Ten artykuł od 2008-07 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Polityk – osoba działająca w sferze polityki, którą w klasycznym rozumieniu^[1] pojmujemy jako sztukę zdobywania władzy oraz rządzenia państwem, przy czym celem jest tu dobro wspólne, a przyporządkowanie działania temu celowi ostateczne. Polityk dąży więc do udziału we władzy albo do wywierania wpływu na podział władzy.

G20

Polityka jako zawód

Niemiecki socjolog oraz teoretyk polityki Max Weber proponuje nam racjonalizację spojrzenia na zawód polityka oraz na mechanizmy kierujące tym specyficznym zawodem. Nakreśla nowy typ polityka w nowoczesnym państwie, który w zarządzaniu władzą państwową oddaje się jedynie pracy w rozumieniu zawodu, profesji oraz otrzymuje za swoją pracę wynagrodzenie.

Typy uprawiania polityki

Max Weber wyróżnia trzy możliwości bycia politykiem:

1. Okazjonalnie (np. poprzez korzystanie z czynnego prawa wyborczego).
2. Ubocznie (tzw. polityczni hobbyści, którzy np. należą do partii w stopniu zbliżonym do formalnego, działalność tylko w razie potrzeby, nie stanowiąca głównej treści ich życia, ani w sensie materialnym, ani ideowym)
3. Permanentnie (jako zawód główny).

Skala zaangażowania politycznego

Typ uprawiania polityki ma niewątpliwie związek ze skalą zaangażowania politycznego, gdzie możemy wyróżnić pięć stopni^[2]

1. znikome zainteresowanie życiem politycznym
2. ograniczenie się do spełniania podstawowych obowiązków (praw) politycznych, np. uczestnictwo w wyborach
3. członkostwo w organizacjach o charakterze społeczno – politycznym, np. w w partiach politycznych
4. społeczne pełnienie ról w organizacjach politycznych
5. zawodowe uprawianie polityki

Formy partycypacji politycznej

Zaangażowanie polityczne przekłada się bezpośrednio na partycypację polityczną (uczestnictwo polityczne) jako dobrowolną aktywność, poprzez którą jednostka bądź grupy społeczne chcą wpływać na wybór rządzących i/lub rezultaty działań politycznych. Wyróżnia się trzy formy partycypacji politycznej^[3]:

1. partycypacja konwencjonalna – jest to aktywność rutynowa zgodna z porządkiem konstytucyjnym. Przykładem tej formy partycypacji będzie aktywność wyborcza: uczestnictwo w wyborach samorządowych, parlamentarnych, prezydenckich oraz w referendach. Dla większości ludzi to jedyna forma aktywności.
2. Partycypacja niekonwencjonalna – wiąże się z bezpośrednim kontaktem jednostki ze środowiskiem polityki, czy też bezpośrednim uczestnictwem w polityce. Polega ona na podejmowaniu działań mających na celu wpływ na decyzje rządzących. Ten odmiana partycypacji da się charakteryzować na dwóch poziomach: legalności – wszelkie formy działań są zgodne z obowiązującym prawem (petycje, listy, udział w bojkocie) oraz nielegalności – "dzikie" strajki, okupacje budynków użytku publicznego czy blokowanie ruchu ulicznego w celu zwrócenia uwagi rządzących albo wymuszania konkretnych działań.
3. Partycypacja symboliczna albo rytualna – jednostka uczestniczy w różnego rodzaju wydarzeniach, uroczystościach państwowych bez poczucia realnego wpływu politycznego (pochody 1-majowe, wybory do Sejmu PRL)

Weber twierdził, że da się uprawiać politykę, będąc politykiem "okazjonalnym", jak oraz wykonując ten zawód jako zawód uboczny. Najważniejszym aspektem polityki jako zawodu jest jednak aspekt permanentny, gdzie polityk poświęca swój czas oraz potencjał na służbę na rzecz dobrobytu obywateli, dążąc do zmniejszenia czy też usuwania ograniczeń w zaspokajaniu potrzeb ludzi jako zbiorowości. Max Weber dzieli ten aspekt na dwie strony. Wedle niego da się żyć "dla" polityki albo "z" polityki. Życie dla polityki jest poświęceniem, oddaniem się sprawie w całości, to poczucie wewnętrznej misji. Brak tutaj kalkulacji ekonomicznych, w przeciwieństwie do życia "z" polityki, gdzie staje się ona stałym źródłem dochodów. nadmienić, iż wg Webera istota polityka w większości przypadków opiera się na koegzystowaniu pojęcia "z" oraz "dla" polityki, a zjawisko życia jedynie "dla" polityki jest z dzisiejszego punktu widzenia bardzo rzadkie (polityk musiałby posiadać odrębne źródło finansowe).

