Ten artykuł od 2010-05 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Pascal – dawniej jeden z najpopularniejszych języków programowania, uniwersalny, wysokiego poziomu, ogólnego zastosowania, oparty na języku Algol. Został opracowany przez Niklausa Wirtha w 1970 roku. Nazwa języka pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka, matematyka oraz filozofa Blaise Pascala.^{potrzebne źródło}

Pierwszy opis języka Wirth zawarł w The programming language Pascal, Acta Informatica 1/1971, a kolejny, poprawiony w The programming language Pascal (Revised Report), Bericht der Fachrgruppe Computer – Wissenschaften 5/1972. Pierwszym podręcznikiem języka Pascal była pozycja Jensen, Wirth, Pascal, User Manual and Report 1974.

Pierwotnie służył celom edukacyjnym do nauki programowania strukturalnego^{potrzebne źródło}. Popularność Pascala w Polsce była większa niż w innych krajach ze względu na dostępność kompilatorów w pirackich wersjach (zanim ukazało się prawo ochrony własności intelektualnej), prostotę języka oraz jego popularyzację przez wyższe uczelnie. Szczyt popularności tego języka przypadł na lata 80. oraz początek 90 XX wieku. Wraz ze zniesieniem ograniczeń COCOM, upowszechnieniem się sieci oraz systemu Unix (następnie Linuksa) stopniowo stał się wyparty przez C oraz C++.

Jedną z popularniejszych implementacji kompilatorów tego języka był produkt firmy Borland International – Turbo Pascal. W chwili obecnej nader mocno rozpowszechnionym obiektowym dialektem języka Pascal jest Object Pascal, który stanowi podstawę dla takich języków jak Delphi, Delphi.NET, Oxygene

Istnieją wolne kompilatory Pascala, dla przykładu Free Pascal, a także bazujące na nim, wolne środowisko IDE jak Lazarus.

Pascal jako narzędzie programisty

Dla poniektórych programistów pewne cechy Pascala wykluczają jego zastosowanie w poważnych projektach oraz są powodem krytyki tego języka. Wedle nich powinien zostać zaledwie narzędziem do nauki programowania. Jednak w latach 80. oraz 90. w języku tym powstawało tysiące aplikacji (również komercyjnych).

Zalety Pascala – czytelność kodu, rygorystyczna kontrola typów danych, wraz z pojawieniem się C zostały uznane za mało istotne. Wypromowanym przez C standardem stała się zwięzłość kodu:

begin


end;

{


}

Inc (a,5);

Inc (a);
Dec (a);

c := 5; b := 5; a := 5;

a += 5;

a++;
a--;

a = b = c = 5;

for i:=1 to 10 do 
begin             

 
end;               

for (i=1; i<=10; ++i)
{


}

while W = 5 do
begin


end;

while (W == 5)
{


}

while true do
begin


end;

repeat



until false;

while (true)
{


}

do {



} while (!false)

Pascal bardzo rygorystycznie podchodzi do kontroli typów, tj. sprawdza czy do zmiennej typu A nie próbuje się przypisać wartości typu B. Jest zatem językiem silnie typowanym.

Popularność Pascala wzrosła z pojawieniem się Delphi – środowiska programistycznego, opartego na obiektowym Pascalu, pozwalającego na błyskawiczne wykonywanie atrakcyjnych wizualnie aplikacji pod Windows. Wraz z pojawieniem się biblioteki windows dla C++ oraz narzędzi do automatycznego tworzenia GUI, Pascal znów stracił na znaczeniu.

Przykładowy program

Najprostszy formalnie poprawny program (wypisujący tekst):

begin
  writeln('Hello World');
end.

Obliczanie n–tego wyrazu ciągu Fibonacciego:

program fibonacci;
var
  i, liczba: word;
  a, b, c: longint;
begin
  writeln('Podaj, ktora liczbe z ciagu Fibonacciego chcesz zobaczyc: ');
  readln(liczba);
  a := 1;
  b := 1;
  if liczba <= 2 then 
    writeln('Wynik: ', a)
  else 
  begin
    for oraz := 3 to liczba do 
    begin
      c := a+b;
      a := b;
      b := c;
    end;
    writeln('Wynik: ', c);
  end;
end.

