Klasztor oo. Bernardynów przy pl. Kościuszki
Kościół Ewangelicko-augsburski widziany z rynku
Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu w centralnej Polsce, leżące na zachodzie Równiny Piotrkowskiej. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim oraz 48. w Polsce.
Wedle danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 77 383 mieszkańców[2].
Toponimia
Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew; język niemiecki – Petrikau.potrzebne źródło Liczba ludności w grudniu 2010 - 77 383 osób.
Położenie
Wedle danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 67,24 km²[3].
Wedle danych z 2002[4] powierzchnia miasta to 67,26 km², co stanowi 0.37% powierzchni całego województwa łódzkiego. Struktura powierzchni miasta:
- użytki rolne 52%
- użytki leśne 21%
Historia
- VIII w. – pierwsze osady ludności słowiańskiej
- 1217 – pierwsza pisemna wzmianka o Piotrkowie (dokument Leszka Białego dla opactwa cystersów w Sulejowie)
- 1262 – włączenie Piotrkowa do Księstwa Sieradzkiego
- 1290 - 1300 - Piotrków otrzymuje prawa miejskie (wskazanie dokładnej daty jest niemożliwe, albowiem dokumenty spłonęły)
- 1313 – Władysław Łokietek wyznacza Piotrków jako miasto
- 1346 - 1347 – spisano statuty piotrkowskie
- 1404 – odnowienie praw miejskich przez Władysława Jagiełłę
- 1442 - 1628 – miejsce odbywania synodów prowincji gnieźnieńskiej
- 1467 – ratyfikacja pokoju toruńskiego
- 1469 1 grudnia – na sejmie wielki mistrz Henryk VI Reuss von Plauen złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi
- 1470 20 listopada – na sejmie wielki mistrz Henryk VII Reffle von Richtenberg złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi
- Elekcja Jana Olbrachta w Piotrkowie
- 1493 – pierwszy sejm w Piotrkowie – data przyjmowana jako początek parlamentaryzmu polskiego
- XV/XVI w. – miejsce zjazdów generalnych oraz prowincjonalnych oraz sejmów walnych
- 1578 – założenie Trybunału Koronnego dla Wielkopolski
- 1655 oraz 1657 – zajęcie miasta przez wojska szwedzkie (potop szwedzki)
- 1702 – ponowne zajęcie miasta przez wojska szwedzkie (III wojna północna)
- 1793 – II rozbiór Polski, włączenie Piotrkowa do zaboru pruskiego tzw. Prusy Południowe)
- 1807 – włączenie Piotrkowa do Księstwa Warszawskiego (departament kaliski)
- 1815 – włączenie Piotrkowa do Królestwa Polskiego (województwo kaliskie)
- 1846 2 września – odjazd pierwszego pociągu Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z dworca piotrkowskiego
- 1867 13 stycznia – założenie guberni piotrkowskiej, obejmującej m.in. Łódź, Częstochowę oraz Zagłębie Dąbrowskie
- 1873 5 stycznia – rozpoczęcie wydawania "Tygodnia"
- 1905 1 lutego – początek strajku szkolnego
- 1914 – w pierwszych miesiącach I wojny światowej Piotrków kilkakrotnie opanowywały wojska niemieckie oraz ponownie rosyjskie, ostatecznie zajęty w grudniu przez wojska austriackie
- 1915 – umiejscowienie w Piotrkowie siedziby Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego, największy w historii rozwój piotrkowskiego ośrodka wydawniczo-prasowego
- 1918 2-5 listopada – rozbrojenie okupantów austriackich
- 1919 2 sierpnia – włączenie Piotrkowa do województwa łódzkiego
- 1939