Współcześnie, przy rozwiniętej instytucjonalizacji państwa, rozwinęła się nowoczesna oraz wysoko wykwalifikowana klasa urzędniczo-polityczna, podzielona na dwie oddzielne kategorie funkcjonariuszy publicznych:

• Urzędników – fachowców (urzędników płatnych, którzy zgodnie ze swoim właściwym powołaniem zawodowym nie powinni uprawiać polityki, tylko administrować)
• Urzędników politycznych (beneficjentów walczących o władzę oraz realizujących interesy polityczne)

Ludzie o predyspozycjach urzędniczych nie są politykami w sensie przywódcy politycznego. Typem polityka-przywódcy jest od czasów demokracji "demagog" – polityczny publicysta, którego wyróżnia poczucie odpowiedzialności, oddanie sprawie, roztropność. Charyzma przywódcy staje się jego legitymizacją władzy, niepotrzebna jest przemoc (tradycja panowania króla) czy legalizacja (legalne ustanowienie panowania prezydenta) jako uprawomocnienie jego roli. Przywódca dąży do władzy, ponieważ^[4]:

• ma potrzebę efektywnego wpływania na otoczenie,
• ma potrzebę bycia sławnym oraz admirowanym przez tłumy,
• ma potrzebę obowiązku,
• ma potrzebę altruizmu,

a także potrzebę afiliacji, zabiegania o dobre relacje z ludźmi, potrzebę osiągnięć. Są to jednostki o silnej wierze we własne możliwości, o większej otwartości umysłu, ponadprzeciętnej inteligencji, wysokiej samoocenie oraz samoakceptacji. A nade wszystko tworzące oraz utrzymujące niekwestionowany autorytet. Niewątpliwie przywódcą trzeba się urodzić. We współczesnych demokracjach potrzebę przywództwa oraz związaną z tym rolę charyzmatycznego lidera może spełniać wybierany przez ogół społeczeństwa prezydent.

Cechy polityka

Weber wymienia trzy przymioty, które stanowią o klasie polityka. Muszą one występować w odpowiednim natężeniu:

• Namiętność
• Poczucie odpowiedzialności
• Wyczucie w ocenie, dystans wobec ludzi oraz rzeczy

Polityk musi pokonywać własną próżność, która rodzi nierzeczowość oraz niedobór odpowiedzialności. Grzech zaczyna się, kiedy dążenie do władzy nie staje się przedmiotem w służbie dobra wspólnego. Polityk, któremu chodzi tylko o sprawowanie władzy oraz zaspokojenie własnej próżności, będzie stale miernotą – nawet kiedy odniesie zewnętrzne sukcesy. W polityce nie chodzi bowiem o władzę dla niej samej, ale o władzę w służbie idei. Dla Webera był to warunek polityki uczciwej oraz odpowiedzialnej: "Polityka jako zawód oraz powołanie ma sens wówczas, kiedy łączy szansę wielkiej nagrody dzięki sukcesom oraz zapowiedź surowej kary za zawiniony niedobór sukcesów".

Polityk może stać się wyznawcą etyki przekonań oraz etyki odpowiedzialności. Pierwsi wyznają zasadę, że zastosowanie dobrego etycznie środka musi przynieść dobry cel, a złego zły – nie rozumieją, że nie stale czyn słuszny etycznie przynosi dobre rezultaty.

Zwolennicy etyki odpowiedzialności biorą pod uwagę zarówno cele, jak oraz metody oraz skutki swych działań, nie ignorując przy tym całkowicie przekonań, albowiem bez nich nie da się wybrać celów. Człowiek z powołaniem do polityki łączy więc obie te etyki. Stąd konkluzja, że polityk nie będzie wcale czysty moralnie, albowiem nie jest możliwe pogodzenie etyki przekonań oraz etyki odpowiedzialności. Kto chce uprawiać politykę jako zawód, musi być świadom tych etycznych paradoksów.

Działania polityczne współcześnie

Współcześnie cele działań politycznych skupiają się przede wszystkim wokół:

• Rozwiązywania określonych problemów społecznych (alokacja dóbr oraz wartości)
• Realizacji określonego programu politycznego (osiągnięcie określonego celu)
• Zwiększenia stopnia akceptacji społecznej dla rządu (szukanie kompromisów, zachowanie równowagi)
• Zaspokojenia własnych ambicji politycznych (zdobycie władzy)

Równocześnie zainteresowanie władzą polityczną ustępuje miejsca zainteresowaniu władzą pojętą jako kontrola oraz wpływy w organizacjach. Platońskie cnoty polityka^[5] ulegają modyfikacji w czasach powszechnej wolności – spryt, przebiegłość, gotowość posługiwania się kłamstwem, nieszczere deklaracje okazują się niezbędnymi do utrzymania się w polityce. Rodzi to różnego rodzaju patologie jak korupcja czy klientelizm. Ocena celów przyświecających określonym działaniom politycznym ma istotne znaczenie dla ocen samych polityków.

Sprawdź też

• przywództwo polityczne

Przypisy

Literatura

  W Wikimedia Commons leżą multimedia związane z tematem:
Polityk

• Arystoteles: Polityka, Warszawa 2002
• M. Weber: Polityka jako zawód oraz powołanie, Kraków 1998
• K. A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski (red.): Społeczeństwo oraz polityka. Podstawy nauk politycznych, Warszawa 2007