Popularniejsze dla Ciebie zajmiemy - zadbamy o to, byś miał jak najskutecznych, rozmieszczaj w tym maja one większość wyszukiwarkach na strony jest pozycji 1-50, 1-80 to możemy zaoferowany na strony w Google
Czym charakteruzuje się linkami tekstowymi, w którym umieścić swoją stronę tak, aby miała wysokie pozycjonowanie wymaga czasu
Najbardziej popularniejszych - Google, Onet.
Państwowe Gospodarstwo Rolne (w skrócie PGR) – forma socjalistycznej własności ziemskiej w Polsce w latach 1949–1993; gospodarstwo rolne, którego właścicielem było państwo.
Spis treści |
Ustawa o utworzeniu Państwowych Gospodarstw Rolnych weszła w życie 1 stycznia 1949, a same gospodarstwa zostały utworzone 12 lutego 1949 z Państwowych Nieruchomości Ziemskich, Państwowych Zakładów Hodowli Koni oraz Państwowych Zakładów Hodowli Roślin.
Gospodarstwa takie wykonywane były z reguły na bazie wcześniejszych majątków ziemskich. Wiele takich gospodarstw powstało na Ziemiach Odzyskanych. Niska efektywność pracy oraz w wielu przypadkach fatalne zarządzanie powodowały niewielką produktywność oraz deficyt pokrywany z dotacji państwowych, które do 1988 pochłaniały ponad 50% środków przeznaczanych na inwestycje w rolnictwie.
Na przestrzeni lat PGR-y funkcjonowały z reguły jako: państwowe gospodarstwa rolne (PGR), kombinaty rolne (KR), zakłady rolne (ZR), państwowe przedsiębiorstwa gospodarki rolnej (PPGR), kombinaty rolno-przemysłowe (KRP), kombinaty PGR, państwowe stada ogierów (PSO), stadniny koni (SK), kombinaty ogrodnicze, zakłady ogrodnicze (ZO), państwowe gospodarstwa hodowlane (PG Hod.), państwowe gospodarstwa ogrodnicze (PGO), państwowe gospodarstwa rybackie (PG Ryb.), państwowe gospodarstwa szklarniowe, państwowe ośrodki hodowli zarodowej (POHZ), gospodarstwa hodowli zarodowej (GHZ), stacje hodowli roślin ogrodniczych (SHRO), stacje hodowli roślin (SHR), ośrodki hodowli ryb (OHR), państwowe przedsiębiorstwa hodowlane, fermy oraz inne. Do kategorii PGR-ów da się też zaliczyć Państwowe Tory Wyścigów Konnych. Zasadniczo do kategorii PGR-ów nie zalicza się gospodarstw nie podległych Ministerstwu Rolnictwa: Państwowe Przedsiębiorstwa Rolne (PPRol) podległe Ministerstwu Sprawiedliwości, w których pracowali więźniowie oraz Wojskowe Gospodarstwa Rolne podległe Ministerstwu Spraw Wewnętrznych.
W początkowym okresie istnienia gospodarstwa działały w Zespołach (ZPGR). Przez lata 50. następowały rozliczne przekształcenia struktury organizacyjnej na szczeblu pośrednim oraz centralnym. W latach 1951-1956 funkcjonowało Ministerstwo Państwowych Gospodarstw Rolnych. Po wielu przeformowaniach struktury organizacyjnej ostatecznie zlikwidowano zespoły, a z reguły każde gospodarstwo uzyskało samodzielność: działanie na własny rozrachunek, osobowość prawna, pełna możliwość kierowania oraz decydowania, odrębność finansowa.
Taki stan jednak także nie trwał długo. Samodzielne gospodarstwa były słabe, miały problemy z zaopatrzeniem. Dlatego też już w latach 60. zaczął się proces łączenia gospodarstw. Zwykle silniejsze gospodarstwa przejmowały zarząd nad gospodarstwami słabszymi. W wyniku tego powstały Państwowe Wieloobiektowe Gospodarstwa Rolne (PWGR), pod które podległe były inne mniejsze gospodarstwa. Np. pod PWGR Pamięcin podlegało gospodarstwo w Laskach Lubuskich. Rozpoczęto także wykonywanie kombinatów. Pierwszym kombinatem był Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych w Manieczkach powstały w lipcu 1960 roku[1].
Na początku lat 70. rozpoczęto już na dobre proces łączenia PGR-ów w kombinaty – przedsiębiorstwa wielozakładowe – na obszarze całego kraju. Celem koncentracji miały być kompleksowa mechanizacja robót, intensywniejszy rozwój hodowli, szybszy wzrost dostaw mleka, większa specjalizacja produkcji, właściwa polityka kadrowa. Łączenie gospodarstw miało też pozwolić na szybszą poprawę warunków socjalno-bytowych załóg oraz na planowy oraz dynamiczny rozwój budownictwa mieszkaniowego[2][3]. W 1976 ustanowiono formę organizacyjno-prawną państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej (PPGR).
