Pismo – system umownych znaków, za pomocą których da się utrwalić język mówiony.
Istnieje wiele sposobów zapisu mowy. Można je podzielić na zapis dźwięków oraz zapis znaczeń. Przeważajaca ilość używanych aktualnie systemów pisma to systemy mieszane fonetyczno-znaczeniowe.
Badania medyczne pokazują, że przy czytaniu pisma znaczeniowego aktywność obszarów mózgu rozkłada się inaczej niż przy czytaniu pisma fonetycznego. Pismem fonetycznym zajmuje się z reguły lewa półkula, natomiast znaczeniowym prawa. Zaburzenie odwzorowywania znaków nazywa się dysgrafią.
Systemy pisma
Przeważajaca ilość współczesnych języków europejskich używa systemu mieszanego, w którym:
- słowa są zapisywane fonetycznym systemem alfabetycznym
- nazwy własne są zapisywane fonetycznym systemem alfabetycznym
- systemem znaczeniowym zapisuje się m.in.:
- liczby są zapisywane systemem znaczeniowym, bardzo sporadycznie zapisuje się je fonetycznie. Tak więc zwykle 120 a nie 'sto dwadzieścia'
- nazwy substancji chemicznych, np. zapis HCl jest wydatnie częściej niż zapis chlorowodór
W większości z tych języków jednak w zapisie "normalnych" słów są obok elementów fonetycznych także elementy znaczeniowe - wiele allomorfów zapisuje się w ten sam sposób pomimo odmiennego ich brzmienia. W języku polskim dotyczy to z reguły dźwięczności spółgłoski końcowej (np. chleb oraz chleba choć b w chleb wymawiane jest zwykle p). W języku angielskim zjawisko to ma wydatnie większy zasięg. Np.:
- do /du/
- does /dʌz/
- don't /dəʊnt/
- doesn't /dʌzənt/
Trzy fonetycznie zróżnicowane allomorfy (/du/, /dʌ/, /dəʊ/) są tu zapisywanie w ten sam sposób ze względu na wspólne znaczenie. W piśmie angielskim to zjawisko jest tak często, że da się posiadać wątpliwości czy zasadne jest określanie go pismem fonetycznym.
Dla porównania, w piśmie japońskim używa się:
- Dla większości "normalnych" słów systemu znaczeniowego kanji
- Dla końcówek gramatycznych oraz rzadszych "normalnych" słów fonetycznego systemu sylabicznego hiragana.
- Dla japońskich nazw własnych używa się systemu sylabicznego hiragana. Wiele nazw własnych zapisuje się systemem znaczeniowym kanji.
- Dla zapożyczeń z języków zachodnich oraz dla zachodnich nazw własnych używa się fonetycznego systemu sylabicznego katakana.
- Do poniektórych nazw obcych (np. skróty nazw organizacji) używa się romaji, czyli alfabetu łacińskiego.
- Czasem używa się romaji albo hiragana do wszystkiego w sytuacjach, w których trudno byłoby używać innych systemów.
Typy pisma
Rozmieszczenie wielorakich typów pisma na świecie
- piktograficzne (obrazkowe) - przedmioty oraz czynności zapisywane są za pomocą piktogramów (obrazków). Piktogramy to aktualnie m.in. niewielka cząstka chińskich znaków.
- ideograficzne - idee oraz pojęcia zapisywane są za pomocą ideogramów, przedstawiających abstrakcyjne pojęcia; to kolejny etap ewolucji pisma w stosunku do piktogramów. Ideogramy to aktualnie m.in. zasadnicza cząstka sinogramów.
- fonetyczne - symbole powodują dźwięki:
- pismo głoskowe (alfabet) - symbole oznaczają spółgłoski oraz samogłoski, np. alfabet łaciński, alfabet grecki, cyrylica, głagolica, hangul,
- pismo spółgłoskowe (abdżad) - symbole oznaczają spółgłoski, wartość samogłosek wynika z kontekstu np. alfabet hebrajski,
- pismo alfabetyczno-sylabiczne (abugida) - symbole oznaczają spółgłoski, a wartość samogłosek zmieniają znaki diakrytyczne,
- sylabariusz - symbole oznaczają sylaby, np. katakana oraz hiragana;
- pismo złożone albo pismo mieszane - w jednym systemie pisma jest parę podsystemów, np. pismo japońskie, na które składają się sylabariusze hiragana oraz katakana, oraz ideogramy chińskie - kanji,
- pismo węzełkowe
Historia
Historia oraz pismo zaczyna się jednocześnie. Okres dziejów przed pismem to prehistoria.
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
Sprawdź hasło
pismo w Wikisłowniku
- Omniglot (en) - strona opisująca przeważajaca ilość alfabetów oraz systemów pisma
