędzy kościołem pokarmelickim a hotelem Bristol. Pierwotnie wyglądał inaczej, zaś swój obecny wygląd oraz tradycyjną nazwę (Pałac Namiestnikowski) zyskał w XIX wieku podczas gruntownej przebudowy. Gmach ten sporadycznie posiadał głównych mieszkańców, a z reguły spełniał szereg funkcji publicznych. Od końca XX wieku był siedzibą kolejnych prezydentów Polski (którzy w nim także mieszkali). Od roku 2010 Pałac Prezydencki za kadencji Bronisława Komorowskiego spełnia zaledwie funkcje biurowe, z tym że rezydencją prezydenta stał się Belweder.
Pałac Prezydencki jest własnością Skarbu Państwa będącą w zarządzie oraz składnikiem mienia Kancelarii Prezydenta RP.
Historia
Pałac do 1818 roku
Pierwotnie był to barokowy pałac w stylu rezydencji genueńskich, z pierwszym w Warszawie ogrodem typu włoskiego, schodzącym aż do rzeki Wisły (biegnącej w tamtych czasach u podnóża skarpy), przy którym znajdowała się przystań dla statków. Projektantem pałacu był Constantino Tencalla – ówczesny nadworny architekt króla Władysława IV, autor m.in. kolumny Zygmunta. Budowę rozpoczął w 1643 hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski, z przeznaczeniem na swoją warszawską rezydencję (jego główną siedzibą były Brody). Zmarł jednak w 1646, a prace dokończył jego syn, Aleksander.
Po śmierci Aleksandra, jego syn, Stanisław, sprzedał pałac w 1659 hetmanowi polnemu oraz marszałkowi wielkiemu koronnemu Jerzemu Sebastianowi Lubomirskiemu. Jednak już w 1674, pałac przeszedł w ręce Radziwiłłów z linii nieświeskiej. Za Radziwiłłów pałac był częstym miejscem zgromadzeń publicznych, uczt oraz balów. Jednym z bardziej znanych właścicieli pałacu był książę Karol Stanisław II Radziwiłł zwany Panie Kochanku, który jednak poróżniony z Czartoryskimi oraz królem Stanisławem Augustem Poniatowskim, przestał bywać w stolicy, a budynek w latach 1768-1778 stał się wynajęty Franciszkowi Ryxowi oraz zaadaptowany na teatr, w którym specjalną lożę miał także król. Od 1773 w pałacu odbywały się posiedzenia delegacji, która była wyłoniona przez Sejm Rozbiorowy dla przygotowania wspólnie z przedstawicielami 3 mocarstw traktatów I rozbioru Polski.[1]
M.in. właśnie w tym budynku w 1778 odbyła się premiera pierwszej polskiej opery "Nędza uszczęśliwiona", skomponowanej przez Macieja Kamińskiego. W tym samym roku Radziwiłł pogodzony z Czartoryskimi wrócił do Warszawy, jednak budynek musiał prawie siłą przejmować z powrotem od artystów.
W czasie Sejmu Czteroletniego, w latach 1791-1792 pałac był siedzibą Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej.
Pałac Namiestnikowski
Pałac pozostawał rezydencją Radziwiłłów do 1818, kiedy stał się kupiony przez rząd Królestwa Polskiego z przeznaczeniem na siedzibę namiestnika Królestwa Polskiego. Został wtedy gruntownie przebudowany w stylu klasycystycznym, a boczne, małe skrzydła zostały doprowadzone do linii ulicy. Praktycznie tylko parter pozostał nienaruszony z powodu masywnych sklepień. Reszta korpusu była przebudowana, z całkowicie nową elewacją w porządku korynckim. Autorem przebudowy był Chrystian Piotr Aigner. Od tej pory pałac zwany był Pałacem Namiestnikowskim, pomimo tego, że był siedzibą tylko jednego namiestnika, gen. Józefa Zajączka, do jego śmierci w 1826. Później, w czasach zaborów spełniał zróżnicowane role. W 1821 od strony ulicy dostawiono, istniejące do dzisiaj, kamienne lwy – dzieło Camillo Laudiniego. Jego architektura zachowana jest do dzisiaj, mimo że podstawowy korpus praktycznie całkowicie spłonął w wyniku pożaru w 1852. Odbudowany stał się w 1856. W lipcu 1870 w miejscu przeznaczonym na pomnik księcia Józefa Poniatowskiego wywieziony do Homla, odsłonięty stał się pomnik Iwana Paskiewicza.