- 1942 14-29 października – likwidacja getta piotrkowskiego (ok. 20 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince, 3500 pozostało w tzw. "małym getcie", zlikwidowanym w 1944)
- 1945 18 stycznia – wkroczenie do Piotrkowa Armii Czerwonej oraz Wojska Polskiego
- Piotrków siedzibą istniejącej do 1953 roku wiejskiej gminy Uszczyn
- 1973 - 1977 – Piotrków siedzibą gminy wiejskiej Piotrków Trybunalski
- 1975 1 czerwca – założenie województwa piotrkowskiego
- 1981
- 1985 – pierwsze w Polsce mistrzostwa breakdance
- 1997 – przekształcenie Wydziału Zamiejscowego WSP w Filię WSP (od 2000 filia Akademii Świętokrzyskiej, od 2008 filia Uniwersytetu Humanistyczno–Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach)
- 1999 1 stycznia – likwidacja województwa piotrkowskiego, ponowne wejście Piotrkowa w skład województwa łódzkiego
- 2004 – założenie Zamiejscowego Ośrodka Dydaktycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
- 2005 6 marca – referendum w sprawie odwołania prezydenta oraz Rady Miasta (nieważne: frekwencja 24,2%)
- 2006 1 września – przekształcenie radia Piotrków w radio Strefa FM
- 2009 5 listopada – kończy działalność kino Havana. Helios operator kina przenosi się do galerii Focus Mall
Panorama rynku na starym mieście
Historia Żydów w Piotrkowie
Ulica Grodzka na starym mieście
Budynek sądu w Piotrkowie
Aleja 3 Maja w Piotrkowie
Budynek dawnej Piotrkowskiej Manufaktury przy ulicy Sulejowskiej
Miasto posiadało zakaz osiedlania się Żydów – przywilej de non tolerandis Judaeis. Dopiero w XVI wieku ludność żydowska zamieszkała w okolicach Piotrkowa zaczęła przybywać na targi oraz jarmarki. W 1657 wojska Stefana Czarnieckiego dokonały krwawego pogromu Żydów w Piotrkowie. W 1679 król Jan III Sobieski zezwolił na założenie kahału, synagogi, kirkutu, mykwy, rzeźni oraz sklepów. W 1765 roku mieszkało tu 1107 Żydów. Piotrków Trybunalski był jednym z najważniejszych w Polsce żydowskich ośrodków wydawniczo-drukarskich . W 1939 mieszkało tu ok. 11 tys. osób pochodzenia żydowskiego. W październiku 1939 roku Niemcy utworzyli tu pierwsze getto na ziemiach polskich. Uwięzili w nim ok. 25 tys. osób z Piotrkowa oraz okolic. W dniach 15-21 października 1942 ok. 22 tys. osób wywieźli do obozu zagłady w Treblince[5].
Turystyka
Stare Miasto z zachowanym średniowiecznym układem urbanistycznym.
Zabytki
- Stare miasto – staromiejski układ urbanistyczny sięga początkami średniowiecznej lokacji, zabudowa jest wydatnie późniejsza. W obrębie rynku da się obejrzeć ok. 142 kamienic o ciekawej architekturze. Po pożarze w 1835 r. przebudowano domy w stylu klasycystycznym. Wewnątrz poniektórych zachowały się sklepienia kolebkowe, ślady podcieni, sklepione piwnice, sienie oraz belkowane stropy.
- Mury miejskie – zachowane fragmenty wybudowane w XIV oraz XV w. za panowania Kazimierza Wielkiego. Wysokość murów 4,5 m, szerokość 2 m.
- Zamek królewski – zbudowany w latach 1512-1519 przez mistrza Benedykta z Sandomierza na polecenie Zygmunta I Starego.
- Wielka Synagoga (1791-1793), aktualnie Miejska Biblioteka Publiczna. Zbudowana na miejscu poprzednie drewnianej z 1689 r. zniszczonej podczas pożaru w 1740.
- Mała Synagoga
- Cerkiew prawosławna pw. Wszystkich Świętych (XIX w.)
- Pałac Jaxa Bykowskich (XV w.) – w 1604 przebudowany na pałac renesansowy.
- Kościół farny pw. św. Jakuba (XIII w.)