Funkcja obliczająca liczbę w ciągu Fibonacciego metodą rekurencyjną.

function fibonacci(nr: integer): integer;
begin
  if (nr = 1) or (nr = 2) then 
    fibonacci := 1
  else 
    fibonacci := fibonacci(nr-1) + fibonacci(nr-2);
end;

Oto przykład innego programu napisanego w Pascalu. Wylicza on miejsca zerowe funkcji kwadratowej.

program funkcja;
var 
  delta , x1 , x2: real;
  a, b, c: real;
begin
  writeln('Podaj wspolczynniki a, b, c trojmianu kwadratowego: ');
  readln(a, b, c);
  if a = 0 then 
    writeln('TO NIE JEST FUNKCJA KWADRATOWA')
  else 
  begin
    delta := (b * b) - (4 * a * c);
    writeln('Delta = ', delta);
    if delta < 0 then
      writeln('BRAK MIEJSC ZEROWYCH FUNKCJI ! (w zbiorze liczb rzeczywistych)')
    else 
    if delta > 0 then 
    begin
      x1 := ((- b) - sqrt(delta)) / (2 * a);
      x2 := ((- b) + sqrt(delta)) / (2 * a);
      writeln('X1 = ' , x1);
      writeln('X2 = ' , x2);
    end 
    else 
    begin
      x1 := (- b) / (2 * a);
      writeln('X1 = ' , x1);
    end;
  end;
end.

Program oblicza silnię dowolnej liczby naturalnej n (w praktyce dowolność ta ograniczona jest zakresem danych typu integer).

program silnia_liczby;
var 
  n: integer;
 
function silnia(n: integer): integer;
begin
  if n = 0 then 
    silnia := 1
  else 
    silnia := n * silnia(n-1);
end;
 
begin
  writeln('Program oblicza silnie z dowolnej liczby');
  write('Podaj liczbe: ');
  readln(n);
  writeln(n,'! = ',silnia(n));
end.

Program sortujący tablicę liczb metodą bąbelkową.

program sortowanie;
const 
  zakres = 99;
var
  Liczby: array 1..zakres of integer;
  i, j, k, n: integer;
 
procedure czytaj;
begin
  writeln('Program sortuje dane metoda babelkowa');
  write('Podaj ilosc liczb: '); 
  read(n);
  for oraz := 1 to n do 
  begin
    write('Liczba ',i,' = '); 
    read(Liczbyi);
  end;
end;
 
procedure pisz;
begin
  writeln('Oto posegregowane elementy:');
  for oraz := 1 to n do 
    write(liczbyi,' ');
  readln;
end;
 
begin
  czytaj;
  for oraz := 2 to n do 
  begin
    for j := n downto oraz do 
    begin
      if Liczbyj-1 > Liczbyj then 
      begin
        k := liczbyj-1;
        Liczbyj-1:=Liczbyj;
        Liczbyj:=k;
      end;
    end;
  end;
  pisz;
  readln;
end.

Program symulujący kostkę do gry:

program kostka;
uses 
  crt;
var
  kost: integer;
  znak: string;
begin
  randomize;
  repeat
    clrscr;
    write ('Ilu scienna kostka chcesz grac ?:');
    readln(kost);
    if (kost < 4) then
    begin
      writeln('Kostka musi miec min 4 sciany');
      readln;
    end;
  until (kost >= 4);
  clrscr;
  repeat
    write('Wylosowano : ');
    write(random(kost)+1);
    writeln(' aby zakonczyc wcisnij "q"');
    readln(znak);
  until (znak =' q') or (znak = 'Q');
end.

Bibliografia

1. Michał Iglewski, Jan Madey, Stanisław Matwin, Pascal. Język wzorcowy – Pascal 360., Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1984, wydanie trzecie – zmienione, Seria: Biblioteka Inżynierii Oprogramowania, ISBN 83-204-0597-1,
2. Andrzej Marciniak, Borland Pascal 7.0, Wyd. Nakom, Poznań 1994 r., ISBN 83-85060-53-7, ISSN 0867-6011,

Sprawdź też

• Turbo Pascal
• Pascal 360
• Free Pascal

Linki zewnętrzne

Sprawdź publikację na Wikibooks:
Object Pascal

• Kurs programowania w języku Pascal dla początkujących – kurs programowania w Pascalu
• książka "Turbo Pascal. Programowanie" wydana przez księgarnię Helion, dostępna w internecie
• www.centrumpascal.republika.pl – strona poświęcona Turbo Pascalowi