W latach 1899–1901 z prawej strony pałacu wyburzono pałac Tarnowskich oraz w jego miejscu wzniesiono hotel Bristol.
W okresie rozbiorów, po śmierci gen. Zajączka pałac był wykorzystywany do rozmaitych celów. W okresie powstania listopadowego mieszkał w nim dyktator powstania gen. Józef Chłopicki oraz rezydował Rząd Narodowy. W 1856 w świeżo odbudowanym gmachu urządzono dla cara Aleksandra II wielki bal. W 1879 w jego największej sali – sali kolumnowej – wystawiono po raz pierwszy w Warszawie obraz Matejki "Bitwa pod Grunwaldem".
1918-1939
Jeszcze w 1917 pomnik znienawidzonego przez Polaków namiestnika Paskiewicza stał się zburzony. W 1918 pałac stał się odnowiony oraz stał się oficjalną siedzibą premiera oraz rządu. Boczne skrzydła zajmowało Prezydium Rady Ministrów, zaś gmach podstawowy wykorzystywany był do celów reprezentacyjnych.
II wojna światowa
Okres II wojny światowej pałac przetrwał wyjątkowo bez większych uszkodzeń, aczkolwiek jego wnętrza zostały przez Niemców przebudowane na centralną niemiecką placówkę społeczno-kulturalną wraz z luksusowym hotelem oraz kasynem, nazwaną Deutsches Haus. W 1944 w sali kolumnowej pałacu władze niemieckie wystawiły ciało kata Warszawy Franza Kutschery, straconego z wyroku Polskiego Państwa Podziemnego. Tu odbył się tzw. ślub junkierski - zaślubiny martwego Kutschery z norweską narzeczoną[2].
Po 1945 roku
Po wojnie pałac stał się poddany remontowi oraz przebudowie, którą prowadzili Antoni Brusche oraz Antoni Jawornicki. Budynek służył Radzie Ministrów aż do jej przeniesienia do gmachu w Alejach Ujazdowskich. Później spełniał rolę reprezentacyjną, wykorzystywany do różnego rodzaju oficjalnych spotkań, szczególnie o charakterze uroczystym, np. wręczano tu nominacje profesorskie, urządzano noworoczne bale będące spotkaniem władzy z artystami itp. To właśnie w Pałacu Namiestnikowskim podpisano w 1955 Układ Warszawski, w 1970 układ o normalizacji stosunków PRL z RFN, natomiast w 1989 toczyły się w nim obrady Okrągłego Stołu.
W 1965 r. przed pałacem ustawiono pomnik księcia Józefa Poniatowskiego, kopię pomnika Bertela Thorvaldsena z 1832, który pozostawił w Warszawie także wiele innych swoich dzieł, m.in. pomnik Mikołaja Kopernika. Pomnik Poniatowskiego stał się zniszczony w grudniu 1944 przez hitlerowców (znajdował się wtedy na placu Saskim). Kopia pomnika była ufundowana oraz wykonana przez Duńczyków na podstawie modelu oryginału, który zachował się w Muzeum Thorvaldsena w Kopenhadze oraz pierwotnie ustawiona w 1951 przed Starą Pomarańczarnią w Łazienkach.
W roku 1990 zaczął się gruntowny remont pałacu z przeznaczeniem na siedzibę Prezydenta RP oraz jego kancelarii. Od tego czasu pałac ma oficjalną nazwę – Pałac Prezydencki. Drugie piętro w całości zajmują prywatne apartamenty prezydenta oraz jego rodziny. Jako pierwszy zamieszkał w nim w 1994 prezydent Lech Wałęsa, przenosząc się z dotychczasowej siedziby prezydenta w Belwederze.
W 2010 roku zamontowano na fasadzie Pałacu Prezydenckiego tablicę informującą o zgromadzeniach odbywających się pod Pałacem po katastrofie samolotu rządowego w Smoleńsku[3].
-
Pałac Prezydencki wieczorem
-
-
-
Widok pałacu od strony Wisły w 1656 r.
-
Widok barokowego pałacu z 1762 r.
-
Przypisy
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
nr rej. 247 z 