- Kościół Nawiedzenia Najświętszej Panny Marii (XIV w.) – zniszczony podczas najazdu szwedzkiego, w XVIII w. odrestaurowany. Wewnątrz zabytkowe obrazy z XVII oraz XVIII w.
- Kościół pw. św. Jacka oraz św. Doroty, podominikański (XIV-XVII w.)
- Kościół oraz klasztor o.o. bernardynów (XVII w.) z cudownym obrazem Matki Boskiej Piotrkowskiej.
- Kościół oo. pijarów (XVII-XVIII w.) – aktualnie ewangelicki. Budynki kolegium pijarów zaadaptowane na budynek więzienny użytkowany do 2004 r.
- Kościół pw. NP Marii Śnieżnej (XVII w.) – dawniej dominikanek, oparty o mur miejski.
- Kościół św. Franciszka Ksawerego oo. jezuitów (XVIII w.), z cudownym obrazem Matki Bożej Trybunalskiej.
- Kolegium jezuickie (XVIII w.) – aktualnie mieści się tu I LO im. Bolesława Chrobrego.
- Sąd Okręgowy (1905-1909), dawny gubernialny Sąd Okręgowy.
Inne miejsca
Architektura dawna:
- Aleje 3 Maja – budynki w stylu secesyjnym
- Dworzec kolejowy PKP – aktualnie przywracany do stanu dawnej świetności
- Hala targowa – aktualnie budynek handlowy (Biedronka)
- Budynek Państwowej Szkoły Muzycznej
- Piotrkowska Manufaktura – budynek dawnej przędzalni przy ulicy Sulejowskiej
- Wieża wodna (1925-1927) – ok. 50 m wysokości. Zabytek sztuki inżynierskiej.
Architektura współczesna:
- Bank Pekao S.A. przy al. Armii Krajowej
- Kryta Pływalnia OSiR przy ul. Belzackiej
- Kościół pw. Miłosierdzia Bożego przy ul. Łódzkiej
- Kościół pw. NMP Królowej Pokoju przy ul. Belzackiej
- Hala sportowa "Relax"
- Centrum handlowe Focus Mall przy ul. Słowackiego
Inne miejsca:
Informacja turystyczna
- Centrum Informacji Turystycznej w Piotrkowie Trybunalskim[6]
- PTTK Oddział im. Michała Rawity Witanowskiego Piotrków Trybunalski,Plac Czarnieckiego 10
- Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim, plac Zamkowy 4
Szlaki turystyczne
Klimat
| Miesiąc |
I |
II |
III |
IV |
V |
VI |
VII |
VIII |
IX |
X |
XI |
XII |
| Najwyższa temperatura dzienna (°C) |
+11,2 |
+5,1 |
+12,7 |
+21,1 |
+25,3 |
+28,9 |
+32,1 |
+30,8 |
+23,9 |
+23,0 |
+10,6 |
+7,9 |
| Najniższa temperatura dzienna (°C) |
-31,2 |
-13,2 |
-6,4 |
-3,9 |
+1,8 |
+1,8 |
+8,0 |
+5,6 |
+2,1 |
-3,2 |
-2,9 |
-10,0 |
| Źródło: Typowe lata meteorologiczne oraz statystyczne dane klimatyczne dla obszaru Polski do obliczeń energetycznych budynków |
Demografia
Dane z 2006:
| Opis |
Ogółem |
Kobiety |
Mężczyźni |
| jednostka |
osób |
% |
osób |
% |
osób |
% |
| populacja |
79 961 |
100 |
42 553 |
53 |
37 428 |
47 |
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) |
1188,7 |
630 |
558,7 |
-
Wskaźniki ekonomiczne
Średni dochód na jednego mieszkańca dla Piotrkowa Trybunalskiego wynosi 2435,34 zł[4]. Wedle danych z grudnia 2010[7] w mieście było 4 tys. osób bez pracy a stopa bezrobocia wynosiła 5,17%.
