Porównanie rozmiarów Ziemi oraz planet karłowatych krążących poza orbitą Neptuna. Sedna, Orkus, 2007 OR₁₀ oraz Quaoar nie zostały jeszcze zaliczone do tego grona przez IAU, ale dane obserwacyjne wskazują, że spełniają one założenia definicji^[1] (grafiki obiektów są wizją twórczą artysty).

Planeta karłowata – odmiana obiektu astronomicznego, pośredni pomiędzy planetami a małymi ciałami niebieskimi. Planety karłowate, wbrew nazwie, nie zaliczają się do planet.

Planetą karłowatą jest obiekt, który^[2]:

• znajduje się na orbicie wokół Słońca,
• posiada wystarczającą masę, by własną grawitacją pokonać siły ciała sztywnego tak, aby wytworzyć kształt odpowiadający równowadze hydrostatycznej (prawie kulisty),
• nie oczyścił sąsiedztwa swojej orbity z innych względnie dużych obiektów,
• nie jest satelitą planety albo innego obiektu niegwiazdowego.

Terminologia

Termin ten stał się przyjęty przez Zgromadzenie Generalne Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU) w Pradze 24 sierpnia 2006. Został on zdefiniowany zaledwie dla Układu Słonecznego^[2], jednak czasem jest używany także dla obiektów pozasłonecznych. Obiekt PSR 1257+12 D, o rozmiarach mniejszych od Plutona, jest uznawany za kandydata do miana pierwszej pozasłonecznej planety karłowatej.

Lista planet karłowatych

Jak dotąd za planety karłowate IAU oficjalnie uznała 5 ciał niebieskich:

• Ceres (planetoida z pasa głównego)
• Pluton (obiekt pasa Kuipera, jeden z plutonków)
• Haumea (obiekt z pasa Kuipera, cubewano)
• Makemake (obiekt z pasa Kuipera, cubewano)
• Eris (obiekt dysku rozproszonego)

Spośród nich zaledwie Ceres krąży w pasie planetoid pomiędzy orbitami Marsa oraz Jowisza, pozostałe krążą poza orbitą Neptuna. Do określenia tej grupy używany jest także termin plutoidy.

Potencjalne planety karłowate

Najprawdopodobniej w ciągu najbliższych lat do grona planet karłowatych zostaną zaliczone kolejne ciała. Aktualnie znanych jest około 400 obiektów transneptunowych, branych pod uwagę jako potencjalne planety karłowate^[7]. Nie jest znany ich dokładny kształt, ale znając ich średnicę da się stwierdzić (opierając się na obserwacji podobnych obiektów), że posiadają wystarczającą masę, by osiągnąć prawie kulisty kształt. Dla obiektów skalistych minimalna średnica, przy której ciało osiąga kształt odpowiadający równowadze hydrostatycznej, wynosi ok. 900 km, zaś dla obiektów składających się w dużej części z lodu ta granica może wynosić 200 – 400 km^[1]. Obserwacje spektroskopowe wskazują, że duże planetoidy krążące dalej niż Neptun składają się w znacznej części z lodu.

Poniższa lista zawiera w sobie obiekty transneptunowe o absolutnej wielkości gwiazdowej poniżej 4^[3]. Oszacowania dotyczące rozmiaru obiektów są bardzo różne, ale przeważajaca ilość z nich może posiadać średnicę powyżej 700 km. Najprawdopodobniej spełniają one kryterium równowagi hydrostatycznej.

Status planety karłowatej mogłyby uzyskać ponadto trzy inne planetoidy pasa głównego (Pallas, Westa oraz Hygiea). Jak dotąd jednak nie wykazano, że spełniają kryterium równowagi hydrostatycznej. Może się to zmienić dzięki badaniom Westy przez sondę kosmiczną Dawn.

Uwagi

Przypisy

Sprawdź też

  W Wikimedia Commons leżą multimedia związane z tematem:
Planeta karłowata

• Plutoid
• Małe ciało Układu Słonecznego
• Lista ciał planetarnych w Układzie Słonecznym
• Mezoplaneta

p • d • e Układ Słoneczny Słońce • Heliosfera Planety ☾ = księżyc albo księżyce ∅ = pierścienie planetarne Merkury Wenus Ziemia ☾ Mars ☾ Jowisz ☾ ∅ Saturn ☾ ∅ Uran ☾ ∅ Neptun ☾ ∅ Planety karłowate 1 Ceres 134340 Pluton ☾ 136108 Haumea ☾ 136472 Makemake 136199 Eris ☾ Małe ciała Układu Słonecznego Planetoidy Grupy oraz rodziny planetoid: Wulkanoidy • Planetoidy bliskie Ziemi • Pas planetoid • Trojańczycy • Centaury • Trojańczycy Neptuna • Księżyce planetoid • Meteoroidy Sprawdź także listę planetoid. Obiekty transneptunowe Pas Kuipera – Plutonki: Orkus • Iksjon – Cubewana: 2002 UX25 • Waruna • Quaoar • 2002 TX300 • 2005 UQ513 • 2003 MW12 • 2002 AW197 • 2007 JJ43 Dysk rozproszony: 2007 OR10 • 2007 UK126 • 2005 QU182 • Sedna Komety Lista komet okresowych oraz nieokresowych • Damokloidy • Obłok Oorta Sprawdź też: powstanie oraz ewolucja Układu Słonecznego, ciała niebieskie oraz listy obiektów w Układzie Słonecznym ze względu na orbitę, ze względu na promień oraz ze względu na masę, oraz Portal: Astronomia