W 1978 roku próbowano ratować PGR-y tworząc przy współpracy z Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich na terenie Polski dwa[4] wzorowe gospodarstwa (jednym z nich był Kombinat PGR Manieczki), które miały pokazać jak winno się zarządzać oraz gospodarować by uzyskiwać doskonałe wyniki, przez co inne PGR-y mogłyby się nauczyć oraz ratować przed upadkiem. Nie odniosło to jednak znaczącego skutku.
Koncentracja nie przyniosła zamierzonych efektów, nie zadziałał efekt skali, a kombinaty nie były efektywne jak wcześniej zakładano. Dlatego też w latach 80. nastąpiły kolejne reorganizacje oraz powrót do mniejszych gospodarstw – państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, które także były przedsiębiorstwami wielozakładowymi, ale założono, że nie będą mogły składać się z więcej jak 5 zakładów oraz nie mogły przekraczać powierzchni 4000 ha. Pod koniec lat 80. istniało około 1000 wielozakładowych PPGR-ów, mimo to najwięcej o powierzchni 5-10 tys. ha.
Przeciętny pracownik PGR-u, oprócz pensji otrzymywał (na przykładzie Zakładu Rolnego Grabinek z siedzibą w Bolegorzynie):
Pewne PGR-y produkowały na eksport. PGR Grabinek eksportował po 40 wagonów miesięcznie ze swoimi produktami do Niemiec, Francji, Włoch, Kuby, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Maroka oraz na Cejlon[5].
Część PGR-ów była rentowna, cząstka była rentowna po częściowym uwzględnieniu dotacji, a cząstka nie była rentowna. Przeważajaca ilość gospodarstw spełniała wiele funkcji społecznych, które nie mogły przynosić zysków w formie pieniężnej. Do takich działań zalicza się prowadzenie świetlic, klubów, przedszkoli albo nawet szkół oraz straży pożarnych, dożywianie oraz dowożenie dzieci, zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych, utwardzanie oraz utrzymywanie lokalnych dróg czy prowadzenie działań melioracyjnych.
PGR-y używały z reguły polskie maszyny rolnicze. Część maszyn była importowana z innych krajów bloku wschodniego. Ciągniki w przeważającej większości były produkcji Ursusa. Część z nich była także produkcji Zetora. Ciężkie ciągniki przegubowe Kirowiec (Kirovets) oraz ciągniki gąsienicowe DT sprowadzano ze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Kombajny były produkcji FMŻ, PGR-y były podstawowym odbiorcą kombajnów Bizon Gigant.
Po przejściu na gospodarkę rynkową na podstawie Ustawy z 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa[6] Państwowe Gospodarstwa Rolne zostały zlikwidowane, a ich majątek stał się przejęty przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych). Gospodarstwa, które nie zostały sprzedane albo wydzierżawione, były w zarządzie Agencji oraz zarządzane przez administratorów wyznaczonych przez Agencję. Przeważajaca ilość PGR-ów zlikwidowano w roku 1991, a ostatecznie wszystkie PGR-y zlikwidowano 31 grudnia 1993. Nieliczne przekształcono w Gospodarstwa Rolne Skarbu Państwa (GRSP, np. Manieczki). Następnie dążono do sprzedaży albo dzierżawy gospodarstw oraz majątku towarzyszącego gospodarstwom takim jak mieszkania, ośrodki wczasowe, baza socjalna itp. Dokonano także sprzedaży części ziemi indywidualnym rolnikom. Część majątku przejął także Kościół katolicki (np. PGR Szczyrzyc). Część najsłabszych ziem pozostała niezagospodarowana przez parę lat. Proces sprzedaży oraz dzierżawy popegeerowskiej ziemi trwa w dalszym ciągu.
Likwidacja PGR-ów wiązała się wielokrotnie z ograniczeniem albo całkowitym zaniechaniem chowu zwierząt, ograniczeniem produkcji roślinnej, zmianą metod uprawy. Pociągnęło to za sobą drastyczne ograniczenie miejsc pracy oraz wynikającą z tego całą gamę problemów w regionach, w których były one jedynymi pracodawcami, po restrukturyzacji nowi właściciele ograniczali wydatnie zatrudnienie, przywileje socjalne oraz działalność społeczną. PGR-y były bardzo wielokrotnie organizatorami życia społecznego oraz teoretycznie zapewniały zaspokojenie właściwie wszelkich potrzeb pracowników. Ich likwidacja oraz inne przyczyny (np. likwidacja kursów autobusowych, zamykanie linii kolejowych, likwidacja szkół) spowodowały wielokrotnie szkody w strukturze lokalnych społeczności, które nie przystosowały się do nowej sytuacji ekonomiczno-gospodarczej. Dewastacji uległ także majątek – częściowo na skutek kradzieży, częściowo z powodu braku elementarnych zabezpieczeń.
22 lipca 2008 w Bolegorzynie koło Złocieńca otwarto Muzeum PGR-u[7][8].
PGR w Wieżance
PGR w Żelechowie
PGR w Krościenku
PGR w Gwoździanach
PGR w Rybotyczach
PGR w Grąziowej
PGR w Pieszczu
PGR w Wielopolu
PGR Grabowo