Gospodarka
Od XIX w. ośrodek przemysłu, m.in. szklarskiego (huty "Kara", "Hortensja", "Feniks"), włókienniczego (Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego "Sigmatex" – dawna Piotrkowska Manufaktura), maszynowego (Fabryka Maszyn Górniczych "Pioma", Warszawskie Zakłady Mechaniczne – Polskie Zakłady Lotnicze WZM-PZL). Jedno z dwóch głównych miast PBOP
Znajduje się tutaj także galeria rozrywkowo-handlowa Focus Mall, otwarta 13 listopada 2009 oraz Galeria "Stary Areszt", znajdująca się w budynkach dawnego aresztu - usytuowana w okolicach starego miasta.
Sklepy należące do sieci handlowych
Centra handlowe
Centrum handlowe Focus Mall
- C.H. Echo
- D.H. Merkury
- D.H. Sezam
- Focus Mall
- Stary Areszt
- Stara Tkalnia - planowana
- Stara Octownia - planowana
Logistyka
Obecnie, ze względu na dogodne położenie, wokół miasta powstaje parę rozbudowanych centrów logistycznych. Swoje samodzielne centra logistyczne ulokowały tutaj takie firmy jak:
- IKEA - zlokalizowane przy przebudowanej drodze S-8.
- Kaufland - magazyny tradycyjne, oraz zautomatyzowany magazyn wysokiego składowania.
Kompleksy magazynowe:
- ProLogis Park Piotrków oraz ProLogis Park Piotrków II - w kompleksach tych swoje magazyny ulokowały takie firmy jak:
Nocna panorama północnej części miasta
- Poland Central – Pod koniec sierpnia 2007 uruchomiono pierwszą halę magazynową w kompleksie Poland Central. Docelowa powierzchnia tego kompleksu to 50 ha powierzchni magazynowej.
- Logistic City – Piotrków Distribution Center – Docelowa powierzchnia magazynowa centrum to 38 ha. W chwili obecnej powierzchnia magazynowa Logistic City wynosi ok. 90 tys. m² oraz trwa budowa kolejnego budynku magazynowego.
Przemysł
Piotrków to także przemysł meblowy (Piotrkowska Fabryka Mebli), papierniczy, szklarski oraz włókienniczy. Swoją siedzibę ma tutaj Emerson, potentat w produkcji papieru komputerowego. W południowej części miasta działa nowoczesny regionalny browar "Kiper" produkujący doceniane Piwa różnego rodzaju. Działa tutaj także duża ilość lokalnych oraz regionalnych firm budowlanych czy deweloperskich takich jak "PPHU Zbigniew Wilk" czy "Rudecki".
Przemysł maszynowy
Przemysł włókienniczy
- Sigmatex Sp. z o.o. produkująca dzianiny.
Kultura
Budynek dawnej synagogi aktualnie siedziba Miejskiej Biblioteki Publicznej
Zamek królewski, aktualnie siedziba muzeum
W Piotrkowie jest wiele miejsc w których człowiek może zetknąć się z wszelako pojętą kulturą. Życie miasta w ostatnich latach wzbogaciło się o szereg imprez kulturalnych, które dołączyły do już od dawna istniejących.
Biblioteki
Muzea oraz galerie
- Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim
- Ośrodek Działań Artystycznych
Kina
- Kino "Pegaz", działające w ramach Miejskiego Ośrodka Kultury
- Multipleks Helios (5 sal - Focus Mall)
Inne ośrodki kulturalne
- Miejski Ośrodek Kultury - "Europejska scena Teatru im. Jaracza"
- Osiedlowy Klub Kultury "Jaskółczyn" - prowadzący pomiędzy innymi dziecięce oraz młodzieżowe zespoły tańca
Wydarzenia cykliczne
- Dni miasta (pierwszy pełny weekend czerwca)
- Międzynarodowy Festiwal Sztuki Akcji – Interakcje – zapoczątkowany w 1999 roku
- Festiwal Kabaretowy – Trybunały Kabaretowe
- Dni muzyki kameralnej – organizowane w zabytkowej siedzibie Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim
- Ogólnopolski konkurs literacki o "Rubinową Hortensję"
- Ogólnopolski konkurs pianistyczny im. I. J. Paderewskiego – odbywający się od 1991 roku, w Państwowej Szkole Muzycznej I oraz II stopnia w Piotrkowie Trybunalskim
- Międzynarodowe Spotkania Rzeźbiarzy – Skrzyżowania
- Ogólnopolski Festiwal Kultury oraz Sztuki Chrześcijańskiej NADZIEJA
- Ogólnopolski Festiwal kapel Podwórkowych
- Masa Krytyczna - każdy ostatni piątek miesiąca o godz. 18.00 spod budynku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego
Edukacja
Budynek gimnazjum numer 5
Poza tym w Piotrkowie Trybunalskim funkcjonuje obecnie:
- 14 przedszkoli samorządowych,
- 13 szkół podstawowych (w tym Szkoła Podstawowa nr 3 w ramach Zespołu Szkolno-Gimnazjalnego nr 1),
- 5 szkół gimnazjalnych (w tym Gimnazjum nr 3 w ramach Zespołu Szkolno-Gimnazjalnego nr 1),
- 1 zespół szkolno-gimnazjalny,
- 11 szkół ponadgimnazjalnych w tym Liceum Plastyczne
- Katolickie Liceum Ogólnokształcące SPSK (Stowarzyszenie Przyjaciół Szkół Katolickich)
- Katolickie Gimnazjum SPSK
- Państwowa Szkoła Muzyczna I oraz II stopnia
Sport
Kąpielisko miejskie "Słoneczko"
Komunikacja
Wschodnia obwodnica Piotrkowa
Piotrków Trybunalski stanowi ważny węzeł komunikacyjny. Przez miasto przebiegają drogi krajowe oraz międzynarodowe:
Drogi wojewódzkie:
Miasto ma bardzo rozbudowany system obwodnic w którego skład wchodzą obwodnice:
W planach jest także budowa obwodnicy śródmiejskiej, mającej być w przyszłości drogą alternatywną dla płatnej autostrady A1 oraz obwodnicy południowej. W mieście istnieje także lotnisko z utwardzonym pasem startowym.
Komunikacja miejska
W Piotrkowie Trybunalskim istnieje komunikacja autobusowa, obsługiwana przez MZK Piotrków Trybunalski, oraz linie obsługiwane przez przewoźników prywatnych.
W kwietniu 2009 roku MZK Piotrków Trybunalski obsługiwało 11 linii autobusowych (numery "0" – "10") oraz dysponowało następującym taborem:
Linie obsługiwane przez przewoźników prywatnych to "B", "J", "Z" oraz rozliczne linie minibusów.
Komunikacja kolejowa
Przez Piotrków przechodzi: Linia kolejowa nr 1
W Piotrkowie ponadto ma swój początek Linia kolejowa nr 24 przez Bełchatów do stacji Biały Ług.
Po istniejącej dawniej Piotrkowskiej Kolei Wąskotorowej do Sulejowa pozostały zaledwie budynki stacji, tory w obrębie miasta bądź już zostały rozebrane, bądź zostaną rozebrane w najbliższym czasie.
Komunikacja autobusowa
Dworzec autobusowy w Piotrkowie Trybunalskim
Podstawowym przewoźnikiem międzymiastowym jest Przedsiębiorstwo PKS Piotrków Trybunalski. Obsługuje linie dalekobieżne do Warszawy, Lublina oraz Wrocławia oraz linie lokalne do Łodzi, Sulejowa, Tomaszowa Mazowieckiego,Przedborza, Bełchatowa, Żarnowa oraz innych miejscowości. Ważną rolę odgrywają też zrzeszeni przewoźnicy prywatni, obsługujący linie miejskie oraz podmiejskie, w tym do Sulejowa oraz Tomaszowa.
Komunikacja lotnicza
W Piotrkowie Trybunalskim działa lotnisko sportowe zdolne do przyjmowania samolotów kategorii dyspozycyjnej czy taksówek powietrznych.
Najbliższym portem lotniczym jest oddalony od centrum Piotrkowa Trybunalskiego o 42 km Międzynarodowy Port Lotniczy im. Władysława Reymonta w Łodzi. Ponadto miasto jest oddalone o około 133 km od Portu lotniczego Warszawa Okęcie oraz około 137 km od Portu Lotniczego Katowice-Pyrzowice
Wspólnoty wyznaniowe
Ludzie Piotrkowa Trybunalskiego
Posłowie Piotrkowa Trybunalskiego
Prezydenci Piotrkowa Trybunalskiego
Sprawdź też
Filmy kręcone w Piotrkowie Trybunalskim
Kamienica narożna, tzw. Złoty Róg, na piotrkowskiej starówce - "zagrała" Dom Bankowy Kramera w komedii Vabank
- "Ewa chce spać" (1957, reż. Tadeusz Chmielewski)
- "Święta wojna" (1965, reż. Julian Dziedzina, Dariusz Goczał)
- "Jak daleko stąd, jak blisko" (1971, reż. Tadeusz Konwicki)
- "Nie zaznasz spokoju" (1977, reż. Mieczysław Waśkowski)
- "Vabank" (1981, reż. Juliusz Machulski)
- "Jan Serce" (1981, reż. Radosław Piwowarski)
- "Akademia pana Kleksa" (1983, reż. Krzysztof Gradowski)
- "Misja specjalna" (1987, reż. Janusz Rzeszewski)
- "Nowy Jork, czwarta rano" (1988, reż. Krzysztof Krauze)
- "Biesy" (1988, reż. Andrzej Wajda)[10]
- "Opowieść Harleya"(1987, reż. Wiesław Helak)
- "Psy" (1992, reż. Władysław Pasikowski)
- "Uprowadzenie Agaty" (1993, reż. Marek Piwowski)
- "Syzyfowe prace" (1998, reż. Paweł Komorowski)
- "Pan Tadeusz" (1999, reż. Andrzej Wajda)
- "Jakub kłamca" (1999, reż. Peter Kassovitz)
- "Przeprowadzki" (2000, reż. Leszek Wosiewicz)
- "Przedwiośnie" (2001, reż. Filip Bajon)
- "Masz na imię Justine" (2005, reż. Franco de Pena)
- "W ciemności" (2011, reż. Agnieszka Holland)[11]
- "1920 Bitwa Warszawska" (2010, reż. Jerzy Hoffman)[12]
Media
Wykaz tradycyjnych mediów piotrkowskich:
Wykaz internetowych mediów piotrkowskich:
Podział na osiedla
W Piotrkowie Trybunalskim nazwa "osiedle" ma dwa znaczenia: 1/ Tradycyjne – istniejące osiedla 2/ Administracyjne – Jednostki Pomocnicze Gminy (odpowiednik dzielnic w większych miastach albo sołectw w gminach) W pewnych przypadkach nazwy pokrywają się: np. Wierzeje.
Panorama północnej części Piotrkowa Trybunalskiego
Najstarsze ulice w Mieście
Piotrków Trybunalski rozwinął się szybko szczególnie w okresie guberni piotrkowskiej. Powstawało dużo nowych budynków oraz ulic. Przyklady ulic,które powstały w XIV-XIX wieku:
Współpraca międzynarodowa
|
|
Ta sekcja od 2011-09 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
ul. Miast Partnerskich będąca równocześnie wschodnią obwodnicą miasta
Współpraca zagraniczna Piotrkowa Trybunalskiego zawiera w sobie przede wszystkim płaszczyznę kulturalną, oświatową, naukową, gospodarczą czy sportową ze swoimi miastami partnerskimi, z którymi podpisało umowę o wzajemnej współpracy oraz z miastami zaprzyjaźnionymi.
Sprawdź też
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Miasta województwa łódzkiego |
|
| Miasta powiatowe |
|
 |
|
| Miasta gminne |
|
|
Polska
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
